phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn có kết cấu nội dung gồm 3 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn cơ bản về hoạt động tiếp cận thông tin từ chính quyền địa phƣơng của nhà báo Chƣơng 2. Thực trạng tiếp cận thông tin từ chính quyền địa phƣơng của nhà báo tại Hải Phòng Chƣơng 3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận thông tin từ chính quyền địa phƣơng của nhà báo tại Hải Phòng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP CẬN THÔNG TIN TỪ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG CỦA NHÀ BÁO 1.
Một số khái niệm đƣợc sử dụng trong đề tài 1. Tiếp cận thông tin Tiếp cận thông tin theo quy định tại Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 là “việc đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp thông tin”. Theo cách hiểu thông thƣờng, tiếp cận thông tin thao tác nh m từng bƣớc, b ng những phƣơng pháp nhất định tìm hiểu thông tin, vấn đề, nội dung, công việc nào đó. Trong pháp luật Việt Nam, quyền đƣợc tiếp cận thông tin đã đƣợc ghi nhận trong các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nƣớc.
Đƣờng lối, chủ trƣơng này của Đảng đã đƣợc thể chế hóa trong các văn bản pháp luật nhƣ Hiến pháp năm 1992, Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ngày 27/6/1999, Hiến pháp năm 2013… Trong hoạt động báo chí, phạm vi hành nghề của các cơ quan báo chí phải tuân thủ các quy định của Luật Báo chí. Luật Báo chí 2015 quy định rõ ràng về nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan báo chí, đồng thời quy định quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của nhân dân. Vai trò cơ quan báo chí là cầu nối, kết nối giữa các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội và nhân dân. Qua báo chí, ngƣời dân tiếp cận các thông tin từ phía các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội một cách nhanh chóng, kịp thời và đầy đủ, chính xác, công khai.
Cơ quan báo chí là cơ quan đặc th , vừa thực hiện việc tiếp nhận thông tin, cung cấp thông tin và là nơi trao đổi thông tin. Cơ quan báo chí thực hiện việc tiếp nhận thông tin từ các cơ quan Nhà nƣớc, tổ chức xã hội và cung cấp thông tin này cho ngƣời dân. Đồng thời, cơ quan báo chí thu nhận thông tin từ ngƣời dân, xác minh và chuyển tới cơ quan nhà nƣớc. Điều này đòi hỏi quyền đƣợc tiếp cận thông tin của báo chí phải đƣợc thực hiện triệt để, báo chí phải đƣợc tiếp cận với những thông tin chính thống, chính xác và kịp thời để cung cấp cho nhân dân.
Để làm đƣợc điều đó, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp luật phải trao cho cơ quan báo chí những đặc quyền nhất định để thực hiện chức năng thông tin của mình. Các văn bản quy phạm pháp luật về quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí cũng đã thể hiện rõ việc cung cấp thông tin cho báo chí là trách nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nƣớc và quyền đƣợc tiếp cận thông tin từ các cơ quan đó của báo chí. Nhìn chung, quyền tiếp cận thông tin của cơ quan báo chí đã đƣợc quy định tƣơng đầy đủ, rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nƣớc. Tóm lại, trong phạm vi đề tài này, khái niệm tiếp cận thông tin của nhà báo được hiểu là một khâu trong quy trình khai thác thông tin phục vụ hoạt động sáng tạo tác phẩm, sản phẩm báo chí của nhà báo, cơ quan báo chí.
Chính quyền địa phương Ở nƣớc ta từ trƣớc đến nay, thuật ngữ “chính quyền địa phƣơng” đƣợc sử dụng tƣơng đối rộng rãi và phổ biến trong các văn kiện của Đảng, các văn bản pháp luật của Nhà nƣớc, các sách báo chính trị pháp lý, cũng nhƣ các bài phát biểu của Lãnh đạo Đảng và Nhà nƣớc ở trung ƣơng và địa phƣơng. Trong Hiến pháp năm 1992, chƣơng nói về chính quyền địa phƣơng có tên gọi là: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Đến Hiến pháp năm 2013, tên gọi của chƣơng này đƣợc đổi tên thành Chính quyền địa phƣơng. Đây là sự thay đổi hợp lý, ph hợp với lịch sử lập hiến cũng nhƣ các văn bản khác của Đảng và Nhà nƣớc ta.
Hiện nay, chính quyền địa phƣơng là khái niệm d ng để chỉ cơ quan thực thi quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng. Theo quy định tại Điều 111, Hiến pháp năm 2013: 1. Chính quyền địa phƣơng đƣợc tổ chức ở các đơn vị hành chính của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cấp chính quyền địa phƣơng gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân đƣợc tổ chức ph hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật quy định.” 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, Hiến pháp đã chỉ rõ: Chính quyền địa phƣơng gồm 2 cơ quan: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân.
Quy định của Hiến pháp về chính quyền địa phƣơng đã đƣợc Nhà nƣớc cụ thể hóa trong các luật: Luật Tổ chức chính quyền địa phƣơng, Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phƣơng, Điều 16 quy định “Chính quyền địa phƣơng ở tỉnh là cấp chính quyền địa phƣơng gồm có Hội đồng nhân dân tỉnh và Ủy ban nhân dân tỉnh”; Điều 23 quy định “Chính quyền địa phƣơng ở huyện là cấp chính quyền địa phƣơng gồm có Hội đồng nhân dân huyện và Ủy ban nhân dân huyện. Phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí Theo Từ điển Tiếng Việt, Trung tâm từ điển học, Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2002 định nghĩa phát ngôn là: “Phát biểu ý kiến, quan điểm một cách chính thức, thay mặt cho một người hay tổ chức nào đó” [15, tr.637] Việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí lần đầu tiên đƣợc đề cập đến trong Quyết định số 77/2007/QĐ-CP ngày 28/5/2007 của Thủ tƣớng Chính phủ ban hành quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, đây là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên quy định việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng. Nghị định 09/2017/NĐ-CP quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nƣớc vừa đƣợc Chính phủ ban hành có nhiều thay đổi, quy định rõ hơn trách nhiệm, thẩm quyền của ngƣời phát ngôn, các hình thức phát ngôn cũng nhƣ trách nhiệm của cơ quan báo chí, nhà báo, phóng viên.
Có 6 hình thức phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí là: Tổ chức họp báo; Đăng tải nội dung phát ngôn và cung cấp thông tin trên Cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc trang mạng xã hội chính thức của cơ quan 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành chính nhà nƣớc; Phát ngôn trực tiếp hoặc trả lời phỏng vấn của nhà báo, phóng viên; Gửi thông cáo báo chí, nội dung trả lời cho cơ quan báo chí, nhà báo, phóng viên b ng văn bản hoặc qua thƣ điện tử; ung cấp thông tin qua trao đổi trực tiếp hoặc tại các cuộc giao ban báo chí do trung ƣơng, địa phƣơng tổ chức khi đƣợc yêu cầu; Ban hành văn bản đề nghị cơ quan báo chí đăng, phát phản hồi, cải chính, xin lỗi nội dung thông tin trên báo chí. Tầm quan trọng của việc tiếp cận thông tin từ chính quyền địa phƣơng đối với báo chí 1. Giúp tờ báo có thông tin - nguyên liệu độc quyền, chính xác, trung thực Chất lƣợng thông tin quyết định uy tín của một cơ quan báo chí, do đó, hoạt động tiếp cận thông tin của nhà báo với những nguồn tin chính thống, chính xác, phong phú, sinh động là yêu cầu sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của tờ báo đó. Không một cơ quan báo chí nào có thể tồn tại và phát triển đƣợc nếu có một lƣợng nguồn tin ít ỏi, chất lƣợng nguồn thông tin hạn chế, khả năng tiếp cận thông tin của nhà báo kém cỏi, kỹ năng khai thác và xử lý thông tin của nhà báo thiếu chuyên nghiệp.
Vì vậy, hoạt động tiếp cận thông tin của nhà báo có ý nghĩa quan trọng quyết định chất lƣợng thông tin, nghĩa là quyết định uy tín của cơ quan báo chí. Tiếp cận thông tin từ chính quyền địa phƣơng là địa chỉ cung cấp thông tin tin cậy, chính thống giúp nhà báo thu thập đƣợc những thông tin mới nhất, chuẩn xác nhất về các hoạt động chỉ đạo, điều hành của chính quyền ở tất cả các mặt kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá, từ đó nhà báo có đƣợc những dữ liệu quan trọng phục vụ cho việc sáng tạo tác phẩm báo chí của mình, cung cấp thông tin chính xác đến cho độc giả. Do đó, quyền tiếp cận những thông tin loại này cần phải đƣợc đảm bảo, đặc biệt là dành cho khối báo chí để từ đó, thông tin về hoạt động của các cơ quan công quyền có thể lan toả một cách nhanh nhất tới cộng đồng và qua đó cũng là cách nhanh nhất để nhận lại đƣợc những phản hồi của công chúng. Đây cũng đƣợc coi là chức năng hàng đầu, cốt lõi của báo chí vì “báo chí thực hiện 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức năng thông tin – giao tiếp là nh m thực hiện các chức năng khác.
Mọi chức năng của báo chí đều đƣợc thực hiện thông qua con đƣờng thông tin. Báo chí thông tin để thực hiện chức năng giáo dục, thông tin để thực hiện vai trò giám sát, quản lý xã hội, thông tin để thực hiện chức năng văn hoá, giải trí…” Có thể thấy r ng, mối quan hệ giữa nhà báo với nguồn tin luôn luôn có sự khăng khít bởi không có nguồn tin sẽ không có nhà báo và ngƣợc lại. Tuy nhiên, mối quan hệ này phải hoạt động dƣới sự cho phép của pháp luật và ph hợp với chuẩn mực quy ƣớc đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh đó, nguồn tin cần phải rõ ràng, rành mạch, chính xác mới đáp ứng đƣợc nhu cầu thông tin cần thiết khi chuyển tải tới công chúng.