phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn sẽ đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Chƣơng 2: Biện pháp tích hợp GDGTS cho HS qua dạy học một số tác phẩm truyện ngắn Việt Nam trong chƣơng trình Ngữ văn lớp 12. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Khái niệm tích hợp Ngày nay, tích hợp là một khái niệm khá quen thuộc đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống, xã hội. Hiểu một cách đơn giản thì tích hợp là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ. Tuy nhiên, liên quan đến khái niệm tích hợp có nhiều cách định nghĩa, quan niệm khác nhau: Tích hợp (tiếng Anh: Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh: integration với nghĩa là xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ. Theo Từ điển Anh - Anh (Oxford Advanced Learner's Dictionany), từ integrate có nghĩa là kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể.
Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhƣng thích hợp với nhau. Từ điển Bách khoa Khoa học Giáo dục của Cộng hòa Liên bang Đức (Enzyklopadie Erziehungswissienscheft, Bd.2, Stuttgart 1984), thì nêu chung nghĩa của từ integration có hai khía cạnh: Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ; Trạng thái mà trong đó có cái chung, cái toàn thể đƣợc tạo ra từ những cái riêng lẻ. Còn theo Từ điển tiếng Việt thông dụng của Trung tâm từ điển học nghiên cứu thì giải thích: “Tích hợp có nghĩa là lắp ráp, kết nối các thành phần của một hệ thống để tạo nên một hệ thống đồng bộ” [35, 813]. Nhà nghiên cứu Phạm Văn Lập lại quan niệm: “Dạy học tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kĩ năng học đƣợc ở môn học này, phần này của môn học đƣợc sử dụng nhƣ những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng một môn học” (Bài giảng phương pháp dạy học sinh học ở trường THPT.
Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007). 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những cách giải thích trên, có thể thấy hai tính chất cơ bản của tích hợp, liên hệ mật thiết, quy định lẫn nhau: Tính liên kết có thể tạo nên một thực thể toàn vẹn trong đó không cần phân chia giữa các thành phần kết hợp. Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hoặc giải quyết một vấn đề.
Nhƣ vậy, tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự kết hợp, sự hòa nhập, sự phối hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy. Tổng quan về dạy học tích hợp Trong lịch sử phát triển khoa học của nhân loại, song song với việc phân hóa sâu sắc ngƣời ta cũng hƣớng tới sự tích hợp chặt chẽ với sự ra đời của các khoa học liên ngành, đa ngành. Ở lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm dạy học tích hợp (DHTH) xuất hiện từ thời kỳ Khai sáng (thế kỷ XVIII) dùng để chỉ một quan điểm lý luận GD toàn diện con ngƣời, hành động liên kết các đối tƣợng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học chống lại hiện tƣợng làm cho con ngƣời phát triển thiếu hài hòa, cân đối. Ngày nay, dạy học tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang đƣợc quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trƣờng ở nhiều nƣớc trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam.
Cách tiếp cận tích hợp trong việc xây dựng chƣơng trình đã trở thành xu thế phát triển GD trên thế giới trong nhiều thập kỉ qua. Khái niệm dạy học tích hợp Trong dạy học các bộ môn, tích hợp đƣợc hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (theo cách hiểu truyền thống từ 400 năm nay) thành một “môn học” mới. Ví dụ môn Khoa học (science) đƣợc hình thành từ sự tổ hợp, kết hợp của các môn thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên: Vật lý, Hóa học, Sinh học; môn Nghiên cứu xã hội đƣợc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình thành từ sự tổ hợp, kết hợp của các môn thuộc lĩnh vực Khoa học xã hội (KHXH): Lịch sử, Địa lý, Xã hội học, Kinh tế học. Tích hợp cũng có thể là lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dung giáo dục dân số, giáo dục môi trƣờng, an toàn giao thông trong các môn học Đạo đức, Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội…xây dựng môn học tích hợp từ các môn học truyền thống.
Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trƣờng PT và trong xây dựng chƣơng trình môn học ở nhiều nƣớc trên thế giới. Quan điểm tích hợp đƣợc xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học. Thực tiễn ở nhiều nƣớc đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong GD và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn. Ở nhiều nƣớc trong khu vực Châu Á và trên thế giới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học và cho rằng quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhất định.
Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp đƣợc thể hiện trong một số môn ở trƣờng tiểu học nhƣ môn Cách trí, sau đổi thành môn Khoa học thƣởng thức. Môn học này còn đƣợc dạy một số năm ở trƣờng cấp I của miền Bắc nƣớc ta. Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xây dựng môn “Tìm hiểu Tự nhiên và xã hội” theo quan điểm tích hợp đã đƣợc thực hiện và môn học này đƣợc thiết kế để đƣa vào dạy học ở trƣờng cấp I từ lớp 1 đến lớp 5. Chƣơng trình năm 2000 đã đƣợc hoàn chỉnh thêm một bƣớc, quan điểm tích hợp đã đƣợc thể hiện trong chƣơng trình và SGK cùng các hoạt động dạy học ở tiểu học.
Tuy nhiên khái niệm tích hợp vẫn còn mới lạ với nhiều GV. Một số đã có nhận thức ban đầu nhƣng còn hạn chế về kĩ năng vận dụng. Tích hợp là tƣ tƣởng, là nguyên tắc, là quan điểm hiện đại trong GV. Hiểu đúng và làm đúng quá trình tích hợp có thể đem lại những hiệu quả cụ thể đối với từng phân môn trong một thể thống nhất.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DHTH là một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở HS những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo để mỗi HS biết cách vận dụng kiến thức học đƣợc trong nhà trƣờng vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, qua đó trở thành một ngƣời công dân có trách nhiệm, một ngƣời lao động có năng lực. DHTH đòi hỏi việc học tập trong nhà trƣờng phải đƣợc gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này HS có thể đối mặt vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với các em. Nhƣ vậy, thực hiện DHTH sẽ phát huy tối đa sự trƣởng thành và phát triển cá nhân mỗi HS, giúp các em thành công trong vai trò của ngƣời chủ gia đình, ngƣời công dân, ngƣời lao động tƣơng lai của đất nƣớc.
Mục đích và ý nghĩa của việc dạy học tích hợp Tƣ tƣởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống. Trƣớc hết phải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thƣ, là một tập đại thành của tri thức, kinh nghiệm và phƣơng pháp. Mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp. Không thể giải quyết một vấn đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau.
DHTH trong nhà trƣờng nhằm hình thành ở HS những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo để mỗi HS biết cách vận dụng kiến thức học đƣợc trong nhà trƣờng vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ. Qua đó, giúp các em trở thành một ngƣời công dân có trách nhiệm, một ngƣời lao động có năng lực vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phƣơng pháp của khối lƣợng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiện đại. DHTH đòi hỏi việc học tập trong nhà trƣờng phải đƣợc gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này HS có thể đối mặt vì thế nó trở nên có ý 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghĩa đối với các em.
Với cách hiểu nhƣ vậy, DHTH phải đƣợc thể hiện ở cả nội dung chƣơng trình, phƣơng pháp dạy học (PPDH), phƣơng pháp kiểm tra đánh giá, hình thức tổ chức dạy học. Hiện nay, trên toàn thế giới mỗi ngày có khoảng 2000 cuốn sách đƣợc xuất bản, điều ấy đủ thấy không thể học tập nhƣ cũ và giảng dạy nhƣ cũ theo chƣơng trình và SGK gồm quá nhiều môn học riêng rẽ, biệt lập với nhau. Mặt khác, sự phát triển của khoa học trên thế giới ngày càng nhanh, nhiều vấn đề mới dạy học cần phải đƣa vào nhà trƣờng nhƣ: Bảo vệ môi trƣờng, giáo dục dân số, giáo dục pháp luật, phòng chống ma túy, giáo dục sức khỏe, an toàn giao thông…, nhƣng quỹ thời gian có hạn, không thể tăng số môn học lên đƣợc. Việc tích hợp nội dung một số môn học là giải pháp có thể thực hiện đƣợc nhiệm vụ GD nhiều mặt cho HS mà không quá tải.