Thực Trạng Nghèo Trong Bối Cảnh Đô Thị Hóa Tại Quận Cái Răng – Thành Phố Cần Thơ

Bài viết phân tích thực trạng nghèo tại quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ trong bối cảnh đô thị hóa, nêu rõ thách thức và cơ hội phát triển.

• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Trọng
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Thực Trạng Nghèo Tại Quận Cái Răng Trong Bối Cảnh Đô Thị Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm sử dụng
• 1.2. Khung phân tích
• 1.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGHÈO TẠI QUẬN CÁI RĂNG – THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 2.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng nghèo hiện nay tại quận Cái Răng – Cần Thơ
• 2.2.1. Thực trạng nhà ở, điều kiện sinh hoạt
• 2.2.2. Thực trạng thu nhập và chi tiêu
• 2.2.3. Y tế, dịch vụ xã hội
• 2.2.4. Tình hình văn hóa, giáo dục
• 2.2.5. Về quan hệ xã hội
• 2.2.6. Về môi trường sống
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ HỆ QUẢ TỪ NGHÈO ĐÔ THỊ HIỆN NAY TẠI QUẬN CÁI RĂNG – THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 3.1. Nguyên nhân nghèo hiện nay tại quận Cái Răng – Cần Thơ
• 3.1.1. Quá trình đô thị hóa
• 3.1.2. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất
• 3.1.3. Chính sách đền bù – giải tỏa
• 3.1.4. Nhận thức, khả năng, kế hoạch sống
• 3.1.5. Lối sống đô thị
• 3.1.6. Định hướng nghề nghiệp
• 3.2. Hệ quả từ nghèo đô thị hiện nay tại quận Cái Răng – Cần Thơ
• 3.2.1. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân vùng đô thị hóa
• 3.2.2. Khả năng thoát nghèo
• 3.2.3. Công bằng xã hội
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thực Trạng Nghèo Tại Quận Cái Răng Hiện Nay

Thế kỷ 21 chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ từ xã hội nông nghiệp sang xã hội đô thị. Các thành phố trở nên hấp dẫn với tiện nghi hiện đại và nhịp sống sôi động. Tuy nhiên, bức tranh đô thị không chỉ có màu sắc tươi sáng mà còn tồn tại nhiều góc khuất. Sự tăng trưởng nhanh của đô thị mang lại cả hạnh phúc và tai họa, với bất kỳ lợi ích kinh tế nào cũng phải trả giá về mặt xã hội. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu, trong đó có tình trạng nghèo đô thị Cái Răng ngày càng gia tăng. Sự phát triển lệch lạc dẫn đến việc người dân nghèo đi ngay trong vùng đô thị hóa. Cuộc chiến chống nghèo đói ở nông thôn đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng ở đô thị thì chưa được bao nhiêu. Sức ép vẫn còn đè nặng lên đô thị, khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng, và dòng người nhập cư vào các thành phố vẫn tiếp tục tăng lên. Sự nghèo đói đô thị không chỉ đa dạng về hình thức mà còn sâu rộng về nội dung bên trong.

1.1. Bối Cảnh Đô Thị Hóa Cái Răng và Tác Động Kinh Tế

Thành phố Cần Thơ, với quận Cái Răng là một mắt xích quan trọng, có sức hút và lực đẩy mạnh mẽ đến hệ thống đô thị Đồng bằng sông Cửu Long. Quá trình công nghiệp hóa được xúc tiến mạnh mẽ, đặc biệt ở các quận Ninh Kiều, Cái Răng, Ô Môn. Hiện tượng đô thị hóa thể hiện rõ ở các địa bàn này thông qua sự xuất hiện của các dự án phát triển đô thị, khu công nghiệp và khu đô thị mới. Điều này dẫn đến sự biến động dân số, biến động đất đai, hiện tượng nhập cư, và tình trạng nghèo của người dân bước vào đô thị cũng tăng cao. Theo nghiên cứu của Nguyễn Trí Thông năm 2012, quá trình này tạo ra những thách thức lớn đối với an sinh xã hội và sự ổn định của cộng đồng.

1.2. Thực Trạng Kinh Tế Cái Răng Phân Hóa Giàu Nghèo Gia Tăng

Mặc dù quá trình đô thị hóa mang lại nhiều cơ hội phát triển kinh tế, nhưng nó cũng làm gia tăng sự phân hóa giàu nghèo. Một bộ phận dân cư trở nên giàu có nhờ vào các hoạt động kinh doanh, dịch vụ liên quan đến đô thị hóa, trong khi một bộ phận khác, đặc biệt là những người dân bị mất đất nông nghiệp, lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và ổn định cuộc sống. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng về thu nhập và cơ hội, tạo ra những mâu thuẫn xã hội tiềm ẩn. Cần có những chính sách hỗ trợ kịp thời để giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa đến người nghèo.

II. Vấn Đề Việc Làm Cho Người Nghèo Tại Cái Răng Đô Thị

Đô thị hóa và việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã khiến nhiều người dân trở nên nghèo đi ngay trên mảnh đất mà họ từng gắn bó và sinh sống qua nhiều thế hệ. Điều này tạo nên sự thay đổi của thị trường lao động, với mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt, cũng như ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân. Đói nghèo gây cho họ không ít rủi ro. Theo hai tác giả Trịnh Duy Luân, Nguyễn Xuân Mai (2008), hàng triệu dân cư đô thị hiện nay đang phải sống trong tình trạng không nước sạch, điện, không có cơ hội tiếp cận với giáo dục và y tế. Tình hình việc làm cho người nghèo Cái Răng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

2.1. Chuyển Đổi Nghề Nghiệp Thách Thức Cho Người Dân Cái Răng

Quá trình đô thị hóa làm thay đổi mục đích sử dụng đất, thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, và buộc người dân phải chuyển đổi nghề nghiệp. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng tìm được một việc làm ổn định trong nền kinh tế đô thị cạnh tranh. Nhiều người dân thiếu vốn, kỹ năng, và kinh nghiệm để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động mới. Điều này dẫn đến tình trạng thất nghiệp, bán thất nghiệp, và làm các công việc không ổn định, thu nhập thấp. Cần có những chương trình đào tạo nghề phù hợp để giúp người dân chuyển đổi nghề nghiệp thành công.

2.2. Di Cư và Nghèo Đói Mối Liên Hệ Tại Quận Cái Răng

Tình trạng nghèo đói có thể là nguyên nhân hoặc hậu quả của di cư. Nhiều người dân từ các vùng nông thôn nghèo khó di cư đến Cái Răng với hy vọng tìm kiếm cơ hội việc làm và cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, không phải ai cũng thành công. Một số người gặp khó khăn trong việc hòa nhập vào môi trường sống mới, không tìm được việc làm phù hợp, và rơi vào tình trạng nghèo đói. Điều này tạo ra những áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội của quận. Cần có những chính sách hỗ trợ người di cư để họ có thể ổn định cuộc sống và đóng góp vào sự phát triển của địa phương.

III. Nguyên Nhân Nghèo Tại Cái Răng Trong Bối Cảnh Đô Thị Hóa

Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố dẫn đến tình trạng nghèo ở Cái Răng trong quá trình đô thị hóa là rất quan trọng. Các yếu tố này có thể bao gồm quá trình đô thị hóa nhanh chóng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chính sách đền bù giải tỏa chưa thỏa đáng, nhận thức và khả năng của người dân, lối sống đô thị, và định hướng nghề nghiệp. Hiểu rõ những nguyên nhân này sẽ giúp chúng ta đưa ra những giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn.

3.1. Tác Động Của Chuyển Đổi Đất Đai Đến Thu Nhập

Việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất đô thị và công nghiệp thường đi kèm với việc thu hồi đất của người dân. Mặc dù người dân được đền bù, nhưng số tiền đền bù có thể không đủ để họ mua nhà ở hoặc đầu tư vào các hoạt động kinh doanh khác. Hơn nữa, việc mất đất nông nghiệp cũng đồng nghĩa với việc mất đi nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình. Cần có những chính sách đền bù thỏa đáng và hỗ trợ người dân chuyển đổi sang các ngành nghề khác.

3.2. Nhận Thức và Kế Hoạch Sống Yếu Tố Quyết Định

Nhận thức và kế hoạch sống của người dân đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với những thay đổi do đô thị hóa mang lại. Những người có nhận thức tốt về những cơ hội và thách thức của đô thị hóa, có kế hoạch sống rõ ràng, và chủ động học hỏi, nâng cao kỹ năng thường có khả năng thích ứng tốt hơn và ít bị ảnh hưởng bởi nghèo đói. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về đô thị hóa và giúp họ xây dựng kế hoạch sống phù hợp.

3.3. Ảnh Hưởng Của Lối Sống Đô Thị Đến Chi Tiêu

Lối sống đô thị thường đòi hỏi chi tiêu nhiều hơn so với lối sống nông thôn. Người dân phải chi trả cho các dịch vụ như điện, nước, internet, giao thông, và các hoạt động giải trí. Nếu thu nhập không đủ để đáp ứng những chi tiêu này, người dân có thể rơi vào tình trạng nợ nần và nghèo đói. Cần có những biện pháp giúp người dân quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn.

IV. Giải Pháp Giảm Nghèo Bền Vững Tại Quận Cái Răng Đô Thị

Để giải quyết vấn đề nghèo ở Cái Răng một cách bền vững, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm các giải pháp về kinh tế, xã hội, và môi trường. Các giải pháp này cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm và điều kiện cụ thể của địa phương, và cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp, và cộng đồng.

4.1. Chính Sách Giảm Nghèo Cái Răng Đánh Giá và Cải Thiện

Cần đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo hiện tại và có những điều chỉnh, bổ sung phù hợp. Các chính sách này cần tập trung vào việc tạo cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống, và tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cho người nghèo. Đồng thời, cần có những cơ chế giám sát và đánh giá để đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả và minh bạch.

4.2. Phát Triển Việc Làm Cho Người Nghèo Cái Răng Đa Dạng Hóa Cơ Hội

Cần tạo ra nhiều cơ hội việc làm khác nhau cho người nghèo, bao gồm cả việc làm trong các ngành công nghiệp, dịch vụ, và nông nghiệp. Đồng thời, cần khuyến khích và hỗ trợ người nghèo khởi nghiệp, phát triển kinh doanh nhỏ. Cần có những chương trình đào tạo nghề phù hợp để giúp người nghèo có được những kỹ năng cần thiết để tìm kiếm và giữ được việc làm.

4.3. An Sinh Xã Hội Cái Răng Tăng Cường Hỗ Trợ

Cần tăng cường các chương trình an sinh xã hội để hỗ trợ người nghèo, bao gồm các chương trình trợ cấp, bảo hiểm y tế, giáo dục, và nhà ở. Đồng thời, cần có những biện pháp để đảm bảo rằng người nghèo có thể tiếp cận được các dịch vụ xã hội một cách dễ dàng và thuận tiện.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Trường Hợp Tại Cái Răng

Nghiên cứu trường hợp cụ thể về một dự án hoặc một chương trình giảm nghèo thành công tại Cái Răng có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho các địa phương khác. Nghiên cứu này cần tập trung vào việc phân tích những yếu tố thành công, những thách thức gặp phải, và những bài học rút ra. Đồng thời, cần đánh giá khả năng nhân rộng mô hình này sang các địa phương khác.

5.1. Phân Tích Mô Hình Giảm Nghèo Hiệu Quả Tại Cái Răng

Phân tích chi tiết một mô hình giảm nghèo cụ thể, bao gồm mục tiêu, phương pháp, nguồn lực, và kết quả đạt được. Đánh giá những ưu điểm và nhược điểm của mô hình, và xác định những yếu tố then chốt dẫn đến thành công. Đồng thời, cần phân tích những thách thức gặp phải trong quá trình triển khai mô hình, và những giải pháp đã được áp dụng để vượt qua những thách thức này.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm và Khả Năng Nhân Rộng

Rút ra những bài học kinh nghiệm từ mô hình giảm nghèo đã phân tích, và đánh giá khả năng nhân rộng mô hình này sang các địa phương khác. Xác định những điều kiện cần thiết để nhân rộng mô hình thành công, và đề xuất những điều chỉnh, bổ sung cần thiết để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương.

VI. Tương Lai Của Giảm Nghèo Tại Cái Răng Trong Đô Thị Hóa

Tương lai của công tác giảm nghèo tại Cái Răng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tốc độ đô thị hóa, chính sách của chính phủ, sự tham gia của cộng đồng, và khả năng thích ứng của người dân. Để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững, cần có một tầm nhìn dài hạn, một kế hoạch hành động cụ thể, và sự phối hợp chặt chẽ giữa tất cả các bên liên quan.

6.1. Kế Hoạch Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Cái Răng Ưu Tiên Giảm Nghèo

Đảm bảo rằng công tác giảm nghèo được ưu tiên trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Cái Răng. Xác định những mục tiêu cụ thể về giảm nghèo, và xây dựng những chỉ số đánh giá hiệu quả. Đồng thời, cần phân bổ nguồn lực đầy đủ để thực hiện các chương trình giảm nghèo.

6.2. Cơ Hội và Thách Thức Giảm Nghèo Cái Răng Tận Dụng và Vượt Qua

Phân tích những cơ hội và thách thức đối với công tác giảm nghèo tại Cái Răng trong bối cảnh đô thị hóa. Tận dụng những cơ hội để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và cải thiện điều kiện sống cho người nghèo. Đồng thời, cần có những biện pháp để vượt qua những thách thức, như tình trạng bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, và biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Đồng bằng sông Cửu Long đang diễn ra mạnh mẽ, trong đó thành phố Cần Thơ đóng vai trò hạt nhân kinh tế của toàn vùng. Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2008, diện tích không gian nội thành Cần Thơ đã mở rộng gấp 1,5 lần theo các quy hoạch phát triển đô thị mới. Tại quận Cái Răng – địa bàn cửa ngõ có tỷ lệ đô thị hóa cao nhất thành phố với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 18,11% – việc triển khai gần 20 dự án khu công nghiệp, cảng biển và khu đô thị đã thu hồi hàng nghìn héc-ta đất nông nghiệp. Sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất ồ ạt đã làm thay đổi căn bản sinh kế truyền thống của cư dân nông thôn, kéo theo tình trạng phân tầng xã hội và gia tăng nguy cơ nghèo đô thị đa chiều.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng, nguyên nhân và hệ quả của hiện tượng nghèo đô thị tại quận Cái Răng trong bối cảnh chuyển dịch không gian kinh tế. Mục tiêu cụ thể bao gồm: xác định các chiều cạnh thiếu hụt về điều kiện sống, nhà ở, thu nhập, y tế, giáo dục và môi trường; phân tích tác động của chính sách đền bù giải tỏa và khả năng thích ứng nghề nghiệp của người dân; từ đó đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững.

Khảo sát thực nghiệm được thực hiện tập trung tại hai địa bàn trọng điểm là phường Tân Phú (diện tích 1.043,68 ha, 1.750 hộ dân) và phường Phú Thứ (diện tích 2.014,75 ha, 4.363 hộ dân) trong giai đoạn từ tháng 4/2011 đến tháng 10/2011. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số đo lường thực tế nhằm hỗ trợ chính quyền địa phương kiểm soát tỷ lệ hộ nghèo (đang ở mức 10,50% tại Tân Phú và 8,90% tại Phú Thứ) tiệm cận mục tiêu giảm nghèo chung của toàn quận xuống dưới 5,12%, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch an sinh xã hội tại các đô thị đang chuyển đổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết xã hội học nền tảng để tiếp cận và giải thích hiện tượng nghèo đô thị:

Thứ nhất, Lý thuyết phân tầng xã hội và di động xã hội của Pitirim Sorokin. Lý thuyết này phân tích vị thế xã hội của cá nhân dựa trên tổng hòa các quyền lợi, tài sản, quyền lực và uy tín nghề nghiệp. Khi đô thị hóa diễn ra, sự biến mất của đất sản xuất nông nghiệp buộc người nông dân phải dịch chuyển theo cả chiều ngang (chuyển đổi ngành nghề) và chiều dọc (thay đổi thứ bậc thu nhập). Những rào cản về trình độ học vấn và kỹ năng kỹ thuật đã đẩy một bộ phận lớn cư dân nông nghiệp vào các tầng lớp yếu thế ở đáy xã hội đô thị, dẫn đến hiện tượng nghèo truyền kiếp.

Thứ hai, Lý thuyết sinh thái học đô thị của Trường phái Chicago. Trường phái này xem đô thị như một hệ sinh thái văn hóa xã hội nơi các nhóm cư dân liên tục cạnh tranh để giành giật ưu thế không gian và nguồn lực sinh tồn. Quá trình mở rộng đô thị đẩy giá đất tăng cao, dẫn đến sự phân ly không gian xã hội rõ rệt giữa cư dân đô thị có ưu thế kinh tế với nhóm nông dân bị thu hồi đất vùng ven.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Đô thị hóa (sự biến đổi phân bố sản xuất và hình thành lối sống đô thị), Nghèo tuyệt đối và Nghèo tương đối (theo chuẩn Ngân hàng Thế giới), Chuẩn nghèo thành thị theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (dưới 260.000 đồng/người/tháng giai đoạn 2006-2010), và Khu dân cư nghèo đô thị. Mô hình phân tích của đề tài thiết lập ma trận tương quan giữa 6 nhóm yếu tố tác động (đô thị hóa, chuyển mục đích sử dụng đất, chính sách đền bù, nhận thức và kế hoạch sống, lối sống đô thị, định hướng nghề nghiệp) với 6 chiều cạnh biểu hiện đời sống (nhà ở, thu nhập - chi tiêu, y tế - dịch vụ xã hội, văn hóa - giáo dục, quan hệ xã hội, môi trường sống).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ hai phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

Về phương pháp định lượng, tác giả tiến hành điều tra xã hội học bằng bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu n = 400 hộ gia đình. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tổng thể N = 7.000 hộ dân tại hai phường Phú Thứ và Tân Phú, với công thức tính dung lượng mẫu xác suất đạt độ tin cậy 95% và sai số mong muốn e = 0,05. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách hộ khẩu do Ủy ban nhân dân hai phường cung cấp với bước nhảy k = 18 hộ/mẫu. Dữ liệu sau thu thập được mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê mô tả, kiểm định tương quan bằng phần mềm SPSS.

Về phương pháp định tính, đề tài thực hiện 15 cuộc phỏng vấn sâu đại diện hộ gia đình theo 3 nhóm mức sống (5 hộ thu nhập dưới 4 triệu đồng/người/năm, 5 hộ dưới 5 triệu đồng/người/năm, 5 hộ dưới 6 triệu đồng/người/năm) và 5 cuộc phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý địa phương. Ngoài ra, các cuộc thảo luận nhóm tập trung phân theo giới tính và độ tuổi (nhóm thanh niên, nhóm trung niên) kết hợp cùng kỹ thuật quan sát thực địa về cơ sở hạ tầng, cảnh quan kiến trúc và ô nhiễm môi trường đã được tiến hành từ ngày 01/04/2011 đến ngày 30/10/2011. Việc phối hợp đa phương pháp giúp luận văn vừa đo lường chính xác các chỉ báo định lượng, vừa giải mã sâu sắc các khía cạnh tâm lý, tập quán và rào cản sinh kế của người nghèo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra bốn phát hiện cốt lõi về bức tranh nghèo đa chiều tại quận Cái Răng:

Thứ nhất, phân hóa thu nhập sâu sắc và tình trạng bấp bênh kinh tế. Kết quả khảo sát cho thấy có 23,4% số hộ dân có mức thu nhập bình quân hàng tháng dưới 500.000 đồng/người, 74,0% hộ nằm trong khung thu nhập thấp từ 500.000 đến dưới 2.000.000 đồng/tháng. Chỉ có 24,8% hộ đạt mức thu nhập từ 2.000.000 đồng/tháng trở lên. Khoản thu nhập này không đủ trang trải chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ tại đô thị khi người dân không còn nguồn tự cung tự cấp nông sản.

Thứ hai, nghịch lý giữa tiện nghi vật chất và chất lượng cư trú. Xu hướng bê tông hóa diễn ra nhanh với hơn 70,0% hộ sống trong nhà cấp 3, cấp 4; 94,0% hộ sở hữu xe máy và 94,1% hộ có ti vi. Tuy nhiên, vẫn còn 14,8% hộ nghèo phải sống trong nhà lá tạm bợ, lụp xụp, 13,0% hộ có diện tích sinh hoạt chật hẹp dưới 40m2 và 12,0% nằm trong diện giải tỏa chưa có nơi an cư ổn định. Về mức độ hài lòng, 41,5% người dân cảm thấy hài lòng với chỗ ở nhưng có đến 33,7% thể hiện sự không hài lòng do không gian tù túng và chất lượng xây dựng xuống cấp.

Thứ ba, sự thiếu hụt nghiêm trọng trong tiếp cận dịch vụ hạ tầng cơ bản. Mặc dù 96,6% hộ gia đình được sử dụng điện lưới thắp sáng và 66,4% có nhà vệ sinh riêng, vẫn có 24,0% hộ phải dùng nhà vệ sinh công cộng hoặc thiếu tiêu chuẩn vệ sinh. Đặc biệt, chỉ có 51,3% hộ dân có đồng hồ nước máy riêng, buộc 48,7% hộ còn lại phải sử dụng nước sông kênh lắng phèn hoặc mua nước câu nhờ với mức giá đắt đỏ từ 2.000 đến 5.000 đồng/m3 (so với giá điện câu nhờ từ 1.000 đến 2.000 đồng/kWh).

Thứ tư, suy thoái môi trường sống và nguy cơ sức khỏe cộng đồng. Đô thị hóa thiếu quy hoạch hạ tầng thoát nước đã gây ngập úng và ô nhiễm nghiêm trọng. Điển hình tại địa bàn khảo sát, nước thải công nghiệp từ các nhà máy xả thẳng ra kênh rạch đã làm hủy hoại và bỏ hoang hơn 10.000 m2 (1 ha) đất canh tác lúa. Ô nhiễm nguồn nước và không khí đi kèm với gánh nặng bệnh tật, trong đó trạm y tế cơ sở ghi nhận khoảng 17 trường hợp tử vong do ung thư ở độ tuổi lao động 35-55 chỉ trong 9 tháng đầu năm 2010.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nghèo tại Cái Răng bắt nguồn từ việc người nông dân bị đứt gãy phương thức sinh kế truyền thống sau khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhưng không được trang bị năng lực tham gia vào thị trường lao động công nghiệp. Do thiếu vốn học vấn và kỹ năng nghề (trong thực tế chỉ có 3,61% lao động bị thu hồi đất có nhu cầu đi học nghề), đa số lao động chuyển sang khu vực phi chính thức như chạy xe ôm (tăng 3,64%), làm thuê, bán hàng rong với thu nhập bấp bênh. Tiền đền bù đất đai phần lớn được chi dùng vào việc xây nhà, mua sắm tiện nghi đắt tiền thay vì tái đầu tư sinh lợi, khiến các hộ nhanh chóng tái nghèo khi tiền đền bù cạn kiệt.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại vùng ven Hà Nội của Nguyễn Duy Thắng hay vùng ven khu công nghiệp Hải Dương của Hoàng Bá Thịnh (nơi có hơn 20,0% dân số sụt giảm mức sống và 43,2% chi tiêu dưới mức bình quân), kết quả tại Cái Răng khẳng định tính quy luật của sự phân ly không gian và phân tầng xã hội trong quá trình đô thị hóa tự phát. Để minh họa trực quan, dữ liệu về cơ cấu chi tiêu và mức thu nhập có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột chồng so sánh giữa các nhóm nghề nghiệp, kết hợp bảng thống kê đa chiều về tỷ lệ tiếp cận nước sạch và nhà vệ sinh theo các phân khúc thu nhập. Những phát hiện này chứng minh rằng việc đánh giá nghèo đô thị chỉ qua thu nhập là phiến diện, đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều bao hàm cả điều kiện sống, vốn xã hội và an ninh môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết căn bản bài toán nghèo đô thị và bảo đảm an sinh xã hội bền vững tại quận Cái Răng, nghiên cứu đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, tái cấu trúc chính sách đào tạo nghề và tạo việc làm chuyển đổi sinh kế. Ủy ban nhân dân quận Cái Răng chủ trì phối hợp với Ban Quản lý các Khu công nghiệp Hưng Phú và Cảng Cái Cui thành lập Quỹ hỗ trợ việc làm địa phương. Giai đoạn 2012-2015, triển khai bắt buộc các lớp đào tạo nghề ngắn hạn gắn trực tiếp với chỉ tiêu tuyển dụng của doanh nghiệp, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt 50,0% và giải quyết việc làm ổn định cho 25.000 lượt lao động mất đất sản xuất.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và giải quyết vướng mắc nhà ở cho hộ nghèo. Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Cần Thơ phối hợp cùng chính quyền hai phường Tân Phú và Phú Thứ triển khai dự án mở rộng mạng lưới nước sạch đô thị trong thời gian 24 tháng, nâng tỷ lệ hộ có đồng hồ nước riêng từ 51,3% lên 90,0%, chấm dứt hoàn toàn tình trạng mua nước câu nhờ giá cao. Đồng thời, Phòng Quản lý Đô thị quận cần đơn giản hóa thủ tục cấp phép xây dựng và xác nhận quyền sử dụng đất để giải ngân 100% nguồn vốn quỹ vì người nghèo, hỗ trợ sửa chữa và xây mới nhà ở cho 100% hộ dân đang sống trong nhà tạm dưới 40m2.

Thứ ba, siết chặt quản lý môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Cần Thơ phối hợp cùng Công an Môi trường thiết lập hệ thống quan trắc tự động nước thải tại các cụm công nghiệp dọc tuyến sông Hậu, xử lý nghiêm tình trạng xả thải gây chết lúa và ô nhiễm nguồn nước ngầm. Trung tâm Y tế quận Cái Răng cần hoàn thành mục tiêu 100% chất thải y tế được xử lý đạt chuẩn, định kỳ tổ chức khám tầm soát bệnh nghề nghiệp và cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho 100% người thuộc hộ nghèo và cận nghèo trong lộ trình 2012-2014.

Thứ tư, đa dạng hóa nguồn vốn tín dụng vi mô và nâng cao năng lực quản lý tài chính hộ gia đình. Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh Cần Thơ phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ quận nới lỏng hạn mức vay vốn sản xuất kinh doanh không cần thế chấp thêm 30,0% cho các hộ chuyển đổi nghề. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng quản lý tài chính sau đền bù giải tỏa, hỗ trợ người dân lập kế hoạch tích lũy dài hạn, bảo đảm mục tiêu hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn quận giảm bình quân 1,0%/năm một cách bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước. Cán bộ thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Cần Thơ cùng Ủy ban nhân dân các quận, huyện có thể sử dụng các số liệu thực chứng từ 400 hộ dân để xây dựng khung chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư và chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo đô thị sát với thực tiễn.

Thứ hai, giới nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học. Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Xã hội học, Đô thị học, Kinh tế phát triển và Quản lý công có thể khai thác khung phân tích 6 chiều cạnh cùng phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng của luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực để thực hiện các công trình nghiên cứu mở rộng về biến đổi cấu trúc xã hội vùng ven.

Thứ ba, các chủ đầu tư dự án đô thị và ban quản lý khu công nghiệp. Các doanh nghiệp phát triển hạ tầng tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể ứng dụng kết quả khảo sát về tâm lý, nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp của cư dân bản địa để xây dựng các chương trình trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, tuyển dụng và đào tạo lao động địa phương hiệu quả, hạn chế xung đột xã hội trong công tác giải phóng mặt bằng.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội dân sự. Các tổ chức hoạt động vì sự phát triển cộng đồng có thể dựa vào các chỉ số thiếu hụt về nước sạch, nhà vệ sinh và vệ sinh môi trường để thiết kế các dự án tài trợ nước sạch, y tế lưu động và hỗ trợ vốn sinh kế vi mô cho phụ nữ nghèo đô thị.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm nghèo đô thị trong luận văn được tiếp cận theo những khía cạnh nào? Luận văn tiếp cận nghèo đô thị theo quan điểm đa chiều của Ngân hàng Thế giới và chuẩn nghèo quốc gia theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg. Không chỉ giới hạn ở mức thu nhập dưới 260.000 đồng/người/tháng, nghiên cứu đo lường toàn diện 6 chiều cạnh: chất lượng nhà ở, thu nhập và chi tiêu, tiếp cận y tế, văn hóa - giáo dục, vốn xã hội và môi trường sống.

Vì sao nhiều hộ dân sở hữu tiện nghi sinh hoạt hiện đại nhưng vẫn bị xếp vào nhóm nghèo đô thị? Hiện tượng này phản ánh tâm lý tiêu dùng ngắn hạn sau khi nhận tiền đền bù đất. Khảo sát ghi nhận 94,0% hộ có xe máy và 94,1% hộ có ti vi, nhưng nguồn sinh kế bị mất đi khiến 23,4% hộ có thu nhập dưới 500.000 đồng/người/tháng. Tài sản tiện nghi không tạo ra dòng tiền bền vững, đẩy nhiều hộ vào cảnh tái nghèo nhanh chóng.

Đô thị hóa đã tác động tiêu cực như thế nào đến việc làm của người nông dân tại quận Cái Răng? Việc chuyển đổi đất nông nghiệp làm mất tư liệu sản xuất trong khi chỉ có 3,61% lao động nông nghiệp được đào tạo nghề mới. Hầu hết người dân không đủ tiêu chuẩn làm công nhân khu công nghiệp, buộc phải làm các công việc phi chính thức thu nhập bấp bênh như chạy xe ôm (tăng 3,64%) hay làm thuê, đẩy 74,0% hộ vào phân khúc thu nhập thấp.

Đâu là rào cản lớn nhất trong việc hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo tại hai phường khảo sát? Rào cản pháp lý về quyền sử dụng đất là nguyên nhân chính. Dù nguồn quỹ vì người nghèo luôn sẵn có, chính quyền phường Phú Thứ và Tân Phú không thể giải ngân hỗ trợ xây nhà đại đoàn kết cho nhiều hộ nghèo sống trong nhà dột nát do họ xây dựng trên đất chưa hợp thức hóa hoặc đất nằm trong quy hoạch treo.

Các kết quả nghiên cứu tại quận Cái Răng có thể nhân rộng cho các địa phương khác không? Có giá trị khái quát hóa cao. Mô hình đô thị hóa chuyển đổi đất nông nghiệp tại Cái Răng đại diện cho xu thế chung của các đô thị loại I và vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long. Các phát hiện về phân tầng xã hội và cơ chế sinh kế là bài học kinh nghiệm quý giá cho quy hoạch vùng ven đô thị.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh nghèo đô thị đa chiều tại quận Cái Răng thông qua khảo sát thực chứng 400 hộ dân tại hai phường trọng điểm Tân Phú và Phú Thứ.
• Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý sâu sắc giữa tốc độ đô thị hóa nhanh (tăng trưởng kinh tế 18,11%) với tình trạng bấp bênh sinh kế khi 74,0% hộ dân có thu nhập thấp và 48,7% hộ thiếu nước sạch đô thị.
• Khung lý thuyết tích hợp giữa Phân tầng xã hội của Sorokin và Sinh thái học đô thị của Trường phái Chicago đã giải mã thành công cơ chế đẩy người nông dân mất đất vào đáy phân tầng xã hội đô thị.
• Bốn nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, hạ tầng cấp nước, quản lý môi trường và tín dụng vi mô được đề xuất với lộ trình thực hiện cụ thể trong giai đoạn 2012-2015 nhằm đảm bảo mục tiêu giảm nghèo bền vững 1,0%/năm.
• Công trình đóng góp hệ thống cứ liệu thực nghiệm quý giá cho ngành Xã hội học đô thị, đồng thời là cẩm nang hoạch định chính sách an sinh xã hội cho các đô thị đang trên đà công nghiệp hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Lý thuyết phân tầng xã hội Những cơ sở của phân tầng xã hội hiện đại (sự phân lớp, sự phân hoá) và tính di động (sự cơ động, sự dịch chuyển) đã được đặt nền móng bởi P. Sorokin từ những năm 20 (“Hệ thống xã hội học”, “Di động xã hội”. Vào những năm cuối, lý thuyết này được phát triển, được khẳng định và đã được làm phong phú thêm.

Tất nhiên, trước P. Sorokin, trong xã hội học đã tiếp nhận không ít những thử nghiệm (ví dụ, K.) phân hoá xã hội như vậy hoặc theo cách khác. Sorokin đã biết và nghiên cứu học thuyết giai cấp của K. Marx nhưng coi nó là một chiều là đơn giản hoá và chưa đủ để xác định toàn bộ vị thế xã hội của cá nhân và vai trò của nó.

Merton đã nhận xét, P. Sorokin đã thành công trong việc thiết lập “một cách nhìn đầu tiên, nghiêm túc và bao quát về sự phân tầng xã hội ở thế kỷ của chúng ta” mà trong đó chứa đựng “sự tổng hợp tuyệt vời của chất lý luận và chất thực tiễn.” Chừng nào vấn đề này gắn bó mật thiết với vấn đề về bình đẳng xã hội, chúng ta sẽ dừng lại trước quan niệm của P. Trong khái niệm “bình đẳng”, ông viết, thường bao gồm 2 ý nghĩa kép: a. Sự bình đẳng tuyệt đối của các cá thể, sự đồng nhất của nó là “không tưởng, viển vông, và một cách có hại mang tính xã hội.

Sự bình đẳng trong ý nghĩa bảo đảm của sự phân chia những phúc lợi xã hội tỷ lệ với công lao của cá thể này hay cá thể khác, tức là theo nguyên tắc “mỗi người theo công sức”, “mỗi người theo mức độ tài năng”.Ông cho rằng, quan điểm chung này đã thường xuyên có và đang thực hiện ngày nay. Đặc thù của khái niệm hiện nay về bình đẳng lại ở trong ý nghĩa khác, trong tiêu chuẩn đo lường những cống hiến và sự xác định phần phúc lợi. Trước đây, tiêu chuẩn này không mang tính cá thể và không giống nhau bởi vì giá trị thực sự 12 của cá thể được xác định bởi độ cao của vị trí, hoàn cảnh xã hội của nhóm (giống, đẳng cấp, phái) mà từ trong lòng của nó anh ta xuất thân (nô lệ, chiến binh không thể trở thành ông chủ, thành tăng lữ). Hiện nay mức độ công lao của cá thể được xác định bởi những bản chất cá nhân của nó, những công lao mang tính cá thể của nó và vì vậy, những tiêu chuẩn của chúng được cá thể hoá và giống nhau.

Từ đây là sự tan rã của những đặc ân về thừa kế gia tài hay của tình trạng vô quyền, thậm chí của cả những cơ sở luật pháp- tôn giáo của sự phân hoá xã hội. Hiện nay, cá nhân - mục đích tự nó, trở thành và được đánh giá như nó vốn có. Khẩu hiệu “mỗi người theo sự cống hiến” là như thế nhưng nội dung của nó đã thay đổi về căn bản bởi vì nó kêu gọi tới sự phân chia phúc lợi hoàn toàn theo cách khác. Sự phân biệt khác.

Trước đây giá trị cơ bản là giá trị mang tính chất tôn giáo bởi vì cơ sở của giá trị là “chúa cứu thế”. Ngày nay, giá trị cơ bản – giá trị mang tính nhân văn, khai sáng bởi vì “con người mục đích tự thân không có thể trở “thành công cụ”không vì cái gì và không vì ai”, còn “nhân cách con người - là giá trị cao nhất”. Hiện nay, nền tảng giá trị - là mức độ có ích cho xã hội của cá thể hay của nhóm. Trong những điều kiện của chủ nghĩa tư bản, khẩu hiệu “mỗi người theo cống hiến của mình” là hình thức “mỗi người theo vốn của mình”.

Nhưng thời gian gần đây, như P. Sorokin đã nhận xét, nó được thay bằng khẩu hiệu “mỗi người theo mức độ lao động công ích mang tính xã hội của cá nhân họ”, bởi vì khuynh hướng toàn cầu chủ yếu là “sự phân phối quyền lực và phúc lợi cho tất cả loài người”. Sorokin đã bút chiến với quan điểm Mác xít về bình đẳng và trực tiếp bút chiến với luận điểm của Ăng ghen trong “chống Đuyring” cho rằng, chỉ có nội dung bình đẳng của giai cấp vô sản là bình đẳng xã hội mà được hiểu trong ý nghĩa thủ tiêu các giai cấp, và tất cả mọi đòi hỏi của bình đẳng mà vượt qua những giới hạn này điều là vô nghĩa. Sorokin cho rằng hệ thống của chủ nghĩa Mác bản thân nó đã hạn chế và thu hẹp lại một cách đáng kể tính chất của sự phân chia công bằng những phúc lợi xã hội và hơn nữa cả bản thân khái niệm bình đẳng, bởi vì dưới quan điểm này cho phép quyền bình đẳng nhiều hay ít chỉ trong 13 những phúc lợi kinh tế, nhưng không thể có sự phân chia bình đẳng những phúc lợi khác (ví dụ: quyền về kiến thức, tức là bình đẳng trí tuệ; quyền về danh dự, lòng kính trọng và sự thừa nhận; quyền tối đa về đạo đức tức là bình đẳng về đạo đức).

Đối với điều này, bình đẳng trí tuệ được P. Sorokin hiểu như là “sự chiếm hữu giống nhau một cách nhiều hơn hay ít hơn bộ máy tư duy logic phát triển, chứ không phải là sự chiếm hữu những nhận thức như nhau”. Khi chuyển trực tiếp sang vấn đề phân tầng xã hội, trước hết cần nhận thấy rằng, P. Sorokin hiểu vị thế xã hội là tổng hoà của những quyền và những đặc quyền đặc lợi, những bổn phận và trách nhiệm, quyền lực và uy tín mà cá nhân sở hữu.

Và mặc dù phần lớn những quốc gia hiện đại đã tuyên bố mang tính hiến pháp về quyền bình đẳng của tất cả mọi người nhưng xã hội không bao giờ được đồng nhất và luôn luôn bị phân hoá. Khi đặt ra câu hỏi, cái gì hợp nhất mọi người thành một nhóm hay tầng lớp, và nền tảng của nó là gì, ông nhìn thấy câu trả lời cho câu hỏi đó trong sự tồn tại của những mối liên hệ chức năng giữa các cá thể, các hành động và các ý nghĩ, thiếu điều đó không có sự thống nhất xã hội mà chỉ có sự cùng tồn tại máy móc. Sorokin chia những nhóm xã hội theo “chuẩn mực của tính quan trọng” tức là theo khả năng của họ có ảnh hưởng đến hành vi của người khác và tới sự phát triển xã hội. Hơn nữa, những nhóm đại diện về mặt số lượng, về tính đoàn kết, tính tổ chức và sự hoàn thiện của bộ máy kỹ thuật thường là những nhóm quan trọng và hùng hậu nhất.

Nhìn chung, ông chia ra những dạng nhóm sau : nhóm đơn giản, tức là những nhóm được hợp nhất bởi một dấu hiệu chung nào đó (ví dụ nhóm tôn giáo); nhóm phức tạp, tức là những nhóm được hợp nhất bởi hai hoặc trên hai dấu hiệu (nghề nghiệp, việc làm, chính kiến.), thuộc về số đó còn có giai cấp, dân tộc, đảng.; những kết khối phức tạp của những nhóm đơn giản và những nhóm phức tạp (ví dụ: dân cư của đất nước, tất cả loài người). Những nhóm phức tạp có thể lại được chia ra thành những nhóm đoàn kết và những nhóm đối kháng. Giữa những 14 nhóm phức tạp, P. Sorokin đặc biệt chú ý đến giai cấp (cũng như K.Weber) - “Tổng hợp những người xuất thân theo nghề nghiệp, theo tình trạng tài sản, theo phạm vi quyền lực mà có những quyền lợi nghề nghiệp, tài sản và của nhóm xã hội”.

Giữa những gia cấp này - là công nhân, tư sản, quý tộc,. Nền tảng của sự phân tầng xã hội có thể mang tính chất khác nhau: tính chất kinh tế (giàu - nghèo); tính chất nghề nghiệp (lao động có uy tín - không uy tín); tính chất chính trị (tính chất hoạt động quản lý, cai trị - bị quản lý, bị cai trị). Cống hiến của P. Sorokin đặc biệt lớn trong sự giải quyết vấn đề về sự khác biệt xã hội bên trong các nhóm.

Ông viết rằng: “Cơ cấu xã hội - là một mạng lưới phức tạp của những hệ thống và phân hệ được thẩm thấu qua lại lẫn nhau. Xã hội được phân hoá không chỉ trong vị thế giữa các nhóm mà còn cả ở vị thế trong lòng các nhóm”. Sorokin là người đầu tiên đã chỉ ra ý nghĩa của những khác biệt theo chiều thẳng đứng bên trong các nhóm. Nếu học thuyết giai cấp của K.

Marx đều tập trung chú ý vào sự phân hoá xã hội theo dấu hiệu kinh tế, trước tiên là theo mối quan hệ với phương tiện sản xuất thì học thuyết phân tầng xã hội của Sorokin cho phép tiếp nhận hệ thống phân hoá xã hội rộng hơn, chính xác và chặt chẽ hơn cả về chiều ngang lẫn chiều dọc. Vấn đề tính di động xã hội gắn chặt với vấn đề phân tầng xã hội. Một vấn đề dân chủ lành mạnh hiện đại, theo quan điểm của P. Sorokin, đó là xã hội mở của tính di động xã hội mạnh mẽ.

Ông đã đưa tính di động vào những khía cạnh sau: a. Sự dịch chuyển của những cá thể từ một nhóm xã hội này sang một nhóm xã hội khác. Sự mất đi của một số nhóm xã hội và sự xuất hiện của những nhóm xã hội khác. Sự mất đi của toàn bộ tập hợp những nhóm mang tính chất đơn giản và tính chất phức tạp và sự thay thế hoàn toàn nó bằng tập hợp nhóm khác.

Những sự chuyển dịch xã hội của con người có thể diễn ra theo chiều ngang cũng như theo chiều dọc. Sorokin nhìn thấy nguyên nhân của tính di động xã hội trong trạng thái thực hiện trong xã hội nguyên tắc phân chia phúc lợi tỷ lệ với những cống hiến của 15 từng thành viên của xã hội chừng nào sự hiện thực hoá từng phần của nguyên tắc này dẫn tới sự tăng cường của tính di động xã hội và sự cải tổ thành phần của những tầng lớp cao hơn. Hay nói cách khác, trong những tầng lớp này cùng với thời gian, sự yếu ớt được tích tụ lại, tức là một số lớn những người yếu đuối, không có khả năng, còn trong những tầng lớp dưới, ngược lại, là những con người tài năng. Như vậy, trong quan hệ xã hội ở dạng không hài lòng và thù địch trong tầng lớp dưới, chất liệu dễ cháy được hình thành có thể dẫn đến cách mạng và sự cân bằng tình hình một cách tạm thời.

Để điều này không xảy ra, xã hội cần phải thoát khỏi cơ cấu xã hội khắc nghiệt, thực hiện một cách thường xuyên tính di động xã hội, hoàn thiện và kiểm soát nó.