Tín Ngưỡng Của Người Hoa Ở Thành Phố Hội An, Tỉnh Quảng Nam Hiện Nay

Tài liệu nghiên cứu Luận án tín ngưỡng của người hoa ở thành phố hội an tỉnh quảng nam hiện nay, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Nhân Học
• Đề tài: Tín Ngưỡng Người Hoa Tại Hội An: Di Sản Văn Hóa Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hội An

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng người Hoa ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản
• 1.5. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.6. Khái quát về thành phố Hội An và người Hoa ở Hội An
• 1.6.1. Khái quát về thành phố Hội An
• 1.6.2. Khái quát về người Hoa ở thành phố Hội An
• 1.7. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC TÍN NGƯỠNG VÀ THỰC HÀNH TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về tín ngưỡng và thực trạng tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An
• 2.2. Khái quát về tín ngưỡng của người Hoa
• 2.3. Thực trạng tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An
• 2.4. Thực hành tín ngưỡng trong cộng đồng
• 2.4.1. Thờ Tiền hiền, Hậu hiền
• 2.4.2. Thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu
• 2.4.3. Thờ Môn thần
• 2.4.4. Thờ Quan Thánh Đế Quân (Quan Công)
• 2.4.5. Thờ Bắc Đế Trấn Vũ (Huyền Thiên Đại Đế)
• 2.4.6. Thờ âm linh, âm hồn
• 2.4.7. Thờ thần Phục Ba
• 2.5. Thực hành tín ngưỡng trong gia đình
• 2.5.1. Thờ cúng tổ tiên
• 2.5.2. Thờ Ngũ tự gia đường
• 2.5.3. Thờ Thần Tài, Thổ Địa
• 2.6. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ, XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
• 3.1. Giá trị tín ngưỡng trong đời sống người Hoa
• 3.1.1. Giá trị thể hiện thế giới quan dân gian và giải tỏa tâm linh
• 3.1.2. Giá trị cố kết cộng đồng cư trú và tộc người
• 3.1.3. Giá trị giữ gìn và thể hiện lịch sử, bản sắc văn hóa tộc người
• 3.1.4. Giá trị giáo dục truyền thống
• 3.2. Xu hướng biến đổi tín ngưỡng
• 3.2.1. Biến đổi tín ngưỡng
• 3.2.2. Xu hướng biến đổi
• 3.2.3. Nguyên nhân biến đổi
• 3.3. Những vấn đề đặt ra và giải pháp bảo tồn, phát huy các giá trị tín ngưỡng
• 3.3.1. Những vấn đề đặt ra
• 3.3.2. Giải pháp bảo tồn, phát huy các giá trị tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An trong bối cảnh hiện nay
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu cơ sở lý thuyết và địa bàn nghiên cứu

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về tín ngưỡng của người Hoa tại Hội An, tỉnh Quảng Nam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tín ngưỡng của người Hoa không chỉ là một phần của di sản văn hóa mà còn là yếu tố quan trọng trong việc hình thành bản sắc văn hóa địa phương. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tín ngưỡng dân gian của người Hoa ở Việt Nam có sự giao thoa mạnh mẽ với văn hóa bản địa, tạo nên một hệ thống tín ngưỡng phong phú và đa dạng. Đặc biệt, Hội An với lịch sử giao thương lâu đời đã trở thành nơi hội tụ của nhiều nền văn hóa, trong đó có văn hóa người Hoa. Những khái niệm cơ bản về tín ngưỡng và nghi lễ được trình bày rõ ràng, giúp người đọc hiểu rõ hơn về bối cảnh nghiên cứu.

1.1 Tình hình nghiên cứu về người Hoa và tín ngưỡng người Hoa ở Việt Nam

Nghiên cứu về tín ngưỡng của người Hoa tại Việt Nam đã được thực hiện từ nhiều góc độ khác nhau. Các tác giả đã chỉ ra rằng tín ngưỡng của người Hoa không chỉ phản ánh các giá trị văn hóa truyền thống mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của họ. Những nghiên cứu này đã giúp làm rõ mối quan hệ giữa tín ngưỡng và các yếu tố xã hội, kinh tế trong cộng đồng người Hoa. Đặc biệt, tại Hội An, tín ngưỡng của người Hoa đã được bảo tồn và phát huy qua nhiều thế hệ, tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng và phong phú.

1.2 Khái quát về thành phố Hội An và người Hoa ở Hội An

Hội An, một thành phố cổ kính, không chỉ nổi tiếng với di sản văn hóa mà còn là nơi sinh sống của cộng đồng người Hoa lớn. Người Hoa tại Hội An đã duy trì nhiều phong tục tập quán và tín ngưỡng độc đáo, từ việc thờ cúng tổ tiên đến các nghi lễ truyền thống. Sự hiện diện của người Hoa đã góp phần làm phong phú thêm văn hóa người Hoa tại Hội An, đồng thời tạo ra sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc. Các hội quán, đền chùa của người Hoa không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm văn hóa, nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng, góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

II. Các hình thức tín ngưỡng và thực hành tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An hiện nay

Chương này phân tích các hình thức tín ngưỡng và thực hành tín ngưỡng của người Hoa tại Hội An. Các hình thức tín ngưỡng như thờ Tiền hiền, thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, và thờ Quan Thánh Đế Quân được trình bày chi tiết. Mỗi hình thức tín ngưỡng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn thể hiện sự kết nối giữa các thế hệ trong cộng đồng. Thực hành tín ngưỡng trong gia đình cũng được nhấn mạnh, với việc thờ cúng tổ tiên và các nghi lễ gia đình. Những hoạt động này không chỉ giúp duy trì bản sắc văn hóa mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng người Hoa.

2.1 Thực trạng tín ngưỡng của người Hoa ở thành phố Hội An

Thực trạng tín ngưỡng của người Hoa tại Hội An hiện nay cho thấy sự đa dạng và phong phú trong các hình thức thực hành. Các nghi lễ được tổ chức thường xuyên, không chỉ trong các dịp lễ hội mà còn trong đời sống hàng ngày. Sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động tín ngưỡng thể hiện sự gắn bó và ý thức bảo tồn di sản văn hóa. Tuy nhiên, cũng có những thách thức trong việc duy trì các giá trị tín ngưỡng truyền thống trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập văn hóa.

2.2 Thực hành tín ngưỡng trong cộng đồng

Thực hành tín ngưỡng trong cộng đồng người Hoa tại Hội An rất phong phú, từ việc thờ cúng tổ tiên đến các nghi lễ cộng đồng. Các hoạt động này không chỉ mang tính tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng tụ họp, giao lưu và củng cố mối quan hệ. Những nghi lễ như lễ hội Hoa Đăng hay lễ cúng tổ tiên không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn là cơ hội để người Hoa thể hiện bản sắc văn hóa của mình. Sự tham gia đông đảo của cộng đồng vào các hoạt động này cho thấy tín ngưỡng vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống của người Hoa tại Hội An.

III. Giá trị xu hướng biến đổi và giải pháp bảo tồn phát huy giá trị tín ngưỡng của người Hoa ở Hội An trong bối cảnh hiện nay

Chương này tập trung vào giá trị của tín ngưỡng trong đời sống của người Hoa và những xu hướng biến đổi trong bối cảnh hiện đại. Tín ngưỡng không chỉ là một phần của di sản văn hóa mà còn là yếu tố quan trọng trong việc hình thành bản sắc cộng đồng. Các giá trị như sự kết nối cộng đồng, bảo tồn lịch sử và bản sắc văn hóa được nhấn mạnh. Đồng thời, chương cũng đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

3.1 Giá trị tín ngưỡng trong đời sống người Hoa

Giá trị của tín ngưỡng trong đời sống của người Hoa tại Hội An rất đa dạng. Nó không chỉ thể hiện thế giới quan dân gian mà còn giúp giải tỏa tâm linh cho cộng đồng. Tín ngưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các thành viên trong cộng đồng, tạo ra sự gắn bó và hỗ trợ lẫn nhau. Những giá trị này không chỉ giúp bảo tồn bản sắc văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

3.2 Xu hướng biến đổi tín ngưỡng

Xu hướng biến đổi tín ngưỡng của người Hoa tại Hội An đang diễn ra mạnh mẽ trong bối cảnh hiện đại. Sự giao thoa văn hóa và ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài đã tạo ra những thay đổi trong cách thức thực hành tín ngưỡng. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn các giá trị truyền thống. Cần có những giải pháp hợp lý để bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng trong bối cảnh hiện nay, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tìm hiểu quá trình tiếp xúc và giao lƣu văn hóa Việt - Hoa trong lịch sử. Theo tác giả, khác với nhiều thành phần dân tộc cƣ trú ở Việt Nam, cộng đồng ngƣời Hoa là một dân tộc “phi nguyên trú”, họ di cƣ từ các tỉnh phía Nam Trung Hoa sang. Đến nay, ngƣời Hoa ở Hội An thực sự đã trở thành một lực lƣợng buôn bán chính và là một lực lƣợng môi giới quan trọng trong quá trình giao lƣu thƣơng mại giữa Việt Nam và các nƣớc trong khu vực và trên thế giới; góp phần vào quá trình định hình bộ mặt đô thị thƣơng mại Hội An [123]. Giai đoạn sau 1986, một số công trình nghiên cứu sớm về ngƣời Hoa có thể kể đến: Lã Văn Lô, Nguyễn Hữu Thấu, Mạc Đƣờng, “Dân tộc Hoa” in trong sách Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Nxb.

Văn hóa, H, 1959; Mạc Đƣờng, “Ngƣời Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long”, Tạp chí Dân tộc học, số 2-1987; Phan Xuân Biên, Phan An, “Về vị trí ngƣời Hoa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam”, Tạp chí Khoa học xã hội, số 1-1989;… Trong đó Mạc Đƣờng với chuyên khảo Xã hội người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh sau năm 1975 (tiềm năng và phát triển) (Nxb. KHXH, 1994) là công trình phân tích xã hội đầu tiên nói về những quá trình biến đổi xã hội sau năm 1975 ở vùng ngƣời Hoa, sự hình thành xã hội công dân và sự phát triển ý thức công dân của ngƣời Hoa qua những thời gian lịch sử đƣơng đại. Tác giả phân tích theo quan điểm những nhân tố nội sinh và ngoại sinh, những bối cảnh xung đột tâm lý, quá trình xây dựng, ổn định và phát triển ý thức công dân Việt Nam đối với ngƣời Hoa trong khoảng thời gian 20 năm. Mạc Đƣờng đã phân tích những khó khăn trở ngại của việc phát triển văn hóa mang bản sắc riêng của ngƣời Hoa những năm đầu sau 1975.

Sự phát triển bản sắc văn hóa của ngƣời Hoa cũng gặp phải những nhận thức định kiến ngăn trở. Do những hậu quả của các chính sách đối với ngƣời Hoa trƣớc năm 1975 trong xã hội cũ và do những hoạt động lôi cuốn ngƣời Hoa vào cộng đồng kiều dân Trung Hoa ở nƣớc ngoài sau năm 1975 với một mục đích chính trị đề cao tƣ tƣởng dân tộc lớn và bành trƣớng lãnh thổ càng làm cho tâm lý kỳ thị dân tộc gia tăng [45; tr. 14 Bên cạnh đó là công trình của các tác giả Ngô Văn Lệ và Nguyễn Duy Bính, Người Hoa ở Nam Bộ, Nxb. Đại học Quốc gia TP.

Hồ Chí Minh, 2005. Cuốn sách cung cấp những nét khái quát và cập nhật (cho đến thời điểm xuất bản của công trình) về cộng đồng ngƣời Hoa ở vùng đất đầy tiềm năng của Việt Nam, đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh tiêu biểu của cộng đồng năm nhóm Hoa: Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam và Hẹ. Ngƣời Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, ở Nam Bộ nói chung đƣợc các tác giả phân tích từ nhiều góc độ: lịch sử hình thành, hoạt động kinh tế, những thiết chế và nghi lễ trong hôn nhân gia đình của ngƣời Hoa trong truyền thống cũng nhƣ ở hiện đại, qua đó thấy đƣợc tính kế thừa và tính thích nghi của họ trong điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa ở một vùng đất mới. Khi nghiên cứu về tín ngƣỡng ngƣời Hoa, các công trình đã xuất bản phần nhiều đề cập đến vai trò tín ngƣỡng trong đời sống tinh thần ngƣời Hoa, đặc biệt khi di cƣ đến vùng đất mới.

Tác giả Trần Hồng Liên đã quan tâm đến văn hóa tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở Việt Nam với công trình Văn hóa người Hoa ở Nam bộ, Tín ngưỡng và Tôn giáo (2005). Trong phần “Hội nhập và giao lƣu văn hóa của ngƣời Hoa ở Việt Nam (trên lĩnh vực tín ngƣỡng - tôn giáo)”, những vấn đề khái quát về quá trình du nhập và định cƣ của ngƣời Hoa ở Việt Nam; những điều kiện lịch sử, xã hội, văn hóa tác động đến quá trình hội nhập; hội nhập văn hoá trên lĩnh vực tín ngƣỡng tôn giáo,. đã đƣợc tác giả nêu bật và có những nhận xét xác đáng. Riêng tín ngƣỡng tôn giáo, tác giả khẳng định rằng: trong đời sống của ngƣời Hoa ở Việt Nam, vấn đề tín ngƣỡng khá phong phú và đa dạng.

Ngƣời Hoa tin có linh hồn và con ngƣời sau khi chết sẽ bị phạt hay khen thƣởng tùy vào hành động, công đức của ngƣời đó trong cuộc sống hiện tại. Vì vậy, ngƣời Hoa đã tích cực thờ phụng những thần linh trú ngụ thuộc các cảnh giới để cầu mong đƣợc nhiều sự hỗ trợ. “Tín ngƣỡng trong đời sống cộng đồng ngƣời Hoa ở Nam bộ phong phú, thể hiện qua nhiều cung, miếu, điện, đàn, đƣờng, từ đƣờng, đền thờ họ”; “Đa số cơ sở đƣợc hình thành do từng nhóm Hoa thuộc một hoặc nhiều ngôn ngữ 15 lập nên, nhƣ miếu của nhóm Hoa Quảng Đông, Miếu Nhị Phủ (thuộc hai phủ của ngƣời Hoa tỉnh Phúc Kiến là phủ Chƣơng Châu và Tuyền Châu); Thất Phủ miếu (của cộng đồng Hoa thuộc 7 phủ lập nên)” [211]. Thầy thuốc ƣu tú Bác sĩ Nguyễn Võ Hinh ngƣời dân tộc Hoa ở Việt Nam cho biết: “Ngƣời dân tộc Hoa tại Việt Nam là những ngƣời gốc Trung Quốc định cƣ ở Việt Nam và đa số có quốc tịch Việt Nam.

Họ còn có các tên gọi khác là Khách, Hán, Tàu và có các nhóm dân khác nhau nhƣ Quảng Ðông, Quảng Tây, Hải Nam, Triều Châu, Phúc Kiến, Sang Phang, Xìa Phống, Thoòng Nhằn, Minh Hƣơng, Hẹ,. Dân tộc Hoa sử dụng tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Hán, ngữ hệ Hán - Tạng. Nếu xếp theo phân loại của nƣớc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thì họ đƣợc gọi là dân tộc Hán. Đây là một trong hai dân tộc duy nhất tại Việt Nam có dân số giảm trong vòng 10 năm, từ năm 1999 đến năm 2009 theo số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam” [71].

Nội dung bài viết đã khái quát sơ lƣợc về lịch sử dân tộc Hoa tại Việt Nam; dân số, địa bàn cƣ trú, ngôn ngữ; các tên gọi của dân tộc Hoa; đặc điểm kinh tế, tổ chức cộng đồng; hôn nhân gia đình, tục lệ ma chay, thờ cúng; văn hóa, phong tục tập quán. Nghiên cứu về ngƣời Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh còn có bài viết của Vũ Lê là “Văn hóa người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh” (2004) đã sƣu tầm khá đầy đủ các giá trị văn hóa của ngƣời Hoa ở nơi đây. Bài viết đã làm nổi bật quá trình ngƣời Hoa gia nhập vào cộng đồng dân tộc Việt Nam; khái quát về ngƣời Hoa và văn hóa ngƣời Hoa với sự phát triển kinh tế - xã hội: “Có thể nói, văn hóa ngƣời Hoa với những giá trị ƣu trội của nó có vai trò to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của TP. Hồ Chí Minh và Nam Bộ nói riêng, cả nƣớc nói chung.

Việc nghiên cứu văn hóa và giải pháp phát huy vai trò của nó là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn” [198]. Nghiên cứu về tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở Bắc Giang, tác giả Ngô Thu Hƣờng có bài viết “Đôi nét về văn hóa, tín ngưỡng của người Hoa ở Bắc Giang” đã giới thiệu khái quát về văn hóa, tín ngƣỡng của ngƣời Hoa ở tỉnh: “Bắc Giang là tỉnh có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó có 16 ngƣời Hoa (hay còn gọi là dân tộc Hán). Ngƣời Hoa cƣ trú chủ yếu ở các huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và một số xã miền núi ở các huyện khác trong tỉnh. Ngƣời Hoa ở Bắc Giang đã có từ lâu đời, hình thành một nền văn hóa riêng với những bản sắc đặc trƣng.

Trải qua nhiều biến đổi của lịch sử, xã hội, thời gian,. nhƣng những bản sắc văn hóa của ngƣời dân tộc Hoa đến nay vẫn còn lƣu giữ, cần đƣợc bảo tồn và phát huy” [185]. Trong bài viết, một số tín ngƣỡng cũng đƣợc đề cập đến nhƣ tín ngƣỡng thờ cúng trong gia đình, tín ngƣỡng thờ cúng ở cộng đồng, các yếu tố tín ngƣỡng khác. Nguyễn Ngọc Thơ với bài viết “Tín ngưỡng Thiên Hậu tại Nam Bộ Việt Nam” [211] cho rằng: tín ngƣỡng thờ Bà Thiên Hậu (Bà Ma Tổ, Bà Mã Châu) gốc Hoa Nam đã theo bƣớc di dân ngƣời Hoa đến Nam Bộ Việt Nam từ thế kỷ XVII-XIX, trở thành một dạng tín ngƣỡng thờ Mẫu khá phổ biến tại đồng bằng Nam Bộ.

Tục thờ này cùng các hoạt động văn hóa - nghệ thuật và những khía cạnh văn hóa vật thể gắn liền với nó đã sớm trở thành một “kho tàng” văn hóa dân gian, ở đó ngƣời ta gìn giữ linh hồn của truyền thống, đồng thời cũng là một kênh giáo dục đạo đức, lối sống hiệu quả và sâu sắc của ngƣời Hoa nói riêng, của các tộc ngƣời Nam Bộ nói chung. Trong mối tƣơng quan với văn hóa các dân tộc Việt, Khơ-me, Chăm trong vùng, tín ngƣỡng Thiên Hậu đã góp phần tạo nét đặc trƣng mang bản sắc ngƣời Hoa - một bộ phận của đại gia đình các dân tộc Việt Nam, ngày càng có giá trị trong quá trình dung hợp đa văn hóa để tạo nên diện mạo văn hóa Nam Bộ Việt Nam trong suốt 300 năm qua. Bài viết đã hệ thống về nguồn gốc, quá trình phát triển và truyền bá tín ngƣỡng Thiên Hậu đến Việt Nam; hiện trạng tín ngƣỡng Thiên Hậu tại Nam Bộ Việt Nam; tác giả Nguyễn Ngọc Thơ trong bài viết “Đặc trƣng tín ngƣỡng thờ Thiên Hậu ở đồng bằng sông Cửu Long” [157] cho biết ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay với khoảng hơn 50 miếu Thiên Hậu do ngƣời Hoa và ngƣời Việt xây dựng và tổ chức sinh hoạt tín ngƣỡng. Trong tâm thức ngƣời dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, Thiên Hậu vừa là hải thần, thần bảo vệ, mà còn là phúc thần, vị thánh mẫu từ bi, đƣợc ngƣời Việt tiếp nhận qua ngả Phật giáo và tín ngƣỡng thờ Mẫu dân 17 gian.

Có thể thấy rằng, sinh hoạt tín ngƣỡng Thiên Hậu tại vùng đồng bằng sông Cửu Long vừa thể hiện đặc trƣng mang tính bản sắc văn hóa ngƣời Hoa vừa là một minh chứng sống động cho quá trình hỗn dung đa văn hóa của cƣ dân vùng đất này. Do đó, bài viết này đã khảo sát hiện trạng tổ chức sinh hoạt tín ngƣỡng Thiên Hậu để làm nổi bật các đặc trƣng cơ bản của tục thờ này tại vùng đồng bằng sông Cửu Long. Vũ Văn Chung với bài viết “Sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu ở Nam Bộ” [29].