CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG 1. Khái niệm và vai trò của công tác bán hàng Khái niệm bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng để thu được tiền hoặc được quyền thu tiền và hình thành doanh thu bán hàng.
Xét về góc độ kinh tế thì bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật (hàng hóa) sang hình thái giá trị (tiền tệ). Quá trình bán hàng của Doanh nghiệp nói chung và Doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm sau: + Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua và người bán mất quyền sở hữu. Trong qua trình tiêu thụ hàng hóa, doanh nghiệp cung cấp cho người mua một khối lượng hàng hóa và nhận lại của người mua một khoản gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh. Vai trò của công tác bán hàng Đối với xã hội: Bán hàng là một nhân tố hết sức quan trọng thúc đẩy quá trình tái sản xuất cho xã hội. Nếu bán được nhiều hàng hóa tức là hàng hóa được chấp nhận, do đó nhu cầu mới phát sinh cần có hàng hóa mới cho nên điều tất yếu là cần tái sản xuất. Đối với doanh nghiệp thương mại: Với chức năng là trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng nên doanh nghiệp thương mại có nhiệm vụ cung cấp Sinh viên: Bùi Thị Lan Anh 5 Lớp D12KT Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hoa Lư dịch vụ hàng hóa cho người tiêu dùng.
Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, quá trình lưu chuyển hàng hóa diễn ra như sau: Mua vào - Dự trữ - Bán ra, trong đó bán hàng là khâu cuối cùng nhưng lại có tính chất quyết định đến khâu trước đó, nó quyết định đến việc thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Do đó, thực hiện tốt khâu bán hàng sẽ giúp doanh nghiệp thương mại: + Thu hồi vốn nhanh, quay vòng vốn tốt để tiếp tục hoạt động kinh doanh. + Đẩy mạnh tốc độ chu chuyển vốn lưu động, quản lý vốn tốt giảm việc huy động vốn từ bên ngoài ( lãi xuất cao). + Thực hiện tốt quá trình chu chuyển hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại, điều hòa lượng hàng hóa mua vào, dự trữ bán ra hợp lý.
+ Xác định được kết quả kinh doanh để hoạch định kế hoạch kinh doanh cho năm sau. + Hoàn thành việc thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước cũng như thực hiện nghĩa vụ thanh toán đối với các bên liên quan. Có thể thấy rằng nghiệp vụ bán hàng đóng vai trò quan trọng trong doanh nghiệp thương mại nhất là trong cơ chế thị trường hiện nay cạnh tranh rất khốc liệt. Để đạt được yêu cầu đó, quản lý hàng hóa và bán hàng hóa phải được thực sự khoa học, hợp lý, phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp.
Quá trình bán hàng cơ bản được chia thành 2 giai đoạn: + Giai đoạn 1: Đơn vị bán hàng xuất bán giao cho đơn vị mua thông qua hợp đồng kinh tế đã được ký. Đây là quá trình vận động của hàng hóa nhưng chưa xác định được kết quả bán hàng. + Giai đoạn 2: Khi khách hàng nhận được đúng yêu cầu trên hợp đồng kinh tế, khách hàng trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền, quá trình bán hàng kết thúc và hàng hóa được coi là tiêu thụ, hình thành kết quả bán hàng. Các phương thức bán hàng Để đẩy mạnh khối lượng tiêu thụ hàng hóa các doanh nghiệp có thể sử dụng các phương thức bán hàng phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh, mặt hàng tiêu thụ của mình.
Công tác tiêu thụ hàng hóa trong doanh nghiệp có thể được tiến hành theo các phương thức sau: Sinh viên: Bùi Thị Lan Anh 6 Lớp D12KT Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hoa Lư a. Phương thức bán buôn Bán buôn là sự vận động ban đầu của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa mới chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng. Bán buôn là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, các cửa hàng, đại lý,… với số lượng lớn để các đơn vị tiếp tục bán cho các tổ chức hay cá nhân khác. Bán buôn thường thực hiện bởi hai hình thức: - Bán buôn qua kho: Hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và được thực hiện theo hai hình thức: + Hình thức xuất bán trực tiếp: là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp xuất hàng giao trực tiếp cho khách hàng tại kho.
Hàng hóa được coi là bán và hình thành doanh thu bán hàng khi khách hàng nhận đủ hàng và ký hóa đơn xác nhận nhận đủ hàng. + Hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng kinh tế và kế hoạch giao hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hoá bằng phương tiện vận tải của mình hay thuê ngoài chuyển đến giao cho bên mua tại một địa điểm đã được thoả thuận giữa hai bên. Chi phí vận chuyển do bên bán hay bên mua phải trả tùy thuộc vào hợp đồng đã ký kết giữa hai bên. - Bán buôn vận chuyển thẳng: Đây là hình thức bán buôn mà các doanh nghiệp sau khi mua hàng về không nhập kho mà chuyển thẳng cho bên mua.
Phương thức này được thực hiện theo các hìnph thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng chuyển hàng đi bán thẳng cho bên mua tại một địa điểm đã thoả thuận. Hàng hoá lúc này vẫn thuộc sở hữu của doanh nghiệp. Chỉ khi bên mua thanh toán hoặc khi Doanh nghiệp nhận được giấy biên nhận hàng và bên mua chấp nhận thanh toán thì hàng hoá được xác nhận là tiêu thụ. Trong trường hợp này, doanh nghiệp tham gia thanh toán với cả hai bên: Thu tiền bán hàng của người mua và trả tiền mua hàng cho người bán.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán Theo hình thức này, doanh nghiệp không tham gia vào việc thanh toán Sinh viên: Bùi Thị Lan Anh 7 Lớp D12KT Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hoa Lư tiền hàng, bán hàng với người mua, người bán. Doanh nghiệp chỉ thực hiện việc môi giới và hưởng hoa hồng, người mua thanh toán tiền hàng với người bán. Phương thức bán lẻ Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng và không thông qua trung gian. Số lượng tiêu thụ của mỗi lần bán thường nhỏ, có nhiều phương thức bán lẻ: - Bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này nghiệp vụ bán hàng hoàn toàn trực diện với khách hàng, việc thu tiền và giao hàng không tách rời nhau.
Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách. - Bán hàng thu tiền tập trung: Quá trình bán hàng tách ra làm hai giai đoạn: thu tiền và giao hàng. - Bán hàng trả chậm, trả góp: Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng nhiều lần. Doanh nghiệp thương mại ngoài số tiền thu theo giá bán hàng còn thu thêm ở người mua một khoản tiền lãi vì trả chậm.
Phương thức bán hàng qua đại lý - Đối với bên giao đại lý Hàng giao cho đơn vị đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp và chưa xác định là đã bán. Doanh nghiệp chỉ hạch toán vào doanh thu khi nhận được tiền thanh toán của bên nhận đại lý hoặc đã được chấp nhận thanh toán. Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp thuế GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có) trên tổng giá trị hàng gửi bán đã tiêu thụ và trả hoa hồng cho đại lý. - Đối với bên nhận đại lý Số hàng nhận đại lý không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, doanh nghiệp chỉ nhận bán hộ và hưởng hoa hồng trên giá bán.
Nội dung kết quả bán hàng và các chỉ tiêu xác định kết quả bán hàng 1. Nội dung kết quả bán hàng và xác định kết quả bán hàng Kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại được biểu hiện qua chỉ tiêu “Lãi” hoặc “Lỗ” từ quá trình tiêu thụ hàng hóa. Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra với doanh thu thuần từ bán hàng đã phát sinh trong kỳ. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng Sinh viên: Bùi Thị Lan Anh 8 Lớp D12KT Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hoa Lư là “Lãi”, doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là “Lỗ”.
Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh là cuối tháng, cuối quý, cuối năm tùy thuộc đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Công thức xác định kết quả bán hàng Doanh thu Các khoản giảm trừ thuần về bán = Tổng doanh thu bán hàng - doanh thu hàng Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần về bán hàng - Giá vốn hàng bán về bán hàng Lợi nhuận gộp Chi phí bán hàng, Chi phí Kết quả bán hàng = - về bán hàng quản lý doanh nghiệp Yêu cầu của việc xác định kết quả bán hàng Xác định chính xác kết quả bán hàng nhằm quản lý doanh thu, chi phí cung cấp thông tin về tình hình tiêu thụ hàng hóa cho các nhà quản lý doanh nghiệp. Từ đó các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác trong kinh doanh nhằm thúc đẩy quá trình tiêu thụ, tạo thêm lợi nhuận từ hoạt động bán hàng cho doanh nghiệp. Doanh thu bán hàng a.
Doanh thu bán hàng Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ hạch toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Doanh thu thuần được xác định bằng tổng doanh thu bán hàng sau khi trừ đi các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và doanh thu hàng bán bị trả lại. Sinh viên: Bùi Thị Lan Anh 9 Lớp D12KT Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hoa Lư b.