Khóa luận tiếp cận dịch vụ ngân hàng của hộ dân tộc thiểu số phát triển du lịch tại Nghĩa An, Yên Bái

Luận văn phân tích tiếp cận dịch vụ ngân hàng của hộ dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch cộng đồng tại xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Đức
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Luận
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch cộng đồng ở xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Bố cục của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Về cơ sở lý luận
• 2.1.1. Khái niệm cộng đồng
• 2.1.1.1. Bản chất và phân loại cộng đồng
• 2.1.2. Dân tộc thiểu số
• 2.1.2.1. Khái niệm dân tộc thiểu số
• 2.1.2.2. Đặc trưng cơ bản của các dân tộc thiểu số ở nước ta
• 2.1.3. Du lịch cộng đồng
• 2.1.3.1. Khái niệm du lịch cộng đồng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương
• 5.3. Đối với các hộ
• 5.4. Đối với các ngân hàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dịch vụ ngân hàng và hộ dân tộc thiểu số

Dịch vụ ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính cho các hộ dân tộc thiểu số, đặc biệt trong bối cảnh phát triển du lịch cộng đồng. Các hộ dân tộc thiểu số thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ ngân hàng do thiếu thông tin và hiểu biết về quy trình vay vốn. Việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng không chỉ giúp các hộ này có nguồn vốn để đầu tư vào các hoạt động du lịch mà còn góp phần nâng cao đời sống và bảo tồn văn hóa. Theo nghiên cứu, việc sử dụng dịch vụ ngân hàng có thể tạo ra những cơ hội mới cho các hộ dân tộc thiểu số trong việc phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tình hình tiếp cận dịch vụ ngân hàng

Tình hình tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số tại Nghĩa An, Nghĩa Lộ, Yên Bái cho thấy nhiều rào cản. Các hộ này thường không có tài sản thế chấp, dẫn đến việc khó khăn trong việc vay vốn. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin về các sản phẩm ngân hàng cũng là một yếu tố cản trở. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ một tỷ lệ nhỏ các hộ dân tộc thiểu số biết đến các dịch vụ ngân hàng hiện có. Điều này cho thấy cần có những chính sách hỗ trợ và chương trình giáo dục tài chính để nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho họ.

II. Phát triển du lịch cộng đồng và vai trò của ngân hàng

Phát triển du lịch cộng đồng là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao đời sống cho các hộ dân tộc thiểu số. Ngân hàng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn và hỗ trợ tài chính cho các dự án du lịch. Việc đầu tư vào du lịch cộng đồng không chỉ giúp tạo ra thu nhập cho các hộ dân tộc thiểu số mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Các dịch vụ ngân hàng như cho vay, tiết kiệm và bảo hiểm có thể giúp các hộ này quản lý tài chính hiệu quả hơn. Theo một nghiên cứu, các hộ dân tộc thiểu số có khả năng phát triển du lịch cộng đồng cao hơn khi họ có sự hỗ trợ từ ngân hàng.

2.1. Các sản phẩm ngân hàng hỗ trợ du lịch cộng đồng

Các sản phẩm ngân hàng như cho vay ưu đãi, tài khoản tiết kiệm và dịch vụ bảo hiểm có thể giúp các hộ dân tộc thiểu số phát triển du lịch cộng đồng. Những sản phẩm này không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn giúp các hộ này quản lý rủi ro trong kinh doanh. Việc sử dụng dịch vụ ngân hàng có thể giúp các hộ này nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngành du lịch. Nghiên cứu cho thấy rằng, những hộ dân tộc thiểu số sử dụng dịch vụ ngân hàng có tỷ lệ thành công cao hơn trong việc phát triển các dự án du lịch cộng đồng.

III. Những thách thức trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng, nhưng các hộ dân tộc thiểu số vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và kiến thức về các sản phẩm ngân hàng. Nhiều hộ dân tộc thiểu số không biết cách lập hồ sơ vay vốn hoặc không hiểu rõ các điều khoản trong hợp đồng. Hơn nữa, sự phân biệt trong dịch vụ ngân hàng cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Các ngân hàng cần có những chính sách phù hợp để hỗ trợ các hộ dân tộc thiểu số trong việc tiếp cận dịch vụ.

3.1. Rào cản về thông tin và kiến thức

Rào cản về thông tin và kiến thức là một trong những nguyên nhân chính khiến các hộ dân tộc thiểu số không thể tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Nhiều hộ không biết đến các sản phẩm ngân hàng hoặc không hiểu rõ cách thức hoạt động của chúng. Điều này dẫn đến việc họ không dám vay vốn hoặc không biết cách sử dụng các dịch vụ ngân hàng một cách hiệu quả. Cần có các chương trình giáo dục tài chính để nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho các hộ dân tộc thiểu số.

IV. Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng

Để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho các hộ dân tộc thiểu số, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía ngân hàng và chính quyền địa phương. Các ngân hàng cần thiết lập các chương trình đào tạo và tư vấn tài chính cho các hộ dân tộc thiểu số. Hơn nữa, cần có các sản phẩm ngân hàng phù hợp với nhu cầu và khả năng của họ. Chính quyền địa phương cũng cần hỗ trợ trong việc kết nối các hộ dân tộc thiểu số với các ngân hàng. Việc này không chỉ giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Đề xuất chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương và ngân hàng là rất cần thiết để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho các hộ dân tộc thiểu số. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp thông tin về các sản phẩm ngân hàng, tổ chức các khóa đào tạo về tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ dân tộc thiểu số trong việc vay vốn. Hơn nữa, cần có các chương trình khuyến khích các ngân hàng tham gia vào việc cung cấp dịch vụ cho các hộ dân tộc thiểu số.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hoàng Đức thuộc chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (năm 2020), do TS. Đỗ Xuân Luận hướng dẫn. Nghiên cứu tập trung vào chủ đề: "Tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch cộng đồng ở xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái".

Bối cảnh thực tiễn được tác giả xác định xuất phát từ sự phát triển của du lịch cộng đồng (DLCĐ) trên thế giới từ thập niên 80 - 90 của thế kỷ XX và du nhập vào Việt Nam từ đầu những năm 1990 (tiêu biểu là bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình). DLCĐ ra đời như một phương thức phát triển bền vững nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực của du lịch đại chúng đến sinh thái và văn hóa bản địa. Tại các khu vực miền núi phía Bắc, loại hình này phát huy thế mạnh văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), tạo sinh kế và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh DLCĐ đòi hỏi nguồn lực tài chính ban đầu và vốn lưu ứng để nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật. Do đó, khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của các hộ DTTS trở thành yếu tố quyết định tới quy mô và hiệu quả kinh doanh.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định thành 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Đánh giá nhu cầu, mức độ tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng trong phát triển du lịch cộng đồng của các hộ dân tộc thiểu số.
2. Phân tích những rào cản trong tiếp cận các dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng.
3. Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường tiếp cận các dịch vụ ngân hàng của các hộ dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nhu cầu, thực trạng tiếp cận, sử dụng và những rào cản trong tiếp cận các dịch vụ ngân hàng của các hộ DTTS kinh doanh DLCĐ.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 3 năm (2017 – 2019); số liệu sơ cấp được khảo sát, thu thập thực tế từ ngày 10/01/2020 đến ngày 10/05/2020.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc nhìn của phía cầu (các hộ DTTS kinh doanh DLCĐ), kết hợp phân tích tương tác với phía cung (hệ thống ngân hàng) và các bên liên quan tại địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm vận dụng

Khóa luận tổng thuật và sử dụng hệ thống khái niệm, căn cứ pháp lý và cơ sở lý luận kinh tế chuyên ngành:

• Khái niệm cộng đồng và dân tộc thiểu số: Dẫn chiếu định nghĩa cộng đồng của Bùi Thị Hải Yến và Phạm Trung Lương; khái niệm DTTS theo Nghị định số 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về công tác dân tộc.
• Khái niệm du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái: Tổng thuật các khái niệm quốc tế và trong nước, bao gồm tổ chức Pachamana, Istituto Oikos (1996), Mạng lưới DLBV vì người nghèo, khái niệm của Trần Thị Mai (2005), Võ Quế (2006) và Bùi Thị Hải Yến (2012). Trong đó phân định rõ hai thuật ngữ: Community-Based Tourism (Du lịch dựa vào cộng đồng) và Community-Participation in Tourism (Du lịch có sự tham gia của cộng đồng).
• Lý luận về tín dụng, vốn và dịch vụ ngân hàng: Trích dẫn quan điểm của Các Mác về bản chất của tư bản và tín dụng; nghiên cứu của David Cox (nghiệp vụ ngân hàng hiện đại); định nghĩa tín dụng của Nguyễn Thị Oanh (2010), Lê Văn Tề (2006); khái niệm vốn theo Hồ Văn Mộc - Điêu Quốc Tín và Từ điển Kinh tế của Penguin Reference.
• Kinh nghiệm thực tiễn: Phân tích mô hình DLCĐ tại bản Pác Ngòi (Ba Bể, Bắc Kạn), bản Hồ (Sa Pa, Lào Cai), bản Lác (Mai Châu, Hòa Bình) và phương thức liên kết giải ngân vốn của Agribank tại Mộc Châu (Sơn La).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả kết hợp phân tích thực chứng kinh tế hộ:

• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Điều tra toàn bộ (census) các hộ DTTS có hoạt động kinh doanh DLCĐ tại xã Nghĩa An với cỡ mẫu là $n = 5$ hộ, phân bố tại Thôn Đêu 2 (4 hộ) và Thôn Đêu 3 (1 hộ). Kết hợp phỏng vấn sâu đại diện lãnh đạo xã, cán bộ chi nhánh ngân hàng, đại diện doanh nghiệp lữ hành và du khách lưu trú.
• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, thống kê dân số, lao động và hoạt động du lịch của UBND xã Nghĩa An giai đoạn 2017 – 2019.
• Phương pháp xử lý và tổng hợp số liệu: Số liệu điều tra được làm sạch, kiểm tra logic, mã hóa, phân tổ thống kê và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel.
• Chỉ tiêu phân tích kinh tế: Sử dụng công thức xác định lợi nhuận thuần từ kinh doanh du lịch: $$P = TR - TC$$ (với $P$ là lợi nhuận thuần, $TR$ là tổng doanh thu từ dịch vụ lưu trú và ăn uống, $TC$ là tổng chi phí đầu tư kinh doanh DLCĐ); cùng hệ thống chỉ tiêu tiếp cận tín dụng (tỷ lệ vay, hạn mức, lãi suất, phương thức bảo đảm, kênh giao dịch).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Phần này làm rõ cơ sở lý luận về bản chất của cộng đồng, đặc trưng DTTS, vai trò của vốn và tín dụng ngân hàng đối với phát triển kinh tế nông thôn. Tác giả tổng hợp kinh nghiệm thực tế về mô hình phát triển du lịch tại Mai Châu, Sa Pa, Ba Bể và mô hình cho vay theo tổ liên kết của Agribank Mộc Châu (năm 2016 dư nợ nông nghiệp đạt 1.712 tỷ đồng; tại xã Chiềng Khừa cho vay 28 hộ với số tiền trên 1,9 tỷ đồng). Bài học kinh nghiệm chỉ ra: việc phát triển DLCĐ chỉ bền vững khi người DTTS bản địa nắm quyền chủ đạo, hưởng lợi kinh tế trực tiếp và có sự hỗ trợ của các kênh tín dụng chính thức thông qua tổ chức đoàn thể.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết phương pháp tiếp cận nghiên cứu, địa bàn khảo sát tại xã Nghĩa An và kế hoạch điều tra 5 hộ kinh doanh DLCĐ tại thôn Đêu 2 và Đêu 3. Xác lập hệ thống biến số nghiên cứu bao gồm: nhân khẩu học chủ hộ, quy mô tài sản, mức độ tiếp cận công nghệ số, doanh thu - chi phí kinh doanh homestay, dư nợ vay ngân hàng và mục đích sử dụng vốn vay.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ các dữ kiện điều tra thực tế tại địa phương, được tổ chức theo các nội dung cốt lõi sau:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Nghĩa An

Xã Nghĩa An nằm ở phía tây nam thị xã Nghĩa Lộ, giáp các phường Pú Trạng, Tân An, Cầu Thia và các xã thuộc huyện Văn Chấn, Trạm Tấu. Khí hậu mang tính chất tiểu vùng Tây Bắc, nhiệt độ trung bình năm là 22,5 °C (tháng cao nhất 27,4 °C, thấp nhất 16,4 °C), lượng mưa trung bình 1.400 – 1.600 mm/năm, số giờ nắng trên 1.700 giờ/năm.

STT	Chỉ tiêu cơ bản của xã Nghĩa An	Đơn vị tính	Giá trị
1	Tổng số thôn	Thôn	6
2	Tổng dân số	Người	2.823
3	Tỷ trọng dân số là người dân tộc thiểu số	%	94,67
4	Tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động	%	66,17
5	Tỷ trọng lao động tham gia sản xuất nông nghiệp	%	71,23
6	Tổng số hộ gia đình	Hộ	565
7	Số hộ tham gia kinh doanh du lịch cộng đồng	Hộ	5
8	Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP xã	%	68,7
9	Tỷ trọng công nghiệp trong GDP xã	%	21,6
10	Tỷ trọng dịch vụ trong GDP xã	%	9,7
11	Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều	%	11,28
12	Thu nhập bình quân đầu người/năm	Triệu đồng/người	27

Nguồn: Tổng hợp từ Báo cáo kinh tế - xã hội xã Nghĩa An (Bảng 4.1 và Bảng 4.2)

Nghĩa An đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2017. Hoạt động DLCĐ tại đây bắt đầu xuất hiện từ năm 2008, khai thác tài nguyên văn hóa của người Thái vùng cánh đồng Mường Lò (32 điệu xòe, 5 điệu xòe lễ tiệc: xòe bổ bốn, xòe tiến lộn lùi, xòe vòng tròn vỗ tay, múa tung khăn, xòe khăn mời rượu; ẩm thực thịt trâu sấy, rêu suối, bông lau xôi, xôi nếp ngũ sắc).

2. Đặc điểm của các chủ hộ và hộ gia đình khảo sát

Toàn bộ 5 chủ hộ tham gia khảo sát đều là người dân tộc Thái, đại diện cho 100% số hộ kinh doanh DLCĐ trên địa bàn xã.

STT	Đặc điểm khảo sát	Đơn vị tính	Giá trị
1	Tuổi bình quân của chủ hộ	Năm	50
2	Tỷ lệ học vấn: THCS / THPT / Cao đẳng - Đại học	%	20 / 60 / 20
3	Tỷ trọng chủ hộ là nữ giới	%	40
4	Số năm kinh doanh DLCĐ bình quân	Năm	10,6
5	Tỷ lệ có chứng chỉ tập huấn nghiệp vụ DLCĐ	%	100
6	Số nhân khẩu bình quân một hộ	Người	5,0
7	Số lao động bình quân một hộ	Lao động	4,8
8	Số lao động tham gia làm du lịch bình quân	Lao động	3,8
9	Diện tích đất thổ cư bình quân một hộ	m²	1.030
10	Diện tích đất nông nghiệp bình quân một hộ	m²	1.140
11	Tỷ lệ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thổ cư và đất nông nghiệp	%	100
12	Thu nhập bình quân hộ gia đình	Triệu đồng/tháng	24
13	Tỷ trọng thu nhập từ du lịch trên tổng thu nhập	%	62
14	Tỷ lệ hộ sở hữu homestay	%	80
15	Tỷ lệ hộ sở hữu ô tô	%	0
16	Tỷ lệ hộ có máy vi tính	%	40
17	Tỷ lệ hộ sử dụng điện thoại thông minh và internet/wifi	%	100
18	Tỷ lệ tham gia Hội Nông dân hoặc Hội Phụ nữ	%	100
19	Tỷ lệ hộ có người thân công tác tại UBND xã	%	20

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu khảo sát của tác giả (Bảng 4.3 và Bảng 4.4)

3. Thực trạng kinh doanh và ứng dụng công nghệ số

• Lợi thế kinh doanh: 100% số hộ khẳng định có lợi thế về môi trường trong lành, cảnh quan đẹp; 80% khẳng định có lợi thế về văn hóa đặc sắc và ẩm thực bản địa. Ngược lại, 0% số hộ nhận định mình có lợi thế về đào tạo bài bản, được hỗ trợ đầy đủ vốn hoặc chính sách nhà nước.
• Ứng dụng công nghệ số: 100% số hộ sử dụng điện thoại thông minh, internet và mạng xã hội (Facebook, Zalo) để tiếp thị hình ảnh; 40% hộ dùng máy vi tính quản lý thu chi. Tuy nhiên, 0% hộ đăng ký tham gia các website du lịch trực tuyến do e ngại chi phí vận hành.
• Kết quả kinh doanh: Lượng du khách bình quân đạt 161 người/tháng (tháng cao điểm đạt 204,6 người; tháng thấp điểm đạt 106 người). Thời gian lưu trú bình quân của du khách đạt 0,8 ngày; mức chi tiêu bình quân của một du khách trong một ngày lưu trú đạt 190.000 đồng.

4. Thực trạng tiếp cận dịch vụ ngân hàng

Số liệu khảo sát phản ánh thực trạng phân hóa trong tiếp cận vốn tín dụng và sử dụng công cụ tài chính của các hộ:

STT	Chỉ tiêu về tiếp cận vốn vay và dịch vụ ngân hàng	Đơn vị tính	Giá trị
1	Tỷ lệ hộ có vay vốn ngân hàng trong 3 năm gần nhất	%	40 (2 hộ)
2	- Vay từ Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT (Agribank)	%	20 (1 hộ)
3	- Vay từ Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH)	%	20 (1 hộ)
4	Tỷ lệ hộ không vay vốn (do không có nhu cầu vay)	%	60 (3 hộ)
5	Lượng vốn vay bình quân từ Agribank	Triệu đồng	100
6	Lãi suất vay tại Agribank (yêu cầu thế chấp tài sản)	%/tháng	1,08
7	Lượng vốn vay bình quân từ NHCSXH	Triệu đồng	50
8	Lãi suất vay tại NHCSXH (ủy thác qua Hội Phụ nữ/Nông dân)	%/tháng	0,66
9	Tỷ lệ vốn vay sử dụng đúng mục đích cho DLCĐ	%	100
10	Tỷ lệ hộ có tài khoản ngân hàng	%	100 (5 hộ)
11	- Hộ sử dụng tài khoản ngân hàng cho mục đích gửi tiết kiệm	%	60 (3 hộ)
12	- Hộ sử dụng tài khoản cho thanh toán, chuyển khoản	%	40 (2 hộ)

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu khảo sát của tác giả (Bảng 4.9, 4.10, 4.11)

Tác giả giải thích nguyên nhân 60% hộ không vay vốn trong 3 năm qua: Ở giai đoạn khởi nghiệp (năm 2008), các hộ đều vay vốn ngân hàng để xây dựng nhà sàn homestay. Sau quá trình kinh doanh tích lũy, các hộ đã trả hết nợ gốc và tạo lập được dòng tiền tự có để tái đầu tư, do đó chưa có nhu cầu vay bổ sung.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Khẳng định mô hình DLCĐ đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu thu nhập của các hộ tham gia tại xã Nghĩa An, chiếm 62% tổng thu nhập hàng tháng (thu nhập bình quân đạt 24 triệu đồng/hộ/tháng), vượt trội so với mức thu nhập bình quân đầu người của xã (27 triệu đồng/người/năm).
• Làm rõ cấu trúc tiếp cận dịch vụ ngân hàng: 100% hộ có tài khoản ngân hàng nhưng tỷ lệ sử dụng công cụ thanh toán điện tử còn thấp (40%), phần lớn vẫn giữ thói quen sử dụng tài khoản để tích lũy tiết kiệm (60%). Dư nợ vay ngân hàng hiện hữu tập trung ở hai định chế: Agribank (hạn mức 100 triệu đồng, lãi suất 1,08%/tháng, thế chấp bằng quyền sử dụng đất) và NHCSXH (hạn mức 50 triệu đồng, lãi suất 0,66%/tháng, vay tín chấp thông qua kênh ủy thác của Hội Nông dân và Hội Phụ nữ). 100% vốn vay được sử dụng trực tiếp để nâng cấp dịch vụ homestay.
• Tác động tiêu cực của dịch bệnh Covid-19 trong năm 2020 đã làm sụt giảm nguồn khách (thời gian lưu trú bình quân chỉ đạt 0,8 ngày, mức thu 190.000 đồng/khách/ngày), đặt ra yêu cầu tái cấu trúc tài chính và hỗ trợ vốn ngắn hạn cho các hộ.

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

Khóa luận xây dựng hệ thống giải pháp phân định theo 4 nhóm chủ thể:

1. Đối với Nhà nước: Hoàn thiện khung chính sách ưu đãi tài chính và lãi suất đối với các mô hình kinh tế hộ DTTS phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa; đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối thị xã Nghĩa Lộ với vùng Mường Lò.
2. Đối với chính quyền địa phương và các đoàn thể: UBND xã và các hội đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ) duy trì cơ chế ủy thác tín dụng chính sách, hỗ trợ kiểm tra giám sát sử dụng vốn vay, đồng thời phối hợp tổ chức các lớp đào tạo nghiệp vụ du lịch, kỹ năng thanh toán trực tuyến.
3. Đối với các hộ kinh doanh DLCĐ: Chủ động chuyển dịch phương thức tiếp thị từ mạng xã hội cá nhân sang các nền tảng số chuyên nghiệp; đầu tư đa dạng hóa dịch vụ trải nghiệm văn hóa để kéo dài thời gian lưu trú của du khách; nâng cao kỹ năng quản lý tài chính qua tài khoản ngân hàng.
4. Đối với các ngân hàng: Linh hoạt hóa thủ tục thẩm định tài sản thế chấp ở khu vực nông thôn; phát triển các gói tín dụng vi mô phù hợp với chu kỳ kinh doanh mùa vụ của du lịch; đẩy mạnh hướng dẫn và lắp đặt mã thanh toán QR, Mobile Banking hỗ trợ khách du lịch giao dịch không dùng tiền mặt.

Đóng góp của luận văn

Khóa luận đã bổ sung dữ liệu thực chứng cấp cơ sở về thực trạng tiếp cận dịch vụ tài chính vi mô và ngân hàng số của nhóm dân tộc thiểu số tại chỗ làm du lịch tại thị xã Nghĩa Lộ; kiểm chứng mối quan hệ giữa vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội địa phương với khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của kinh tế hộ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Dung lượng mẫu nghiên cứu nhỏ ($n = 5$ hộ) do giới hạn số lượng hộ kinh doanh DLCĐ thực tế tại xã Nghĩa An ở thời điểm năm 2020. Phương pháp phân tích dừng lại ở thống kê mô tả, phân tổ và tổng hợp chỉ tiêu, chưa thực hiện các mô hình kinh tế lượng định lượng (hồi quy đa biến, hàm xác suất logit/probit) để đo lường mức độ tác động của các yếu tố đến xác suất tiếp cận tín dụng. Khảo sát sơ cấp thực hiện đầu năm 2020 chịu ảnh hưởng bởi biến động của dịch bệnh Covid-19.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tác giả định hướng mở rộng không gian nghiên cứu sang toàn bộ thị xã Nghĩa Lộ và các huyện lân cận (Văn Chấn, Mù Cang Chải); tăng quy mô mẫu khảo sát khi du lịch phục hồi; ứng dụng các mô hình kinh tế lượng để phân tích sâu các rào cản tài chính của hộ DTTS.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Khóa luận là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên các ngành Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển Nông thôn, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Tài chính - Ngân hàng đang thực hiện các đề tài về tài chính vi mô, sinh kế cộng đồng và kinh tế du lịch nông thôn.
• Phần nội dung giá trị:
  • Hệ thống chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật đo lường hiệu quả kinh doanh homestay nông thôn ($TR, TC, P$, thời gian lưu trú, doanh thu bình quân/khách).
  • Phương thức phân tích vai trò trung gian ủy thác tín dụng chính sách của Hội Nông dân và Hội Phụ nữ cấp xã đối với hộ đồng bào dân tộc thiểu số.
  • Bộ số liệu khảo sát thực chứng về cơ cấu thu nhập và khả năng hấp thụ vốn tín dụng tại vùng lòng chảo Mường Lò, Yên Bái.

---

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận khảo sát bao nhiêu hộ dân và tại những địa bàn cụ thể nào của xã Nghĩa An?

Khóa luận điều tra toàn bộ 5 hộ gia đình DTTS đang kinh doanh du lịch cộng đồng tại xã Nghĩa An, gồm 01 hộ tại Thôn Đêu 3 và 04 hộ tại Thôn Đêu 2. Toàn bộ 5 chủ hộ được phỏng vấn đều là người dân tộc Thái.

Thực trạng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các hộ diễn ra như thế nào?

Có 40% số hộ (2 hộ) tiếp cận vốn vay trong 3 năm gần nhất. Cụ thể: 01 hộ vay Agribank mức vốn 100 triệu đồng với lãi suất 1,08%/tháng (bảo đảm bằng thế chấp tài sản); 01 hộ vay NHCSXH mức vốn 50 triệu đồng với lãi suất ưu đãi 0,66%/tháng (bảo đảm bằng tín chấp qua tổ ủy thác của Hội Nông dân/Hội Phụ nữ). 100% nguồn vốn vay đều được sử dụng phục vụ kinh doanh du lịch cộng đồng.

Vì sao 60% số hộ kinh doanh không vay vốn ngân hàng trong giai đoạn 2017 – 2019?

Cả 3 hộ (chiếm 60%) không vay vốn đều xác nhận nguyên nhân là không có nhu cầu vay. Các hộ này đã vay vốn ngân hàng từ giai đoạn đầu (khoảng năm 2008) để xây dựng cơ sở vật chất, sau quá trình kinh doanh đã tích lũy được lợi nhuận, hoàn trả xong nợ gốc và tự cân đối được nguồn vốn lưu động để duy trì hoạt động.

Kết quả kinh doanh và nguồn thu từ du lịch cộng đồng của các hộ đạt mức nào?

Lượng khách bình quân đạt 161 lượt/tháng (tháng cao nhất 204,6 khách; thấp nhất 106 khách). Thời gian lưu trú bình quân đạt 0,8 ngày/khách; thu nhập bình quân từ 1 du khách trong 1 ngày lưu trú đạt 190.000 đồng. Thu nhập bình quân của hộ đạt 24 triệu đồng/tháng, trong đó doanh thu từ du lịch đóng góp 62% tổng thu nhập.

Mức độ sẵn sàng và sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến của các hộ tại địa phương ra sao?

100% số hộ khảo sát có tài khoản ngân hàng, sử dụng điện thoại thông minh và internet/wifi. Tuy nhiên, 60% số hộ chỉ dùng tài khoản cho mục đích gửi tiết kiệm tích lũy, 40% dùng cho giao dịch thanh toán chuyển khoản và 0% hộ đăng ký xây dựng website du lịch trực tuyến riêng do hạn chế về chi phí và năng lực công nghệ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Hoàng Đức phản ánh chi tiết bức tranh kinh tế hộ dân tộc thiểu số phát triển du lịch cộng đồng tại xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ gắn liền với khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Nghiên cứu khẳng định du lịch cộng đồng tạo nguồn thu chủ lực cho các hộ người Thái bản địa, đồng thời chỉ ra dư địa lớn trong việc chuyển đổi từ thói quen tích lũy tiết kiệm truyền thống sang ứng dụng ngân hàng số và thanh toán không dùng tiền mặt. Các phân tích thực chứng và hệ thống kiến nghị trong luận văn cung cấp cơ sở thực tế cho việc hoạch định chính sách tín dụng vi mô phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn khu vực Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị m 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Về cơ sở lý luận 2. Khái niệm cộng đồng Cộng đồng là khái niệm về tổ chức xã hội được nhiều nhà nghiên cứu đưa ra trong các công trình khoa học với nhiều định nghĩa khác nhau. Theo từ điển bách khoa Việt Nam, cộng đồng được hiểu là một tập đoàn người rộng lớn, có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, nghề nghiệp, địa điểm cư trú.

Cũng có những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một dân tộc, một sắc tộc. [23] Theo Bùi Hải Yến trong cuốn DLCĐ, cộng đồng được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định được gọi tên như: làng, xã,… có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế.TS Phạm Trung Lương, cộng đồng những người sống chung trong một thôn xóm, làng, xã, quốc gia,… họ cùng chia sẻ với nhau mảnh đất sinh sống gọi là cộng đồng thể. Cộng đồng những người không sống chung nhưng lại có những sở thích, nhu cầu chung được coi là cộng đồng tính. [20] Tùy theo từng góc độ nghiên cứu khác nhau mỗi tác giả lại có một định nghĩa khác nhau về cộng đồng, nhưng nói tóm lại cộng đồng được hình thành bởi ba nhân tố chính là yếu tố kinh tế, văn hoá và khu vực lưu trú.

Bản chất và phân loại cộng đồng * Bản chất của cộng đồng được nhìn nhận qua ba phương diện sau: - Đoàn kết xã hội: Đoàn kết xã hội là đặc tính đứng đầu của cộng đồng được quan niệm như một ý chí và tình cảm chung do quá trình cùng chung sống có những mối quan hệ về mặt huyết tộc hay quan hệ láng giềng. m 4 - Tương quan xã hội: Cộng đồng được coi như một tiến trình xã hội, là một hình thức tương quan giữa người với người có tính cách kết hợp, theo đó con người được gần nhau và phối hợp chặt chẽ với nhau hơn. - Cơ cấu xã hội: Cộng đồng được coi như một cơ cấu xã hội, là một đoàn thể con người có những giá trị, chuẩn mực, các khuôn mẫu với các tương quan xã hội và vai trò được tổ chức thành cơ cấu. Điều này phù hợp với định nghĩa tổng quát về một đoàn thể xã hội coi như một tập thể con người có tương quan hỗ trợ với nhau.

Không có giá trị chung nghĩa là không có một số định hướng để quy tụ với nhau thậm chí có nơi lại không có cả những quy tắc ứng xử quy định các hành vi ứng xử của các thành viên trong cộng đồng thì không có cơ sở cho sự hình thành và phát cộng đồng. [15] * Phân loại cộng đồng: - Cộng đồng địa lý: Bao gồm những người dân cư trú trong cùng một địa bàn có thể có chung các đặc điểm văn hóa xã hội và có mối quan hệ ràng buộc lẫn nhau. Ví dụ: Cộng đồng người Thái ở Mường Lò, Cộng đồng người Tày ở Ba Bể, cộng đồng người Ê Đê ở Tây Nguyên,… - Cộng đồng chức năng: Gồm những cá thể có thể cư trú gần nhau hoặc không gần nhau nhưng có chung lợi ích. Họ liên kết với nhau trên cơ sở nghề nghiệp, sở thích, hợp tác hay hiệp hội có tổ chức.

Ví dụ: Cộng đồng kinh tế Châu Âu, cộng đồng du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản,… 2. Dân tộc thiểu số 2. Khái niệm dân tộc thiểu số DTTS là khái niệm khoa học được sử dụng phổ biến hiện nay với nhiều định nghĩa khác nhau Theo đại từ điển tiếng Việt, DTTS là dân tộc có số dân ít, cư trú trong cộng đồng quốc gia nhiều dân tộc (có một dân tộc đa số) sống ở vùng hẻo lánh, ngoại vi, vùng ít phát triển về kinh tế xã hội. [26] m 5 Theo nghị định 05/2011/NĐ của chính phủ về công tác dân tộc thì khái niệm DTTS được định nghĩa như sau, DTTS là những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam.

[5] Ở nước ta, DTTS được xác định là những người có quốc tịch, sinh sống tại nước ta nhưng có những khác biệt nhất định về ngôn ngữ, phong tục tập quán và các đặc thù văn hoá với dân tộc kinh. Đặc trưng cơ bản của các dân tộc thiểu số ở nước ta - Về đoàn kết dân tộc: Các DTTS ở nước ta đã cùng nhau trải qua quá trình lịch sử và quá trình đấu tranh để bảo vệ bờ cõi, xây dựng đất nước thống nhất, mặc dù có nhiều dân tộc và chênh lệch về số lượng trên cùng một lãnh thổ quốc gia, mỗi dân tộc có điều kiện sống, phong tục tập quán riêng biệt nhưng các dân tộc nước ta đều có chung truyền thống đoàn kết, gắn bó, tương trợ lẫn nhau. - Về bản sắc văn hoá: Các DTTS ở nước ta đều có những nét riêng biệt về văn hoá, tạo nên sự đa dạng phong phú về văn hoá cho đất nước, mỗi DTTS ở nước ta đều có ngôn ngữ riêng, có nền văn hoá truyền thống mang bản sắc riêng thể hiện trong nếp sinh hoạt hàng ngày thông qua các lễ hội, trang phục của từng dân tộc. - Về địa bàn cư chú: các DTTS ở nước ta phân bố không đồng đều, tập trung ở một số vùng nhưng không cư trú thành những khu vực riêng biệt mà xen kẽ với các DTTS khác.

Chính sự xen kẽ giữa các dân tộc đã tạo điều kiện để các dân tộc có điều kiện tăng cường sự hiểu biết, gắn bó với nhau nhờ đó mà các dân tộc có điều kiện học hỏi những tri thức mới, từng bước thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các dân tộc. Du lịch cộng đồng 2. Khái niệm du lịch cộng đồng Cộng đồng có mối quan hệ mật thiết trong vấn đề sử dụng và khai thác TNDL đặc biệt là loại hình TNDL văn hóa. Vì vậy khi xem xét và phân tích các giá trị, các khả năng có thể xây dựng và hình thành sản phẩm du lịch không thể không nhìn nhận vai trò và chức năng của cộng đồng địa phương.

m 6 Hiện nay, khi xem xét hệ thống lý thuyết về phát triển du lịch có sự tham gia của cộng đồng, trong giới hạn đề tài này tập trung làm rõ hai thuật ngữ có liên quan như sau: Bảng 2.1: Thuật ngữ liên quan đến du lịch có sự tham gia của cộng đồng Thuật ngữ tiếng Anh Thuật ngữ tiếng Việt Community - Based Tourism Du lịch dựa vào cộng đồng Community – Participation in Tourism Du lịch có sự tham gia của cộng đồng Nguồn: Võ Quế, 2006 - Tại Thái Lan thuật ngữ Community - Based Tourism – Du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa như sau: “Du lịch cộng đồng (DLCĐ) là loại hình du lịch được quản lý và có bởi chính cộng đồng địa phương, hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Thông qua DLCĐ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương”. Thuật ngữ này cũng được nhắc đến trong chương trình nghiên cứu của các tổ chức xã hội trên thế giới như: - Tổ chức Pachamana (hướng đến việc giới thiệu và bảo tồn văn hóa bản địa khu vực Châu Mỹ) đã đưa ra quan điểm của mình về Community - Based Tourism như sau: “DLCĐ là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để tìm hiểu về phong tục, lối sống, niềm tin và được thưởng thức ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương kiểm soát cả những tác động và những lợi ích thông qua quá trình tham gia vào hình thức du lịch này, từ đó tăng cường khả năng tự quản, tăng cường phương thức sinh kế và phát huy giá trị truyền thống của địa phương”.

- Tổ chức Istituto Oikos (1996) ra đời tại Ý (tổ chức hướng đến việc hỗ trợ các nghiên cứu, huy động nguồn lực tài chính trong công tác bảo tồn về mặt sinh thái tự nhiên và văn hóa cho các quốc gia đang phát triển trên thế giới, tổ chức này có tầm ảnh hưởng ở khu vực Châu Âu) đã đề cập đến nội dung của DLCĐ như sau: “DLCĐ là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến và có lưu trú qua đêm tại m 7 không gian sinh sống của cộng đồng địa phương (thường là các cộng đồng ở nông thôn hoặc các cộng đồng nghèo hoặc sinh sống ở những vùng có điều kiện kinh tế khó khăn). Thông qua đó du khách có cơ hội khám phá môi trường thiên nhiên hoang dã hoặc tìm hiểu các giá trị về văn hóa truyền thống, tôn trọng tư duy văn hóa bản địa. Cộng đồng địa phương có cơ hội thụ hưởng các lợi ích kinh tế từ việc tham gia vào các hoạt động khám phá dựa trên các giá trị về tự nhiên và văn hóa xã hội tại khu vực cộng đồng địa phương sinh sống”. - Tổ chức mạng lưới DLBV vì người nghèo đã nêu “DLCĐ là một loại hình DLBV thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng.

Các sáng kiến của DLCĐ nhằm vào mục tiêu thu hút sự tham gia của người dân địa phương vào việc vận hành và quản lý các dự án du lịch nhỏ như một phương tiện giảm nghèo và mang lại thu nhập thay thế cho cộng đồng. Các sáng kiến của DLCĐ còn khuyến khích tôn trọng các truyền thống và văn hóa địa phương cũng như các di sản thiên nhiên.” - Tại Việt Nam, DLCĐ được nhìn nhận như sau: “DLCĐ là hoạt động tương hỗ giữa các đối tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương có dự án.” (Trần Thị Mai, 2005) [24] “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịch trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên.” (Võ Quế, 2006) [25] “DLCĐ có thể hiểu là phương thức phát triển bền vững mà ở đó cộng đồng địa phương có sự tham gia trực tiếp và chủ yếu trong các giai đoạn phát triển và mọi HĐDL.