CHƯƠNG 1:NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP Đặc điểm của hoạt động xây lắp chi phối công tác kế toán Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất độc lập có chức năng tái sản xuất TSCĐ cho nền kinh tế quốc dân. Nó tạo nên cơ sở vật chất cho xã hội, tăng tiềm lực kinh tế và quốc phòng của đất nước, góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật đối với các ngành sản xuất vật chất, tác động mạnh mẽ đến hiệu quả của quá trình sản xuất kinh doanh. Hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp là một khâu trong quy trình thực hiện kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản để tạo ra sản phẩm là các công trình, hạng mục công trình xây lắp. Đây là khâu thi công công trình, khâu này được thực hiện sau các khâu thăm dò, khảo sát, thiết kế, lập dự toán.
Ngành và những sản phẩm của ngành có những đặc điểm sau: - Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc… có quy mô lớn, kết cấu phức tạp. Quá trình từ khi khởi công cho đến khi hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng thường dài, phụ thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp về kỹ thuật từng công trình, các công việc thường diễn ra ngoài trời, phụ thuộc nhiều vào thời tiết như nắng, mưa, lũ lụt… nên đôi khi làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Do đó việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán. Quá trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo đồng thời đòi hỏi việc tổ chức quản lý, giám sát chặt chẽ sao cho đảm bảo chất lượng công trình đúng như thiết kế dự toán.
- Sản phẩm xây lắp rất đa dạng nhưng mang tính chất đơn chiếc, mỗi công trình được tiến hành thi công theo đơn đặt hàng cụ thể, phụ thuộc theo yêu cầu khách hàng và theo thiết kế kỹ thuật của công trình đó. Việc thực Trần Thị Phượng 4 Lớp CQ 49/21.12 Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp hiện phải theo đúng tiến độ công trình, đúng thiết kế kỹ thuật, đảm bảo chất lượng như trong hợp đồng ký kết. Sau khi hoàn thành, các công trình được nghiệm thu và bàn giao cho khách hàng. Những đặc điểm trên đã ảnh hưởng rất lớn đến kế toán CPSX trong các doanh nghiệp xây lắp.
Công tác kế toán vừa phải đáp ứng yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toán của một doanh nghiệp sản xuất vừa phải đảm bảo phù hợp với đặc thù của loại hình doanh nghiệp xây lắp, đảm bảo thực hiện tốt việc tiết kiệm chi phí, hạ giá thành, nâng cao khả năng cạnh tranh.Sự cần thiết phải tổ chức kế toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Chi phí sản phẩm là chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh nên được chủ doanh nghiệp rất quan tâm. Tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn, ở từng bộ phận, từng đối tượng, góp phần tăng cường quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả. Đó là một trong những điều kiện quan trọng tạo cho doanh nghiệp một ưu thế cạnh tranh. Mặt khác, tập hợp chi phí một các đúng đắn, hợp lý để phục vụ cho việc xác định giá thành sản phẩm rất quan trọng.
Đó là cơ sở để định giá sản phẩm, là cơ sở để đánh giá hạch toán kinh tế nội bộ, phân tích chi phí, đồng thời còn là căn cứ để xác định kết quả kinh doanh. Chi phí sản xuất Trong một doanh nghiệp, để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh phải có đủ ba yếu tố cơ bản là: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao Trần Thị Phượng 5 Lớp CQ 49/21.12 Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp động. Quá trình sản xuất kinh doanh là quá trình tiêu hao các yếu tố đó để tạo ra các loại sản phẩm lao vụ và dịch vụ. Sự tiêu hao các yếu tố này trong quá trình sản xuất kinh doanh tạo ra các chi phí tương ứng.
Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh trong một kỳ nhất định. Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc cung cấp lao vụ, dịch vụ trong một kỳ nhất định. Như vậy bản chất của chi phí sản xuất là: + Những phí tổn (hao phí) về các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất gắn liền với mục đích kinh doanh. + Lượng chi phí phụ thuộc vào khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí.
+ Chi phí sản xuất được đo lường bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong một khoảng thời gian xác định 1. Yêu cầu quản lý đối với CPSX Mục tiêu cuối cùng của kinh doanh bao giờ cũng là lợi nhuận.Một công ty muốn tồn tại và phát triển thì bắt buộc kinh doanh phải có lãi.Trong đó giá thành và chất lượng sản phẩm là hai điều kiện tiên quyết.Để thực hiện được mục tiêu này thì vấn đề chủ chốt là doanh nghiệp phải phấn đấu tiết kiệm chi phí, hạ giá thành nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm. Do đó công tác hạch toán CPSX liên quan trực tiếp đến mục tiêu này đóng vai trò rất quan trọng, đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời về CPSX cho Trần Thị Phượng 6 Lớp CQ 49/21.12 Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp nhà quản trị, giúp nhà quản trị biết được CPSX thực tế của từng công trình, hạng mục công trình để phân tích đánh giá tình hình thực hiện các định mức dự toán chi phí, kế hoạch giá thành sản phẩm, từ đó đề ra các biện pháp hữu hiệu kịp thời đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao. Nhiệm vụ của kế toán tập hợp CPSX Tổ chức kế toán CPSX hợp lý, đúng đắn có ý nghĩa lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm.
Do đó, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Nhận thức đúng đắn vị trí kế toán chi phí trong hệ thống kế toán doanh nghiệp, mối quan hệ với các bộ phận kế toán liên quan. - Căn cứ và đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh, quy trình công nghệ sản xuất, yêu cầu quản lý cụ thể của doanh nghiệp để xác định đúng đắn đối tượng kế toán CPSX chọn phương pháp tập hợp CPSX theo các phương án phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp. - Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học, hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm của từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đặc biệt là bộ phận kế toán các yếu tố chi phí. - Thực hiện tổ chức chứng từ, hệ thống tài khoản, sổ kế toán phù hợp với nguyên tắc, chuẩn mực, chế độ kế toán, đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận - xử lý - hệ thống hoá thông tin về chi phí của doanh nghiệp.
- Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ từng loại chi phí theo đúng đối tượng tập hợp CPSX đã xác định bằng phương pháp đã chọn, cung cấp kịp thời các thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản CPSX và yếu tố chi phí quyết định, xác định đúng đắn chi phí phân bổ cho các sản phẩm dở dang cuối kỳ. Trần Thị Phượng 7 Lớp CQ 49/21.12 Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp - Ghi chép, tính toán đầy đủ chi phí giá thành sản phẩm của hoạt động xây lắp, xác định hiệu quả từng phần và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Tổ chức lập và phân tích các báo cáo kế toán về chi phí, giá thành sản phẩm, cung cấp những thông tin cần thiết về chi phí, giúp các nhà quản trị doanh nghiệp ra được các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình sản xuất – tiêu thụ sản phẩm. - Thường xuyên kiểm tra thông tin về kế toán chi phí của các bộ phận kế toán liên quan và của bộ phận kế toán chi phí, giá thành sản phẩm.
Phân loại CPSX CPSX trong doanh nghiệp bao gồm nhiều loại có nội dung, tính chất và công dụng kinh tế khác nhau, yêu cầu quản lý đối với từng loại chi phí cũng khác nhau. Việc phân loại CPSX một cách khoa học và hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng, tạo điều kiện cho các nhà quản trị kiểm tra phân tích chi phí, thúc đẩy việc quản lý chặt chẽ chi phí để hướng tới tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. CPSX thường được phân loại theo các tiêu thức: * Phân loại CPSX theo yếu tố Việc phân loại CPSX theo yếu tố có ý nghĩa lớn trong quá trình quản lý chi phí. Nó cho biết kết cấu, tỷ trọng của từng yếu tố chi phí giúp cho việc xây dựng và phân tích định mức vốn lưu động cũng như việc lập, kiểm tra và phân tích dự toán chi phí.
Theo tiêu thức này, CPSX trong doanh nghiệp xây lắp được chia thành: Trần Thị Phượng 8 Lớp CQ 49/21.12 Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp - CPNVL: là chi phí về các loại NVL dùng cho hoạt động xây lắp như CPNVL chính, chi phí vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế và chi phí vật liệu khác. - Chi phí nhân công: là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động và các khoản trích theo tỷ lệ quy định trên tiền lương của người lao động, đó là các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ. Theo đó các khoản trích theo quy định hiện hành được thể hiện dưới bảng sau : Tỷ lệ trích trừ vào Tỷ lệ trích doanh Khoản lương người lao động nghiệp nộp(%) (%) BHXH 18 8 BHYT 3 1,5 BHTN 1 1 KPCĐ 2 Tổng 24 10,5 - Chi phí khấu hao TSCĐ: bao gồm khấu hao của các TSCĐ dùng vào hoạt động của doanh nghiệp theo quy định phải trích khấu hao.