CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN XUẤT VẢI THIỀU 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về sản xuất Sản xuất quá trình là chuyển đổi nguyên liệu, thông qua sự kết hợp và sử dụng các tài nguyên, công nghệ, lao động và quản lý, để tạo ra các hàng hóa hoặc dịch vụ có giá trị sử dụng. Đây là một quá trình hết sức quan trọng trong nền kinh tế, đóng góp vào sự phát triển và tăng trưởng kinh tế của một quốc gia hoặc tổ chức.
Sản xuất, quá trình kết hợp các yếu tố sản xuất như lao động, tư bản và nguyên liệu để tạo ra hàng hoá hoặc dịch vụ (Lê Minh Trường, 2023). Có 2 phương thức sản xuất là: Sản xuất mang tính tự cung tự cấp, quá trình này thể hiện trình độ còn thấp của các chủ thể sản xuất, sản phẩm sản xuất ra chỉ nhằm mục đích đảm bảo chủ yếu các nhu cầu của chính họ, không có sản phẩm dư thừa cung cấp cho thị thường. Sản xuất cho thị trường tức là phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, sản phẩm sản xuất ra chủ yếu trao đổi trên thị trường, thường được sản xuất trên quy mô lớn, khối lượng sản phẩm nhiều. Sản xuất này mang tính tập trung chuyên canh và tỷ lệ sản phẩm hàng hóa cao.
Phát triển kinh tế thị trường phải hướng theo phương thức thứ hai. Nhưng cho dù sản xuất theo mục đích nào thì người sản xuất cũng phải trả lời được ba câu hỏi cơ bản: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Tóm lại sản xuất là quá trình tác động của con người vào các đối tượng sản xuất thông qua các hoạt động để tạo ra các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ phục vụ đời sống con người. Khái niệm về nông nghiệp Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước, đặc biệt là trong các thế kỷ trước đây khi công nghiệp chưa phát triển. 7 Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực, thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp.
Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản (Bùi Thị Diệu Linh, 2017). Khái niệm sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp là một ngành kinh tế đặc biệt, khác với công nghiệp và và ngành kinh tế khác ở lĩnh vực sản xuất, marketing và đầu tư. Sản xuất nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế cung cấp những sản phẩm thiết yếu như lương thực, thực phẩm cho con người tồn tại và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Sản xuất nông nghiệp không chỉ là làm ra lương thực, thực phẩm mà nó còn bao gồm cả khâu sơ chế và chế biến sản phẩm để có thể đưa ra tiêu thụ bên ngoài thị trường (Ngô Thị Thủy & Nguyễn Thị Hải Ninh, 2021).
Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của cây vải thiều 1. Nguồn gốc và vai trò của cây vải thiều Nguồn gốc của cây vải thiều Vải thiều Lục Ngạn vốn có nguồn gốc từ Thanh Hà (Hải Dương), nhưng từ khi bén duyên với đất đồi Lục Ngạn một mảnh đất có vùng khí hậu đặc trưng riêng và được người dân nơi đây chăm sóc, vun trồng với những quy trình kỹ thuật đầy sáng tạo nên quả vải thiều đã có bước tiến mới và ngày càng được phát triển. Điều đó đã tạo nên thương hiệu vải thiều Lục Ngạn - một đặc sản có hương vị thơm ngon riêng biệt mà không nơi nào có được… Lục Ngạn đã biến đồi trọc thành vườn vải thiều, một vùng đất đai rộng lớn với vùng khí hậu đặc trưng rất phù hợp phát triển cây ăn quả, đặc biệt là vải thiều. Những năm trước đây, khi vải thiều còn chưa bén duyên với đất đồi Lục Ngạn, cuộc sống của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn thiếu thốn.
Kể từ những năm 1990 trở lại đây, Lục Ngạn đã cho ra một sản phẩm đặc sản nông 8 sản với hương vị thơm ngon đặc trưng, được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưu chuộng Vải thiều Lục Ngạn. Cách đây khoảng chục năm về trước, vải thiều ở Lục Ngạn đã mang lại nguồn thu lớn cho nhân dân nhưng các vườn vải thường có hiện tượng ra hoa cách năm. Tức là năm này được mùa thì sang năm sẽ mất. Không chấp nhận thực trạng đó, các nhà khoa học cùng nhân dân đã phối hợp nghiên cứu và tìm ra quy trình chăm sóc vải thiều khoa học, khắc phục hiện tượng ra hoa cách năm.
Đó là ngay sau khi thu hoạch quả cần phải chăm sóc, bón phân để bù đắp lượng dinh dưỡng cho cây. Nhờ thế từ khi vải thu hoạch xong đến vụ hoa năm sau cây có thể ra được ba đợt lộc. Cùng đó là kỹ thuật tỉa cành, tạo tán, khoanh cành không để cho cây vải phát triển tự do…. Đặc biệt trong những năm gần đây, Lục Ngạn đã không khuyến khích mở rộng thêm diện tích vải thiều mà tập trung đi vào thâm canh, nâng cao chất lượng của quả vải.
Một trong những biện pháp kỹ thuật chăm sóc vải thiều được nhân dân áp dụng thành công, góp phần nâng cao giá trị cho quả vải là quy trình chăm sóc vải thiều theo tiêu chuẩn VietGap - sản xuất vải thiều sạch, an toàn. Thực hiện VietGap vào chăm sóc vải thiều, người dân đã áp dụng triệt để các quy trình kỹ thuật từ khâu bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh đến khâu thu hoạch đều phải bảo đảm tiêu chuẩn sạch – an toàn. Cũng nhờ vậy chất lượng quả vải không ngừng được nâng lên: Quả to, hạt nhỏ, mã đỏ đẹp, gai nhẵn, vỏ mỏng, ăn có vị ngọt dịu và thơm ngon hơn trước. Vải thiều Lục Ngạn đã từng bước đáp ứng được với nhu cầu của cả các thị trường “khó tính” như ở các nước Châu Âu, Mỹ, Nhật… Vai trò cây vải thiều - Vải thiều là cây trồng góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân Với giá trị dinh dưỡng cao của sản phẩm cây ăn quả, từ đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của cây ăn quả nói chung là mức đầu tư không quá cao cho khai thác nhiều lần và trong khoảng thời gian khá dài.
Những năm qua, huyện Lục Ngạn nói chung và xã Sơn Hải nói riêng luôn quan tâm đẩy mạnh việc thâm 9 canh nhằm nâng cao năng suất, chất lượng quả vải thiều, đồng thời chủ động tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, góp phần mang lại thu nhập ổn định cho người trồng vải… - Vải thiều là quả có giá trị dinh dưỡng cao Vải chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa có lợi cho làn da. Ăn vải hợp lý sẽ giúp da của bạn trở nên khỏe đẹp, căng tràn sức sống và trẻ trung hơn. Ngoài ra, tác dụng của quả vải không chỉ có làm đẹp, mà lợi ích của vải tới hệ xương cũng rất đáng nể. Quả vải bổ sung photpho, magie và mangan giúp cải thiện tình trạng giòn xương.
Cùng với đó, kẽm, đồng trong quả vải còn thúc đẩy hoạt động của vitamin D. Từ đó, gia tăng sự hấp thụ canxi, duy trì khung xương chắc khỏe. Ngoài vitamin nhóm B, C, E, K, beta carotene, trong trái vải còn chứa epicatechin và rutin. Những thành phần này góp phần phòng chống các bệnh mãn tính, kháng viêm, kiểm soát huyết áp.
Cùng với đó là tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện chức năng gan, loại bỏ gốc tự do gây hại, giảm nguy cơ đột quỵ… Ngoài cùi vải, hạt vải cũng được tận dụng để chữa một số bệnh như: Đau bụng, đau dạ dày, đau ruột non,… Chống lại các khối u, ức chế kháng nguyên bề mặt viêm gan B, ngăn ngừa kết tụ tiểu cầu. Chiết xuất nước hạt vải hoặc rượu hạt vải giúp điều chỉnh lipid máu, chống lại quá trình oxy hóa. Chuyển hóa đường, phòng trị và ngăn ngừa các biến chứng thận ở những người bị bệnh tiểu đường. Phát triển sản xuất cây vải thiều góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đa dạng hóa và sản xuất hàng hóa Phát triển sản xuất cây ăn quả nói chung và cây vải thiều nói riêng góp phần làm cho ngành công nghiệp chế biến phát triển, tạo thêm công ăn việc làm một phần lao động nông nghiệp ở khu vực nông thôn trở thành công nhân.
Phát triển cây vải thiều góp phần tạo cảnh quan, môi trường sinh thái, thúc đẩy ngành du lịch dịch vụ nông nghiệp phát triển như tham quan mô hình, 10 du lịch miệt vườn, nghỉ dưỡng. Ngoài ra, việc phát triển sản xuất vải thiều còn thúc đẩy việc tìm hiểu và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Tóm lại, việc phát triển cây ăn quả nói chung và cây vải thiều nói riêng đã góp phần tạo thêm công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, chuyển dịch cơ cấu lao động là một hướng xóa đói giảm nghèo hiệu quả. Các cơ sở kinh tế và dân sinh được hình thành, nâng cấp khi xây dựng những khu vực sản xuất hàng hóa như đường giao thông, điện,… qua đó làm thay đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn.
Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây vải thiều 1. Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây vải thiều - Rễ cây vải: Đa số vải trồng bằng cành chiết nên rễ ăn nông, tập trung ở độ sâu từ 0-60 cm. Nhưng cây trồng bằng hạt hoặc cây ghép trồng chỗ đất tốt tầng đất dày, rễ cọc ăn sâu đến 1,6 m, rễ tơ phát triển. Thông thường, bộ rễ vãi ăn rộng hơn so với tán 1,5 – 2 lần, rễ tơ tập trung ở khu vực hình chiếu tán và ở tầng sâu 0-20 cm, rễ vải trong quá trình sống có nấm cộng sinh giúp cho rễ vải sinh trưởng và hút dinh dưỡng tốt hơn.
Nhiệt độ thích hợp cho rễ phát triển 23-26oC, pH thích hợp 6,0-6,5. - Thân và tán cây: Cây trưởng thành cao 10-15 m, vải chua, vải sớm tán hình cây rơm, vải thiều tán hình mâm xôi đường kính tán từ 8-10 m. - Sinh trưởng lộc: Một năm vải ra được từ 3-5 đợt lộc (xuân 1 đợt, hè 2 đợt, thu 1 đợt và 1 đợt lộc đông) với những cây vải khi chưa cho quả hoặc cho quả không đều thì ra được 4-5 đợt lộc, cây cho quả đều thì một năm có 3 đợt lộc (xuân 1 đợt, hè 1 đợt, thu 1 đợt và không có đợt lộc đông).