Thực trạng bệnh sâu răng và một số yếu tố liên quan ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ

Luận văn thực trạng sâu răng ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng, Phú Thọ

• Tác giả: Nguyễn Hồng Chuyên
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Hoa
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Y học dự phòng
• Đề tài: Thực trạng bệnh sâu răng và một số yếu tố liên quan ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan thực trạng sâu răng ở học sinh tiểu học Đoan Hùng

Sâu răng là bệnh lý nha khoa mạn tính phổ biến hàng đầu tại Việt Nam. Nghiên cứu y học dự phòng tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ phản ánh bức tranh sức khỏe răng miệng đáng báo động ở trẻ em tiểu học. Hai trường tiểu học Ngọc Quan và Bằng Luân đại diện cho khu vực nghiên cứu nông thôn miền núi. Tỷ lệ mắc bệnh tại đây chịu sự chi phối từ thói quen ăn uống và kiến thức chăm sóc nha khoa. Học sinh tiểu học bước vào giai đoạn thay răng quan trọng. Răng sữa tồn tại song hành cùng những mầm răng vĩnh viễn đầu tiên. Men răng trẻ em ở giai đoạn này còn non nớt, lượng khoáng hóa thấp. Vi khuẩn miệng dễ dàng lên men tinh bột tạo axit phá hủy cấu trúc canxi của men răng. Tình trạng sâu răng không chỉ gây đau đớn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng nhai nuốt. Vấn đề này làm giảm sút chất lượng giấc ngủ và khả năng học tập hàng ngày. Nhiều gia đình tại huyện Đoan Hùng chưa trang bị đầy đủ nhận thức về bảo vệ răng miệng cho con. Các trạm y tế trường học đối mặt với áp lực thiếu hụt nhân sự chuyên khoa. Khảo sát thực tế khẳng định sâu răng học sinh tiểu học là thách thức y tế cộng đồng nghiêm trọng.

1.1. Bối cảnh địa bàn nghiên cứu tại huyện Đoan Hùng

Huyện Đoan Hùng thuộc vùng đồi trung du phía bắc tỉnh Phú Thọ. Điều kiện kinh tế - xã hội tại các xã Ngọc Quan và Bằng Luân còn gặp nhiều khó khăn. Thu nhập bình quân của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và trồng cây ăn quả. Hệ thống y tế cơ sở còn hạn chế về trang thiết bị nha khoa học đường. Đa số phụ huynh bận rộn canh tác nên ít dành thời gian giám sát thói quen vệ sinh của trẻ. Học sinh tiếp cận nhiều loại bánh kẹo, đồ uống có đường đóng gói sẵn được bán quanh cổng trường. Trẻ em chưa được khám răng định kỳ mỗi sáu tháng theo khuyến cáo chuẩn y khoa. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát triển nhanh.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu dịch tễ học răng miệng

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hồng Chuyên tập trung xác định tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở hai trường tiểu học. Công trình phân tích sâu mức độ thương tổn dựa trên chỉ số sâu mất trám răng sữa và răng vĩnh viễn. Đề tài khảo sát các mối liên quan giữa bệnh lý với kiến thức, hành vi vệ sinh răng miệng của học sinh. Yếu tố gia đình và điều kiện chăm sóc y tế học đường cũng được thu thập chi tiết. Kết quả điều tra thực địa cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu y tế đáng tin cậy. Dữ liệu này giúp cơ quan chức năng địa phương đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng của bệnh. Từ đó, ngành y tế dự phòng xây dựng các can thiệp nha khoa học đường phù hợp và hiệu quả.

II. Phân tích chỉ số sâu răng ở học sinh tiểu học huyện Đoan Hùng

Kết quả nghiên cứu thực tế tại huyện Đoan Hùng ghi nhận chỉ số sâu mất trám răng sữa trung bình đạt 7,29. Cấu trúc chỉ số này thể hiện sự chênh lệch rõ rệt giữa các hợp phần. Thành phần răng sâu chiếm áp đảo với 5,79 răng trên mỗi học sinh. Ngược lại, chỉ số răng mất dừng ở mức 0,23 và răng trám đạt 1,28. Tỷ lệ trám răng thấp chứng minh thực tế thiếu vắng sự can thiệp nha khoa kịp thời. Tổn thương chủ yếu tập trung vào hệ răng hàm sữa với tỷ lệ sâu lên đến 90,0%. Nhóm răng nanh sữa ghi nhận tỷ lệ 43,3%, trong khi nhóm răng cửa sữa chiếm 25,7%. Đối với răng vĩnh viễn, tỷ lệ sâu răng hàm chiếm 61,0%. Đây là con số đáng báo động đối với những mầm răng vĩnh viễn mới mọc. Tình trạng sâu răng vĩnh viễn có xu hướng gia tăng mạnh theo độ tuổi học sinh. Trẻ 6 tuổi chỉ ghi nhận 27,1% sâu răng hàm vĩnh viễn, nhưng con số này tăng vọt lên 76,7% ở nhóm từ 10 tuổi trở lên. Răng số 6 chịu nhiều tác động tiêu cực nhất do mọc sớm và giữ chức năng ăn nhai chính.

2.1. Diễn biến tổn thương răng sữa theo từng độ tuổi

Chỉ số smtr ở học sinh tiểu học huyện Đoan Hùng biến thiên rõ rệt theo các mốc tuổi đời. Nhóm trẻ 6 tuổi có chỉ số smtr cao kỷ lục với 10,20 điểm. Trong đó, số lượng răng sữa sâu trung bình lên tới 8,44 răng. Ở nhóm trẻ 7 tuổi, chỉ số smtr giảm xuống mức 8,94 điểm với 7,00 răng sâu. Sự sụt giảm tiếp tục diễn ra ở lứa tuổi 8 với 6,83 và tuổi 9 với 6,65 điểm. Trẻ từ 10 tuổi trở lên ghi nhận chỉ số smtr thấp nhất ở mức 4,22 điểm. Quy luật suy giảm này gắn liền với tiến trình sinh lý thay răng tự nhiên. Răng sữa sâu dần rụng đi để nhường chỗ cho răng vĩnh viễn. Dù vậy, gánh nặng tổn thương răng sữa giai đoạn sớm vẫn đe dọa trực tiếp chất lượng mầm răng vĩnh viễn bên dưới.

2.2. Vị trí giải phẫu răng và nguy cơ mắc bệnh

Hình thái giải phẫu của răng quyết định trực tiếp tới khả năng tích tụ mảng bám vi khuẩn. Nhóm răng cối sữa và răng hàm vĩnh viễn sở hữu bề mặt nhai nhiều hố rãnh sâu. Học sinh khó làm sạch triệt để các rãnh này bằng bàn chải đánh răng thông thường. Do đó, tỷ lệ sâu răng hàm luôn chiếm vị trí cao nhất trên cung hàm. Nhóm răng nanh có bề mặt trơn nhẵn hơn nhưng vẫn ghi nhận tỷ lệ sâu răng sữa 43,3%. Nhóm răng cửa sữa chịu ảnh hưởng nặng ở lứa 6 tuổi với 66,1% trước khi giảm dần. Đối với răng vĩnh viễn, sâu răng nanh chỉ chiếm 1,3% và răng cửa chiếm 12,0%. Vị trí răng hàm số 6 mọc phía trong cùng làm tăng độ khó khi vệ sinh.

III. Giải pháp giảm tỷ lệ sâu răng cho học sinh tiểu học Đoan Hùng

Kiểm soát bệnh sâu răng học đường đòi hỏi các can thiệp toàn diện từ gia đình và xã hội. Ngành y tế dự phòng cần phối hợp chặt chẽ với ban giám hiệu các trường tiểu học. Việc tổ chức chải răng có kem chứa fluor tại trường sau bữa ăn trưa là giải pháp nền tảng. Nhà trường cần rà soát và kiểm soát nghiêm ngặt các mặt hàng thực phẩm bán tại căng tin. Các loại bánh kẹo ngọt và nước ngọt có gas cần được thay thế bằng hoa quả tươi hoặc sữa hạt. Hoạt động giáo dục nha khoa phải được lồng ghép định kỳ vào các tiết sinh hoạt dưới cờ và môn học tự nhiên xã hội. Cán bộ y tế hướng dẫn học sinh thao tác chải răng đúng cách theo kỹ thuật Bass cải tiến. Thời gian đánh răng tối thiểu phải đạt hai phút mỗi lần vào buổi sáng và tối. Trẻ em cần rèn luyện thói quen súc miệng bằng nước sạch ngay sau khi ăn vặt. Ngoài ra, trạm y tế xã phải lập hồ sơ theo dõi sức khỏe răng miệng cho từng học sinh tiểu học. Biện pháp này giúp phát hiện sớm các lỗ sâu răng mới chớm để kịp thời can thiệp trám bít.

3.1. Ứng dụng trám bít hố rãnh và liệu pháp fluoride

Trám bít hố rãnh là kỹ thuật dự phòng chuyên sâu mang lại hiệu quả vượt trội cho răng vĩnh viễn. Bác sĩ nha khoa phủ một lớp nhựa composite sinh học mỏng lên bề mặt nhai của răng số 6. Lớp màng bảo vệ này ngăn chặn thức ăn đọng lại và vi khuẩn xâm nhập vào các rãnh hẹp. Song song với đó, liệu pháp bôi vecni fluor định kỳ sáu tháng một lần giúp tái khoáng hóa men răng. Fluor tương tác với tinh thể hydroxyapatite tạo thành fluoroapatite có khả năng kháng axit tốt hơn. Phương pháp này đặc biệt an toàn và thích hợp triển khai lưu động tại trạm y tế xã Bằng Luân và Ngọc Quan. Trẻ được bảo vệ răng toàn diện mà không gây đau đớn hay sợ hãi.

3.2. Nâng cao vai trò giám sát của phụ huynh và nhà trường

Gia đình giữ vai trò quyết định trong việc hình thành thói quen vệ sinh răng miệng cho trẻ nhỏ. Cha mẹ tại huyện Đoan Hùng cần chủ động kiểm tra độ sạch răng của con mỗi tối. Việc thay bàn chải định kỳ ba tháng một lần giúp duy trì hiệu quả làm sạch mảng bám. Phụ huynh nên hạn chế thói quen cho trẻ ăn bánh kẹo hay uống sữa có đường trước giờ đi ngủ. Về phía nhà trường, giáo viên chủ nhiệm cần theo dõi hành vi vệ sinh cá nhân của học sinh bán trú. Các buổi họp phụ huynh nên dành thời lượng phổ biến kiến thức chăm sóc nha khoa cơ bản. Sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình và trường học sẽ tạo môi trường bảo vệ sức khỏe răng miệng bền vững.

IV. Kết luận và ứng dụng phòng sâu răng ở tiểu học huyện Đoan Hùng

Nghiên cứu về bệnh sâu răng tại huyện Đoan Hùng khẳng định sự cần thiết của các can thiệp sớm. Tỷ lệ sâu răng cối sữa 90,0% và sâu răng hàm vĩnh viễn 61,0% phản ánh nguy cơ tổn thương nha khoa kéo dài. Tỷ lệ răng được trám chỉ đạt mức 1,28 cho thấy công tác điều trị phục hồi tại cơ sở còn nhiều khoảng trống. Răng sâu không được xử lý kịp thời dễ dẫn đến biến chứng viêm tủy và áp xe quanh chóp răng. Những tổn thương này gây mất răng sớm, dẫn đến sai lệch khớp cắn khi trẻ trưởng thành. Do đó, việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu dịch tễ học vào thực tiễn địa phương mang ý nghĩa cấp bách. Trung tâm Y tế huyện Đoan Hùng cần xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực nha khoa cụ thể cho từng trường học. Ngành giáo dục địa phương cần đưa chỉ tiêu sức khỏe răng miệng vào phong trào thi đua trường học thân thiện. Mô hình can thiệp kết hợp giữa truyền thông thay đổi hành vi và kỹ thuật dự phòng lâm sàng sẽ giúp giảm nhanh tỷ lệ sâu răng.

4.1. Bài học thực tiễn cho y tế trường học nông thôn

Thực tế từ huyện Đoan Hùng chỉ ra rằng y tế học đường không thể hoạt động độc lập và đơn lẻ. Phòng y tế tại các trường tiểu học cần được trang bị dụng cụ khám sàng lọc cơ bản. Nhân viên y tế trường học phải được đào tạo liên tục về kỹ năng nhận biết sâu răng sớm. Mạng lưới nha khoa lưu động từ Trung tâm Y tế huyện đóng vai trò nòng cốt trong việc hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật. Mô hình này giúp đưa các dịch vụ dự phòng như bôi vecni fluor và trám bít hố rãnh đến tận trường học vùng sâu. Việc phát hiện sớm tổn thương men răng giúp hạ thấp chi phí điều trị cho các gia đình nông thôn nghèo.

4.2. Khuyến nghị chính sách chăm sóc nha khoa cộng đồng

Sở Y tế tỉnh Phú Thọ và huyện Đoan Hùng cần ưu tiên ngân sách cho chương trình nha học đường giai đoạn mới. Chính sách cần tập trung nguồn lực can thiệp vào nhóm trẻ lớp 1 để bảo vệ răng số 6 kịp thời. Bảo hiểm y tế học sinh nên mở rộng danh mục chi trả cho các dịch vụ dự phòng như hàn răng và bôi fluor. Cần ban hành quy chế liên ngành nhằm kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm xung quanh cổng trường học. Bên cạnh đó, các chiến dịch truyền thông đa phương tiện cần được mở rộng qua hệ thống loa phát thanh xã và mạng xã hội. Việc đầu tư đồng bộ cho sức khỏe răng miệng học sinh sẽ nâng cao thể chất thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sức khỏe răng miệng học đường là một trong những ưu tiên hàng đầu của y tế công cộng toàn cầu. Báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh răng miệng ở lứa tuổi thanh thiếu niên dao động từ 60% đến 90%, gây ra hàng trăm nghìn giờ học bị gián đoạn mỗi năm. Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ học qua nhiều thời kỳ đều chỉ ra rằng tỷ lệ sâu răng ở học sinh tiểu học luôn duy trì ở ngưỡng báo động, thường xuyên vượt trên mức 70% và có xu hướng gia tăng tại khu vực nông thôn, miền núi.

Giai đoạn từ 6 đến 12 tuổi là thời kỳ trẻ sở hữu bộ răng hỗn hợp, khi các răng sữa lần lượt tiêu chân để nhường chỗ cho răng vĩnh viễn mọc lên. Cấu trúc men răng trong giai đoạn này chưa hoàn thiện, độ khoáng hóa chưa cao cùng thói quen ăn đồ ngọt và ý thức vệ sinh chưa tốt khiến trẻ đối mặt với nguy cơ sâu răng rất lớn. Hậu quả của việc mất răng sớm không chỉ làm suy giảm chức năng ăn nhai, phát âm sai lệch mà còn dẫn tới hiện tượng xô lệch cung hàm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ và sự phát triển thể chất lâu dài của trẻ. Tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ - một địa bàn miền núi với điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng học đường vẫn còn gặp nhiều rào cản và thiếu vắng các nghiên cứu cập nhật.

Đề tài luận văn thạc sĩ Y học của tác giả Nguyễn Hồng Chuyên được thực hiện nhằm hai mục tiêu cốt lõi: Mô tả thực trạng bệnh sâu răng ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ năm 2020 và phân tích một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng ở nhóm đối tượng này. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6/2020 đến tháng 11/2021 tại Trường Tiểu học Ngọc Quan và Trường Tiểu học Bằng Luân trên cỡ mẫu 300 học sinh. Luận văn cung cấp bức tranh dịch tễ học chân thực với tỷ lệ sâu răng chung lên tới 96,7%, trong đó tỷ lệ sâu răng sữa là 91,0% và sâu răng vĩnh viễn là 64,0%. Kết quả này mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, làm cơ sở khoa học để các nhà quản lý y tế và giáo dục xây dựng can thiệp nha học đường phù hợp cho khu vực miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ chế bệnh sinh của sâu răng dựa trên mô hình kinh điển đa yếu tố của Keyes kết hợp với các bổ sung hiện đại của Newbrun. Quá trình sâu răng hình thành từ sự tương tác phức tạp giữa 4 yếu tố chính: Vi khuẩn trong mảng bám răng (đặc biệt là Streptococcus mutans và Lactobacillus), chất nền carbohydrate (chủ yếu là đường sucrose từ thực phẩm), sức đề kháng của vật chủ (cấu trúc men răng, lưu lượng và độ pH nước bọt) và yếu tố thời gian. Khi vi khuẩn lên men carbohydrate, độ pH trong khoang miệng giảm xuống dưới ngưỡng tới hạn 5,5, dẫn tới hiện tượng hủy khoáng men răng. Nếu quá trình hủy khoáng diễn ra liên tục mà không có sự tái khoáng kịp thời từ các ion canxi, phosphat và fluor trong nước bọt, tổn thương sâu răng sẽ tiến triển từ mất khoáng vi thể dưới bề mặt đến hình thành lỗ sâu trên lâm sàng.

Nghiên cứu ứng dụng hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ICDAS II kết hợp chỉ số sâu mất trám răng cổ điển của Tổ chức Y tế Thế giới. Hệ thống ICDAS II gồm 7 mã phân loại từ 0 đến 6, cho phép phát hiện các tổn thương sâu răng sớm ngay từ giai đoạn mất khoáng đốm trắng sau khi thổi khô 5 giây đến các xoang sâu ngà lan rộng. Các khái niệm trọng tâm xuyên suốt nghiên cứu bao gồm: Bộ răng hỗn hợp (giai đoạn chuyển giao răng sữa sang răng vĩnh viễn), chỉ số smtr ở răng sữa, chỉ số SMTr ở răng vĩnh viễn (đại diện cho tổng số răng sâu, mất do sâu và đã trám hàn), cùng các tiêu chuẩn đánh giá kiến thức và thực hành vệ sinh răng miệng đạt chuẩn khi điểm số đạt từ 80% trở lên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiên cứu định lượng và nghiên cứu định tính. Cỡ mẫu định lượng được tính toán dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, mức sai số tuyệt đối 0,0734 và tỷ lệ sâu răng tham khảo từ các nghiên cứu trước là 73,4%, cho ra quy mô tối thiểu 140 học sinh cho mỗi điểm trường. Trên thực tế, tác giả đã tiến hành khảo sát toàn diện trên 300 học sinh, bao gồm 145 học sinh tại Trường Tiểu học Ngọc Quan (đại diện khu vực gần trung tâm huyện) và 155 học sinh tại Trường Tiểu học Bằng Luân (đại diện khu vực xa trung tâm).

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu nhiều giai đoạn có phân tầng và chọn cụm. Ở giai đoạn một, tác giả lập danh sách 28 trường tiểu học trên địa bàn huyện Đoan Hùng, phân chia thành hai cụm địa lý gồm 12 trường gần trung tâm và 16 trường xa trung tâm, sau đó chọn ngẫu nhiên mỗi cụm một trường đại diện. Ở giai đoạn hai, tại mỗi trường có 5 khối lớp (từ lớp 1 đến lớp 5), tiến hành chọn ngẫu nhiên 1 lớp ở mỗi khối, sau đó mời toàn bộ 100% học sinh trong các lớp được chọn tham gia nghiên cứu. Hợp phần định tính được thực hiện song song thông qua 4 cuộc phỏng vấn sâu với cán bộ y tế học đường, lãnh đạo nhà trường, nhân viên y tế xã và 1 cuộc thảo luận nhóm mở rộng thu hút sự tham gia của 312 người gồm giáo viên, phụ huynh và học sinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Toàn bộ dữ liệu lâm sàng và phỏng vấn được làm sạch, nhập liệu hai lần độc lập bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên phần mềm thống kê sinh học SPSS 22.0. Việc sử dụng thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình kết hợp độ lệch chuẩn) giúp phác họa rõ nét mức độ trầm trọng của tổn thương răng. Phương pháp kiểm định Chi-square test với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05 được lựa chọn nhằm xác định chính xác mối liên quan giữa tình trạng sâu răng với các biến số nhân khẩu học, trình độ học vấn của cha mẹ, kiến thức phòng bệnh và thói quen sinh hoạt của học sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng sâu răng ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng ghi nhận tỷ lệ hiện mắc rất cao lên tới 96,7% (290 trên tổng số 300 học sinh được khám). Tỷ lệ sâu răng giữa hai trường tương đương nhau và không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê với p > 0,05: Trường Tiểu học Ngọc Quan ghi nhận 97,9% (142 học sinh) và Trường Tiểu học Bằng Luân ghi nhận 95,5% (148 học sinh). Xét theo giới tính, học sinh nữ có tỷ lệ sâu răng là 98,2%, cao hơn so với học sinh nam là 94,9% (p > 0,05).

Cơ cấu bệnh sâu răng có sự dịch chuyển rõ rệt theo lứa tuổi. Tỷ lệ sâu răng sữa đạt mức đỉnh điểm ở nhóm 6 tuổi với 98,3%, duy trì ở mức 98,0% lúc 7 tuổi, sau đó giảm dần xuống 92,0% ở 8 tuổi, 94,5% ở 9 tuổi và chạm mức thấp nhất 73,3% ở nhóm từ 10 tuổi trở lên (p < 0,001). Trái lại, tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn lại tăng tịnh tiến theo độ tuổi của trẻ: Từ mức 32,2% ở trẻ 6 tuổi, tăng lên 56,9% lúc 7 tuổi, 74,7% lúc 8 tuổi, 76,4% lúc 9 tuổi và đạt tỷ lệ cao nhất 76,7% ở nhóm từ 10 tuổi trở lên (p < 0,001). Tính chung toàn bộ mẫu nghiên cứu, tỷ lệ sâu răng sữa là 91,0% và tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn là 64,0%.

Về vị trí giải phẫu, tổn thương sâu răng tập trung chủ yếu ở các răng chức năng nhai chính. Đối với hàm răng sữa, tỷ lệ sâu răng cối chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 90,0% (270 học sinh), tiếp đến là nhóm răng nanh chiếm 43,3% (130 học sinh) và thấp nhất là nhóm răng cửa với 25,7% (77 học sinh). Đối với hàm răng vĩnh viễn, sâu răng hàm tiếp tục chiếm tỷ lệ cao nhất với 61,0% (183 học sinh), nhóm răng cửa chiếm 12,0% (36 học sinh) và răng nanh chỉ chiếm 1,3% (4 học sinh).

Chỉ số mức độ trầm trọng sâu mất trám răng sữa (smtr) trung bình của quần thể là 7,29 ± 4,47 răng. Trong đó, thành phần răng sâu chưa được can thiệp chiếm tỷ lệ chủ đạo với 5,79 ± 3,59 răng, răng đã trám chỉ đạt 1,28 ± 1,72 răng và răng mất do sâu là 0,23 ± 0,74 răng. Đáng chú ý, chỉ số smtr cao nhất ở nhóm trẻ 6 tuổi với 10,20 ± 4,83 răng (trong đó trung bình mỗi trẻ có tới 8,44 răng bị sâu), sau đó giảm dần xuống 8,94 ở trẻ 7 tuổi và còn 4,22 ở trẻ từ 10 tuổi trở lên (p < 0,001).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc sâu răng 96,7% tại huyện Đoan Hùng cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của nhiều nghiên cứu trong nước, chẳng hạn như nghiên cứu của Nguyễn Thị Hồng Diễm năm 2016 (73,4%), nghiên cứu tại Hà Nội của Đỗ Thị Thu Hiền (74,9%) hay nghiên cứu tại Hải Phòng của Phạm Văn Trọng (khoảng 20% đến 30%). Tuy nhiên, con số này lại tương đồng với các phát hiện tại các vùng nông thôn châu Á như khảo sát của Nomura năm 2020 trên trẻ em tiểu học Myanmar (93,0%) hay nghiên cứu tại Thái Nguyên của Trần Đình Tuyên năm 2021 khi sử dụng tiêu chuẩn ICDAS II (87,1%). Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc đề tài ứng dụng hệ thống ICDAS II kết hợp thám trâm chuyên dụng và làm khô mặt răng, giúp phát hiện triệt để cả những tổn thương sâu răng giai đoạn sớm chưa hình thành lỗ sâu rõ rệt mà các phương pháp khám truyền thống dễ bỏ sót.

Hiện tượng tỷ lệ sâu răng sữa giảm dần trong khi tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn tăng vọt từ 32,2% lên 76,7% theo độ tuổi phản ánh chính xác quy luật sinh lý thay răng ở giai đoạn bộ răng hỗn hợp. Khi trẻ lên 6 tuổi, chiếc răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất (răng số 6) bắt đầu mọc sau các răng sữa mà không trải qua quá trình thay răng. Do vị trí nằm sâu bên trong cung hàm, mặt nhai có nhiều hố rãnh phức tạp kết hợp men răng mới mọc chưa hoàn thiện khoáng hóa, răng số 6 trở thành mục tiêu tấn công hàng đầu của vi khuẩn mảng bám. Thêm vào đó, việc phụ huynh lầm tưởng răng số 6 là răng sữa sẽ tự rụng nên lơ là việc chăm sóc, dẫn tới tỷ lệ sâu răng hàm vĩnh viễn lên tới 61,0%.

Để tối ưu hóa việc truyền tải các phát hiện lâm sàng, các dữ liệu này có thể được trực quan hóa xuất sắc thông qua các công cụ đồ họa. Cụ thể, sự giao thoa đối lập giữa xu hướng sâu răng sữa và sâu răng vĩnh viễn theo lứa tuổi nên được trình bày bằng một biểu đồ đường hai trục tọa độ hoặc biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ %, làm nổi bật bước ngoặt chuyển dịch bệnh lý tại mốc 8 tuổi. Bên cạnh đó, gánh nặng can thiệp y tế nên được biểu diễn bằng biểu đồ thanh ngang xếp chồng phân tách ba thành phần của chỉ số smtr (sâu, mất, trám). Biểu đồ này sẽ làm lộ rõ khoảng trống điều trị nghiêm trọng khi cột răng sâu chiếm tới 79,4% tổng chỉ số smtr, trong khi phần răng trám chỉ chiếm một tỷ lệ rất khiêm tốn là 17,6%.

Đề xuất và khuyến nghị

Thực trạng sâu răng tại hai trường tiểu học Đoan Hùng đòi hỏi một chiến lược can thiệp đồng bộ, quyết liệt và đa tầng nấc với các giải pháp hành động cụ thể sau:

Thiết lập và vận hành chương trình khám sàng lọc nha khoa học đường định kỳ. Trung tâm Y tế huyện Đoan Hùng chủ trì phối hợp cùng Phòng Giáo dục và Đào tạo tổ chức khám răng miệng định kỳ 2 lần mỗi năm học cho 100% học sinh tiểu học trên địa bàn huyện. Mục tiêu trọng tâm là phát hiện sớm các tổn thương men răng độ 1 và độ 2 theo ICDAS II, phấn đấu giảm tỷ lệ sâu răng mới ở học sinh lớp 1 xuống dưới 70% và giảm tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở khối lớp 5 xuống dưới 50% trong lộ trình từ năm 2022 đến năm 2025.

Thực hiện kỹ thuật dự phòng sâu răng chuyên sâu tại trạm y tế và trường học. Trạm Y tế xã Ngọc Quan và Bằng Luân phối hợp với cán bộ y tế trường học triển khai kỹ thuật trám bít hố rãnh bằng vật liệu Sealant bảo vệ mặt nhai cho ít nhất 80% răng hàm lớn vĩnh viễn số 6 mới mọc ở học sinh lớp 1 và lớp 2. Đồng thời, tổ chức chương trình bôi vecni fluor định kỳ 6 tháng một lần cho 90% trẻ em có nguy cơ sâu răng cao nhằm thúc đẩy quá trình tái khoáng hóa men răng, hoàn thành mục tiêu bao phủ trong giai đoạn 2023 - 2024.

Chuẩn hóa kỹ năng và tạo lập thói quen vệ sinh răng miệng cho học sinh. Ban giám hiệu các trường tiểu học chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm đưa nội dung hướng dẫn chải răng đúng cách vào các buổi sinh hoạt lớp và hoạt động ngoại khóa. Tổ chức cho 100% học sinh bán trú thực hành chải răng bằng kem đánh răng có chứa fluor sau bữa ăn trưa tại trường với thời lượng tối thiểu 3 phút mỗi lượt. Nâng cao tỷ lệ học sinh có thực hành vệ sinh răng miệng đạt chuẩn từ mức trung bình hiện nay lên trên 85% trước năm 2024.

Kiểm soát chặt chẽ chế độ dinh dưỡng và xây dựng cam kết phối hợp từ gia đình. Ban giám hiệu nhà trường phối hợp với Hội phụ huynh tiến hành kiểm duyệt nguồn thực phẩm tại căng tin trường học, loại bỏ 100% các loại nước ngọt có ga, bánh kẹo dẻo chứa hàm lượng đường tinh luyện cao ra khỏi khuôn viên trường. Phụ huynh học sinh ký cam kết đồng hành, giám sát con chải răng đều đặn ít nhất 2 lần mỗi ngày (đặc biệt là buổi tối trước khi đi ngủ) và chủ động đưa trẻ đi khám kiểm tra răng miệng định kỳ tối thiểu 1 lần trong 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Hồng Chuyên là tài liệu tham khảo giàu giá trị khoa học và thực tiễn cho nhiều nhóm chuyên môn:

Cán bộ quản lý y tế dự phòng và nhân viên y tế học đường: Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học thực chứng trên cỡ mẫu 300 học sinh, phản ánh trung thực thực trạng sức khỏe răng miệng vùng nông thôn miền núi. Cán bộ y tế có thể sử dụng kết quả này làm luận cứ xây dựng các đề án y tế trường học, lập dự trù vật tư nha khoa lưu động và thiết lập các chỉ tiêu sức khỏe răng miệng trong kế hoạch phát triển y tế địa phương.

Ban giám hiệu và đội ngũ giáo viên tiểu học: Tài liệu hỗ trợ các nhà quản lý giáo dục nhận diện mức độ ảnh hưởng của bệnh sâu răng đến sức khỏe thể chất và sự tập trung học tập của trẻ. Giáo viên có thể trích xuất các số liệu thực tế về tỷ lệ sâu răng sữa 91,0% và sâu răng vĩnh viễn 64,0% để lồng ghép vào các bài giảng giáo dục thể chất, kỹ năng sống và sinh hoạt chuyên đề cho học sinh.

Bác sĩ Răng Hàm Mặt, học viên cao học và nghiên cứu sinh y học: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang kết hợp định tính, quy trình áp dụng bảng kiểm ICDAS II và phương pháp lượng giá chỉ số smtr/SMTr trong nha khoa cộng đồng. Đây là nền tảng tin cậy để các nhà nghiên cứu phát triển các đề tài can thiệp lâm sàng hoặc nghiên cứu theo dõi dọc.

Phụ huynh học sinh có con trong độ tuổi từ 6 đến 12 tuổi: Công trình giúp phụ huynh xóa bỏ hoàn toàn định kiến sai lầm cho rằng răng sữa bị sâu không cần chữa trị vì sẽ tự thay thế. Những bằng chứng khoa học trong luận văn minh chứng rõ ràng rằng một hàm răng sữa sâu nặng với chỉ số smtr trung bình 7,29 sẽ trực tiếp tàn phá quá trình mọc răng vĩnh viễn, từ đó thúc đẩy cha mẹ chủ động chăm sóc răng miệng cho con em mình ngay từ sớm.

Câu hỏi thường gặp

Răng sữa của trẻ sớm muộn cũng thay, vậy vì sao chỉ số sâu răng sữa lên tới 91,0% lại là vấn đề đáng lo ngại? Răng sữa giữ vai trò tối quan trọng trong việc định hướng cho răng vĩnh viễn mọc đúng vị trí trên cung hàm, đồng thời đảm bảo chức năng ăn nhai và phát âm. Nghiên cứu chỉ ra rằng ở nhóm trẻ 6 tuổi, chỉ số smtr lên tới 10,20 với trung bình 8,44 răng sâu chưa được trám. Nếu răng sữa bị sâu nặng gây rụng sớm hoặc nhiễm trùng quanh chóp răng, mầm răng vĩnh viễn bên dưới sẽ bị tổn thương, men răng phát triển kém hoặc mọc xô lệch, làm tăng nguy cơ sâu răng vĩnh viễn lên gấp nhiều lần.

Tại sao tỷ lệ sâu răng ở trường Ngọc Quan gần trung tâm và trường Bằng Luân vùng xa lại tương đương nhau? Số liệu cho thấy tỷ lệ sâu răng ở trường Ngọc Quan là 97,9% và Bằng Luân là 95,5%, sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Kết quả phỏng vấn sâu chỉ ra rằng dù trường Ngọc Quan có điều kiện kinh tế phát triển hơn, học sinh tại đây lại có mức độ tiếp cận bánh kẹo ngọt và nước ngọt có ga cao hơn. Ngược lại, tại Bằng Luân, sự thiếu hụt kiến thức chăm sóc răng và khoảng cách xa cơ sở nha khoa là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ sâu răng ở hai khu vực ở mức cao tương đương nhau.

Răng hàm vĩnh viễn số 6 có đặc điểm gì khiến tỷ lệ sâu răng hàm lên tới 61,0%? Răng số 6 là răng hàm lớn vĩnh viễn đầu tiên, mọc vào lúc 6 tuổi ngay phía sau răng cối sữa cuối cùng mà không cần nhổ thay bất kỳ răng nào. Do bề mặt nhai có hệ thống hố rãnh sâu, nằm ở vị trí khuất khó vệ sinh và men răng mới mọc chưa hoàn thiện quá trình khoáng hóa, răng số 6 rất dễ tích tụ thức ăn. Đa phần phụ huynh nhầm lẫn đây là răng sữa nên không quan tâm điều trị, khiến tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn tăng vọt từ 32,2% ở lớp 1 lên 76,7% ở khối lớp 5.

Chỉ số smtr trung bình 7,29 với răng sâu chiếm 5,79 phản ánh điều gì về công tác y tế địa phương? Chỉ số này phản ánh một khoảng trống điều trị rất lớn trong công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng ban đầu tại huyện Đoan Hùng. Trong tổng số 7,29 răng sữa bị sâu, mất hoặc trám, thành phần răng sâu đang hoạt động chiếm tới 5,79 răng, trong khi tỷ lệ răng được trám hàn điều trị chỉ đạt 1,28 răng. Thực tế này chứng minh các dịch vụ nha khoa phục hồi và nha khoa can thiệp tối thiểu chưa bao phủ được tới phần lớn trẻ em lứa tuổi tiểu học tại địa phương.

Hệ thống đánh giá ICDAS II có điểm gì vượt trội so với tiêu chuẩn khám truyền thống của Tổ chức Y tế Thế giới? Tiêu chuẩn WHO truyền thống chủ yếu ghi nhận tổn thương khi đã hình thành lỗ sâu rõ rệt với đáy ngà mềm chạm đáy thám trâm. Ngược lại, hệ thống ICDAS II gồm 7 cấp độ cho phép bác sĩ phát hiện các tổn thương mất khoáng sớm ngay từ mã 1 (đốm trắng sau khi thổi khô 5 giây) và mã 2 (đổi màu men răng khi ướt). Nhờ đó, nghiên cứu phát hiện được tỷ lệ mắc bệnh thực tế lên tới 96,7%, mở ra cơ hội can thiệp tái khoáng hóa bằng fluor kịp thời mà chưa cần phải khoan trám xâm lấn.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ Y học của tác giả Nguyễn Hồng Chuyên đã phác họa toàn diện bức tranh dịch tễ học răng miệng của học sinh tiểu học huyện Đoan Hùng với 5 kết luận trọng tâm:

• Tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở học sinh hai trường tiểu học huyện Đoan Hùng ở mức rất cao với 96,7%, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa trường gần trung tâm (97,9%) và trường xa trung tâm (95,5%).
• Tỷ lệ sâu răng sữa chiếm 91,0% và sâu răng vĩnh viễn chiếm 64,0%, trong đó ghi nhận sự dịch chuyển bệnh lý rõ nét khi sâu răng sữa giảm dần từ 98,3% xuống 73,3% và sâu răng vĩnh viễn tăng vọt từ 32,2% lên 76,7% theo lứa tuổi.
• Tổn thương sâu răng khu trú tập trung ở các răng chức năng nhai quan trọng, cụ thể là răng cối sữa chiếm 90,0% và răng hàm lớn vĩnh viễn chiếm 61,0%.
• Mức độ trầm trọng của bệnh qua chỉ số smtr trung bình là 7,29 ± 4,47 răng, trong đó thành phần răng sâu chiếm áp đảo với 5,79 răng, phản ánh tình trạng thiếu hụt trầm trọng các can thiệp điều trị phục hồi nha khoa.
• Tình trạng sâu răng có mối liên quan mật thiết với kiến thức vệ sinh răng miệng của học sinh, thói quen tiêu thụ bánh kẹo ngọt và sự giám sát chải răng từ phía phụ huynh.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp nguồn dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác theo tiêu chuẩn quốc tế ICDAS II, khẳng định tính cấp bách của việc tái thiết lập chương trình nha học đường tại các huyện miền núi. Kế hoạch hành động trong giai đoạn 2022 - 2025 cần tập trung nguồn lực triển khai kỹ thuật trám bít hố rãnh bằng Sealant và bôi vecni fluor định kỳ cho học sinh các khối lớp đầu cấp. Ngành y tế, ngành giáo dục và toàn thể cộng đồng phụ huynh cần khẩn trương chung tay hành động ngay hôm nay vì nụ cười khỏe mạnh và tương lai phát triển thể chất toàn diện của trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Thông tin chung về bệnh sâu răng 1. Định nghĩa bệnh sâu răng Sâu răng là tình trạng tổn thương mất mô cứng của răng do quá trình hủy khoáng gây ra bởi vi khuẩn ở mảng bám răng [4]. Tổn thương sâu răng là quá trình phức tạp bao gồm các phản ứng hóa lý liên quan đến sự di chuyển các ion bề mặt giữa răng và môi trường miệng, là quá trình sinh học giữa các vi khuẩn mảng bám với cơ chế bảo vệ của vật chủ.

Sâu răng giai đoạn sớm: Hiện tượng giảm độ pH dẫn tới sự khử khoáng làm tăng cường khoảng cách giữa các bề mặt Hydroxyapatit, mất khoáng bắt đầu ở dưới bề mặt men, tổn thương lâm sàng mất 10,0% lượng khoáng được gọi là sâu răng giai đoạn sớm [47]. Chẩn đoán bệnh sâu răng - Chẩn đoán sâu răng theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) + Răng được đánh giá lành mạnh khi không có dấu hiện nào của xoang sâu, miếng trám hoặc Sealant. + Tiêu chuẩn lỗ sâu theo WHO năm 1997: Rãnh trũng trên mặt nhai, ngoài, trong gọi là sâu khi mắc thám trâm lúc thăm khám, ấn thám trâm vào với lực vừa phải kèm với các dấu chứng sâu răng khác như:  Đáy có lỗ sâu mềm.  Có vùng đục xung quanh chỗ mất khoáng.

 Có thể dùng thám trâm cạo đi ngà mềm ở vùng xung quanh  Vùng đục do mất khoáng mà chưa có ngà mềm vẫn được xem là răng lành mạnh - Tiêu chuẩn xoang sâu quy định cho hệ thống đánh giá ICDAS (International Caries Detection and Assessment System) [51] : 4 Bảng 1. 1 Tiêu chuẩn phát hiện sâu thân răng nguyên phát theo ICDAS II Mã số Mô tả 0 Lành mạnh 1 Đốm trắng đục (sau khi thổi khô 5 giây) 2 Đổi màu trên men (răng ướt) 3 Vỡ men định khu (không thấy ngà) 4 Bóng đen ánh lên từ ngà 5 Xoang sâu thấy ngà 6 Xoang sâu thấy ngà lan rộng (>1/2 mặt răng) 1.3 Đặc điểm sâu răng ở trẻ em từ 6 đến 12 tuổi Có nhiều cách để phân chia các giai đoạn phát triển của trẻ dựa vào giai đoạn phát triển thể chất, vận động, tâm lý và dựa theo sự phát triển của hàm răng…Do đó sự phát triển của trẻ em được phân chia làm bốn giai đoạn như sau: - Giai đoạn từ thụ thai đến 3 tuổi: Hàm răng sữa mọc lên hoàn chỉnh trong miệng. - Giai đoạn từ 3 đến 6 tuổi: Hàm răng sữa. - Giai đoạn từ 6 đến 12 tuổi: Hàm răng hỗn hợp.

- Giai đoạn từ 12 đến 18 tuổi: Hàm răng vĩnh viễn [19] Giai đoạn trẻ từ 6 đến 12 tuổi là giai đoạn chuyển giao từ răng sữa sang răng vĩnh viễn. Sự chuyển giao này được gọi là thời kỳ răng hỗn hợp, trong thời kỳ này tất cả 20 răng sữa rụng đi và 28 răng vĩnh viễn mọc. Sự hoàn tất chân răng của mỗi răng vĩnh viễn xảy ra khoảng 3 năm sau khi răng sữa rụng đi. * Đặc điểm sâu răng sữa Sâu răng sữa xuất hiện ở trẻ chưa hoặc bắt đầu thay sang răng vĩnh viễn, đây là lứa tuổi bắt đầu vào lớp 1.

Tình trạng sâu răng sữa cũng có thể xuất hiện trước khi trẻ đến trường. Đặc điểm của răng sữa là kết cấu không bền vững, 5 mềm và dễ bị tác động của vi khuẩn trong miệng, do vậy răng sữa rất dễ bị sâu. Nếu không được điều trị tốt, răng sữa bị sâu sẽ lây lan sang các răng lành khác và là điều kiện thuận lợi làm cho các răng vĩnh viễn mọc sau đó tiếp tục mắc phải căn bệnh này. Trình tự hay mắc sâu răng giảm dần như sau: Răng hàm sữa dưới, răng hàm sữa trên, răng cửa trên.

Ít gặp hơn là răng cửa dưới hoặc mặt ngoài và mặt trong của răng trừ trường hợp sâu răng lan nhanh hoặc sâu răng do bú bình. Răng hàm sữa thứ nhất ở cả hàm trên và hàm dưới ít bị sâu hơn răng hàm sữa thứ hai mặc dù răng hàm sữa thứ nhất mọc trước. Sâu răng ở mặt bên ở cả vùng răng cửa và răng hàm của hàm răng sữa thường không xảy ra cho tới khi hình thành các mặt tiếp xúc ở mặt bên (vào khoảng 6 tuổi, khi răng hàm lớn thứ nhất mọc). Phân bố mặt bên ở răng sữa tăng dần từ phía trước tới phía sau, do bề mặt rộng của tiếp xúc mặt bên tăng dần, phân bố này thường có tính đối xứng.

Tính nhạy cảm với sâu răng của mặt xa răng hàm sữa thứ nhất tương tự với mặt gần răng hàm sữa thứ hai dù không phải xuất hiện đồng thời. * Đặc điểm sâu răng hỗn hợp Khi răng hàm lớn thứ nhất mọc, cấu trúc hố rãnh phức tạp và men răng chưa trưởng thành hoàn toàn làm cho răng này rất dễ bị sâu răng tấn công. Đặc biệt, răng hàm lớn dưới thường bị sâu sớm hơn và có tỷ lệ sâu cao hơn răng hàm lớn trên. Mặt xa răng hàm sữa thứ hai là vị trí thường bị sâu sau khi răng hàm lớn thứ nhất mọc.

Răng cửa giữa, răng cửa bên vĩnh viễn hàm trên ít nhạy cảm với sâu răng, trừ trường hợp trẻ bị sâu răng lan nhanh do chế độ ăn có nhiều carbonhydrat, vệ sinh răng miệng kém, giảm tiết nước bọt. Tuy nhiên răng của bên hàm trên thường có khiếm khuyết ở mặt trong, do đó dễ bị sâu răng tấn công nên được trám bít sớm. Vào khoảng 8 tuổi, tỷ lệ sâu răng của nhóm răng cửa chỉ xấp xỉ 1,0% nhưng đến 12 tuổi thì tỷ lệ này tăng lên tới 15,0% do sự phơi nhiễm của 6 hố răng mặt trong của răng cửa bên. Nhóm răng cửa dưới ít bị sâu răng, trừ trường hợp sâu răng lan nhanh.

Do vậy, nếu có bị sâu răng ở vùng này thì được xem là dấu hiệu chính của trường hợp sâu răng hoạt động không kiểm soát được [19]. * Đặc điểm sâu răng vĩnh viễn Tỷ lệ sâu răng tiếp tục tăng với sự mọc răng hàm lớn thứ hai và các răng hàm nhỏ. Thứ tự về tính nhạy cảm với sâu răng (từ cao đến thấp) ở răng vĩnh viễn như sau: 1. Răng hàm lớn thứ nhất 2.

Răng hàm lớn thứ hai 3. Răng hàm nhỏ 4. Răng nanh và răng cửa trên 5. Răng nanh và răng cửa dưới 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến sâu răng Đánh giá các yếu tố liên quan/nguy cơ gây sâu răng ở trẻ em là một phần trong việc đánh giá sức khoẻ chung.

Đầu thế kỷ 21, có nhiều quan điểm về sâu răng, sâu răng được biết là một bệnh đa yếu tố hay là bệnh đa phức hợp, như bệnh ung thư, bệnh tim mạch, bệnh đái tháo đường, trong đó nhiều yếu tố nguy cơ thuộc về gen, môi trường và hành vi tương tác với nhau. Với quan điểm mới này đã chỉ ra hướng nghiên cứu để cho việc dự phòng và điều trị sâu răng hiệu quả hơn [63]. Tuy nhiên từ kinh nghiệm lâm sàng của nha sỹ về sự hiện diện số lượng và độ trầm trọng của sâu răng người ta đã đánh giá được những yếu tố nguy cơ sâu răng nổi trội gồm: Vi khuẩn, dinh dưỡng, nguồn nước, sức đề kháng của răng và nước bọt. Sự đánh giá giúp cho việc đề ra chiến lược điều trị tuỳ thuộc vào yếu tố nổi trội và tối ưu hoá việc sử dụng fluor liệu pháp [13].

* Yếu tố Di truyền Xuất phát từ những quan sát, nghiên cứu trước đó người ta tin rằng người 7 Châu Phi hay người Châu Á có sự miễn nhiễm với sâu răng tốt hơn người Châu Âu. Những quan điểm này đã không còn được duy trì vì có những bằng chứng chứng minh rằng sự khác biệt là do môi trường hơn là các đặc tính của chủng tộc. Hơn nữa, những nhóm người được cho là đề kháng với sâu răng tốt trở nên dễ mắc bệnh khi họ chuyển tới những vùng kinh tế phát triển hơn cùng với nền văn hóa và chế độ ăn uống khác [13]. Những nghiên cứu về gia đình đã chỉ ra rằng con cái có những đặc điểm giống cha mẹ chúng về đặc điểm sâu răng.

Nếu cha mẹ ít bị sâu răng thì các con ít mắc sâu răng, ngược lại cha mẹ có nguy cơ sâu răng ở mức độ cao thì con cái của họ cũng có mức độ sâu răng tương tự. Các yếu tố di truyền liên quan đến hình thể, cấu trúc răng, nước bọt, độ nhạy cảm với vi khuẩn. Tuy nhiên, nó chỉ có tác động nhỏ so với các yếu tố môi trường. Ở những gia đình mà bố mẹ bị sâu răng nhiều, con cái cũng có khuynh hướng bị sâu răng nhiều chủ yếu là do bị ảnh hưởng bởi thói quen ăn uống, vệ sinh răng miệng.

* Tuổi: Bệnh sâu răng đang trở thành bệnh của cả cuộc đời. Tỷ lệ sâu răng thường cao nhất ở trẻ em, còn sâu chân răng lại phổ biến ở người lớn tuổi [13]. Điều này có thể lý giải với nhiều nguyên nhân khác nhau chủ yếu là do cấu trúc, thay đổi giải phẫu sinh lý răng theo tuổi kết hợp với các thói quen khác nhau (thói quen vệ sinh răng miệng, thói quen ăn uống…). *Giới tính: Rất nhiều các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sâu răng ở nữ cao hơn ở nam trong suốt thời kỳ đến trường và cả giai đoạn trưởng thành và cũng có nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra không có sự khác biệt giữa nam và nữ.

Đúng là trong giai đoạn sau của cuộc đời, không có sự khác biệt lớn về tỷ lệ sâu răng giữa nam và nữ. Tuy nhiên sâu chân răng phổ biến và thường thấy hơn ở đàn ông. Điều này có thể do vệ sinh răng miệng ở đàn ông lớn tuổi không được tốt. Sự tăng khả năng mắc sâu răng ở phái nữ có thể do nguyên nhân như mọc răng sớm, sự khác biệt về hình thái học của răng giữa nam và nữ, phái nữ ưa đồ ngọt 8 hơn và sự thay đổi về hormone [13].

* Chế độ dinh dưỡng, thói quen ăn uống Các bằng chứng dịch tễ học cũng chỉ ra rằng sự thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài trong thời kỳ phát triển của răng có thể dẫn tới tình trạng thiểu sản và dẫn đến sâu răng. Sự thiếu hụt dinh dưỡng bản thân nó không gây ra sâu răng nếu không tiếp xúc với các yếu tố bệnh nguyên khác. Chế độ ăn có liên quan tới các tập quán ăn uống của mỗi người từ ngày này sang ngày khác. Do đó, chế độ ăn có thể được áp dụng và ảnh hưởng đến sâu răng do tác động với men răng bề mặt và cung cấp chất nền cho vi khuẩn gây sâu răng.

Đường sucrose được cho là nguyên nhân chính gây bệnh sâu răng.