Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu xây dựng tiêu chí làng sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng dân cư nông thôn đồng bằng sông cửu long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu xây dựng tiêu chí làng sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Dịu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kiều Băng Tâm
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu xây dựng tiêu chí làng sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng dân cư nông thôn đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. DANH MỤC BẢNG
• 2. DANH MỤC HÌNH
• 3. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 4. MỞ ĐẦU
• 4.1. Tổng quan về đồng bằng sông Cửu Long
• 4.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.3. Hiện trạng kinh tế - xã hội
• 4.4. Tổng quan tác động của biến đổi khí hậu
• 4.5. Tác động tới môi trường tự nhiên
• 4.6. Tác động tới kinh tế - xã hội
• 4.7. Tổng quan về một số làng sinh thái trên thế giới và Việt Nam
• 4.7.1. Khái niệm làng sinh thái
• 4.7.2. Tổng quan một số làng sinh thái trên thế giới và Việt Nam
• 4.7.2.1. Trên thế giới
• 4.7.2.2. So sánh mô hình LST của Thế Giới và Việt Nam
• 5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 5.2. Phương pháp tiếp cận
• 5.3. Phương pháp nghiên cứu
• 6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 6.1. Đánh giá đặc điểm dân cư nông thôn khu vực nghiên cứu
• 6.2. Đánh giá tổng quan quá trình hình thành và phát triển dân cư nông thôn
• 6.3. Đánh giá tập quán cư trú trước đây và hiện nay của cư dân ĐBSCL
• 6.4. Đặc điểm điều kiện sống khu vực khảo sát
• 6.5. Cơ sở để xây dựng các tiêu chí cho làng sinh thái
• 6.5.1. Cơ sở xác định tiêu chí
• 6.5.2. Nguyên tắc cơ bản xây dựng tiêu chí
• 6.5.3. Xây dựng tiêu chí cho LST thích ứng với BĐKH
• 6.5.4. Đề xuất một số tiêu chí LST thích ứng với BĐKH vùng ĐBSCL
• 6.5.5. Xây dựng tiêu chí, chỉ tiêu đề xuất
• 6.5.5.1. Tiêu chí nguồn cấp nước
• 6.5.5.2. Tiêu chí xử lý chất thải
• 6.5.5.3. Tiêu chí về giao thông
• 6.5.5.4. Tiêu chí về năng lượng
• 6.5.5.5. Tiêu chí về nhà cộng đồng tránh, trú bão
• 6.5.5.6. Tiêu chí về cây xanh
• 6.5.6. Tổng điểm đánh giá cho các tiêu chí LST thích ứng với biến đổi khí hậu
• 6.6. Áp dụng các tiêu chí đánh giá cho khu vực ấp Hiệp Dư và đề xuất một số giải pháp
• 6.6.1. Đề xuất một số biện pháp cho việc áp dụng hiệu quả tiêu chí
• 7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiêu chí xây dựng làng sinh thái tại ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là khu vực dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu. Việc xây dựng làng sinh thái tại đây không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các tiêu chí xây dựng làng sinh thái cần được xác định rõ ràng để đảm bảo tính bền vững và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của ĐBSCL

ĐBSCL có địa hình thấp, khí hậu nhiệt đới gió mùa, và hệ thống sông ngòi phong phú. Những yếu tố này ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất nông nghiệp của người dân. Đặc biệt, biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tình trạng xâm nhập mặn và lũ lụt, đe dọa đến an ninh lương thực và sinh kế của cộng đồng.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến ĐBSCL

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều thách thức cho ĐBSCL, bao gồm nước biển dâng, lũ lụt và xâm nhập mặn. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến kinh tế và xã hội của khu vực. Cần có các giải pháp ứng phó hiệu quả để bảo vệ cộng đồng và môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong xây dựng làng sinh thái

Việc xây dựng làng sinh thái tại ĐBSCL gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu nguồn lực đến sự thiếu nhận thức của cộng đồng. Các vấn đề như quản lý tài nguyên nước, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường cần được giải quyết đồng bộ.

2.1. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ từ chính quyền

Nhiều cộng đồng nông thôn tại ĐBSCL thiếu nguồn lực tài chính và kỹ thuật để xây dựng làng sinh thái. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết để thúc đẩy quá trình này.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu

Nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu và tầm quan trọng của làng sinh thái còn hạn chế. Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

III. Phương pháp xây dựng tiêu chí làng sinh thái thích ứng

Để xây dựng tiêu chí cho làng sinh thái tại ĐBSCL, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và tham khảo kinh nghiệm từ các mô hình thành công trên thế giới. Các tiêu chí này cần phải phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội của khu vực.

3.1. Nghiên cứu và phân tích điều kiện tự nhiên

Phân tích điều kiện tự nhiên như địa hình, khí hậu và hệ thống thủy văn là rất quan trọng để xác định các tiêu chí phù hợp cho làng sinh thái. Điều này giúp đảm bảo rằng các giải pháp đưa ra có tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Tham khảo mô hình làng sinh thái thành công

Nghiên cứu các mô hình làng sinh thái thành công ở trong và ngoài nước sẽ cung cấp những bài học quý giá. Các tiêu chí từ những mô hình này có thể được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện cụ thể của ĐBSCL.

IV. Ứng dụng thực tiễn các tiêu chí xây dựng làng sinh thái

Việc áp dụng các tiêu chí xây dựng làng sinh thái tại ĐBSCL đã cho thấy những kết quả tích cực. Các mô hình thử nghiệm đã giúp cải thiện đời sống của người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Kết quả từ mô hình làng sinh thái tại ấp Hiệp Dư

Mô hình làng sinh thái tại ấp Hiệp Dư đã thành công trong việc cải thiện quản lý tài nguyên nước và xử lý chất thải. Người dân đã được trang bị kiến thức và kỹ năng để ứng phó với biến đổi khí hậu.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng

Các tiêu chí xây dựng làng sinh thái không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình này là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho làng sinh thái

Việc xây dựng làng sinh thái tại ĐBSCL là một giải pháp cần thiết để ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các tiêu chí để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là rất cần thiết để xây dựng làng sinh thái thành công. Các chương trình hợp tác có thể giúp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cho làng sinh thái cần được xác định rõ ràng. Các tiêu chí cần phải linh hoạt để có thể thích ứng với những thay đổi trong điều kiện tự nhiên và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) sở hữu diện tích tự nhiên 3,96 triệu ha cùng quy mô dân số trên 17,39 triệu người, đạt mật độ dân số trung bình 490 người/km² (cao gấp 1,6 lần mức bình quân cả nước). Vùng đất hạ lưu sông Mê Kông này đang trở thành một trong những tâm điểm chịu tổn thương nặng nề nhất toàn cầu trước hiểm họa nóng lên toàn cầu và nước biển dâng. Các kịch bản biến đổi khí hậu cảnh báo nếu mực nước biển dâng 1m, sẽ có khoảng 39% diện tích ĐBSCL bị nhấn chìm; đồng thời hiện tượng xâm nhập mặn hiện đã đe dọa trực tiếp hơn 50% diện tích toàn vùng (tương đương trên 2 triệu ha đất sản xuất).

Vấn đề nghiên cứu then chốt đặt ra là đời sống của cư dân nông thôn, đặc biệt là các vùng duyên hải, đang bị đảo lộn nghiêm trọng do thiếu hụt nguồn nước sinh hoạt đạt chuẩn, cơ sở hạ tầng giao thông xuống cấp và ô nhiễm môi trường chất thải chưa qua xử lý. Đề tài luận văn tập trung vào mục tiêu xây dựng hệ thống tiêu chí làng sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào chính cộng đồng dân cư nông thôn tại ĐBSCL. Nghiên cứu lấy địa bàn ấp Hiệp Dư, xã Nguyễn Huân, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau – một điểm dân cư ven biển chỉ cách bờ biển khoảng 2 km – làm điển hình khảo sát thực địa trong giai đoạn năm 2014 đến 2015.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp công cụ định lượng khoa học, tạo tiền đề để nâng tỷ lệ tiếp cận nước sạch đạt chuẩn chất lượng từ mức 36,52% hiện thời, giải quyết lượng chất thải rắn sinh hoạt bị xả thải tự do lên tới 90%, và hỗ trợ đắc lực cho việc thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới theo Quyết định 491/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự giao thoa của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Phát triển bền vững theo khung đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC 2007) và Khung lý thuyết Làng sinh thái của Mạng lưới Làng sinh thái Toàn cầu (Global Ecovillage Network - GEN). Đồng thời, tác giả kế thừa quan điểm kinh tế sinh thái của Giáo sư Nguyễn Văn Trương về việc thiết lập không gian sống cộng đồng cân bằng sinh thái, trong đó con người giữ vị trí trung tâm điều hòa mối quan hệ với tự nhiên.

Mô hình nghiên cứu kết hợp bài học thực tiễn từ mô hình Làng - Hồ sinh thái tại xã Tân Tây (Long An) với tỷ lệ cây xanh và mặt nước điều hòa lớn hơn 35% diện tích hồ, cùng kinh nghiệm giảm thiểu 100% rác thải từ dự án BedZED (Vương quốc Anh) và mô hình làng Tengtou (Trung Quốc) tiết kiệm hơn 50.000 kWh điện/năm. Các khái niệm cốt lõi vận dụng trong luận văn bao gồm:

• Làng sinh thái (Ecovillage): Điểm dân cư nông thôn tích hợp hạ tầng xanh và sinh kế bền vững.
• Thích ứng dựa vào cộng đồng (Community-Based Adaptation - CBA): Chiến lược tăng cường năng lực ứng phó thiên tai từ tri thức bản địa.
• Điểm dân cư nông thôn ven biển: Cụm cư trú chịu tác động kép từ triều cường và xâm nhập mặn.
• Khả năng chống chịu khí hậu (Climate Resilience): Năng lực duy trì chức năng hạ tầng trước các biến cố thời tiết cực đoan.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo khí tượng thủy văn, quy hoạch của Bộ Tài nguyên và Môi trường, và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định gồm 50 phiếu khảo sát hộ gia đình tại ấp Hiệp Dư (xã Nguyễn Huân, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau). Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng dọc theo tuyến sông dài hơn 30 km từ thị trấn Hộ Phòng (Bạc Liêu) đến Đầm Dơi (Cà Mau), bởi khu vực này phản ánh đầy đủ các nét tương đồng về địa hình ngập triều, điều kiện kinh tế khó khăn và tập quán cư trú bám dọc bờ sông của người dân Tây Nam Bộ.

Luận văn lựa chọn phương pháp phân tích đa tiêu chí (Multi-Criteria Analysis - MCA) kết hợp phương pháp tham vấn chuyên gia môi trường và phỏng vấn trực tiếp cộng đồng. Lý do lựa chọn MCA là vì công cụ này có khả năng lượng hóa và tích hợp đồng thời các chỉ tiêu kỹ thuật, xã hội và sinh thái vốn phức tạp thành thang đo điểm số trực quan. Trọng số đánh giá được phân định theo 4 mức độ: rất quan trọng (4 điểm), quan trọng (3 điểm), ít quan trọng (2 điểm) và không quan trọng (1 điểm). Toàn bộ quá trình thu thập thông tin hiện trường được tiến hành vào tháng 07/2014 và công tác xử lý, kiểm chuẩn bộ tiêu chí hoàn tất trong năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu đã làm sáng tỏ 4 nhóm phát hiện then chốt về thực trạng môi trường và sinh hoạt của người dân:

1. Khủng hoảng an ninh nguồn nước ngọt: Tại khu vực nghiên cứu, 100% hộ dân phụ thuộc vào nguồn nước giếng khoan đang bị nhiễm mặn và nguồn nước mưa trữ trong các lu, chum tạm bợ. Thống kê toàn vùng cho thấy dù 75,82% dân số nông thôn được dùng nước hợp vệ sinh, nhưng tỷ lệ đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02:2009/BYT chỉ đạt 36,52%. Khi độ mặn 4 g/l xâm nhập sâu 40-45 km vào đất liền, tình trạng thiếu nước ngọt ăn uống trở nên đặc biệt nghiêm trọng.
2. Áp lực rác thải và vệ sinh môi trường: Khoảng 90% trong tổng số 3,7 triệu tấn chất thải rắn phát sinh mỗi năm tại ĐBSCL chưa được thu gom và xử lý bài bản. Tại ấp Hiệp Dư, tập quán vứt rác trực tiếp xuống sông và thói quen sử dụng cầu tiêu tạm bợ ven ao hồ chiếm tỷ lệ gần như tuyệt đối, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước mặt và phát tán mầm bệnh.
3. Bất cập lớn trong hạ tầng giao thông: Mật độ đường bộ nông thôn của vùng chỉ đạt 0,2 km/km², thấp hơn nhiều so với mức trung bình 0,342 km/km² của cả nước. Đáng chú ý, việc di chuyển 10 km đường bộ bằng xe máy chỉ tiêu tốn 0,2 lít xăng (khoảng 4.600 đồng), trong khi đi bằng ghe máy công suất nhỏ ngốn tới 3 lít xăng (khoảng 69.000 đồng, đắt gấp 15 lần). Mặc dù nhu cầu đi lại đường bộ rất cao, đến năm 2013 toàn vùng mới chỉ có 10,38% số xã đạt tiêu chí giao thông nông thôn mới do nền đường đất thường xuyên bị sạt lở và ngập triều.
4. Xây dựng thành công khung bộ tiêu chí làng sinh thái: Nghiên cứu đã chuẩn hóa 6 nhóm tiêu chí với 16 chỉ tiêu chi tiết bao gồm: Cấp nước sinh hoạt, Xử lý chất thải, Giao thông, Năng lượng, Nhà cộng đồng tránh trú bão và Cây xanh cảnh quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gốc rễ của những tồn tại trên bắt nguồn từ điều kiện địa hình trũng thấp, mạng lưới kênh rạch chia cắt mạnh cùng tập quán "nhà bám mép nước" hình thành từ thuở khai hoang. Hơn nữa, mức thu nhập bấp bênh từ nghề đánh bắt và làm thuê đào vuông tôm khiến người dân khó tự bỏ kinh phí đầu tư công trình tự hoại hay máy lọc nước.

Khi đối chiếu với các mô hình thế giới như BedZED (Vương quốc Anh) vốn tập trung vào kiến trúc không carbon, mô hình làng sinh thái cho ĐBSCL phải ưu tiên trực tiếp vào khả năng phòng vệ sinh tồn trước thiên tai. Tại các bảng ma trận MCA, dữ liệu đánh giá 6 tiêu chí có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ mạng nhện (radar chart) để so sánh khoảng cách giữa hiện trạng thực tế và mục tiêu chuẩn sinh thái. Bảng phân tích trọng số chỉ ra rằng hai tiêu chí Cấp nước sinh hoạt và Xử lý chất thải đạt điểm số ưu tiên cao nhất (4 điểm), đóng vai trò quyết định đến tính khả thi của toàn bộ mô hình làng sinh thái vùng ngập mặn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hiện thực hóa bộ tiêu chí làng sinh thái tại ĐBSCL:

1. Nâng cấp công trình trữ và xử lý nước sinh hoạt hộ gia đình: Triển khai lắp đặt đồng loạt các cụm bể lọc cát chậm kết hợp lu chứa nước mưa dung tích lớn tại từng hộ dân; phấn đấu nâng tỷ lệ hộ gia đình tiếp cận nguồn nước đạt tiêu chuẩn QCVN 02:2009/BYT lên 100% trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh Môi trường Nông thôn tỉnh.
2. Thiết lập mô hình quản lý và phân loại chất thải phân tán: Tổ chức thu gom rác thải định kỳ, xây dựng hố chôn lấp hợp vệ sinh tại các cụm dân cư và hỗ trợ 100% hộ dân xây dựng nhà tiêu tự hoại hoặc hầm biogas xử lý phân gia súc, giảm thiểu 80% lượng chất thải xả thẳng ra sông rạch trong giai đoạn 2016-2018. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân xã phối hợp cùng Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên địa phương.
3. Kiên cố hóa trục đường giao thông liên ấp chống sạt lở: Thực hiện bê tông hóa các tuyến đường trục thôn xóm với cao trình nền đường vượt mức đỉnh triều dự báo 0,5m, kết hợp trồng dừa nước và đước chắn sóng ven sông giai đoạn 2016-2020. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải phối hợp Ban Quản lý Xây dựng Nông thôn mới cấp huyện.
4. Xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng đa năng tránh trú bão: Xây dựng công trình nhà văn hóa ấp đạt chuẩn kiên cố cấp III theo định hướng Quyết định 581/QĐ-TTg, bảo đảm sức chứa tối thiểu 150-200 người dân tránh trú an toàn khi có bão lũ, hoàn thành vào năm 2017. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Đầm Dơi bố trí ngân sách, cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia giám sát xây dựng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cán bộ quản lý môi trường và cơ quan hoạch định chính sách: Ứng dụng bộ 6 tiêu chí và quy trình đánh giá MCA vào công tác quy hoạch điểm dân cư nông thôn mới, lồng ghép kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu tại 13 tỉnh thành ĐBSCL.
2. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Sử dụng tài liệu làm khung tham chiếu kỹ thuật để thiết kế các dự án viện trợ nước sạch, chuyển giao năng lượng mặt trời và tăng cường khả năng thích ứng dựa vào cộng đồng (CBA) tại các dải duyên hải ngập mặn.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Môi trường: Khai thác phương pháp luận lượng hóa tiêu chí sinh thái, kỹ thuật thiết kế phiếu điều tra xã hội học và hệ thống dữ liệu thực địa ven biển phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.
4. Kỹ sư quy hoạch hạ tầng nông thôn và kiến trúc sư cảnh quan: Tham khảo các thông số thiết kế thực tế về nhà sinh hoạt cộng đồng chống bão, mô hình ao hồ sinh thái trữ nước ngọt và giải pháp kết cấu đường giao thông nông thôn chống ngập triều.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm làng sinh thái trong luận văn khác biệt như thế nào so với mô hình làng sinh thái trên thế giới?
Mô hình quốc tế như BedZED (Vương quốc Anh) hướng mạnh tới mục tiêu không phát thải carbon và tiêu dùng xanh, trong khi làng sinh thái tại ĐBSCL ưu tiên giải quyết các yêu cầu sinh tồn cấp bách trước thiên tai. Nghiên cứu tập trung bảo đảm nguồn nước sạch đạt chuẩn QCVN 02:2009/BYT và hạ tầng phòng chống bão trong bối cảnh 39% diện tích có nguy cơ bị ngập triều.

Tại sao tác giả lại lựa chọn ấp Hiệp Dư làm địa bàn nghiên cứu điển hình?
Ấp Hiệp Dư (xã Nguyễn Huân, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau) nằm cách biển chỉ 2 km, mang đầy đủ đặc trưng tổn thương của vùng ven biển Tây Nam Bộ: chịu ảnh hưởng nặng nề từ triều cường, xâm nhập mặn sâu hơn 65 km, 100% đi lại phụ thuộc đường thủy và hạ tầng vệ sinh môi trường còn rất thô sơ.

Phương pháp phân tích đa tiêu chí (MCA) đem lại lợi thế gì cho việc xây dựng tiêu chí?
Phương pháp MCA cho phép chuyển đổi các biến số định tính về nhận thức cộng đồng và chỉ số kỹ thuật môi trường thành thang điểm trọng số từ 1 đến 4 điểm. Nhờ đó, các nhà quản lý có thể đánh giá tổng hợp 6 nhóm tiêu chí phức tạp thành một chỉ số định lượng rõ ràng để phân hạng và chỉ định ưu tiên đầu tư.

Giải pháp nào là khả thi nhất để giải quyết tình trạng thiếu nước ngọt sinh hoạt tại chỗ?
Luận văn khuyến nghị mô hình kết hợp đa dạng nguồn cấp nước: tối ưu hóa việc thu gom, trữ nước mưa trong các bể xi măng quy mô hộ gia đình gắn với cụm lọc cát sinh học, kết hợp duy trì giếng khoan tầng sâu được kiểm soát chất lượng, nhằm thay thế thói quen mua nước đóng chai giá cao.

Hiệu quả kinh tế của việc phát triển hạ tầng giao thông đường bộ được chứng minh ra sao?
Số liệu thực tế chỉ ra rằng trên lộ trình 10 km vào trung tâm xã, người dân đi xe máy đường bộ chỉ tiêu tốn 0,2 lít xăng (tương đương 4.600 đồng), trong khi sử dụng ghe máy chạy đường sông tiêu tốn tới 3 lít xăng (tương đương 69.000 đồng), giúp cắt giảm hơn 93% chi phí nhiên liệu đi lại thường nhật.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình làng sinh thái thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng đất ngập nước ĐBSCL.
• Xây dựng thành công bộ khung 6 tiêu chí cùng 16 chỉ tiêu kỹ thuật được lượng hóa khoa học thông qua thang điểm phân tích đa tiêu chí MCA.
• Đánh giá chính xác bức tranh hiện trạng môi trường tại ấp Hiệp Dư, chỉ ra các điểm nghẽn nghiêm trọng về nước sạch sinh hoạt và tỷ lệ 90% rác thải chưa qua xử lý.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ, phù hợp với năng lực quản lý và nguồn lực tài chính địa phương trong giai đoạn 2016-2020.
• Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy giúp các nhà hoạch định chính sách lồng ghép tiêu chuẩn sinh thái vào chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã gắn kết chặt chẽ tri thức bản địa với phương pháp định lượng hiện đại để tạo ra bộ công cụ đánh giá làng sinh thái mang tính thực thi cao. Bước tiếp theo, các địa phương cần sớm tổ chức áp dụng thử nghiệm bộ tiêu chí này vào các đề án quy hoạch dân cư ven biển. Quý độc giả và các nhà quản lý hãy tải toàn văn công trình nghiên cứu để cùng chung tay nhân rộng mô hình làng sinh thái bền vững cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Tổng quan về đồng bằng sông Cửu Long 1. Điều kiện tự nhiên a). Vị trí địa lý Đồng bằng sông Cửu Long, còn được gọi là miền Tây Nam Bộ, nằm ở hạ lưu châu thổ sông Mê Kông có diện tích 3,96 triệu ha [16].

Giới hạn địa lý của vùng này được xác định từ vĩ độ 8o30’N - 10º40’N và kinh độ 104º26’E - 106o40’E; phía Đông Bắc giáp vùng Đông Nam Bộ, phía Bắc giáp Campuchia, phía Tây Nam là vịnh Thái Lan, phía Đông Nam là biển Đông. Địa giới hành chính của vùng được xác định bởi 12 tỉnh và 1 thành phố, bao gồm các tỉnh Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, An Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang và Thành phố Cần Thơ. Hình 1: Vị trí địa lý khu vực đồng bằng sông Cửu Long [5] 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm địa hình Phần lớn có cao độ trung bình từ 0,7-1,2 m so với mực nước biển.

Dọc theo biên giới Campuchia có địa hình cao hơn, cao trình từ 2,0-4,0 m, sau đó thấp dần vào đến trung tâm đồng bằng ở cao trình 1,0-1,5 m, và chỉ còn 0,3-0,7 m ở khu vực giáp triều, ven biển. Ven bờ biển thường do hoạt động của hải lưu, gió và phù sa sông, tạo thành các giồng cát cao ven biển có hình cung lồi ra phía biển, nằm xen kẽ các vùng trũng thấp ngập triều. Vùng Bắc Đông là vùng rất khó khăn về tiêu thoát của vùng Đồng Tháp Mười, hạ lưu vực sông Cái Lớn-Cái Bé và U Minh Thượng, U Minh Hạ là những vùng đất thấp hơn cả, với cao độ từ 0,3-0,7 m, luôn ngập do triều cao, nước mưa nội đồng và nước lũ thượng nguồn [16]. Đặc điểm khí hậu Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa nên nền khí hậu ở ĐBSCL quanh năm nắng ấm và sự phân mùa khô ẩm rất sâu sắc tuỳ theo hoạt động của hoàn lưu gió mùa.

Mùa khô thường trùng với mùa ít mưa, đây cũng là thời kỳ khống chế của gió mùa Đông-Bắc kéo dài khoảng từ tháng XI đến tháng IV năm sau, khí hậu đặc trưng là khô, nóng và rất ít mưa. Mùa ẩm trùng với mùa mưa, là thời kỳ khống chế của gió mùa Tây-Nam kéo dài từ tháng V đến tháng X, có khí hậu đặc trưng là nóng, ẩm và mưa nhiều. Khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long có sắc thái riêng, đó là khí hậu nhiệt đới ẩm, gió mùa cận xích đạo, nắng nhiều, nhiệt độ cao quanh năm, mùa mưa về cơ bản là mùa hè, mùa khô xuất hiện vào các tháng giữa và cuối mùa đông, đầu mùa hè. Bức xạ tổng cộng trung bình năm khoảng (150-160) kcal/cm2, số giờ nắng trung bình năm khoảng (2.

Khu vực có nền bức xạ khá cao, địa hình khá bằng phẳng nên nhiệt độ phân bố tương đối đều trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, theo Đài khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ (năm 2013) nhiệt độ không khí trung bình năm biến đổi trong phạm vi (26-29)o C. Độ ẩm tương đối trung bình năm khoảng (70-80)% [14]. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lượng mưa năm trung bình nhiều năm biến đổi trong phạm vi từ dưới 1.400 mm ở khu vực giữa sông Tiền - sông Hậu ở các tỉnh Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long tăng lên trên 2.400 mm ở bán đảo Cà Mau. Mùa mưa xuất hiện các tháng V- XI, trong đó 3 tháng có lượng mưa trung bình tháng lớn nhất xuất hiện vào các tháng VII-IX; lượng mưa mùa mưa chiếm khoảng (88-95)% lượng mưa năm.

Đặc điểm thủy văn  Hệ thống sông ngòi, kênh rạch [5] Chế độ thủy văn của ĐBSCL chịu sự chi phối hoàn toàn của sông Mê Kông; phần lưu vực sông Mê Kông chảy ngang qua Việt Nam được gọi là sông Lớn, sông Cái, hay sông Cửu Long. Hệ thống sông Cửu Long gồm nhiều con sông lớn nhỏ, bao gồm: Sông Hậu: chảy qua tỉnh An Giang (Châu Đốc, Long Xuyên), làm ranh giới tự nhiên giữa các tỉnh Đồng Tháp và Cần Thơ, Vĩnh Long và Cần Thơ, Hậu Giang và Vĩnh Long, Trà Vinh và Sóc Trăng và đổ ra biển trước kia bằng 03 cửa, bao gồm cửa Định An, cửa Ba Thắc, cửa Tranh Đề. Cửa Ba Thắc khoảng thập niên 1970 đã bị bồi lấp nên sông Hậu chỉ còn hai cửa biển ngày nay. Đoạn rộng nhất của con sông này là giữa huyện Cầu Kè (Trà Vinh) và huyện Long Phú (Sóc Trăng) khoảng gần 4 km.

Sông Tiền: có lòng sông rộng với nhiều cù lao ở giữa dòng, chảy qua Tân Châu (An Giang), Hồng Ngự và Cao Lãnh (Đồng Tháp), Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre đến Cai Lậy (Tiền Giang) thì chia làm bốn sông đổ ra biển bằng 06 cửa là sông Mỹ Tho (45km), sông Hàm Luông (70km), sông Cổ Chiên (82km), sông Ba Lai (55km). Ngoài hệ thống sông Cửu Long, ĐBSCL còn có một số hệ thống sông, kênh lớn khác như sông Vàm Cỏ: có khoảng 10 chi lưu trong đó hai chi lưu trực tiếp tạo nên dòng sông là sông Vàm Cỏ Đông và sông Vàm Cỏ Tây. Sông Sở Thượng và Sở Hạ: nằm dọc biên giới Việt Nam - Campuchia (thuộc Đồng Tháp Mười). Cả 2 con sông này đều chảy ra rạch Hồng Ngự (Đồng Tháp) rồi đổ ra sông Tiền.

Sông Giang Thành: là con sông nhỏ, xuất phát vùng núi phía Tây-Nam Campuchia, sau đó chảy dọc theo biên giới Việt Nam - Campuchia và đổ ra biển tại thị xã Hà Tiên (Kiên 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sông Châu Đốc: bắt nguồn từ Campuchia, chảy song song và hợp lại với sông Hậu tại Châu Đốc. Sông Cái Lớn và Cái Bé: xuất phát từ cửa Ông Trang thuộc vịnh Thái Lan, chảy ra cửa Bồ Đề thuộc biển Đông. Hệ thống kênh đào: ở vùng ĐBSCL rất dày đặc, mục đích phục vụ sản xuất nông nghiệp và giao thông thủy.

Hiện nay, hệ thống này đã bao gồm kênh trục, kênh cấp I, kênh cấp II, và kênh nội đồng. Hệ thống kênh đào nối sông Vàm Cỏ với sông Tiền; nối sông Tiền với sông Hậu; nối sông Hậu với vịnh Thái Lan, với sông Cái Lớn và một số sông khác; nối thông các vùng nằm sâu trong nội địa ra sông chính.  Dòng chảy Chế độ dòng chảy: Mùa lũ hàng năm thường xuất hiện vào các tháng VII-XI. Lượng dòng chảy mùa lũ chiếm khoảng (70-85)% lượng dòng chảy năm.

Lũ thường gây ngập lụt ở đồng bằng sông Cửu Long. Mùa cạn từ tháng XII đến tháng VI năm sau, lượng dòng chảy mùa cạn chiếm khoảng (15-30)% dòng chảy năm, 3 tháng liên tục có dòng chảy nhỏ nhất xuất hiện vào các tháng II-IV [14]. Chế độ nước sông ở vùng đồng bằng ven biển còn chịu chi phối bởi thuỷ triều Biển Đông và vịnh Thái Lan với chế độ triều tương ứng là bán nhật triều không đều và nhật triều không đều. Hai loại triều với chế độ khác nhau này xâm nhập vào trong sông ngòi kênh rạch, tạo nên bức tranh thuỷ triều rất phức tạp.

Tuy nhiên, thủy triều Biển Đông chiếm ưu thế so với thủy triều từ vịnh Thái Lan xâm nhập vào. Thủy triều: Thủy triều có ảnh hưởng sâu sắc đến dòng chảy vùng ven biển ĐBSCL. Vùng ven biển phía Đông từ Cần Giờ đến mũi Cà Mau chịu ảnh hưởng của thuỷ triều biển Đông; vùng ven biển phía Tây từ mũi Cà Mau đến Hà Tiên chịu ảnh hưởng của thủy triều biển Tây. Thủy triều vùng ven biển Đông có chế độ bán nhật triều không đều, mỗi ngày nước lên xuống 2 lần, có 2 đỉnh và 2 chân.

Hai đỉnh triều chênh lệch nhau ít nhưng 2 chân chênh lệch nhau nhiều. Với dạng triều này sẽ có tác dụng đưa nước vào nội đồng nhiều hơn. Xu thế thuỷ triều ven biển Đông là từ Vũng Tàu đến Gành Hào biên độ triều tăng lên nhưng thời gian xuất hiện đỉnh triều chậm dần. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thủy triều ven biển Tây thuộc loại hỗn hợp thiên về nhật triều.

Trong ngày có 2 đỉnh, 2 chân nhưng những dao động lớn hoàn toàn chiếm ưu thế và thiên về nhật triều. Có nghĩa là 2 đỉnh chênh lệch nhau đáng kể nhưng 2 chân xấp xỉ nhau. Dạng triều này có thời gian duy trì mức nước thấp dài nên tạo ra việc tiêu tháo nước thuận lợi. Hiện trạng kinh tế - xã hội a).

Dân số Dân số 13 tỉnh/ thành phố thuộc khu vực ĐBSCL là 17.390,5 nghìn người. Tỉnh có dân số đông nhất hiện nay trên toàn khu vực là An Giang với 2.153,7 nghìn người, tỉnh có số dân ít nhất là Hậu Giang, chỉ có 769,7 nghìn người. Diện tích và dân số các tỉnh được cụ thể như dưới đây: Bảng 1. Diện tích và dân số các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long Dân số Mật độ Diện tích Tốc độ tăng Thành Nông thôn Tên tỉnh (Nghìn (Người/ (km²) dân số (%) thị (%) (%) người) km²) Long An 4.478,9 - - - 490 Nguồn: [19] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dân số ở các tỉnh trên toàn khu vực chủ yếu tập trung ở các vùng nông thôn, chỉ có Cần Thơ là thành phố có 66,32% dân số tập trung ở thành thị.

Bến Tre là tỉnh có tỷ lệ dân cư tập trung ở nông thôn cao nhất khu vực với gần 90%. Mật độ dân số trung bình ở các tỉnh ĐBSCL là 490 người/km²; cao gấp 1,6 lần mật độ dân số trung bình toàn quốc. Tỉnh/thành phố có mật độ dân số cao nhất ở khu vực là Cần Thơ, với 868 người/km², trong khi đó ở Cà Mau mật độ dân số chỉ có 230 người/km². Tóm lược hiện trạng phát triển kinh tế các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long Tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn vùng giai đoạn 2000-2011 đạt khoảng 11,5%/năm, năm 2012 đạt mức tăng khoảng 10% cao hơn nhiều so với mức tăng của cả nước.

Bên cạnh đó cơ cấu giữa các khu vực kinh tế đã có bước chuyển dịch tích cực, giá trị dịch vụ đã được tăng lên đáng kể trong giai đoạn 2000 đến 2012. Giá trị xuất nhập khẩu toàn vùng năm 2012 đạt 14,27 tỷ đô la, chiếm 9% tổng giá trị xuất nhập khẩu của cả nước. Xuất khẩu đạt 10,07 tỷ đô la, nhập khẩu đạt 4,2 tỷ đô la. Năm 2012, thu nhập bình quân đầu người đạt 32,33 triệu đồng/người.

- Nông, lâm, ngư nghiệp: Giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp tăng từ 56.292 tỷ đồng năm 2000 lên 101.000 tỷ đồng năm 2010 và năm 2012 đạt 122. Tăng trưởng bình quân giai đoạn 2000-2010 đạt 6,9%/năm. Hiệu quả thu nhập trên mỗi ha đất nông nghiệp tăng nhanh từ 20,2 triệu đồng/ha.năm vào năm 2000 lên gần 38 triệu đồng/ha.năm vào năm 2010 và 41 triệu đồng/ha.