Phân tích thực trạng kê đơn điều trị ngoại trú đái tháo đường típ 2 tại BV Xuyên Á

Luận văn phân tích chi tiết thực trạng kê đơn điều trị ngoại trú bệnh đái tháo đường típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM trong năm 2024.

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Điều Trị Ngoại Trú Bệnh Đái Tháo Đường Típ 2 Tại Bệnh Viện Đa Khoa Xuyên Á Thành Phố Hồ Chí Minh Năm 2024
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng kê đơn điều trị đái tháo đường típ 2

Kê đơn điều trị đái tháo đường típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á là một trong những vấn đề y tế công cộng cần được quan tâm đặc biệt. Bệnh đái tháo đường típ 2 đang gia tăng nhanh chóng tại Việt Nam, với hàng triệu người mắc bệnh cần quản lý lâu dài. Thực trạng kê đơn thuốc tại các cơ sở y tế phải tuân thủ các hướng dẫn lâm sàng và quy định về chỉ định thuốc hợp lý. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chỉ số kê đơn quan trọng như số lượng thuốc trung bình, tỷ lệ sử dụng thuốc generic, chi phí đơn thuốc và hiệu quả điều trị. Việc đánh giá thực trạng kê đơn ngoại trú giúp xác định những vấn đề tiềm ẩn trong quản lý dược và cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Dữ liệu từ năm 2024 cung cấp cái nhìn rõ ràng về tình hình hiện tại.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của kê đơn hợp lý

Kê đơn hợp lý là quá trình lựa chọn thuốc phù hợp với tình trạng bệnh nhân, liều lượng và thời gian sử dụng chính xác. Trong điều trị đái tháo đường típ 2, kê đơn hợp lý giúp đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng sống. Thực trạng kê đơn phản ánh mức độ tuân thủ các hướng dẫn quốc tế và các tiêu chuẩn y khoa. Việc phân tích các chỉ số kê đơn như số lượng thuốc, chi phí và hiệu quả giúp đánh giá khách quan chất lượng kê đơn tại bệnh viện.

1.2. Tổ chức Y tế thế giới WHO và các khuyến cáo

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra các khuyến cáo về kê đơn điều trị đái tháo đường để chuẩn hóa quá trình điều trị. Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) cũng cung cấp các phác đồ điều trị tiêu chuẩn giúp hướng dẫn các bác sĩ. Thực trạng kê đơn tại các bệnh viện Việt Nam thường có sự khác biệt so với các khuyến cáo quốc tế. Việc tuân thủ các hướng dẫn này đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết và kiểm soát huyết áp hiệu quả.

II. Phân tích chỉ số kê đơn tại Bệnh viện Xuyên Á

Phân tích thực trạng kê đơn tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á năm 2024 cho thấy nhiều khía cạnh quan trọng về quản lý dược và chỉ định thuốc điều trị. Số thuốc kê trung bình trong một đơn thuốc là một chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng polypharmacy (sử dụng quá nhiều thuốc). Chi phí trung bình của một đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điều trị của bệnh nhân. Tỷ lệ thuốc generic được kê và thuốc có trong danh mục BHYT chi trả phản ánh tính kinh tế và sự tiếp cận của bệnh nhân. Ngoài ra, kháng sinh và vitamin thường được kê kèm theo, điều này cần được đánh giá về tính hợp lý. Những chỉ số kê đơn này cung cấp thông tin cơ bản về thực trạng kê đơn ngoại trú.

2.1. Số lượng thuốc và chi phí trung bình

Số thuốc kê trung bình tại bệnh viện phản ánh xu hướng polypharmacy. Chi phí đơn thuốc bao gồm chi phí thuốc đái tháo đường chính và các thuốc phụ trợ. Tỷ lệ đơn kê có kháng sinh và tỷ lệ đơn kê có vitamin cần được đánh giá về chỉ định hợp lý. Danh mục thuốc BHYT chi trả giúp đảm bảo bệnh nhân có thể tiếp cận thuốc cần thiết.

2.2. Tỷ lệ sử dụng thuốc generic và thuốc có trong BHYT

Thuốc generic là những thuốc hết bản quyền, có chất hoạt động giống với thuốc gốc nhưng giá thành thấp hơn. Tỷ lệ thuốc generic được kê cho phép đánh giá quản lý dược hợp lý về mặt kinh tế. Thuốc BHYT chi trả giúp bệnh nhân ngoại trú giảm chi phí điều trị đái tháo đường. Việc kê thuốc generic và thuốc BHYT là tiêu chí quan trọng trong thực trạng kê đơn hợp lý.

III. Chỉ định thuốc điều trị bệnh đái tháo đường típ 2

Chỉ định thuốc điều trị bệnh đái tháo đường típ 2 tại Bệnh viện Xuyên Á tuân theo các phác đồ điều trị tiêu chuẩn. Phác đồ điều trị ĐTĐ típ 2 bao gồm các lớp thuốc khác nhau như thuốc biguanide, sulfonylurea, inhibitor DPP-4 và các thuốc khác. Danh mục các thuốc điều trị được sử dụng tại bệnh viện phải được kiểm tra về hiệu quả và an toàn. Ngoài thuốc điều trị chính, thuốc điều trị bệnh mắc kèm như thuốc kiểm soát huyết áp và thuốc lipid cũng rất quan trọng. Mức kiểm soát đường huyết và hiệu quả kiểm soát huyết áp là những chỉ tiêu đánh giá hiệu quả chỉ định thuốc. Sự thay đổi phác đồ trong quá trình điều trị ngoại trú phản ánh tính linh hoạt và hiệu quả của quản lý bệnh nhân.

3.1. Các phác đồ điều trị ĐTĐ típ 2 được sử dụng

Phác đồ điều trị bao gồm đơn trị liệu và liệu pháp kết hợp. Thuốc điều trị ĐTĐ típ 2 chính là metformin, các thuốc sulfonylurea và các inhibitor mới. Tỷ lệ sử dụng các phác đồ khác nhau phản ánh kinh nghiệm và hướng dẫn lâm sàng tại bệnh viện. Sự thay đổi phác đồ được ghi nhận khi bệnh nhân không đáp ứng hoặc gặp tác dụng không mong muốn. Việc lựa chọn phác đồ hợp lý dựa trên kiểm soát đường huyết hiện tại của bệnh nhân.

3.2. Điều trị bệnh mắc kèm và hiệu quả kiểm soát

Bệnh mắc kèm phổ biến nhất là tăng huyết áp (THA) và rối loạn lipid máu. Thuốc kiểm soát huyết áp như thuốc ACE inhibitor thường được chỉ định. Hiệu quả kiểm soát lipid máu được đánh giá qua mức cholesterol và triglyceride. Mức kiểm soát đường huyết tốt được xác định bằng giá trị HbA1c mục tiêu. Hiệu quả kiểm soát huyết áp đạt được khi huyết áp dưới 130/80 mmHg. Sự phối hợp điều trị các bệnh mắc kèm là chìa khóa trong quản lý bệnh nhân đái tháo đường.

IV. Tính cấp thiết và ý nghĩa của nghiên cứu

Thực trạng kê đơn điều trị đái tháo đường tại các bệnh viện Việt Nam cần được nghiên cứu để xác định những vấn đề và đề xuất cải tiến. Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á là một cơ sở y tế đa khoa có đội ngũ chuyên gia và quản lý bệnh nhân ngoại trú nhiều. Phân tích thực trạng kê đơn giúp nhận dạng những vấn đề như polypharmacy, sử dụng thuốc không hợp lý hoặc chi phí quá cao. Tính cấp thiết của đề tài nằm ở việc cải thiện quản lý dược và nâng cao chất lượng chỉ định thuốc cho bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng để xây dựng các hướng dẫn kê đơn tại bệnh viện và cộng đồng y tế.

4.1. Ý nghĩa lâm sàn và công cộng

Ý nghĩa lâm sàn của nghiên cứu này là giúp bác sĩ và quản lý dược hiểu rõ hơn về thực trạng kê đơn hiện tại. Ý nghĩa công cộng nằm ở việc cải thiện chỉ định thuốc hợp lý, giảm chi phí điều trị và nâng cao hiệu quả. Bệnh nhân ngoại trú được lợi từ những cải tiến trong kê đơn hợp lý. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu thực tế từ bệnh viện để định hướng chính sách quản lý dược hiệu quả hơn.

4.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích thực trạng kê đơn điều trị ngoại trú ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Xuyên Á năm 2024. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chỉ số kê đơn như số thuốc, chi phí, tỷ lệ thuốc generic và hiệu quả điều trị. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân ngoại trú có chẩn đoán ĐTĐ típ 2 tại bệnh viện. Kết quả có thể được sử dụng để cải thiện quản lý dược và chỉ định thuốc tại các bệnh viện tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến trên toàn cầu. Năm 2019, trên toàn thế giới có 463 triệu người lớn (độ tuổi 20-79) tương đương 1 trong 11 người trưởng thành đang sống với bệnh đái tháo đường. Dự đoán vào năm 2045, con số này sẽ tăng tới khoảng 700 triệu người, hay nói cách khác 1 người trong 10 người lớn sẽ có bệnh đái tháo đường. Tuy nhiên, gần một nửa số người đang sống với bệnh đái tháo đường (độ tuổi 20-79) không được chẩn đoán (46,5%), tỷ lệ này ở khu vực Tây Thái Bình Dương là 52.

Ước tính hơn 4 triệu người trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến đái tháo đường trong năm 2019. Bệnh đái tháo đường gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi. Theo số liệu của Hiệp hội Phòng, chống đái tháo đường thế giới, năm 2021 trên toàn cầu, cứ 10 người trưởng thành thì có hơn 01 người mắc bệnh đái tháo đường. Các quốc gia có trên 20% dân số trưởng thành mắc bệnh này cũng ngày càng nhiều hơn.

Thống kê từ năm 2000 tới nay cho thấy tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường ở người từ 20 đến 79 tuổi đã tăng hơn gấp ba lần và trong vòng 15 năm qua; chi phí về y tế cho bệnh đái tháo đường cũng tăng lên gấp ba lần. Tại Việt Nam hiện nay tỷ lệ người mắc bệnh đái tháo đường đang gia tăng nhanh. Bệnh không chỉ xuất hiện ở khu vực đô thị mà còn xuất hiện ở hầu khắp các khu vực từ miền núi, trung du đến đồng bằng. Bệnh gây nên nhiều tác hại cho sức khỏe, tàn phế, thậm chí tử vong bởi thường được chẩn đoán, điều trị muộn.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 7 triệu người mắc đái tháo đường. Đáng chú ý, trong đó hơn 55% bệnh nhân đã có biến chứng, trong đó 34% là biến chứng về tim mạch; 39,5 có biến chứng về mắt và biến chứng về thần kinh; 24% biến chứng về thận. Bệnh nhân đái tháo đường bị biến chứng không chỉ làm gia tăng chi phí y tế mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống. 1 Việt Nam đã thành công trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường, đó là tỷ lệ đái tháo đường dưới 10% (hiện ở mức 7,3%), tỷ lệ tiền đái tháo đường dưới 20% (hiện ở mức hơn 17%).

Tuy nhiên trước tình hình các bệnh không lây nhiễm, trong đó có bệnh đái tháo đường vẫn có xu hướng gia tăng, thì cán bộ y tế và mỗi người dân cần đề cao tinh thần phòng bệnh, giữ gìn sức khỏe hơn nữa để bảo vệ bản thân và gia đình cũng như xã hội trước các nguy cơ bệnh tật. Việt Nam không phải là nước có tỷ lệ người bệnh đái tháo đường cao nhất thế giới nhưng lại là quốc qua có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới về căn bệnh này. Qua điều tra dịch tễ, tỷ lệ mắc đái tháo đường trên toàn quốc đã tăng từ mức 2,7% vào năm 2002 lên 5,7% năm 2008. Ở các thành phố lớn và các khu công nghiệp tỷ lệ bệnh dao động từ 10% - 12%.

Theo kết quả điều tra tại Việt Nam năm 2008, tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường trong cả nước là 5,7%, riêng tại các thành phố lớn và khu công nghiệp có tỷ lệ từ 7,0% đến 10%. Tỷ lệ mắc ĐTĐ chưa được chẩn đoán trên 64,5% và có tới 70% đến 80% số người tham gia phỏng vấn không hiểu biết về bệnh và cách phòng bệnh. Với hy vọng Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Thành phố Hồ Chí Minh không ngừng cải tiến chất lượng phục vụ một cách toàn diện đối với hoạt động cấp phát thuốc ngoại trú để góp phần nâng cao niềm tin, sự hài lòng của người bệnh, chúng tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu: “Phân tích thực trạng kê đơn điều trị ngoại trú bệnh đái tháo đường típ 2 tại Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024”.Với 2 mục tiêu nghiên cứu như sau: 1. Phân tích một số chỉ số kê đơn trong đơn thuốc ngoại trú điều trị bệnh đái tháo đường típ 2 tại Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024; 2.

Phân tích thực trạng chỉ định thuốc điều trị trong đơn thuốc có chẩn đoán đái tháo đường típ 2 ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024. Tổng quan về bệnh đái tháo đường 1.Định nghĩa Bệnh đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa, có đặc điểm tăng glucose huyết mạn tính do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hóa carbohydrate, protide, lipide, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, thận, mắt, thần kinh[1]. Dịch tễ học Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu người (trong độ tuổi 20-79) bị bệnh đái tháo đường (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu người vào năm 2030 và 700 triệu người vào năm 2045.

Ước tính hơn 4 triệu người trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019. Bên cạnh đó, cùng với việc tăng sử dụng thực phẩm không thích hợp, ít hoặc không hoạt động thể lực ở trẻ em, bệnh ĐTĐ típ 2 đang có xu hướng tăng ở cả trẻ em, trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Bệnh ĐTĐ gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi. Đáng lưu ý, có tới 70% trường hợp ĐTĐ típ 2 có thể dự phòng hoặc làm chậm xuất hiện bệnh bằng tuân thủ lối sống lành mạnh (dinh dưỡng hợp lý, luyện tập thể dục).

Ở Việt Nam, năm 1990 của thế kỷ trước, tỷ lệ bệnh ĐTĐ chỉ là 1,1% (ở thành phố Hà Nội), 2,52% (ở thành phố Hồ Chí Minh), 0,96% (ở thành phố Huế), thì nghiên cứu năm 2012 của Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy: tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường trên toàn quốc ở người trưởng thành là 5,42%, tỷ lệ đái tháo đường chưa được chẩn đoán trong cộng đồng là 63,6%. Tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose là 7,3%, rối loạn glucose huyết lúc đói 1,9% (toàn quốc năm 2003). Theo kết quả điều tra STEPwise về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế thực hiện năm 2015, ở nhóm tuổi từ 18-69, cho thấy tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc 3 là 4,1%, tiền ĐTĐ là 3,6%, trong đó tỷ lệ ĐTĐ được chẩn đoán là 31,1%, tỷ lệ ĐTĐ chưa được chẩn đoán là 69,9%. Trong số những người được chẩn đoán, tỷ lệ ĐTĐ được quản lý tại cơ sở y tế: 28,9%, tỷ lệ ĐTĐ chưa được quản lý: 71,1%.

Dữ liệu cập nhật của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) cho thấy năm 2019 Việt Nam có tỷ lệ 6% người trưởng thành mắc ĐTĐ. Đái tháo đường típ 2 Đái tháo đường típ 2 trước kia được gọi là ĐTĐ của người lớn tuổi hay ĐTĐ không phụ thuộc insulin, chiếm 90-95% các trường hợp ĐTĐ. Thể bệnh này bao gồm những người có thiếu insulin tương đối cùng với đề kháng insulin. Ít nhất ở giai đoạn đầu hoặc có khi suốt cuộc sống BN ĐTĐ típ 2 không cần insulin để sống sót.

Có nhiều nguyên nhân của ĐTĐ típ 2 nhưng không có một nguyên nhân chuyên biệt nào. BN không có sự phá hủy tế bào beta do tự miễn, không có kháng thể tự miễn trong máu. Đa số BN có béo phì hoặc thừa cân và/hoặc béo phì vùng bụng với vòng eo to. Béo phì nhất là béo phì vùng bụng có liên quan với tăng acid béo trong máu, mô m cũng tiết ra một số hormon làm giảm tác dụng của insulin ở các cơ quan đích như gan, tế bào m , tế bào cơ (đề kháng insulin tại các cơ quan đích).

Đái tháo đường thứ phát và thể bệnh chuyên biệt của ĐTĐ Các triệu chứng của bệnh đái tháo đường giai đoạn đầu rất khó xác định và dễ nhầm lẫn với triệu chứng các bệnh khác. Tuy nhiên, nếu chúng ta quan tâm và biết cách kiểm soát tốt sức khỏe, thì có thể phát hiện được bệnh đái tháo đường từ rất sớm. Việc phát hiện sớm và điều trị bệnh kịp thời, sẽ giúp người bệnh giảm nguy cơ mắc bệnh các bệnh như: nhồi máu cơ tim, bệnh lý võng mạc đái tháo đường gây mù mắt, tai biến mạch máu não, bệnh lý thận gây suy thận, bệnh lý mạch máu ngoại vi dẫn đến đoạn chi và các biến chứng nghiêm trọng khác từ bệnh đái tháo đường. a) Khiếm khuyết trên nhiễm sắc thể thường, di truyền theo gen trội tại tế bào beta.

- ĐTĐ đơn gen thể MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young). 4 - Insulin hoặc proinsulin đột biến: (Protein đột biến preproinsulin-gen INS). - Đột biến kênh KATP (Protein đột biến: kênh chỉnh lưu Kali 6,2- gen KCNJ11; Protein đột biến: Thụ thể sulfonylurea 1-gen ABBC8). b) Khiếm khuyết trên nhiễm sắc thể thường, di truyền theo gen lặn tại tế bào beta: Hội chứng Mitchell-Riley, Hội chứng Wolcott-Rallison, Hội chứng Wolfram, Hội chứng thiếu máu hồng cầu to đáp ứng với thiamine, ĐTĐ do đột biến DNA ty thể.

Các thể bệnh này hiếm gặp, thường gây ĐTĐ sơ sinh hoặc ĐTĐ ở trẻ em. c) Khiếm khuyết gen liên quan đến hoạt tính insulin. d) Các hội chứng bất thường nhiễm sắc thể khác (Hội chứng Down, Klinefelter, Turner.) đôi khi cũng kết hợp với ĐTĐ. e) Bệnh lý tụy: viêm tụy, chấn thương, u, cắt tụy, xơ sỏi tụy, nhiễm sắc tố sắt.

f) ĐTĐ do bệnh lý nội tiết: to đầu chi, hội chứng Cushing, u tủy thượng thận, cường giáp, u tiết glucagon. g) ĐTĐ do thuốc, hóa chất: interferon alpha, corticoid, thiazide, hormon giáp, thuốc chống trầm cảm, antiretroviral protease inhibitors. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh đái tháo đường Phương pháp chính được sử dụng để đánh giá mức đường huyết và đưa ra chẩn đoán đái tháo đường là xét nghiệm. Xét nghiệm giúp đo lường lượng đường huyết cơ thể và đưa ra các kết quả định lượng.

Glucose (còn gọi là đường) là nguồn năng lượng chính được sử dụng đi nuôi cơ thể, nguồn gốc chuyển hóa từ các loại thực phẩm mà chúng ta cung cấp cho bản thân mỗi ngày.