Luận án tiến sĩ về thực thi chính sách an sinh xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ phân tích thực thi chính sách an sinh xã hội tại thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Dương Văn Dân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Trung Thành
• Trường học: Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM: Nghiên cứu luận án tiến sĩ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Nghiên cứu về chính sách an sinh xã hội và thực thi chính sách an sinh xã hội
• 1.2. Nghiên cứu có liên quan đến thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 1.3. Những kết quả các công trình nghiên cứu đã đạt được và khoảng trống đề tài luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI
• 2.1. Chính sách an sinh xã hội
• 2.2. Thực thi chính sách an sinh xã hội
• 2.3. Nhân tố ảnh hưởng, các tiêu chí đánh giá thực thi chính sách an sinh xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Tình hình thực thi một số chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3. Đánh giá thực trạng thực thi một số chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Quan điểm, mục tiêu đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 4.2. Giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tập trung vào việc tổng hợp các nghiên cứu liên quan đến chính sách an sinh xã hội và thực thi chính sách tại TP.HCM. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong những năm qua, chính sách an sinh xã hội đã được cải thiện đáng kể, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Các công trình nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc huy động nguồn lực và phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc đánh giá hiệu quả thực thi chính sách cần phải dựa trên các tiêu chí cụ thể, từ đó có thể đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi.

1.1. Nghiên cứu có liên quan đến thực thi chính sách an sinh xã hội

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia của cộng đồng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, sự tham gia của người dân trong quá trình thực thi chính sách là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Hơn nữa, việc đánh giá thực trạng thực thi chính sách cần phải được thực hiện thường xuyên để kịp thời điều chỉnh và cải thiện các chính sách hiện hành.

II. Cơ sở lý luận và thực thi chính sách an sinh xã hội

Chương này phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến chính sách an sinh xã hội và thực thi chính sách. Chính sách an sinh xã hội được định nghĩa là hệ thống các biện pháp nhằm bảo vệ và nâng cao đời sống của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế. Việc thực thi chính sách này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách bao gồm: nguồn lực tài chính, sự đồng thuận của cộng đồng và khả năng quản lý của các cơ quan chức năng. Đánh giá hiệu quả thực thi chính sách cần dựa trên các tiêu chí cụ thể như mức độ tiếp cận dịch vụ, sự hài lòng của người dân và tác động đến đời sống kinh tế - xã hội.

2.1. Chính sách an sinh xã hội

Chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cơ bản của chính sách xã hội. Điều này bao gồm việc đảm bảo quyền lợi cho người dân, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc cung cấp hỗ trợ tài chính mà còn chú trọng đến việc tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao năng lực cho người dân. Việc thực thi chính sách này cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội.

2.2. Thực thi chính sách an sinh xã hội

Thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM gặp nhiều thách thức, bao gồm việc thiếu hụt nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Để nâng cao hiệu quả thực thi, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong việc tham gia vào các chương trình an sinh xã hội. Hơn nữa, việc xây dựng một hệ thống thông tin phản hồi hiệu quả sẽ giúp các cơ quan chức năng nắm bắt kịp thời tình hình thực tế và điều chỉnh các chính sách cho phù hợp.

III. Thực trạng thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP

Chương này đánh giá thực trạng thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM trong giai đoạn 2012-2022. Các số liệu thống kê cho thấy, mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc thực thi chính sách, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Đặc biệt, tình trạng nghèo đói và thiếu việc làm vẫn còn tồn tại ở nhiều khu vực. Việc đánh giá thực trạng thực thi chính sách cần phải dựa trên các tiêu chí cụ thể như mức độ tiếp cận dịch vụ, sự hài lòng của người dân và tác động đến đời sống kinh tế - xã hội. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thực thi chính sách cần phải được cải thiện để đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội.

3.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách an sinh xã hội

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM. Trong đó, nguồn lực tài chính là yếu tố quan trọng nhất. Thiếu hụt nguồn lực sẽ dẫn đến việc không thể triển khai các chương trình an sinh xã hội một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi chính sách. Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ, các chương trình an sinh xã hội sẽ khó có thể đạt được hiệu quả như mong muốn.

3.2. Tình hình thực thi một số chính sách an sinh xã hội

Tình hình thực thi một số chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM cho thấy, mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc triển khai, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các chương trình hỗ trợ người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Nhiều người dân vẫn chưa tiếp cận được các dịch vụ an sinh xã hội do thiếu thông tin hoặc không đủ điều kiện. Điều này cho thấy cần phải có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

IV. Giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong việc tham gia vào các chương trình an sinh xã hội. Thứ hai, cần xây dựng một hệ thống thông tin phản hồi hiệu quả để các cơ quan chức năng nắm bắt kịp thời tình hình thực tế và điều chỉnh các chính sách cho phù hợp. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội để đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội.

4.1. Quan điểm mục tiêu đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội

Quan điểm và mục tiêu đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM cần phải được xác định rõ ràng. Điều này bao gồm việc đảm bảo quyền lợi cho người dân, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc cung cấp hỗ trợ tài chính mà còn chú trọng đến việc tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao năng lực cho người dân. Việc thực thi chính sách này cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội.

4.2. Giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội

Để đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội tại TP.HCM, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong việc tham gia vào các chương trình an sinh xã hội. Hơn nữa, việc xây dựng một hệ thống thông tin phản hồi hiệu quả sẽ giúp các cơ quan chức năng nắm bắt kịp thời tình hình thực tế và điều chỉnh các chính sách cho phù hợp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội để đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng kinh tế tại các siêu đô thị đặt ra những thách thức sâu sắc đối với hệ thống an sinh xã hội (ASXH). Tại Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu kinh tế khi duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế (TTKT) bình quân giai đoạn 1986–2015 đạt trên 10,05% (cao gấp 1,66 lần bình quân cả nước). Tuy nhiên, khoảng cách giàu nghèo gia tăng, sự gia tăng nhanh chóng của lực lượng lao động phi chính thức và làn sóng nhập cư cơ học đặt áp lực gay gắt lên mạng lưới bảo trợ xã hội. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 15-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị và cơ chế đặc thù từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội, việc nghiên cứu thực thi chính sách ASXH trở thành một đòi hỏi cấp bách cả về lý luận chính trị và thực tiễn quản trị công.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận ASXH dưới góc độ kinh tế học thuần túy (như phân tích tác động tài chính của Phùng Đức Tùng, 2013), an sinh chuyên ngành y tế (Nguyễn Minh Quân, 2017) hoặc đánh giá chung về tăng trưởng kinh tế với an sinh (Nguyễn Minh Trí, 2018). Cho đến nay, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện, có hệ thống quá trình tổ chức thực thi chính sách ASXH tại Thành phố Hồ Chí Minh dưới lăng kính Khoa học Chính trị (Political Science) và Khoa học Chính sách Công. Luận án giải quyết khoảng trống này thông qua việc xác lập khung phân tích đa chiều về thể chế, chủ thể, nguồn lực và cơ chế phối hợp trong chu trình chính sách công.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses - H) được xác lập:

• RQ1: Cơ sở lý luận và quy trình chuẩn về thực thi chính sách ASXH tại Việt Nam được định hình như thế nào?
• RQ2: Quá trình thực thi chính sách ASXH tại Thành phố Hồ Chí Minh chịu sự chi phối và tác động của những nhân tố chính trị - xã hội, tổ chức bộ máy và nguồn lực nào?
• RQ3: Những giải pháp đột phá nào về cơ chế quản trị và điều phối ("chỉ đạo - phối hợp - tự chủ") có thể bảo đảm hiệu lực thực thi chính sách ASXH trong điều kiện đô thị đặc thù?
• H1: Cơ chế điều phối liên ngành đồng bộ và quản lý theo kết quả đầu ra sẽ giảm thiểu mức độ chồng chéo trong triển khai chính sách ASXH cấp cơ sở.
• H2: Việc hoàn thiện thể chế phân bổ ngân sách kết hợp chuyển đổi số định danh an sinh sẽ nâng cao khả năng tiếp cận của nhóm lao động phi chính thức và dân nhập cư lên mức tối ưu.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết chu trình chính sách công (Public Policy Cycle của Lasswell, 1951; Howlett & Ramesh, 1995), các mô hình nhà nước phúc lợi hiện đại và hệ thống quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo đảm an sinh và công bằng xã hội.

Phạm vi nghiên cứu bao quát 4 nhóm chính sách ASXH trụ cột: (1) Nhóm việc làm và giảm nghèo bền vững; (2) Nhóm bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT); (3) Nhóm trợ giúp xã hội; (4) Nhóm dịch vụ xã hội cơ bản (nhà ở, y tế, giáo dục, nước sạch, thông tin). Phạm vi không gian tại Thành phố Hồ Chí Minh với chuỗi dữ liệu thực tiễn giai đoạn 2012–2022 và tầm nhìn đề xuất giải pháp đến năm 2030. Đóng góp đột phá của luận án là xác lập mô hình quản trị thực thi chính sách liên thông, lượng hóa các rào cản tổ chức thực hiện, hỗ trợ trực tiếp cho tiến trình hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững của đô thị hơn 10 triệu dân.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế và trong nước phản ánh quá trình tiến hóa phong phú của lý thuyết chính sách công và an sinh xã hội. Về lý thuyết thực thi chính sách công (Public Policy Implementation), công trình kinh điển của Daniel Lerner và Harold D. Lasswell (1951) đã đặt nền móng cho khoa học chính sách như một ngành khoa học liên ngành. Michael Howlett và M. Ramesh phân tích sâu sắc chu trình chính sách và các tiểu hệ thống chính sách, xác định vai trò của các công cụ chính sách và sự tương tác giữa các chủ thể. A. Chiavo-Campo và P. Sundaram (2001) khẳng định năng lực quản trị hành chính công và cấu trúc tổ chức chính quyền trung ương - địa phương là yếu tố quyết định sự thành bại của thực thi chính sách. Millicent Addo (2011) và Basir Chand (2009) làm sâu sắc thêm cuộc tranh luận phương pháp luận giữa cách tiếp cận "từ trên xuống" (Top-down approach) và "từ dưới lên" (Bottom-up approach), đồng thời đề xuất tiếp cận cấu trúc, hành vi và chính trị trong giải mã hành vi thực thi.

Về bản chất và mô hình ASXH, lịch sử ghi nhận sự đối lập và tiếp biến giữa các trường phái:

• Mô hình Bảo hiểm Xã hội đóng góp của Otto von Bismarck (Đức, thập niên 1880) nhấn mạnh nguyên tắc đóng - hưởng gắn liền với việc làm chính thức.
• Mô hình Phúc lợi Toàn dân của William Henry Beveridge (Anh, 1942) mở rộng trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo đảm sàn thu nhập tối thiểu và dịch vụ y tế cho mọi công dân.
• Luận điểm phân phối lại của Karl Marx (1875) trong tác phẩm Phê phán Cương lĩnh Gô-ta chỉ ra tính tất yếu của việc trích lập các quỹ tiêu dùng chung nhằm chăm sóc người mất sức lao động, mầm non và bảo trợ xã hội dưới chủ nghĩa xã hội.
• Báo cáo An sinh Xã hội Thế giới (ILO, 2021) tái khẳng định định nghĩa cốt lõi: "ASXH là sự bảo vệ mà xã hội cung cấp cho các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng, nhằm giải quyết những khó khăn về KT-XH do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời, bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con".

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Lê Chi Mai (2001), Nguyễn Hữu Hải (2013), Lê Văn Hòa (2015) và Lê Văn Gấm - Nguyễn Thị Ánh (2021) đã hệ thống hóa lý luận thực thi chính sách công và mô hình quản lý theo kết quả. Về khía cạnh ASXH, Mai Ngọc Cường (2009), Vũ Văn Phúc (2012) và Viện Khoa học Lao động và Xã hội hợp tác cùng GIZ (2013) đã phác thảo cấu trúc ASXH Việt Nam với 5 trụ cột và 3 chức năng chiến lược: phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro.

Tuy nhiên, văn văn học hiện tồn bộc lộ sự phân mảnh rõ nét:

1. Cuộc tranh luận lý thuyết giữa mô hình trợ giúp xã hội tập trung thuần túy dựa vào nguồn lực nhà nước (M. Ouerghi, 2007) và mô hình đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa/hiệp lực công - tư (Public-Private Partnership - PPP).
2. Sự bất tương thích giữa quy trình thực thi chính sách chuẩn hóa cấp quốc gia với đặc thù quản trị siêu đô thị có mức độ di động xã hội cao như Thành phố Hồ Chí Minh.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với các nghiên cứu của Đinh Công Tuấn (2008, 2011) về mô hình "thị trường xã hội" của Đức, mô hình "xã hội dân chủ" Bắc Âu của Thụy Điển và mô hình "thị trường tự do" của Anh, luận án khẳng định mô hình ASXH tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng là mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp chặt chẽ giữa chính sách ưu đãi xã hội đặc thù với các tầng an sinh phổ quát.
• So với nghiên cứu so sánh khu vực Đông Nam Á của Nguyễn Duy Dũng (2015) về Thái Lan, Malaysia và Philippines, công trình này chứng minh tính vượt trội trong việc huy động hệ thống chính trị - xã hội cơ sở (Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể) tham gia giám sát và hỗ trợ thực thi chính sách ASXH.

Luận án định vị chính xác điểm giao thoa giữa Khoa học Chính trị và Quản lý Công, chuyển trọng tâm từ "xây dựng chính sách" sang "quản trị quy trình thực thi" tại đô thị có mật độ dân số và tính phức tạp xã hội cao nhất Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú lý thuyết Khoa học Chính trị về vai trò quản trị của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Công trình kế thừa và phát triển lý luận của Karl Marx và V.I. Lênin về chính sách xã hội, đồng thời cụ thể hóa tư tưởng chỉ đạo tại Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 01/06/2012 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI: "ASXH bao gồm sự bảo đảm cho người dân mức tối thiểu về thu nhập, tham gia BHXH, trợ giúp cho những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn... thông qua việc nâng cao năng lực tự an sinh của người dân, hỗ trợ của Nhà nước, hoạt động của hệ thống bảo hiểm và đóng góp tự nguyện của các tổ chức và cá nhân".

Mô hình lý thuyết của luận án đưa ra 3 mệnh đề (Propositions) cốt lõi:

• Mệnh đề P1: Mức độ bao phủ và hiệu quả thực thi chính sách ASXH tại đô thị tỷ lệ thuận với mức độ phân cấp, phân quyền và quyền tự chủ của chính quyền cấp quận/huyện và phường/xã.
• Mệnh đề P2: Sự chuyển dịch từ mô hình hành chính truyền thống sang mô hình quản lý theo kết quả (Results-Based Management) quyết định khả năng khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước về an sinh.
• Mệnh đề P3: Hiệp lực công - tư và xã hội hóa an sinh chỉ phát huy tính bền vững khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, bảo trợ tài chính và thiết lập chuẩn mực dịch vụ xã hội tối thiểu.

Bước chuyển mô hình (Paradigm Shift) thể hiện ở việc chuyển dịch nhận thức từ "bảo trợ xã hội thụ động, cứu trợ sự vụ" sang "an sinh xã hội chủ động, đa tầng, bao trùm và trao quyền", xem an sinh xã hội là khoản đầu tư phát triển nguồn nhân lực thay vì chi phí gánh nặng ngân sách.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết lớn:

1. Lý thuyết Chu trình Chính sách Công (Lasswell, Howlett & Ramesh): Chia nhỏ quy trình thực thi thành các giai đoạn: xây dựng kế hoạch triển khai -> tổ chức bộ máy và nhân sự -> phân bổ và huy động nguồn lực -> điều phối liên ngành -> kiểm tra, giám sát và phản hồi thông tin.
2. Lý thuyết Cấu trúc ASXH Đa tầng (Simone Cecchini, ILO, ILSSA-GIZ): Cấu trúc hóa an sinh thành 3 lớp phòng vệ: (i) Phòng ngừa rủi ro (việc làm, đào tạo nghề, bảo hiểm thất nghiệp); (ii) Giảm thiểu rủi ro (BHXH bắt buộc/tự nguyện, BHYT); (iii) Khắc phục rủi ro (trợ giúp xã hội thường xuyên/đột xuất, giảm nghèo đa chiều).
3. Lý thuyết Thể chế và Quản trị Đô thị: Đánh giá mối quan hệ giữa các chủ thể trong cấu trúc "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể giám sát, Nhân dân làm chủ và tự an sinh".

Khung phân tích này thiết lập các điều kiện biên (boundary conditions): áp dụng cho các đô thị loại đặc biệt, có nền kinh tế mở, tỷ lệ lao động nhập cư cao, đang trong quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế và tái thiết lập tổ chức chính quyền đô thị.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp lập trường nhận thức luận hiện thực phê phán (Critical Realism) trong Khoa học Chính trị. Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp đa tầng (Multi-level Mixed-Methods Design) kết hợp định tính và định lượng nhằm nắm bắt bản chất phức tạp của việc thực thi chính sách công.

Cấu trúc phân tích đa cấp độ bao gồm 3 tầng quản trị:

• Cấp Thành phố (Macro-level): Ủy ban nhân dân Thành phố và các Sở chuyên ngành (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Du lịch, Văn phòng UBND).
• Cấp Quận/Huyện/Thành phố trực thuộc (Meso-level): 10 đơn vị hành chính tiêu biểu.
• Cấp Phường/Xã/Thị trấn (Micro-level): 20 đơn vị hành chính cơ sở trực tiếp tiếp xúc với đối tượng thụ hưởng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu khảo sát xã hội học được thiết kế nghiêm ngặt với tổng dung lượng $N = 495$ người tham gia, phân bổ qua 3 nhóm đối tượng:

1. Nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách ($n_1 = 300$ phiếu): Chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 5 quận nội thành (Quận 1, Quận 6, Quận 8, Quận Tân Phú, Thành phố Thủ Đức) và 5 huyện ngoại thành (Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè). Tại mỗi quận/huyện, chọn 02 phường/xã, mỗi phường/xã phát 15 phiếu. Tiêu chí chọn địa bàn: có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, có mức độ triển khai đầy đủ 4 nhóm chính sách ASXH.
2. Nhóm cán bộ, công chức trực tiếp thực thi chính sách ($n_2 = 175$ phiếu): Phân bổ 25 phiếu tại 5 Sở cấp thành phố; 50 phiếu tại 10 quận/huyện; 100 phiếu tại 20 phường/xã.
3. Nhóm cán bộ lãnh đạo cấp phòng ($n_3 = 20$ phiếu): Khảo sát chuyên sâu tại 5 Sở chuyên trách.

Quy trình bảo đảm độ giá trị và độ tin cậy được thực hiện qua kỹ thuật tam giác giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): đối chiếu thông tin định lượng từ phiếu điều tra với dữ liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2012–2022 và biên bản phân tích tài liệu văn bản quy phạm pháp luật.

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp được xử lý và phân tích trên phần mềm chuyên dụng EXCEL thông qua việc mã hóa hệ thống tiêu chí đánh giá thực thi. Các phân tích thống kê mô tả, phân tích tần số, lập bảng chéo và biểu đồ hóa cấu trúc mối quan hệ (như Sơ đồ 2.5 về quy trình thực thi; Bảng 3.3 về mức độ tham gia của đối tượng; Biểu đồ 3.4 so sánh nhận định chồng chéo; Biểu đồ 3.5 về phương thức thực thi từ trên xuống; Hình 3.6 và Biểu đồ 3.7 về mức độ phối hợp liên ngành). Các kiểm tra tính vững (robustness checks) được đối chiếu giữa nhóm đối tượng nội thành và ngoại thành nhằm loại trừ sai số mẫu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực chứng từ luận án đưa ra 5 phát hiện cốt lõi:

1. Đột phá vượt đích trong công tác giảm nghèo đa chiều: Thành phố Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chuẩn nghèo đa chiều riêng của đô thị. Chương trình Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016–2020 đã về đích trước thời hạn 2 năm. Đến cuối năm 2018, toàn Thành phố chỉ còn 104 hộ nghèo có thu nhập trong chuẩn cận nghèo quốc gia, chỉ chiếm 0,005% so với tổng số hộ dân, khẳng định tính hiệu quả vượt bậc của các gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi, y tế và giáo dục.
2. Rào cản chồng chéo thẩm quyền và phối hợp liên ngành: Dữ liệu khảo sát chỉ ra sự phân mảnh lớn trong cơ chế phối hợp (Biểu đồ 3.4 và Biểu đồ 3.7). Hoạt động triển khai chính sách ASXH giữa các Sở ngành và UBND quận/huyện còn thiếu liên thông dữ liệu; 52,3% ý kiến cán bộ cơ sở phản ánh sự chồng chéo trong việc xác định đối tượng và trùng lặp các gói cứu trợ giữa các ban ngành, đoàn thể.
3. Hiện tượng "vùng trũng an sinh" ở khu vực kinh tế phi chính thức: Thành phố thu hút lượng lớn lao động di cư làm việc trong khu vực dịch vụ, buôn bán tự do, thời vụ. Nhóm này tạo ra giá trị kinh tế đáng kể nhưng có tỷ lệ tham gia BHXH tự nguyện và BHYT ở mức rất thấp, hầu như đứng ngoài mạng lưới an sinh có đóng góp.
4. Áp lực cấu trúc quy trình "từ trên xuống": Kết quả khảo sát tại Biểu đồ 3.5 và Bảng 3.3 cho thấy phần lớn kế hoạch thực thi được áp đặt cơ học theo mệnh lệnh hành chính từ cấp trên, mức độ tham gia thảo luận của người dân thụ hưởng ở giai đoạn lập kế hoạch chỉ đạt 18,7%, làm giảm tính thích ứng chính sách với biến động đời sống.
5. Sự xuất hiện của các mô hình an sinh khẩn cấp đột phá: Đại dịch COVID-19 thúc đẩy sự ra đời của Trung tâm Tiếp nhận và Hỗ trợ hàng hóa thiết yếu phục vụ người dân (theo Quyết định số 2708/QĐ-BCĐ ngày 02/08/2021). Đây là mô hình thử nghiệm điển hình cho cơ chế "Nhà nước phúc lợi linh hoạt" dựa trên nguyên tắc hiệp lực công - tư (PPP).

Implications đa chiều

Về mặt lý luận, luận án đóng góp vào Khoa học Chính trị bằng việc chuẩn hóa khung phân tích thực thi chính sách ASXH trong điều kiện đô thị hóa đặc thù, làm sâu sắc thêm quan điểm của Đại hội XIII của Đảng: "Phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện, tiến tới bao phủ toàn dân với các chính sách phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro cho người dân, bảo đảm trợ giúp cho các nhóm đối tượng yếu thế. Cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, dựa trên nguyên tắc đóng - hưởng, chia sẻ - bền vững".

Về mặt thực tiễn và chính sách, luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ tại Chương 4:

• Nhóm giải pháp 1: Hoàn thiện quy trình ra quyết định và lập kế hoạch thực thi chính sách ASXH dựa trên cơ chế phản hồi thông tin hai chiều (kết hợp Top-down và Bottom-up).
• Nhóm giải pháp 2: Tái cơ cấu tổ chức bộ máy và thiết lập cơ chế liên ngành "chỉ đạo - phối hợp - tự chủ" giữa các cơ quan hành chính và tổ chức chính trị - xã hội.
• Nhóm giải pháp 3: Hiện đại hóa hệ thống quản lý dữ liệu thông qua xây dựng mã số an sinh xã hội tích hợp cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia, xóa bỏ hoàn toàn rào cản hành chính về hộ khẩu trong tiếp cận an sinh.
• Nhóm giải pháp 4: Đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát triển quỹ an sinh hỗn hợp, tận dụng tối đa nguồn lực phân cấp từ Nghị quyết 98/2023/QH15.
• Nhóm giải pháp 5: Phát triển mô hình nhà ở xã hội đô thị (Hình 4.1) và các dịch vụ xã hội cơ bản (y tế tuyến quận/huyện như mô hình cải tiến Lean tại Bệnh viện Thủ Đức, giáo dục nghề nghiệp xanh thích ứng với kinh tế tuần hoàn).
• Nhóm giải pháp 6: Nâng cao năng lực chuyên môn, trách nhiệm giải trình và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp làm công tác an sinh xã hội ở cấp phường/xã.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn về dữ liệu định lượng: Việc xử lý số liệu khảo sát chủ yếu dừng ở mức phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Excel, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (như mô hình cấu trúc tuyến tính SEM hay hồi quy đa cấp độ Multilevel Regression) để kiểm định độ nhạy sâu hơn giữa các biến số chính trị - xã hội.
2. Điều kiện biên về không gian: Mẫu khảo sát tập trung tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có nguồn thu ngân sách và điều kiện phát triển vượt trội, do đó việc khái quát hóa sang các địa phương nông thôn hoặc miền núi đòi hỏi phải có sự điều chỉnh tham số thể chế.
3. Độ trễ chính sách: Luận án hoàn thành vào năm 2023, các tác động dài hạn của Nghị quyết 98/2023/QH15 mới ở giai đoạn đầu triển khai, cần thêm thời gian để đo lường đầy đủ kết quả thực tế.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình kinh tế lượng đo lường tác động của chuyển đổi số và mã định danh an sinh đến mức độ tuân thủ chính sách BHXH tự nguyện.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên đô thị (Comparative Urban Policy Analysis) giữa Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng và các đô thị lớn trong khối ASEAN như Bangkok, Jakarta.
• Hướng 3: Đánh giá cơ chế tài chính vi mô và mô hình liên kết PPP trong phát triển chuỗi nhà ở xã hội cho công nhân khu công nghiệp, khu chế xuất.
• Hướng 4: Phân tích an sinh thích ứng biến đổi khí hậu tại các vùng trũng ngập ngoại thành (Cần Giờ, Nhà Bè).

Tác động và ảnh hưởng

Về học thuật, luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho các cơ sở nghiên cứu và đào tạo đại học, sau đại học chuyên ngành Chính trị học, Quản lý Công, Chính sách Công và Xã hội học. Luận án mở ra hướng tiếp cận chính trị học thực nghiệm trong phân tích chính sách xã hội.

Về thực tiễn quản trị và hoạch định chính sách, các luận cứ của luận án cung cấp căn cứ khoa học chuẩn xác để Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cụ thể hóa Nghị quyết 98/2023/QH15 trong việc phân bổ nguồn vốn đầu tư công cho giảm nghèo bền vững. Các khuyến nghị giúp các cơ quan thực thi như Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, loại bỏ các thủ tục rườm rà, xây dựng mạng lưới an sinh đô thị bao trùm và minh bạch.

Về lợi ích xã hội, việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ trực tiếp mở rộng lưới an toàn an sinh đến hơn 2 triệu lao động tự do, công nhân nhập cư và các nhóm yếu thế tại Thành phố Hồ Chí Minh, bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng về dịch vụ y tế, giáo dục và nhà ở xã hội, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và duy trì ổn định chính trị - xã hội.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên: Tiếp cận hệ thống hóa khung lý thuyết chu trình chính sách công và quy trình khảo sát thực chứng chuyên ngành Chính trị học tại đô thị lớn.
• Lãnh đạo và Chuyên viên Hoạch định Chính sách: Sở hữu cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách an sinh đặc thù, quy chế phối hợp liên ngành và phân bổ ngân sách xã hội hiệu quả.
• Doanh nghiệp và Khối Tư nhân: Nắm bắt cơ chế hợp tác công - tư trong phát triển các dự án nhà ở xã hội, cơ sở y tế - giáo dục và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR).
• Cán bộ Công chức Cơ sở: Được trang bị cẩm nang phân tích các điểm nghẽn quy trình, từ đó nâng cao kỹ năng xử lý hồ sơ an sinh và phản hồi ý kiến người dân.
• Người dân và Nhóm Yếu thế: Thụ hưởng mạng lưới an sinh bao trùm, thủ tục giải ngân trợ cấp nhanh chóng, minh bạch và bình đẳng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Chu trình Chính sách Công trong Khoa học Chính trị bằng cách xây dựng thành công Khung phân tích thực thi chính sách ASXH đa tầng dành riêng cho siêu đô thị chuyển đổi kinh tế. Công trình chứng minh rằng trong mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, Nhà nước không chỉ đóng vai trò phân phối ngân sách mà phải là chủ thể kiến tạo mạng lưới "hiệp lực đa thành phần" (Nhà nước - Doanh nghiệp - Đoàn thể xã hội - Cộng đồng), trong đó sự phân cấp quyền tự chủ cho cấp chính quyền đô thị cơ sở là biến số quyết định hiệu lực chính sách.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào so với các nghiên cứu trước?

So với nghiên cứu định tính thuần túy của Lê Văn Gấm (2021) hay nghiên cứu kinh tế lượng khu hẹp của Phùng Đức Tùng (2013), luận án kết hợp xuất sắc phương pháp luận duy vật lịch sử với thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa cấp độ ($N = 495$), thu thập đồng thời dữ liệu từ 3 nhóm chủ thể (người thụ hưởng, công chức thực thi, lãnh đạo cấp phòng) trên 10 quận/huyện nội - ngoại thành và 5 Sở chuyên trách, tạo ra nguồn dữ liệu sơ cấp chân thực và có tính đại diện cao.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa nhất từ dữ liệu là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự tương phản rõ rệt: trong khi Thành phố đạt thành tựu giảm nghèo ấn tượng theo chuẩn thu nhập (cuối 2018 chỉ còn 0,005% hộ nghèo chuẩn quốc gia), thì "chiều thiếu hụt an sinh phi thu nhập" (đặc biệt là nhà ở xã hội và BHXH cho lao động tự do) lại là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất. Hơn 50% cán bộ cơ sở thừa nhận hệ thống chính sách hiện hành thiếu linh hoạt trong việc nhận diện và hỗ trợ người lao động ngoại tỉnh không có đăng ký thường trú.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy trình phân tích và đánh giá thực thi chuẩn hóa gồm 5 bước logic (Sơ đồ 2.5) cùng bảng tiêu chí đánh giá hiệu lực phối hợp liên ngành (Hình 3.6). Mô hình quản trị an sinh đô thị này hoàn toàn có thể nhân rộng và chuyển giao áp dụng cho các đô thị trực thuộc trung ương khác tại Việt Nam như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án vạch ra lộ trình 2023–2033 tập trung vào 3 trọng tâm: (i) Thể chế hóa mã số an sinh xã hội cá nhân đồng bộ với Đề án 06 về chuyển đổi số quốc gia; (ii) Tái cấu trúc quỹ bảo trợ xã hội đô thị thích ứng với tốc độ già hóa dân số; (iii) Xây dựng mô hình ASXH chủ động ứng phó với các cú sốc phi truyền thống (dịch bệnh, thiên tai, suy thoái kinh tế toàn cầu).

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận chính trị và hành chính công về thực thi chính sách an sinh xã hội đa tầng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Xác lập khung phân tích thực nghiệm độc đáo gồm 5 giai đoạn quy trình, gắn liền với cơ chế phân cấp quản lý đô thị loại đặc biệt.
3. Đánh giá khách quan, định lượng hóa thực trạng thực thi chính sách ASXH tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2012–2022 qua mẫu khảo sát đại diện 495 người tại 10 quận/huyện và 5 Sở ban ngành.
4. Nhận diện sâu sắc 5 nút thắt thể chế, đặc biệt là tình trạng chồng chéo liên ngành và khoảng trống an sinh của lực lượng lao động phi chính thức.
5. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đột phá, có tính khả thi cao, gắn trực tiếp với việc thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội đến năm 2030.
6. Mở ra 4 hướng nghiên cứu mới về an sinh xã hội số, kinh tế tuần hoàn và quản trị rủi ro đô thị, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án Ch°¡ng 2: C¡ sở lý luận thực thi chính sách an sinh xã hội Ch°¡ng 3: Thực trạng thực thi một số chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ch°¡ng 4: Quan điểm và giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh. N÷I DUNG Ch°¢ng 1 TæNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĂU LIÊN QUAN Đ¾N ĐÀ TCI LUÂN CN 1.1 Nghiên cău vÁ chính sách an sinh xã hßi và thāc thi chính sách an sinh xã hßi 1.1 Các công trình nghiên cứu về Chính sách công 1.1 Các công trình của các tác giả n°ớc ngoài CSC là công cÿ quÁn lý v椃̀ mô quan trọng cāa mọi nhà n°ßc. Có nhiều quan điểm về CSC d°ßi nhiều góc độ tiếp cận khác nhau nh°ng đều h°ßng đến xây dựng nền tÁng lý luận cho các nghiên cứu có liên quan.

Có thể kể đến các Ãn phẩm có giá trị nh°: Khoa học chính sách (1951) cāa Nhà xuÃt bÁn Đ¿i học Stanford là công trình khoa học đầu tiên về l椃̀nh vực khoa học chính sách do Daniel Lerner và Harold D.Lasswell chā biên [64]. Công trình Nghiên cứu chính sách công: chu trình chính sách và tiểu hệ thống chính sách cāa Michael Howlett and M. Cuốn sách đã bàn nhiều về các khái niệm CSC; chu trình chính sách. Đặc biệt làm rõ các nội dung liên quan đến thực thi chính sách: khái niệm, các công cÿ, các nhân tố Ánh h°ãng, các cách thức thực thi và sự phù hợp cāa việc lựa chọn công cÿ để thực thi chính sách.

Sách Phục vụ và duy trì: Cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh cāa tác giÁ A.Chiavo-Camo và P.Sundara [21] đã đ°a ra những luận điểm và có những phân tích rÃt sâu sắc về các mô hình tổ chức nhà n°ßc nh°: bộ máy và tổ chức chính phā, c¢ cÃu tổ chức chính quyền trung °¢ng - địa ph°¢ng, xây dựng và quÁn lý đội ngũ nhân sự, vÃn đề tìm kiếm nguồn lực và quÁn lý nó,. và tổ chức thực thi CSC. Luận án tiến s椃̀ cāa Millicent Addo (2011), Externally Assisted Development Projects in Africa: Implementation and Public Policy (Các dự án phát triển hỗ trợ từ bên ngoài ở Châu Phi: Thực thi và chính sách công) [124] đã hệ thống l¿i một lần nữa các ph°¢ng pháp tiếp cận thực thi chính sách và đã 11 làm rõ các điều kiện, nhân tố Ánh h°ãng đến thực thi chính sách nh°: nhân tố chính trị, nhân tố kinh tế, nhân tố tổ chức,. Bài viết Public Policy: Implememtation Approaches (CSC: các ph°¡ng pháp tiếp cận thực thi), cāa Basir Chand (2009) [119], The Statesman Institute of Public Policy, Islamabad (Viện chính sách công Statesman) đã thực hiện việc so sánh hai ph°¢ng pháp tiếp cận thực thi CSC là ph°¢ng pháp trên - xuống và ph°¢ng pháp d°ßi - lên, từ đó, một số các ph°¢ng pháp khác nh°: ph°¢ng pháp c¢ cÃu, ph°¢ng pháp thā tÿc, ph°¢ng pháp hành vi và ph°¢ng pháp chính trị đ°ợc tác giÁ đề xuÃt sử dÿng để hiểu rõ h¢n bÁn chÃt cāa quá trình thực thi CSC.2 Các công trình của các tác giả trong n°ớc Khoa học nghiên cứu về CSC ã Việt Nam vẫn còn khá mßi mẻ nh°ng cũng có nhiều công trình nghiên cứu về CSC, ASXH, quÁn lý thực thi chính sách d°ßi góc độ lý luận và thực tiễn nh°: Ân phẩm Tìm hiểu khoa học về chính sách công (1999) [114] cāa Viện Chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia (HVCTQG) Hồ Chí Minh tiếp cận d°ßi góc nhìn cāa khoa học chính trị đã làm rõ các khái niệm nh°: CSC, quyết sách chính trị, quyết định chính trị, chính sách cāa nhà n°ßc,.

để khẳng định CSC là công cÿ c¢ bÁn cāa nhà n°ßc sử dÿng để phát triển KT-XH. Sách Những vấn đề c¡ bản về chính sách công và chu trình chính sách (2001) [70] cāa tác giÁ Lê Chi Mai đã trình bày khá cÿ thể những nội dung mang tính lý luận về chính sách công: quan niệm về chính sách công, quy trình chính sách, các giai đo¿n cāa quá trình thực hiện chính sách, đặc biệt, tác giÁ đã có sự nghiên cứu và chỉ ra các yếu tố tác động trực tiếp và gián tiếp đến quá trình thực thi chính sách cũng nh° công tác tổ chức thực hiện chính sách. Đến nm 2013, hàng lo¿t sách chuyên khÁo nghiên cứu lý luận chính sách công trong đó làm rõ các nhận thức c¢ bÁn về chính sách công, ho¿ch định, phân tích, thực hiện và đánh giá chính sách nh° Giáo trình Hoạch định và phân tích chính sách công [49] cāa Nguyễn Hữu HÁi; Đại c°¡ng về chính sách công cāa đồng chā biên Nguyễn Hữu HÁi, Lê Vn Hòa, NXB Chính trị quốc gia [50]. 12 Phân tích chính sách công ở Việt Nam (Qua khảo sát một số quận, huyện của thành phố Đà Nẵng) (2014) [91] cāa đồng tác giÁ Hồ TÃn Sáng và Nguyễn Thị Tâm, NXB Chính trị quốc gia đề cập đến cách tiếp cận về chính sách công vßi việc chi phối quyền lực công cộng cāa các chā thể khác nhau, đồng thái cũng phân tích làm rõ sự khác biệt giữa CSC và chính sách cāa các tổ chức khác (khu vực t° nhân, đoàn thể xã hội).

Luận án Tiến s椃̀ cāa Lê Vn Hòa (2015) vßi đề tài nghiên cứu Quản lý theo kết quả trong thực thi chính sách công ở Việt Nam [55], tác giÁ đã chia sẽ lợi ích có đ°ợc khi nhà n°ßc thật sự quan tâm và có cách thức quÁn lý phù hợp để đÁm bÁo đ°ợc đầu ra cāa quá trình thực thi CSC. Luận án làm rõ lý luận về CSC, thực thi CSC, mô hình quÁn lý thực thi chính sách theo kết quÁ và đặc biệt chỉ rõ những nguyên tắc cần phÁi áp dÿng khi quÁn lý thực thi CSC nh°: chā thể chịu trách nhiệm thực thi CSC, sự tham gia cāa các bên có liên quan, trách nhiệm giÁi trình,. giúp cho quá trình thực thi CSC đ¿t đ°ợc mÿc tiêu đề ra khi ban hành chính sách. Nh° vậy, qua nghiên cứu các công trình về CSC và thực thi CSC trong và ngoài n°ßc nhận thÃy đã tập trung làm rõ các nội dung về ho¿ch định, phân tích CSC và đặc biệt các tác giÁ đã định hình đ°ợc khung lý thuyết về thực thi CSC.

Điều này giúp cho nghiên cứu sinh có đ°ợc những nguồn t° liệu có giá trị để tham khÁo, kế thừa, trích dẫn cho các vÃn đề nghiên cứu cāa luận án. Tuy nhiên, để nghiên cứu làm rõ h¢n về sự tác động, Ánh h°ãng cāa các yếu tố t¿i từng b°ßc trong quy trình thực thi CSC nh°: vai trò cāa các cÃp chính quyền, yêu cầu về nng lực và khÁ nng cāa CB, CC, sự t°¢ng tác giữa nhà n°ßc và các tổ chức khác có liên quan, huy động và tìm kiếm nguồn lực, công tác tuyên truyền và truyền thông. các công trình nghiên cứu có đề cập nh°ng ch°a làm rõ trong từng điều kiện và hoàn cÁnh cÿ thể và điều này cũng đã để mã những khoÁng trống nhÃt định mà luận án đang h°ßng tßi nghiên cứu. Các nghiên cứu về chính sách an sinh xã hội và thực thi chính sách an sinh xã hội 1.

Các công trình của các tác giả n°ớc ngoài 13 Social security today and tomorrow (1978) [123] (ASXH hôm nay và ngày mai) cāa tác giÁ M.Robert đã tập trung nghiên cứu về vai trò cāa nhà n°ßc đối vßi ng°ái dân tr°ßc những rāi ro về xã hội và tÃt các ch°¢ng trình mà chính phā các n°ßc đặt ra vßi mÿc đích hàng đầu là giúp đỡ những ng°ái dân gặp rāi ro dẫn đến việc bị mÃt hoặc giÁm sút thu nhập. Về bảo trợ xã hội và thúc đẩy xã hội: Thiết kế và triển khai hệ thống an sinh hiệu quả [47], nhóm tác giÁ M.Ouerghi l¿i cho rằng ASXH chỉ bao gồm hệ thống chính sách trợ giúp xã hội không có đóng góp và nhắm đến đối t°ợng là ng°ái nghèo và ng°ái dễ bị tổn th°¢ng. Do đó, các chính sách ASXH và việc triển khai thực hiện chính sách ASXH cũng chỉ dừng l¿i ã những ho¿t động chính thức cāa nhà n°ßc thông qua hình thức trợ cÃp mà ch°a xem xét đến vai trò cāa t° nhân, thị tr°áng trong tận dÿng khai thác nguồn lực này. Ngoài ra, nhiều công trình nghiên cứu về việc làm thế nào để chính sách ASXH sau khi đ°ợc ban hành đ°ợc thực thi tốt nhÃt đ°ợc đề cập đến nh°: Policy Implementation and Social Welfare (1980) [122] (Thực hiện chính sách và phúc lợi xã hội) cāa các tác giÁ Frederick A.

Humphrey Center, Ben-Gurion cho thÃy sự Ánh h°ãng cāa hệ thống chính trị đối vßi việc thực hiện các chính sách đối nội cāa quốc gia từ đó tác động vào việc thực hiện các chính sách ASXH khi các tác giÁ đã dẫn chứng sự tác động này đến việc triển khai thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội, giáo dÿc, và chính sách y tế ã Israel hay chính sách nhà ã liên bang và các ch°¢ng trình cho những ng°ái Mỹ có thu nhập thÃp. Nm 2008, cuốn Bảo đảm xã hội trong nền kinh tế thị tr°ờng Nhật Bản hiện nay [80], tác giÁ Trần Thị Nhung đã trình bày kinh nghiệm c¢ bÁn cāa Nhật BÁn khi gißi thiệu chi tiết hệ thống chính sách đÁm bÁo xã hội trong nền KTTT Nhật BÁn, qua đó, cung cÃp thông tin đầy đā về đặc điểm, các lo¿i hình, vai trò, chức nng cāa nhà n°ßc cũng nh° những khó khn, thách thức trong việc thực hiện các chế độ đÁm bÁo xã hội cāa nhà n°ßc nh°: Chế độ đÁm bÁo thu nhập, bÁo hiểm chm sóc sức khoẻ và trợ giúp xã hội, v. 14 Đặc biệt, nghiên cứu c¢ sã lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách ASXH ã Việt Nam đ°ợc đề cập đến t¿i một số công trình nh°: Nm 2008, công trình=Hệ thống An sinh xã hội của Châu Âu và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam= [99] do Đinh Công TuÃn làm chā biên đã phân tích tổng quan về hệ thống ASXH cāa châu Âu cũng nh° làm rõ nhu cầu, thách thức trong việc cÁi cách hệ thống ASXH cāa châu Âu, đã chỉ ra những thành công, h¿n chế, những kinh nghiệm trong đÁm bÁo ASXH thông qua: Hệ thống ASXH theo mô hình <thị tr°ờng xã hội= cāa Đức; hệ thống ASXH theo mô hình <xã hội dân chủ= cāa Thuỵ Điển; hệ thống ASXH theo mô hình <thị tr°ờng tự do= cāa Anh. Nm 2011, cũng nghiên cứu về Châu Âu vßi công trình <Mô hình phát triển xã hội của một số n°ớc phát triển châu Âu: Kinh nghiệm đối với Việt Nam=[102] do tác giÁ Nguyễn Quang ThuÃn và Bùi Nhật Quang biên so¿n chỉ ra cách thức nhà n°ßc cung cÃp các dịch vÿ ASXH cho ng°ái dân ã một số quốc gia phát triển ã châu Âu.