CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. THUỐC VÀ VAI TRÒ CÙA THUỐC Thuòậ là những sân phẩm có ngưổư góc từ thực vặt, khoang vật hay sinh hạc được bào chê’ để dũng cho người nhàm mục đích: Phòng bệnh, chữa bệnh; phục hổi chức năng cơ thổ; làm giám triệu chứng bệnh; chan đoán bệnh; phục h ổi ch ức năng ho ặc năng cao sức khoẻ; lãm mat cám giác một bộ phân hay toàn thân,; làm ánh hưởng đến quá trình sinh dẻ; làm (hay đổi hình dáng của cơ thể [4], Thuốc dóng một vai trò quan trọng trong ỊẸÔng tác châm sóc, bao vệ sức khoè nhân dân. Nhờ phát minh ra những thuốc mói. nhờ vào Êung ứng thuốc cho nhân dãn được cái thiện, nhiêu bệnh dịch lớn trẽn (hê giới vj ớ nước la đã dược hạn chê' vù thanh toán.
Nhưng thuđc có đặc trưng khác với những hàng hoá liêu dừng khác [18] - Người sừdụng thường không có quyén lựa chọn thước để mua mà thường dựa vào việc kẽ dơn của hác sỹ và theo lời khuyên cùa người th ẩy tlniốc. Ngay cá khi chính người sứ dựng lựa chọn thuốc thì họ cũng không phái là người dược dào tạo để xác dịnh độ an toàn, chãi lượng và giá trị cùa thuóc. - Những người cỏ chuyên món thuần luý (bác sĩ, dược sì) cũng không có khá năng độc lặp để đánh giá về chũi lượng, hiệu qùa cứa các thuốc mới. - Tăm lý lo láng của người bệnh có thể dần tói việc hối thúc các nhà chuyÊn mủn hoặc lự mua các thuốc đát tiền trong khi thuốc rè hơn hùẠc khởng dùng thuốc có thể vAn dem lạì kêt quá tương dương.
- Người sứ dụng không the tự dánh giá các hậu quà có th ổ xảy ra. n ếu kh ỏng sử dụng đúng thuốc cần thiết, dạc bĨỂt khi người quyết dinh lại là thầy thuốc chứ khủng phái là đối tượng SỪ dựng thuốc. Có thề nói thuốc là loại hàng hoá có tinh chill xã hội cao, đến mức có thời kỳ trong các nước xã hội chú nghĩa, tính chất đặc biệt cùa dược phẩm đữi khi đã được tuyệt đoi hoá đến mức không còn lính đến thuộc tính hàng hoá của nó. Hiện nay, trong CƯ chế kinh lê mới, thuộc lính hàng hoá cùa thuốc dã dược coi trọng.
Giá cá 5 cùa thuốc đã phân ánh đúng gia trị cùa nó. Tuy vảy, vẫn cắn phái nhấn mạnh tính chãi dặc biệt cùa thuốc vì thuốc lã một loại hàng hoá ánh hưởng Irưc tiếp đến sức khoè và tính mạng con người, cẩn phái được sứ dụng an toàn. h(íp lý và có hiệu quá trong cổng tác phóng chữa bệnh, tiết kiêm và luỏn luỏn bảo đâm chát lượng cao. Những độc thù trẾn đòi hỏĩ các nhà quán lý phái luôn chú trọng theo dõi và đánh giá việc cung cấp và sử dụng loại hàng hoá dạc hiệt này [11].
MỘT SÔ TIÊU CHUẨN CUNG ÚNG THUỐC CHO CỘNG ĐỔNG Trong vài thập kỳ gẩn đây, được cộng đổng đã đẻ cặp đén các hoạt động chãm lo thuốc men cho cộng đổng, lừ việc cung ứng dũ, phân phối thuẠn tiện ihuóc có chât lượng dẽh việc sữ dụng thuóc an toàn, hợp lý, kinh lẽ. Các ho ạt đ ộng thõng tin giáo d ục. truy ền thông vé thuốc và sừ dụng thuốc được lien hành thường xuyên thỏng qua các hệ thông thõng tin đại chúng, rổ chức Y lê thế giới (WHO) dưa ra 6 liêu chuẩn dể hướng dẫn, giám sát và đánh giá việc cung ứng thuóc ở tuyến cơ sở như sau [II] Thuận tiện: Điểm bắn thuốc được gọi là thuận tiện cho người dãn khi người dàn di dẽn điếm bán thuốc dó không màt nhiỂu thời gian, dù di b ảng phương li ện thõng th ường (xe dạp, đi bộ). Theo tổ chức Y té thế giói thì các đi ếm bán thu ổc c ần b ố trí đẻ người dân có thời gian di mua thuửc trong khoáng từ 30-60 phút bảng phương tiện thủng thường.
Có thế dựa Irén can cữ sau: Số dủn một điểm bán thuốc phục vụ, diện tích Ihiác bán kính bình quan cùa một diem bán thuốc phục vụ, diem bán thuốc ờ trung lãm khu vực thuận tiện lởi đi lai, thông thường (30-40 phút). Giờ giấc bán phù hợp với lập quán sinh hoạt cùa địa phương. Cần có hiệu thuóc phục vụ 24/24 giờ dẽ phục vu càp cứu. Thủ [ực mua bân thuản lợi, nhất là nhưng thuốc thông thường không càn dơn.
Kịp thời: Thuóc phải có sàn vá dù các loại thuóc dáp ứng nhu cáu, có các thuốc cùng loại dẻ thay thế. Đặc biệi là phái có sản và đù các loại thuốc thiết yêu, có đủ cà về số lương thuổc dáp ứng yêu cầu người mua. Chãi lượng thuôc dâm bảo: Chất lượng thuốc quyêĩ định lác đụng của Ihuđc do vậy mà 6 thuốc phái dâm báo chái lượng can thiéì. không bán thuốc chưa có số đàng 7 kí hoặc chưa dược phép nhập, sân xuất.
thuốc kém chiít lượng và thúóc quá hạn đùng.* Thuốc bán ra phải có niêm yẽì giá cõng khai và giã bán hợp lý Hướng dàn SỪ dựng thuốc an toàn họp lý: Thước là một loại hàng hoácó tính chãi đặc biệt nén sứ dụng thuốc hợp lý, an toàn là rất cẩn thick Đe sứ dụng thuốc hợp lý, an toàn ngưừi bán thuốc đóng vai (rò quan trọng trong việc tư vãn cho người mua do vậy mà người bán thuốc phái có nhũng yêu cấu sau: Trình dộ chuyỄn môn tôi thiểu là dược tá, có đạo dức nghé nghiệp, tức là không đơn thuan chạy theo lợi nhuản mà tôn trọng quyền lợi cùa người tiêu dùng. Phải có trách nhiệin cao với công việc cùa mình, hướng dản tận (ình cho khách hàng về cách dùng Ihuóc. bao góĩ chu đáo thuổc trước khi giao cho khách và ghi chép đầy đù các nội dung, yêu cấu cần thiết trẽn túi thuổc giao cho khách. Đôi với các quy chế chuyên mởn chấp hành lốt, không bán các thuốc phai bán theo dơn cho người mua không dơn, chấp hành nghiêm chinh các quy chế thuốc độc, thuốc gãy nghiện và các quy chế chuyên mỏn khác.
Kinh tê: Giá thành điểu trị, gia thuõc hợp với khá năng chi tr ả cùa ng ười b ệnh. Phái đâm báo điẻu trị tốt và chi phí tháp, họp lý VỚI toàn xã h ội, làm sao ti ết ki ệm chi phí cho c ộng đóng vã cá thè. Thực hiện dùng, dủ các chính sách kinh t ế, thuê c ủa nhà n ước quy đ ịnh. Đám báo thu nhập vá lãi hợp lý cho người bán thuốc.
CÁC Yiắu TỐ ÁNH HƯỞNG ĐỂN HÀNH VI LựA CHỌN DỊCH vụ DƯỢC CŨA CỘNG ĐỔNG 1. Vai trờ của dược sĩ Trên ihế giới vấn để tự cung ứng thuốc (nguổn ngoài ng.ìn sách nhà n ước) ngày càng dược thúc dẩy và dược coi là biện pháp làm giâm gánh nặng cho ngàn sách nhà nước. Tuy nhiên, việc này cũng làm nảy Sinh nhiêu ván đẽ mà dien hình là ớ các nước kẽm phát triển, do chính sách trẽn nèn gần như lâì cá các thuốc đéu có sán trỀn till trường và đéu có thế mua bán khỏng cần dơn. Bên cạnh dó là xu hướng gia ting số người tự sừ dụng các thuổc, sự xuất hiện cùa những người bán thuốc bất hợp pháp.
Sư phát triển nhanh chõng vé sổ lượng, các sàn phẩm sân có và sự thay dổi sức mua cùa người liêu dùng làm cho sức khoẻ dang dăn bi dược phẩm hoá và 1 con người ngày càng lệ thuộc vào thưổc [341- MỘL vài nghiên cứu đà chỉ ra rằng xu hướng người bệnh thường di thang đến các nhà thuốc mà ktiõing cẩn qua thầy thu ốc là r ất phố biến. Chính vì vây dược sỹ tham gia ngày càng nhiều vào Lự chãm sóc, do dó, trách nhiệm đối với khách hàng cùrig lán hơn. Theo Lổ chức Y (ế Thê giói {WHO) vai trò cùa người dược sỹ là [36]. Người giao tiếp: Người dược sỹ là nhà tư vấn cho người bệnh do vậy phái biết thảo luận và lắng nghe ý kiến của khách hàng dể hiéu dược bân chất bệnh tật cùa khách hàng.
1 'rén cơ sở đó cung cấp cho khách hàng loại ihuôc phù hợp và cung c ấp thòng tin VẾ những loại thuốc mà mình bán cho khách hàng. Phải biết khuyên khách hàng không nén dùng thu ốc khi khõng cán thiết. Người cưng ứng thuốc có chất ỉượngi Để có the cung ứng thuốc có chất íượng thì người dược sỹ chi bán những thuốc có nguồn góc chính dáng, nhãn rõ ràng, chính xác. Thuốc bán ra phải được báo quân đúng theo yẽư cáu.
Người huấn luyện í’ữ giám sát: Cam kết tham gia các hoạt đông có liên quan đến dào t ạo liên tục về y cũng như vé dược. Liên tục giấm sật và đào tạo nhân viên cùa mình (dược trưng, dược lá,.), phái bịết “chuyển” khách hàng đến nhà thuốc khác khi thấy cẩn thiết. viên: Ngày nay việc Lự điêu [rị đã là phổ biến, nhà thuốc đã trờ thành diem tiếp cận đầu tiên cùa người hẹ nh. chính vì vậy mà người dược sỹ phái biết cộng tác với các 10 chức cõng cộng và tuân thủ các nguyên tác, điều luật của nhà nước, cộng liíc vói các cán bộ chuyên môn khác (ví dự có the chuyển khách hàng đến thầy thuốc đe thăm khám trước khi bán Ẻhuốờ), cộng lác với dồng nghiệp cùa mình trong các tổ chức chuyên môn, dé có thê' giúp cho người bệnh sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiậu quá.
Người giáo dục sức khoe: Là điểm tiếp cận đầu liên cùa người bệnh, người dược sì nén khuyên bệnh nhãn khỡng cần dũng thuốc nếu khừng cần thiết. ĐỂ hoạt dộng tốt trong hệ thống y tế, người dược sĩ cẩn có tất cả những yếu tổ trên. Mục đích cùa việc Lhực hành nhà thuốc là để cung cấp thuốc, các s ản ph ẩm y tế cũng như các dịch vụ và giúp người dân và xã hội sử dụng trít các san phẩm và 8 dịch vụ đó. Một dịch vụ nhà thuốc toàn diện sẽ bao gồm các hoạt dộng đám bảo sức khoẻ và phòng bệnh lật cho cộng đổng.
Khi diéu trị bệnh, việc cần thiết là phái dảm báo ch ất lượng trong quá [rình sử dụng thuốc nhằm đạt dược hiệu quá tối da trong điểu trị và tránh được những phản ứng có hại không mong muôn với già định người dược sỹ chấp nhận chia sẻ trách nhiệm vói các ngành nghề khác và với người bệnh về kết quá điêu tậ. Trong những năm gân dây, khái niệm chăm sóc dược (pharmaceutical-care) đã dược đưa ra và xem như môt triết lý cho thực hành dược mà trong dó bệnh nhân và cộng dông là những đói tượng hướng lợi đâu liẺn từ những thực hành của người dược sỹ. Khái niệm này đặc biệt thích hợp với những nhóm dối tượng đặc biệt như người già, các bà mẹ.