Tinh thần luận chiến khoa học của v i lênin trong tác phẩm chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán và ý nghĩa lịch sử

Khám phá tinh thần luận chiến khoa học của V.I. Lênin trong tác phẩm về chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, cùng ý nghĩa lịch sử.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Mến
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đinh Ngọc Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tính Luận Chiến Khoa Học Của V.Lênin Trong Tác Phẩm Chủ Nghĩa Duy Vật
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG TÁC PHẨM “CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM PHÊ PHÁN”
• 1.1. CƠ SỞ KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ RA ĐỜI TÁC PHẨM “CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM PHÊ PHÁN”
• 1.1.1. Đặc điểm, điều kiện lịch sử nước Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
• 1.1.2. Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội và chủ nghĩa xét lại của những người mácxít
• 1.1.3. Sự phát triển của khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
• 1.2. MỤC ĐÍCH, KẾT CẤU VÀ NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TÁC PHẨM “CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM PHÊ PHÁN”
• 1.2.1. Mục đích và kết cấu của tác phẩm
• 1.2.2. Vấn đề lý luận nhận thức
• 1.2.3. Cuộc khủng hoảng thế giới quan trong vật lý học
• 1.2.4. Lênin phát triển những quan điểm về triết học của Mác
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: TÁC PHẨM “CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM PHÊ PHÁN” - TÍNH LUẬN CHIẾN VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ
• 2.1. THỰC CHẤT VÀ GIÁ TRỊ CỦA TÍNH LUẬN CHIẾN TRONG TÁC PHẨM
• 2.1.1. Thực chất về tính luận chiến trong tác phẩm
• 2.1.2. Giá trị của tính luận chiến trong tác phẩm
• 2.2. TỪ TÍNH LUẬN CHIẾN TRONG TÁC PHẨM ĐẾN CUỘC ĐẤU TRANH TƯ TƯỞNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.2.1. Cuộc đấu tranh chống những quan điểm sai trái và âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch
• 2.2.2. Một số nguyên tắc đối với cuộc đấu tranh tư tưởng của Đảng
• 2.3. Kết luận chương 2
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Tính Luận Chiến Khoa Học Của V

Chủ nghĩa Mác, với triết học Mác là hệ tư tưởng cốt lõi, ra đời từ những biến động sâu sắc của thế kỷ XIX. Ngay từ khi xuất hiện, chủ nghĩa Mác đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các thế lực bảo thủ. Trên mặt trận tư tưởng, học thuyết Mác phải đối mặt với nhiều lý thuyết đối lập. Đặc biệt, từ năm 1890, V.Lênin đã đấu tranh chống lại trào lưu xét lại chủ nghĩa Mác ngay trong nội bộ những người theo chủ nghĩa Mác. Cuộc luận chiến này chỉ là khởi đầu cho những cuộc chiến đấu lớn hơn của giai cấp vô sản. V.Lênin đã đảm nhận vai trò lịch sử đó. Hầu hết các tác phẩm của V.Lênin đều mang tính luận chiến cao, đặc biệt là tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”. Tác phẩm này là sự kết hợp giữa tinh thần đấu tranh cách mạng và lý luận khoa học, phù hợp với thực tiễn lịch sử và sự phát triển của khoa học tự nhiên. Bằng tác phẩm này, V.Lênin đã phê phán thế giới quan của chủ nghĩa cơ hội, bảo vệ và phát triển triết học Mác-xít, giữ vững niềm tin cách mạng của quần chúng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tính Luận Chiến Trong Triết Học Mác Lênin

Tính luận chiến là yếu tố then chốt trong việc bảo vệ và phát triển triết học Mác-Lênin. Nó thể hiện qua việc phê phán các trào lưu tư tưởng đối lập, bảo vệ những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Tính luận chiến giúp làm rõ những vấn đề lý luận, đồng thời vạch trần những sai lầm và nguy cơ từ các học thuyết phản động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản và các thế lực thù địch không ngừng tìm cách xuyên tạc và phủ nhận chủ nghĩa Mác-Lênin.

1.2. Vai Trò Của V.Lênin Trong Cuộc Đấu Tranh Tư Tưởng Đầu Thế Kỷ XX

V.Lênin đóng vai trò then chốt trong cuộc đấu tranh tư tưởng đầu thế kỷ XX. Ông không chỉ bảo vệ chủ nghĩa Mác trước những công kích từ bên ngoài mà còn đấu tranh chống lại những trào lưu xét lại từ bên trong. Tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” là minh chứng rõ nét cho tinh thần luận chiến sắc bén của V.Lênin. Ông đã phê phán chủ nghĩa Makhơ, bảo vệ những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và phát triển lý luận nhận thức Mác-xít.

II. Bối Cảnh Ra Đời Tác Động Đến Chủ Nghĩa Duy Vật Của Lênin

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản phát triển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc. Sự phát triển này làm tăng khả năng kinh tế của các nước tư bản, nhưng đồng thời bộc lộ rõ bản chất bóc lột và thống trị. Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng gay gắt. Các cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc ở các nước thuộc địa ngày càng mạnh mẽ. Khoa học tự nhiên đạt được những thành tựu mới, đặc biệt là vật lý học. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học lại bấp bênh về thế giới quan và phương pháp luận triết học. Điều này đòi hỏi cần có sự khái quát về triết học duy vật biện chứng. Trong giai đoạn “khủng hoảng về vật lý học”, Lênin đã viết một số tác phẩm triết học quan trọng, khái quát những thành tựu của khoa học tự nhiên, phát triển tư tưởng thống nhất giữa triết học và khoa học tự nhiên mà C.Ăngghen đã đặt nền móng.

2.1. Sự Phát Triển Của Chủ Nghĩa Tư Bản Và Những Mâu Thuẫn Xã Hội

Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã tạo ra những mâu thuẫn sâu sắc trong xã hội. Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng trở nên gay gắt, dẫn đến các cuộc đấu tranh giai cấp. Đồng thời, sự bóc lột của chủ nghĩa đế quốc ở các nước thuộc địa cũng gây ra làn sóng phản kháng mạnh mẽ. Bối cảnh này đòi hỏi một hệ tư tưởng cách mạng có khả năng giải thích và giải quyết những mâu thuẫn xã hội, và chủ nghĩa Mác-Lênin đã đáp ứng yêu cầu đó.

2.2. Cuộc Khủng Hoảng Thế Giới Quan Trong Vật Lý Học Đầu Thế Kỷ XX

Những phát minh mới trong vật lý học đầu thế kỷ XX đã làm lung lay những quan điểm duy vật máy móc trước đó. Nhiều nhà khoa học rơi vào trạng thái hoang mang về thế giới quan, thậm chí tìm đến chủ nghĩa duy tâm. Lênin đã nhận ra nguy cơ này và viết tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” để bảo vệ và phát triển chủ nghĩa duy vật biện chứng, đồng thời giải thích những thành tựu mới của khoa học tự nhiên trên cơ sở thế giới quan duy vật.

2.3. Sự Xuất Hiện Của Các Trào Lưu Triết Học Đối Lập Với Chủ Nghĩa Mác

Trong bối cảnh khủng hoảng thế giới quan và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, nhiều trào lưu triết học đối lập với chủ nghĩa Mác đã xuất hiện. Các trào lưu này, như chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa xét lại, đều nhằm mục đích phủ nhận chủ nghĩa Mác và thay thế bằng các hình thức của chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo. Lênin đã đấu tranh chống lại các trào lưu này để bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác.

III. Phân Tích Nội Dung Cốt Lõi Của Chủ Nghĩa Duy Vật Của Lênin

Tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” ra đời nhằm giải quyết các yêu cầu về chính trị và học thuật. Nó chống lại “chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” của Makhơ, Avênariút và những người theo chủ nghĩa Makhơ ở Nga như Badarốp, Bôgđanốp, Iuskêvích, Valentinốp, Tsécnốp… Tác phẩm cũng phản ánh sự phát triển có tính cách mạng trong khoa học tự nhiên đầu thế kỷ XX đang đặt ra cho thực tiễn cách mạng nước Nga. V.Lênin đặt ra cho mình nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện và phát triển triết học Mác, khái quát những thành tựu mới nhất của khoa học tự nhiên, tranh luận với chủ nghĩa Makhơ nhằm bảo vệ tư tưởng nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng, xây dựng định nghĩa về vật chất, phát triển lý luận nhận thức.

3.1. Phê Phán Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm Phê Phán Của Ernst Mach

Lênin đã phê phán mạnh mẽ chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán của Ernst Mach, một trào lưu triết học duy tâm chủ quan. Lênin chỉ ra rằng Mach đã xuyên tạc những thành tựu của khoa học tự nhiên để phục vụ cho mục đích duy tâm. Ông bảo vệ quan điểm cho rằng thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người.

3.2. Xây Dựng Định Nghĩa Về Vật Chất Trong Triết Học Mác Lênin

Lênin đã đưa ra định nghĩa kinh điển về vật chất: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh lại, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”. Định nghĩa này khẳng định tính khách quan của vật chất và vai trò của cảm giác trong quá trình nhận thức.

3.3. Phát Triển Lý Luận Nhận Thức Duy Vật Biện Chứng

Lênin đã phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng, khẳng định rằng nhận thức là một quá trình phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người. Quá trình này diễn ra thông qua thực tiễn, từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và cuối cùng trở lại thực tiễn để kiểm nghiệm tính đúng đắn của nhận thức.

IV. Giá Trị Ý Nghĩa Lịch Sử Của Tính Luận Chiến Trong Tác Phẩm

Tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” là biểu hiện sự kết hợp sâu sắc giữa tính đảng và tính khoa học. Cũng như các tác phẩm của C.Ăngghen, các tác phẩm của V.Lênin không những được viết với tính cách là tác phẩm bút chiến phục vụ nhiệm vụ cách mạng trước mắt, mà với tính cách là tác phẩm lý luận, các công trình nghiên cứu của V.Lênin còn mang tính hệ thống và tính phổ quát cao, có tác dụng định hướng lâu dài đối với sự nghiệp đấu tranh chung. Tác phẩm được viết trong thời kỳ phản động (từ 1907 đến trước Cách mạng Tháng Mười 1917) do sự thất bại của cuộc Cách mạng Nga lần thứ nhất 1905 - 1907 gây ra.

4.1. Tác Phẩm Là Vũ Khí Lý Luận Sắc Bén Chống Chủ Nghĩa Duy Tâm

Tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” đã trở thành vũ khí lý luận sắc bén cho những người mác-xít trong cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa duy tâm và các trào lưu triết học phản động khác. Nó giúp củng cố thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận khoa học cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

4.2. Góp Phần Bảo Vệ Và Phát Triển Chủ Nghĩa Mác Lênin

Tác phẩm đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin trong bối cảnh bị các thế lực thù địch tấn công. Nó khẳng định tính đúng đắn và sức sống của chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng thời cung cấp những luận cứ khoa học để đấu tranh chống lại những luận điệu xuyên tạc và phủ nhận.

4.3. Định Hướng Cho Sự Phát Triển Của Khoa Học Tự Nhiên

Tác phẩm đã định hướng cho sự phát triển của khoa học tự nhiên trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng. Nó giúp các nhà khoa học nhận thức đúng đắn về mối quan hệ giữa khoa học và triết học, đồng thời tránh được những sai lầm về thế giới quan và phương pháp luận.

V. Ứng Dụng Bài Học Từ Chủ Nghĩa Duy Vật Cho Việt Nam Hiện Nay

Việc tìm hiểu “Tinh thần luận chiến khoa học của V.Lênin trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” và ý nghĩa lịch sử” như một sự tổng kết cần thiết về cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin ở nước ta hiện nay. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Việc đấu tranh bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác được bắt đầu từ Ph. Theo đó, những nhà nghiên cứu mácxít như Đ.Melvil, Trình Ấn Học,… đã không ngừng tìm hiểu chủ nghĩa Mác. Ở Việt Nam, khá nhiều tác giả đã nghiên cứu và vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào công cuộc xây dựng đổi mới đất nước, nhất là trên phương diện kiên định lập trường tư tưởng.

5.1. Vận Dụng Tính Luận Chiến Trong Đấu Tranh Tư Tưởng Hiện Nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển của công nghệ thông tin, cuộc đấu tranh tư tưởng diễn ra ngày càng phức tạp và gay gắt. Việc vận dụng tính luận chiến trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” giúp chúng ta nhận diện và đấu tranh chống lại những luận điệu sai trái, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

5.2. Kiên Định Lập Trường Tư Tưởng Trong Xây Dựng Và Bảo Vệ Đất Nước

Việc kiên định lập trường tư tưởng là yếu tố then chốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” cung cấp cho chúng ta những luận cứ khoa học để bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời xây dựng niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Về Thế Giới Quan Duy Vật Biện Chứng

Việc nghiên cứu và vận dụng tính luận chiến trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” giúp nâng cao nhận thức về thế giới quan duy vật biện chứng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Điều này giúp chúng ta có cái nhìn khoa học về thế giới, đồng thời có khả năng phân tích và giải quyết những vấn đề thực tiễn một cách đúng đắn.

VI. Kết Luận Giá Trị Vượt Thời Gian Của Chủ Nghĩa Duy Vật Lênin

Tóm lại, tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” của V.Lênin có giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại sâu sắc. Tính luận chiến trong tác phẩm không chỉ giúp bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin trong bối cảnh đầu thế kỷ XX mà còn cung cấp những bài học quý giá cho cuộc đấu tranh tư tưởng hiện nay. Việc nghiên cứu và vận dụng những bài học này giúp chúng ta kiên định lập trường tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, và xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh.

6.1. Khẳng Định Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Triết Học Mác Lênin

Việc nghiên cứu triết học Mác-Lênin, đặc biệt là những tác phẩm kinh điển như “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, là vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới quan duy vật biện chứng, phương pháp luận khoa học, và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin.

6.2. Tiếp Tục Phát Huy Tinh Thần Luận Chiến Trong Đấu Tranh Tư Tưởng

Chúng ta cần tiếp tục phát huy tinh thần luận chiến trong cuộc đấu tranh tư tưởng hiện nay. Điều này đòi hỏi chúng ta phải không ngừng học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ lý luận, đồng thời có khả năng nhận diện và đấu tranh chống lại những luận điệu sai trái, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin.

6.3. Góp Phần Xây Dựng Nền Tảng Tư Tưởng Vững Chắc Cho Xã Hội

Việc nghiên cứu và vận dụng những bài học từ tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng vững chắc cho xã hội Việt Nam. Nền tảng tư tưởng này là cơ sở để chúng ta xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, và tiến bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc cách mạng, đã tác động mãnh liệt trên toàn nước Nga, phong trào bãi công và những tiếng hô “Chúng ta không cần Nga hoàng nữa”, “Đả đảo chế độ chuyên chế I” vang lên sôi sục; những xáo động trong nông dân nổi lên như gió cuốn, nhiều nơi nông dân đã tự do canh tác, chăn nuôi trên đất ruộng và đồng cỏ của địa chủ; lục quân và hải quân dao động; những cuộc khởi nghĩa lẻ tẻ nổ ra, những phần tử trí thức dân chủ và thanh niên học sinh tích cực tham gia phong trào cách mạng; những người bônsêvích đi với công nhân, có nhiều người bị bắt và bị giết. Trong điều kiện của cao trào cách mạng, mỗi giai cấp và mỗi đảng phái cần phải vạch thảo sách lược, xác định đường lối hành động, mối quan hệ của mình với các giai cấp và đảng phái khác, với chính phủ. Nhiệm vụ này cũng được đặt ra đối với Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga. Để kịp thời vạch ra đường lối sách lược của giai cấp công nhân và đảng của nó, đảng của những người bônsêvích, do V.Lênin đứng đầu, đã chủ động triệu tập Đại hội III Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga, tuy nhiên, phái mensêvích từ chối tham dự.

Đại hội họp ở Luân Đôn từ ngày 12-4 đến ngày 27-4-1905 [4, 475]. Đại hội III đã đề ra các nhiệm vụ: thành lập nước cộng hòa dân chủ, tịch thu ruộng đất của địa chủ chia cho nông dân, thực hiện ngày làm việc 8 giờ; đồng thời, xác định việc tổ chức lại giai cấp, đấu tranh trực tiếp chống chế độ chuyên chế gắn với khởi nghĩa vũ trang là một trong những nhiệm vụ chính và cấp thiết của Đảng trong giai đoạn cách mạng hiện tại. Ngoài ra, Đại hội đã tính tới khả năng giành được chính quyền và phải thành lập một 18 chính phủ với sự tham gia của đại biểu Đảng để đấu tranh chống lại âm mưu phản cách mạng và bảo vệ lợi ích duy nhất của giai cấp công nhân, đưa cách mạng đi lên. Những nghị quyết, kế hoạch chiến lược và sách lược cách mạng đó do Đại hội đề ra là cương lĩnh chiến đấu của Đảng trong cuộc đấu tranh đưa cách mạng dân chủ đến thắng lợi.

Cũng trong khoảng thời gian này, tại Giơnevơ đã diễn ra Hội nghị của những người mensêvích. Hội nghị đưa ra sách lược cải lương, cơ hội chủ nghĩa. Những người mensêvích mong muốn giai cấp vô sản phải lệ thuộc vào giai cấp tư sản và trao quyền lãnh đạo cho giai cấp tư sản, buộc cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân phải phục tùng lợi ích của giai cấp tư sản. Bằng sách lược của mình, phái mensêvích đã chia rẽ sự thống nhất của giai cấp công nhân, phá vỡ những nỗ lực của giai cấp công nhân trong việc đoàn kết quảng đại quần chúng nhân dân Nga trên trận tuyến cách mạng.

Đây thực sự là mối nguy hại lớn đối với cuộc đấu tranh giành thắng lợi cho cách mạng. Tình hình đó đòi hỏi V.Lênin phải vạch trần sách lược cơ hội chủ nghĩa của những người mensêvích, giải thích rõ sách lược cách mạng đúng đắn của Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga tại Đại hội III để giác ngộ đảng viên và quần chúng công - nông, từ đó thống nhất tư tưởng và hành động của giai cấp vô sản, đảm bảo sự ủng hộ hoàn toàn của lực lượng chiến đấu của giai cấp vô sản và tất cả những người lao động đối với sách lược cách mạng của những người bônsêvích. Trên cơ sở đó, từ tháng 6 đến tháng 7-1905, V.Lênin đã viết cuốn “Hai sách lược của Đảng công nhân xã hội dân chủ trong cuộc cách mạng dân chủ” [4, 476]. Cuốn sách có ý nghĩa lịch sử to lớn đối với phong trào cách mạng và phong trào công nhân quốc tế.

Mùa hè năm 1905, phong trào công nhân phát triển mạnh mẽ, tiến tới đình công có tính chất chính trị rộng lớn, các cuộc biểu tình diễn ra rầm rộ với hàng chục vạn người tham gia. Phong trào nông dân thực hiện chiếm đất 19 đai, thu hoạch mùa màng lan rộng trong các khu vực sông Vônga, miền Trung và miền Nam nước Nga. Đặc biệt, phong trào đấu tranh đã lan sang binh lính, điển hình là cuộc khởi nghĩa của chiến hạm Pôtemkin thuộc hạm đội Hắc Hải nổ ra ngày 4-6-1905 ở Ôđétxa. Đầu tháng 10-1905, nổ ra tổng bãi công chính trị trên cả nước với hai triệu người tham gia.

Mở đầu là cuộc bãi công đường sắt làm toàn bộ tuyến đường xe lửa ngừng hoạt động. Công nhân các ngành trong cả nước liền hưởng ứng, tạo nên một cao trào bãi công lớn. Cao trào bãi công chính trị tháng Mười 1905 làm cho mọi sinh hoạt trong cả nước bị ngưng trệ, lực lượng Chính phủ bị tê liệt. Ngày 17-10-1905, Nga hoàng Nicôlai II buộc phải tuyên bố trả tự do cho những người bị bắt giữ, “ban bố” cho nhân dân quyền tự do thân thể bất khả xâm phạm, cho phép tự do tín ngưỡng, hội họp và thành lập các hội, tổ chức đoàn thể, tuyên bố từ nay về sau “mọi đạo luật đều sẽ không có hiệu lực nếu chưa được Đuma quốc gia thông qua” [98, 264].

Tháng 12-1905, tại Mátxcơva nổ ra khởi nghĩa vũ trang, tiếp đó tại nhiều thành phố và địa phương như Đônetxơ, Kháccốp, bắc Cápcadơ cũng lần lượt nổ ra khởi nghĩa. Cuộc khởi nghĩa ở Mátxcơva là đỉnh cao của cách mạng năm 1905. Sau khi cuộc khởi nghĩa này thất bại, tuy vẫn có những cuộc bãi công và khởi nghĩa lẻ tẻ, nhưng đều bị Chính phủ Nga hoàng đàn áp. Sự biến ngày 3-6-1907 đánh dấu cuộc cách mạng này thất bại hoàn toàn, mở đầu thời kỳ phức tạp của cách mạng Nga.

Chính phủ Nga hoàng đã bội tín, xé bỏ Tuyên bố tháng 10-1905, giải tán Đuma quốc gia II và sửa đổi hiến pháp, xét xử và đưa đi đày khổ sai các đại biểu của Đảng dân chủ - xã hội. Đây là cuộc đảo chính, nghĩa là thành quả cách mạng của công nhân, nông dân lại bị địa chủ và tư sản cướp mất, những kẻ phản cách mạng đã giành được thắng lợi tạm thời, đánh dấu nước Nga bước vào thời kỳ phản động nhất của ách thống trị bằng cảnh sát của P. Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội và chủ nghĩa xét lại của những người mácxít Nga Hội nghị thành lập Quốc tế II họp ngày 14-7-1889, tại La Hay, là thời điểm quan trọng trong phong trào công nhân thế giới, chứng tỏ rằng giai cấp công nhân đã trưởng thành đòi hỏi hình thành một tổ chức quốc tế mới trên cơ sở kế thừa những quan điểm từ Quốc tế I và cải biến cho phù hợp với xu thế vận động của lịch sử với mục tiêu thống nhất, sách lược linh hoạt, nhằm đảm bảo tính hoạt động sáng tạo của phong trào công nhân mỗi nước. Tuy nhiên, những chuyển biến phức tạp của tình hình thế giới, sự khủng hoảng giá trị và các xung đột xã hội ở đêm trước chủ nghĩa đế quốc đã tác động không nhỏ đến phong trào công nhân.

Hơn nữa, sự thất bại của Công xã Paris (1871) vẫn còn ám ảnh nhiều nhà lý luận của chủ nghĩa Mác, kể cả những người đã từng đứng về Mác và Ăngghen trước đó. Trong phong trào công nhân diễn ra sự phân hóa sâu sắc, chia làm hai nhóm lớn: nhóm các nhà mácxít kiên định (Đítxơghen, Laphácgơ, Bêben, Cauxky (trước 1895); Plêkhanốp (trước 1903)), và nhóm xét lại, cơ hội, cải lương. Có thể gọi các đại diện của chủ nghĩa xét lại là những người cơ hội chủ nghĩa, còn nội dung tư tưởng của chủ nghĩa xét lại mang tính cải lương. Chủ nghĩa cơ hội, theo Từ điển Chủ nghĩa cộng sản khoa học, là “việc làm cho chính trị và tư tưởng của phong trào công nhân thích nghi với lợi ích và nhu cầu của tầng lớp phi vô sản”.

Chủ nghĩa cơ hội chủ trương “lợi dụng cơ hội mưu cầu những lợi ích trước mắt và cục bộ, bất kể làm việc đúng hay sai” (theo Từ điển Tiếng Việt); có “thái độ chính trị không theo một đường lối rõ rệt”, “không có chính kiến hẳn hoi, có thể ngả bên này hay bên nọ để mưu cầu những lợi ích trước mắt”. Đặc biệt, trong phong trào công nhân, chủ nghĩa cơ hội có “khuynh hướng chính trị chủ trương thỏa hiệp giai cấp, hợp tác giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản” (theo Từ điển Chính trị vắn tắt). 21 Chủ nghĩa cơ hội ra đời khoảng nửa cuối thế kỷ XIX, phát triển nhanh chóng trong những năm cuối của thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Đây là một trào lưu tư tưởng chống chủ nghĩa Mác trong Đảng dân chủ - xã hội Đức, được lấy từ những hiện tượng lẻ tẻ, vụn vặt để khái quát thành lý luận có hệ thống [98, 65].

Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa cơ hội là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản và chính sách của giai cấp tư sản, là kết quả của một thời đại lịch sử nhất định. Chủ nghĩa cơ hội có thể biến dạng thành chủ nghĩa xét lại, một trào lưu tư tưởng thù địch với chủ nghĩa Mác - Lênin, xuất hiện trong nội bộ phong trào công nhân và cộng sản dưới chiêu bài “phê phán”, “xem lại”, “xét lại” hoặc thậm chí phát triển học thuyết mácxít lêninnít. Ông tổ của chủ nghĩa xét lại là E. Sau khi Ph.Ăngghen mất (tháng 8-1895), những quan điểm lý luận của chủ nghĩa cơ hội và chủ nghĩa cải lương ẩn náu đằng sau tư tưởng của Bécstanh (1850 - 1932) bắt đầu bộc lộ công khai.

Từ năm 1896 - 1898, Bécstanh công bố trên tờ Thời mới một loạt bài có tiêu đề chung là “Những vấn đề của chủ nghĩa xã hội”, công khai phê phán “cách giải thích truyền thống” của chủ nghĩa Mác. Luận điểm trung tâm của cụm bài này là vứt bỏ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác về sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản: chỉ có bằng cuộc cách mạng xã hội, giai cấp vô sản mới giành được thắng lợi cho chủ nghĩa xã hội. Năm 1900, cụm bài này được Bécstanh bố cục là phần II “Những vấn đề của chủ nghĩa xã hội” trong cuốn Lịch sử và lý luận về chủ nghĩa xã hội, trong đó tư tưởng trung tâm của Bécstanh được trình bày ở bài “Lý luận về sự sụp đổ và chính sách thực dân”. Bécstanh từ chỗ “hoài nghi” và “khiên cưỡng” đi tới chỗ hoàn toàn “hoài nghi” và phủ định những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác [98, 37- 41].

Nhiều quan điểm lý luận của Bécstanh đã bị một số nhà lý luận mácxít trong Đảng dân chủ - xã hội Đức và của Quốc tế II phê phán nghiêm khắc.