Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CÁN BỘ CÔNG ĐOÀN 1. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm Công đoàn Việt Nam Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động (sau đây gọi chung là người lao động), cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp; tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. (Trích: Điều 1 Luật Công đoàn tháng 12/2012/QH13) Công đoàn Việt Nam là thành viên trong hệ thống chính trị xã hội Việt Nam.
Với Đảng, Công đoàn chịu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, chỗ dựa vững chắc và là sợi dây chuyền nối liền quần chúng với Đảng. Với Nhà nước, Công đoàn là người cộng tác đắc lực, bình đẳng tôn trọng lẫn nhau, ngược lại Nhà nước tạo điều kiện về pháp lý và cơ sở vật chất cho Công đoàn hoạt động. Với tổ chức chính trị, xã hội khác, Công đoàn là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hạt 7 nhân trong khối liên minh Công, Nông, trí thức, bình đẳng, tôn trọng, tạo điều kiện cho nhau hoạt động (thông qua các Nghị quyết liên tịch…) * Khái niệm Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở Là một cấp trong hệ thống tổ chức công đoàn, trực tiếp thực hiện quyền công nhận công đoàn cơ sở, chỉ đạo hoạt động công đoàn cơ sở và liên kết công đoàn cơ sở theo quy định của pháp luật và Điều lệ Công đoàn Việt Nam. * Khái niệm công đoàn cơ sở Công đoàn cơ sở là tổ chức cơ sở của Công đoàn, tập hợp đoàn viên công đoàn trong một hoặc một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, được công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở công nhận theo quy định của pháp luật và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
Công đoàn cơ sở được thành lập ở các doanh nghiệp, các hợp tác xã sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, các đơn vị sự nghiệp công lập và ngoài công lập; các cơ quan Nhà nước, cơ quan của tổ chức chính trị, chính trị - xã hội và tổ chức xã hội nghề nghiệp, có 5 đoàn viên trở lên và được Công đoàn cấp trên quyết định thành lập. * Khái niệm cán bộ công đoàn Cán bộ công đoàn chuyên trách và không chuyên trách do tổ chức công đoàn ra quyết định công nhận (theo phân cấp đối với từng cấp công đoàn). - Cán bộ công đoàn chuyên trách: Là người được tuyển dụng, bổ nhiệm để đảm nhiệm công việc thường xuyên trong tổ chức công đoàn, hưởng lương từ nguồn tài chính công đoàn do công đoàn trực tiếp quản lý, thực hiện chính sách cán bộ theo quy định về phân cấp quản lý cán bộ của Đảng và của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. - Cán bộ công đoàn không chuyên trách: Là người làm việc kiêm nhiệm được Đại hội công đoàn, Hội nghị công đoàn các cấp bầu ra hoặc được Ban chấp hành công đoàn chỉ định, bổ nhiệm vào chức danh từ Tổ phó tổ công đoàn trở lên và được đơn vị, doanh nghiệp thực hiện trả lương, nâng ngạch, bậc lương và các chế độ, chính sách quản lý cán bộ theo quy định chung của đơn vị, doanh nghiệp.
8 * Khái niệm công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn Lao động của cán bộ công đoàn là loại lao động trí óc, để thực hiện và đạt hiệu quả công việc, cán bộ công đoàn phải có một trình độ nhất định về: Chính trị, pháp luật, kinh tế, văn hóa - xã hội, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng lãnh đạo, quản lý và dân vận. Do đó, cán bộ công đoàn phải được đào tạo và từng bước bồi dưỡng, nâng cao cái đã có. Đào tạo, bồi dưỡng là thực hiện nhiệm vụ lấp đầy khoảng trống giữa một bên là những điều đã đạt được, đã có trong hiện tại với một bên là những yêu cầu cho những thứ cần ở tương lai, những thứ mà cần phải có theo chuẩn mực.1: Những thứ hiện có và cần phải có trong đào tạo, bồi dưỡng Xác định được tầm quan trọng của công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức nói chung và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn nói riêng trong giai đoạn cách mạng mới, nhà nước luôn coi việc đào tạo cán bộ là việc làm thường xuyên, cần được ưu tiên trong sự nghiệp đổi mới theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Khái niệm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn cho đến nay chưa được nêu trong từ điển Tiếng Việt, nhưng đã được đề cập trong một số công trình khoa học, tuy có những cách thức tiếp cận khác nhau, song có những quan niệm chung như sau: 9 “Đào tạo cán bộ công đoàn” là việc tổ chức giảng dạy và học tập dài ngày gắn với việc giáo dục nhân cách, cung cấp kiến thức những tri thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống nhằm chuẩn bị cho cán bộ công đoàn khả năng đảm nhận một công việc nhất định.
Đối với công tác cán bộ công đoàn thì đào tạo là một trong những hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng cán bộ công đoàn, là điều kiện quyết định để tổ chức công đoàn hoạt động ngày càng vững mạnh và là chỗ dựa vững chắc cho công nhân, viên chức, lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đào tạo là quá trình truyền thụ khối lượng kiến thức mới một cách có hệ thống để cán bộ công đoàn thông qua đó trở thành người có trình độ cao hơn trước đó. Chương trình của đào tạo gắn liền với một trình độ học vấn ở một cấp độ nhất định, vì vậy sau một quá trình đào tạo mỗi người học được cấp bằng. Đào tạo phải gắn với những thay đổi môi trường, đáp ứng đòi hỏi của môi trường.
Thông thường, đào tạo là một quá trình trang bị kiến thức cơ bản mới hoặc ở trình độ cao hơn. Đào tạo được xem như một quá trình cung cấp và tạo dựng khả năng làm việc cho người học và bố trí đưa họ vào các chương trình, khoá học một cách có hệ thống, có sự kết hợp trong các lĩnh vực khoa học chuyên ngành hay các lĩnh vực khác nhằm nâng cao kết quả thực hiện công việc cho cá nhân, tổ chức và giúp họ hoàn thành nhiệm vụ và các mục tiêu công tác. Đào tạo được xác định như quá trình làm biến đổi hành vi con người một cách có hệ thống thông qua việc học tập. Việc học tập này có được là kết quả của việc giáo dục, hướng dẫn, phát triển và lĩnh hội kinh nghiệm một cách có kế hoạch hay nó là quá trình tác động đến con người làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo…một cách có hệ thống nhằm thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công nhất định, góp phần phát triển xã hội.
“Bồi dưỡng cán bộ công đoàn” là trang bị, tăng cường thêm kiến thức, truyền thụ kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo trong hoạt động thực tiễn công đoàn để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác của cán bộ công đoàn nhằm hình thành nên phẩm chất 10 chính trị, tư tưởng, đạo đức, tâm lý, tác phong công tác đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi về tiêu chuẩn cán bộ công đoàn. Vậy có thể thấy, hoạt động bồi dưỡng làm tăng thêm năng lực, phẩm chất của mình. Hoạt động đào tạo làm cho người cán bộ công đoàn trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định. Thông thường hoạt động đào tạo là một quá trình trang bị những kiến thức cơ bản mới hoặc một trình độ cao hơn nên thời gian đào tạo thường dài so với hoạt động bồi dưỡng.
Thời gian của các khoá đào tạo ít nhất từ một năm trở lên, còn hoạt động bồi dưỡng chỉ với mục đích bổ sung kiến thức hoặc cập nhật những vấn đề mới liên quan đến hoạt động của cán bộ công đoàn. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn là công việc của tổ chức công đoàn nhằm cung cấp, trang bị cho đội ngũ cán bộ công đoàn quan điểm, lập trường, tư tưởng, đạo đức, những kiến thức, kỹ năng giúp cho cán bộ công đoàn trở thành những người có trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt nam. Công tác đào tạo, bồi dưỡng là một bộ phận của chiến lược tổng thể quản lý nguồn nhân lực bao gồm lập kế hoạch và công tác quản lý cán bộ; các quy định nhiệm vụ cho cán bộ, công chức, lương bổng, các sáng kiến quản lý công việc và năng suất công tác, các mối quan hệ lao động trong cơ quan, tổ chức v. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn không chỉ nhằm nâng cao trình độ nói chung mà phải sát với yêu cầu công việc trên cơ sở các tiêu chuẩn chức danh, nhiệm vụ công tác.
Vì vậy, việc xác định nhu cầu, nội dung và đối tượng đào tạo, bồi dưỡng phải có sự ưu tiên, phân định khác nhau. Như vậy, có thể khái quát khái niệm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn như sau: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn là quá trình truyền đạt và tăng cường thêm kiến thức những tri thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống dưới các hình thức khác nhau để cán bộ công đoàn đảm nhận và nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc được giao. Hệ thống tổ chức và phân loại cán bộ công đoàn 1. Hệ thống tổ chức Sơ đồ 1.1: Hệ thống tổ chức công đoàn Việt Nam Công đoàn Việt Nam là tổ chức thống nhất, có các cấp sau đây: 1.
Cấp Trung ương: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (sau đây gọi tắt là Tổng Liên đoàn).
