CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ VÀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG ĐÀO TẠO ĐẠI LÝ BHNT I.Giới thiệu chung về Bảo hiểm nhân thọ. Sự ra đời và phát triển của BHNT. Như chúng ta đã biết, bảo hiểm không chỉ thuần tuý là sự chuyển giao, sự san sẻ rủi ro, mà nó còn là sự giảm thiểu rủi ro, giảm thiểu tổn thất, thông qua các chương trình quản lý rủi ro được phối hợp giữa các cá nhân, các tổ chức kinh tế - xã hội với các tổ chức bảo hiểm. Ngay từ xa xưa, thời Trung cổ, các quy tắc về bảo hiểm hàng hải đã được hình thành và phát triển với bằng chứng là người ta đã tìm thấy các bản hợp đồng bảo hiểm cổ xưa nhất ở các cảng biển Địa Trung Hải và Đại Tây Dương…Và tại nước Anh, HĐBH đầu tiên được tìm thấy và còn lưu giữ đến ngày nay được kí kết năm 1547, đây cũng là một HĐBH hàng hải.
Như vậy, bảo hiểm ra đời là một đòi hỏi khách quan của cuộc sống và sản xuất. Xã hội càng phát triển và văn minh thì hoạt động bảo hiểm cũng ngày càng phát triển và không thể thiếu được đối với mỗi cá nhân, tổ chức và mỗi quốc gia. Các loại hình bảo hiểm từ đó cũng ngày càng đa dạng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Và BHNT cũng là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời khá sớm, đó là sự bảo hiểm cho hai sự kiện trái ngược nhau :sống và chết.
Hợp đồng BHNT đầu tiên trên thế giới ra đời từ năm 1853 do một công nhân thuộc thành phố Luân Đôn nước Anh. Phí bảo hiểm đóng lúc đó là 32 bảng Anh, khi người chết trong năm đó, người được chỉ định thừa kế quyền lợi bảo hiểm hưởng 400 bảng Anh. Năm 1959, các công ty BHNT ra đời đầu tiên tại Philadelphia (Mỹ). Ban đầu nó chỉ bán bảo hiểm cho các con chiên ở nhà thờ của mình.
Năm 1762, công ty BHNT Equitable ở nước Anh thành lập và bán BHNT cho mọi người dân có nhu cầu. Bùi Thị Ngọc Bảo hiểm thương mại 48 Chuyên đề tốt nghiệp 5 Ở châu Á, các công ty BHNT ra đời đầu tiên tại nước Nhật. Năm 1868, công ty bảo hiểm Meiji của Nhật ra đời. Đến năm 1888 và 1889, hai công ty khác là Kyoei và Nippon ra đời.
Trên thế giới, BHNT là loại hình bảo hiểm phát triển nhất, năm 1985 doanh thu phí BHNT mới chỉ đạt 630,5 tỷ đô la, và đến năm 2006, doanh thu phí BHNT toàn thế giới đạt 2014 tỷ đô la. Tại Việt Nam, BHNT ra đời muộn hơn. Trước năm 1954, Pháp đã du nhập BHNT vào Miền bắc Việt Nam nhưng chỉ giới hạn ở những người thân Pháp và những người có địa vị cao. Từ năm 1954 đến năm 1996, ở miền Bắc chỉ thấy xuất hiện các hội “bảo thọ”.
Hội bảo thọ hoạt động theo phương thức các hội viên đóng góp hội phí và hưởng quyền lợi trong các trường hợp như ốm đau, tử tuất, mừng thọ. Bản chất của các hội này có những nét đặc trưng hình thành của BHNT. Ngày 20/3/1996, Bộ Tài Chính đã kí quyết định số 281/TC/QD/TCCB cho phép thành lập công ty BHNT trực thuộc Bảo Việt. Như vậy Bảo Việt là công ty tiên phong trong lĩnh vực BHNT tại Việt Nam.
Hiện nay thị trường Việt Nam có rất nhiều công ty BHNT cả trong nước lẫn nước ngoài như Mỹ, Anh, Nhật,…hứa hẹn một thị trường sôi động có tính cạnh tranh cao và mang lại doanh thu mơ ước. Đặc trưng của hoạt động kinh doanh BHNT.1BHNT vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro. Đây là một đặc điểm khác nhau cơ bản giữa BHNT và BH phi nhân thọ. Thật vậy, mỗi người mua BHNT sẽ định kỳ nộp một khoản tiền nhỏ cho công ty bảo hiểm (phí bảo hiểm), ngược lại công ty bảo hiểm có trách nhiệm trả một số tiền lớn (số tiền bảo hiểm) cho người hưởng quyền lợi bảo hiểm như đã thoả thuận từ trước khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra.
Số tiền bảo hiểm được trả khi người được bảo hiểm đạt đến một độ tuổi nhất định và được ấn định trong hợp đồng. Số tiền này giúp những người còn sống trang trải những khoản cần thiết như: thuốc men, mai táng, chi phí giáo dục con cái…vv. Chính vì vậy BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro. Bùi Thị Ngọc Bảo hiểm thương mại 48 Chuyên đề tốt nghiệp 6 2.2 BHNT đáp ứng được rất nhiều nhu cầu tham gia của người bảo hiểm Trong khi các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ chỉ đáp ứng được một mục đích là góp phần khắc phục hậu quả khi đối tượng tham gia bảo hiểm gặp sự cố, từ đó góp phần ổn định tài chính cho người tham gia, thì BHNT đã đáp ứng được nhiều mục đích.
Mỗi mục đích đều được thể hiện khá rõ trong từng loại hợp đồng. Chẳng hạn, HĐBH hưu trí sẽ đáp ứng yêu cầu của người tham gia những khoản trợ cấp đều đặn hàng tháng, từ đó góp phần ổn định cuộc sống của họ khi già yếu. HĐBH tử vong sẽ giúp người được bảo hiểm để lại cho gia đình một STBH khi họ tử vong. HĐBH đôi khi còn có vai trò như vật thế chấp để vay vốn hoặc BHNT tín dụng thường được bán cho đối tượng đi vay để họ mua xe hơi, đồ dùng gia đình hoặc dùng cho các mục đích cá nhân khác… Chính vì đáp ứng được nhiều mục đích khác nhau nên loại hình bảo hiểm này ngày càng được nhiều người quan tâm hơn.3 Các hợp đồng BHNT rất đa dạng và phức tạp.
Tính đa dạng và phức tạp của các hợp đồng BHNT thể hiện ở ngay các sản phẩm. Mỗi sản phẩm BHNT có các hợp đồng khác nhau, thời hạn khác nhau như 5 năm, 10 năm…Đồng thời các hợp đồng có thời hạn khác nhau thì khác nhau về STBH, phương thức đóng phí, độ tuổi người tham gia… Ngay cả trong một bản hợp đồng cũng có mối quan hệ phức tạp của các bên tham gia. Trong mỗi hợp đồng BHNT có thể có 4 bên tham gia: người bảo hiểm, người tham gia bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm.4 Phí BHNT chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, vì vậy quá trình định phí là quá trình phức tạp. Để đem đến một sản phẩm cho khách hàng, các doanh nghiệp bảo hiểm phải bỏ ra rất nhiều chi phí như chi phí khai thác, chi phí quản lý hợp đồng… Đó chỉ là các chi phí quản lý đi kèm, việc định phí bảo hiểm phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố như: Độ tuổi của người được bảo hiểm Tuổi thọ bình quân của con người Số tiền bảo hiểm Bùi Thị Ngọc Bảo hiểm thương mại 48 Chuyên đề tốt nghiệp 7 Thời hạn thanh toán Phương thức thanh toán Lãi suất đầu tư Tỷ lệ lạm phát và thiểu phát của đồng tiền Những khoản chi này là những khoản chi thực tế phát sinh và thực chất nó là những khoản chi phí đầu vào được hạch toán một cách chi tiết, đầy đủ và chính xác để phục vụ trong quá trình định giá.
Thế nhưng khi định gía phí BHNT, một số yếu tố nêu trên phải giả định, như: tỷ lệ chết, tỷ lệ huỷ bỏ hợp đồng, tỷ lệ lạm phát… Vì thế quá trình định phí rất phức tạp, đòi hỏi phải nắm vững đặc trưng của mỗi loại sản phẩm, phân tích chiều hướng phát triển của mỗi sản phẩm trên thị trường.5 BHNT ra đời và phát triển trong những điều kiện kinh tế, xã hội nhất định. BHNT phát triển mạnh hay không phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện kinh tế xã hội của một nước. Ở các nước phát triển trên thế giới BHNT đã phát triển hàng trăm năm nay nhưng thực tế ở một số nước vẫn chưa triển khai được. Để lý giải điều này, hầu hết các chuyên gia kinh tế đều cho rằng, cơ sở chủ yếu để BHNT ra đời và phát triển bao gồm những điều kiện về kinh tế - xã hội như: Tốc độ tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc nội Mức thu nhập của dân cư Tỷ lệ lạm phát của đồng tiền Tỷ giá hối đoái Điều kiện dân số Tuổi thọ trung bình của người dân Trình độ học vấn Tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh Ngoài điều kiện kinh tế xã hội, môi trường pháp lý cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự ra đời và phát triển của BHNT.
Hầu hết ở các nước, luật kinh doanh bảo hiểm, các văn bản… đều phải ra đời trước khi ngành bảo Bùi Thị Ngọc Bảo hiểm thương mại 48 Chuyên đề tốt nghiệp 8 hiểm phát triển. Các văn bản và Luật kinh doanh bảo hiếm sẽ quy định rõ ràng các vấn đê liên quan tới hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Các loại hình BHNT cơ bản.1 Bảo hiểm sinh kỳ (còn được gọi là bảo hiểm trong trường hợp sống). Thực chất của loại hình bảo hiểm này là người bảo hiểm cam kết chi trả những khoản tiền đều đặn trong một khoảng thời gian xác định hoặc trong suốt cuộc đời người tham gia bảo hiểm.
Nếu người được bảo hiểm vẫn còn sống trong suốt thời gian được bảo hiểm, công ty bảo hiểm sẽ chi trả tiền bảo hiểm ghi trong hợp đồng. Sản phẩm bảo hiểm này được thiết kế dựa trên nhu cầu của người được bảo hiểm, sau một thời gian nhất định có thể nhận được một khoản tiền để chi trả cho các nhu cầu. Đặc điểm : Trợ cấp định kỳ cho người được bảo hiểm trong thời gian xác định hoặc cho đến khi chết Phí bảo hiểm đóng một lần Nếu trợ cấp định kỳ đến khi chết thì thời gian không xác định Mục đích: Đảm bảo thu nhập cố định sau khi về hưu hay tuổi cao sức yếu Giảm bớt nhu cầu phụ thuộc vào con cái hay phúc lợi xã hội khi về già Bảo trợ mức sống trong những năm tháng còn lại của cuộc đời Loại hình này rất phù hợp với những người không được hưởng trợ cấp hưu trí từ bảo hiểm xã hội đến độ tuổi tương ứng với tuổi về hưu đăng kí tham gia, để được hưởng những trợ cấp định kỳ hàng tháng.2Bảo hiểm tử kỳ (còn gọi là bảo hiểm tạm thời hay bảo hiểm sinh mạng có thời hạn) Là loại hình bảo hiểm được ký kết khi người bên bảo hiểm xảy ra cái chết trong thời gian quy định của hợp đồng. Nếu cái chết xảy ra trong thời gian hiệu lực của hợp đồng thì công ty bảo hiểm sẽ chi trả STBH cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm của hợp đồng.