Luận văn: Thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại tỉnh Cao Bằng

Nghiên cứu thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Phân tích các giải pháp và hiệu quả của chính sách thuế đối với hoạt động xuất

• Đề tài: Thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Trường học: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại tỉnh Cao Bằng

Thuế xuất nhập khẩu là công cụ quan trọng của Nhà nước trong quản lý hoạt động thương mại quốc tế, vừa huy động nguồn thu ngân sách vừa điều tiết dòng lưu chuyển hàng hóa. Tại tỉnh Cao Bằng, vị trí địa lý đặc biệt giáp ranh Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu nhưng cũng đặt ra thách thức trong quản lý thuế. Chính sách thuế xuất nhập khẩu tại đây được xây dựng dựa trên khung pháp lý quốc gia và điều chỉnh theo điều kiện kinh tế-xã hội địa phương. Việc thực hiện chính sách này đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng như Cục Hải quan tỉnh, Kho bạc Nhà nước và doanh nghiệp. Hiệu quả thực hiện ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế địa phương và hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuế xuất nhập khẩu

Thuế xuất nhập khẩu là khoản thu bắt buộc do Nhà nước ấn định đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới lãnh thổ. Đây là công cụ điều tiết thương mại quốc tế, bảo vệ sản xuất trong nước và tạo nguồn thu ngân sách. Tại Cao Bằng, thuế xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý dòng hàng hóa qua cửa khẩu, đặc biệt là các mặt hàng nông sản, khoáng sản và hàng tiêu dùng. Bên cạnh đó, chính sách thuế còn góp phần định hướng phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh theo hướng bền vững.

1.2. Khung pháp lý điều chỉnh tại Cao Bằng

Hoạt động thuế xuất nhập khẩu tại Cao Bằng được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật từ Trung ương đến địa phương, bao gồm Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Nghị định hướng dẫn và các Thông tư của Bộ Tài chính. Tỉnh Cao Bằng cũng ban hành các quyết định, chỉ thị nhằm cụ thể hóa chính sách phù hợp với điều kiện địa phương. Đặc biệt, việc triển khai các hiệp định thương mại như CPTPP, EVFTA đòi hỏi sự cập nhật liên tục trong quy định thuế tại địa bàn.

II. Phân tích thực trạng thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại Cao Bằng

Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc với hoạt động xuất nhập khẩu chủ yếu qua cửa khẩu Tà Lùng. Thời gian qua, kim ngạch xuất nhập khẩu tại đây có xu hướng tăng trưởng nhờ hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, công tác quản lý thuế vẫn đối mặt với nhiều thách thức như tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và hạn chế trong năng lực cán bộ. Số thu từ thuế xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách địa phương, nhưng hiệu quả quản lý chưa tương xứng. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế còn hạn chế, dẫn đến thủ tục hành chính rườm rà và thiếu minh bạch.

2.1. Kết quả đạt được trong giai đoạn 2015 2023

Giai đoạn 2015-2023, kim ngạch xuất nhập khẩu tại Cao Bằng tăng trung bình 15% mỗi năm, chủ yếu từ xuất khẩu khoáng sản và nông sản. Cơ quan hải quan đã thu ngân sách từ thuế xuất nhập khẩu đạt trên 80% so với kế hoạch đề ra. Đã triển khai thành công hệ thống hải quan điện tử, rút ngắn thời gian thông quan xuống còn 2-3 ngày. Công tác chống buôn lậu được tăng cường, góp phần bảo vệ sản xuất trong nước.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân tồn tại

Mặc dù đạt được kết quả nhất định nhưng công tác quản lý thuế tại Cao Bằng vẫn còn nhiều hạn chế. Tình trạng gian lận khai báo trị giá hàng hóa diễn ra phổ biến, gây thất thu ngân sách. Năng lực cán bộ hải quan chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Hệ thống cơ sở hạ tầng logistics còn yếu kém, ảnh hưởng đến lưu thông hàng hóa. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, dẫn đến kém hiệu quả trong quản lý.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại Cao Bằng, cần tập trung vào cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường phối hợp liên ngành. Việc đơn giản hóa thủ tục, áp dụng quản lý rủi ro trong kiểm tra hải quan sẽ giúp giảm thời gian thông quan. Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ hải quan là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng quản lý. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền chính sách thuế tới doanh nghiệp và người dân nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

3.1. Nâng cấp hệ thống quản lý thuế hiện đại

Hiện đại hóa hệ thống quản lý thuế bằng việc triển khai phần mềm quản lý hải quan thông minh, tích hợp trí tuệ nhân tạo để phát hiện gian lận. Áp dụng công nghệ blockchain trong quản lý chứng từ xuất xứ hàng hóa nhằm tăng tính minh bạch. Xây dựng cơ sở dữ liệu liên ngành chia sẻ thông tin giữa hải quan, kho bạc và doanh nghiệp. Tăng cường ứng dụng công nghệ sinh trắc học trong kiểm soát cửa khẩu để ngăn chặn gian lận.

3.2. Tăng cường đào tạo và phối hợp liên ngành

Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ hải quan về nghiệp vụ thuế, pháp luật thương mại quốc tế và kỹ năng sử dụng công nghệ. Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Cục Hải quan tỉnh, Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại trong thu ngân sách. Xây dựng nhóm công tác liên ngành thường trực để giải quyết kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách thuế.

IV. Kết luận và khuyến nghị cho việc ứng dụng chính sách thuế

Thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại Cao Bằng đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần khắc phục. Hiệu quả quản lý thuế phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cán bộ là yếu tố quyết định thành công. Chính sách thuế cần được điều chỉnh linh hoạt phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội địa phương. Đẩy mạnh tuyên truyền và giáo dục pháp luật thuế sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành của cộng đồng doanh nghiệp.

4.1. Đánh giá hiệu quả chính sách sau triển khai

Sau giai đoạn triển khai, chính sách thuế xuất nhập khẩu tại Cao Bằng đã góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương. Nguồn thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu tăng trưởng ổn định, hỗ trợ ngân sách tỉnh. Hoạt động chống buôn lậu được đẩy mạnh, bảo vệ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh do hạn chế về cơ sở hạ tầng và công nghệ.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho giai đoạn 2024 2030

Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, minh bạch hóa. Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng logistics tại cửa khẩu Tà Lùng. Mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo cán bộ hải quan và chia sẻ kinh nghiệm quản lý. Xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế thông qua ưu đãi về thủ tục hải quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế xuất nhập khẩu giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia, đóng góp từ 10% đến 15% tổng thu ngân sách nhà nước tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Đây không chỉ là nguồn thu tài chính chủ lực mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô, bảo hộ sản xuất trong nước và định hướng tiêu dùng trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng cùng các hiệp định thương mại tự do như WTO, AFTA và CPTPP.

Tuy nhiên, tại các tỉnh miền núi biên giới, việc thực thi chính sách thuế xuất nhập khẩu luôn đối mặt với nhiều rào cản phức tạp. Tỉnh Cao Bằng sở hữu vị trí chiến lược ở vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 6.690,72 km2, có đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc dài hơn 333 km trải dọc 46 xã biên giới. Địa hình hiểm trở với hơn 90% là đồi núi cùng dân số 531.043 người (trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 95%) tạo nên những thách thức to lớn cho công tác kiểm tra, giám sát hải quan. Nhiều đối tượng đã lợi dụng cơ chế thông quan tự động và địa hình nhiều đường mòn, lối mở để buôn lậu, gian lận thương mại và trốn thuế, gây thất thu ngân sách nghiêm trọng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công tập trung nghiên cứu toàn diện quá trình thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng, nhận diện thành tựu cùng những bất cập tồn tại, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực thu nộp ngân sách, chống thất thu thuế và thúc đẩy giao thương kinh tế cửa khẩu bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp cùng lý thuyết quản lý thuế hiện đại và các nguyên tắc thương mại quốc tế của Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch. Chu trình chính sách được phân tích mạch lạc qua 7 bước chuẩn mực: xây dựng kế hoạch triển khai, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì chính sách, điều chỉnh chính sách, theo dõi kiểm tra và đánh giá tổng kết thực tiễn.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết Quản lý rủi ro trong quản lý hải quan và mô hình Kiểm toán sau thông quan. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm trọng tâm bao gồm: nghĩa vụ nộp thuế xuất nhập khẩu của thể nhân và pháp nhân, quy trình phân luồng tờ khai trên hệ thống thông quan tự động, kiểm soát gian lận xuất xứ hàng hóa, kỹ thuật tham vấn xác định trị giá tính thuế và cơ chế cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp đáng tin cậy. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo quyết toán thu ngân sách, thống kê kim ngạch xuất nhập khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng, Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 5 năm từ 2015 đến 2019.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực tế bao quát toàn bộ 192 cán bộ, công chức và người lao động (trong đó gồm 154 công chức biên chế và 30 lao động hợp đồng) đang công tác tại 4 phòng chuyên môn, 1 Đội kiểm soát hải quan và 6 Chi cục trực thuộc, gồm 5 Chi cục cửa khẩu Tà Lùng, Trà Lĩnh, Sóc Giang, Pò Peo, Lý Vạn cùng 1 Chi cục ngoài cửa khẩu Bắc Kạn. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với các đơn vị trực thuộc kết hợp chọn mẫu có chủ đích đối với nhóm doanh nghiệp có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn tại địa bàn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp đối chiếu so sánh theo chuỗi thời gian là nhằm phản ánh khách quan tốc độ tăng trưởng, xu hướng biến động số thu thuế và mức độ đáp ứng chỉ tiêu dự toán được giao. Đồng thời, phương pháp so sánh liên địa phương với các đơn vị lớn như Hải quan Hà Nội, Quảng Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh giúp đúc rút các bài học kinh nghiệm sát thực, có tính khả thi cao cho tỉnh Cao Bằng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác thu nộp ngân sách nhà nước tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2015 - 2019 đạt được nhiều kết quả tích cực, số thu cơ bản hoàn thành chỉ tiêu Bộ Tài chính và Hội đồng nhân dân tỉnh giao, đóng góp thiết thực vào nguồn lực tài chính địa phương. Việc triển khai đề án Nộp thuế điện tử qua ngân hàng phối hợp thu và thông quan 24/7 theo Quyết định 2082/QĐ-TCHQ đã tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, giúp rút ngắn thời gian thông quan và giảm thiểu chi phí giao dịch cho cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị nghiệp vụ tại các cửa khẩu còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Trong 5 cửa khẩu trực thuộc, duy nhất chỉ có 1 cửa khẩu quốc tế Tà Lùng được trang bị máy soi hành lý, trong khi 3 cửa khẩu vẫn sử dụng nhà trạm liên hợp cũ kỹ, lạc hậu. Cơ sở vật chất thiếu đồng bộ khiến việc kiểm tra thực tế hàng hóa gặp nhiều trở ngại, đặc biệt tại các chi cục cách xa trung tâm tỉnh trên 100 km.

Thứ ba, tình trạng gian lận thương mại và nợ đọng thuế vẫn diễn biến phức tạp. Một số doanh nghiệp đã lợi dụng luồng Xanh và luồng Vàng để khai sai tên hàng, mã số thuế, số lượng và trị giá tính thuế nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính. So với Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh (thu ngân sách 9 tháng đầu năm 2019 đạt 8.586 tỷ đồng, bằng 107% dự toán và chiếm 22% tổng thu ngân sách tỉnh nhờ đội ngũ chuyên gia tham vấn giá chuyên sâu), công tác truy thu qua kiểm tra sau thông quan tại Cao Bằng vẫn còn khiêm tốn.

Thứ tư, nguồn nhân lực hải quan gồm 154 công chức phải quản lý địa bàn biên giới trải dài trên 333 km. Việc luân chuyển cán bộ chưa gắn liền với đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân loại mã hàng, xác thực chứng từ xuất xứ hàng hóa và khai thác hệ thống thông tin tình báo hải quan khiến hiệu suất xử lý nghiệp vụ ở một số khâu còn chưa đồng đều.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Về khách quan, địa hình hiểm trở, giao thông kết nối liên vùng hạn chế và sự thay đổi chính sách biên mậu từ phía đối tác thương mại gây biến động mạnh đến lưu lượng hàng hóa. Về chủ quan, việc kết nối chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan với Kho bạc Nhà nước và các Ngân hàng thương mại tại các huyện vùng sâu đôi lúc còn gián đoạn, ảnh hưởng đến tiến độ truyền dữ liệu nộp thuế.

Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn được mô hình hóa sinh động thông qua hệ thống trực quan hóa học thuật: Biểu đồ cột ghép phản ánh tương quan giữa kim ngạch xuất nhập khẩu và số thu thuế qua từng năm giai đoạn 2015 - 2019; Biểu đồ tròn phân tích cơ cấu tỷ trọng nguồn thu giữa hàng hóa nhập khẩu chính ngạch và xuất khẩu trao đổi cư dân; Bảng tổng hợp đối chiếu chỉ tiêu dự toán và kết quả thực hiện thực tế qua các năm tại 6 Chi cục. Cách trình bày này giúp nhận diện rõ xu hướng tăng trưởng và các điểm rơi suy giảm của nguồn thu, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc cho việc điều chỉnh chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách thuế xuất nhập khẩu tại tỉnh Cao Bằng đến năm 2025:

1. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và công nghệ giám sát hải quan: Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh và Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu đầu tư lắp đặt bổ sung 2 hệ thống máy soi container chuyên dụng tại cửa khẩu Trà Lĩnh và Tà Lùng trong lộ trình 2021 - 2024. Mục tiêu nâng tỷ lệ kiểm tra hàng hóa bằng phương tiện kỹ thuật số lên mức 80%, giảm thiểu thời gian thông quan trung bình xuống dưới 15 phút đối với luồng Xanh.

2. Tối ưu hóa quy trình kiểm tra sau thông quan và quản lý rủi ro: Phòng Nghiệp vụ và Đội kiểm soát hải quan cần tăng cường rà soát chuyên đề đối với các mặt hàng có thuế suất cao, áp dụng triệt để phương pháp kiểm toán sau thông quan. Đặt mục tiêu tăng tỷ lệ phát hiện gian lận và thu hồi nợ đọng thuế từ 15% đến 20% mỗi năm, không để phát sinh nợ xấu khó đòi mới.

3. Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ công chức: Phòng Tổ chức cán bộ - Thanh tra xây dựng kế hoạch đào tạo định kỳ 4 đợt tập huấn mỗi năm cho 154 công chức về chuyên môn thẩm định giá, giám định xuất xứ hàng hóa và phân loại mã số hàng hóa. Thiết lập tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất công vụ gắn liền với cơ chế khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng chống buôn lậu: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin điện tử 24/7 giữa Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng, Bộ đội Biên phòng, Công an tỉnh và Chi cục Kiểm lâm. Triển khai các chuyên án liên ngành tuần tra, kiểm soát chặt chẽ 46 xã biên giới nhằm triệt phá dứt điểm các đường dây gom hàng lậu, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng cho doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ quản lý và công chức ngành Hải quan: Cung cấp tài liệu nghiệp vụ chi tiết về quy trình tổ chức thực thi chính sách thuế, các phương thức nhận diện gian lận thương mại và kỹ năng quản lý thu nợ thuế tại các cửa khẩu đường bộ miền núi.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Giúp Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng và Tổng cục Hải quan có căn cứ thực tế để hoạch định chỉ tiêu thu ngân sách, ban hành cơ chế phát triển kinh tế cửa khẩu và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thuế.

3. Doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu và dịch vụ logistics: Giúp chủ doanh nghiệp nắm vững các quy định pháp luật về thủ tục hải quan điện tử, tận dụng tối đa chính sách ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Là nguồn tài liệu tham khảo giá trị phục vụ công tác giảng dạy, học tập và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu thuộc khối ngành Chính sách công, Quản lý kinh tế, Luật kinh tế và Tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao thuế xuất nhập khẩu có vai trò sống còn đối với kinh tế tỉnh Cao Bằng?
   Thuế xuất nhập khẩu không chỉ đóng góp trực tiếp vào nguồn thu ngân sách địa phương, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu cân đối của tỉnh, mà còn là công cụ kinh tế đòn bẩy kích thích phát triển hạ tầng thương mại biên mậu, thu hút đầu tư logistics và tạo việc làm cho cư dân tại 46 xã biên giới.

2. Đâu là rào cản lớn nhất trong công tác thu thuế tại Hải quan Cao Bằng giai đoạn 2015 - 2019?
   Rào cản lớn nhất là hạ tầng kỹ thuật cửa khẩu còn thô sơ với chỉ 1 máy soi hành lý trên toàn tuyến biên giới hơn 333 km, kết hợp cùng địa hình chia cắt phức tạp, gây khó khăn cho 154 công chức trong việc kiểm soát toàn diện các hành vi gian lận và buôn lậu qua đường mòn.

3. Mô hình lý thuyết nào được sử dụng để phân tích thực thi chính sách trong luận văn?
   Luận văn áp dụng mô hình chu trình chính sách công gồm 7 bước tuần hoàn từ lập kế hoạch, tuyên truyền, phân công, duy trì, điều chỉnh, kiểm tra đến tổng kết đánh giá, kết hợp với khung lý thuyết quản lý rủi ro hiện đại theo chuẩn mực của Tổ chức Hải quan thế giới.

4. Đề án nộp thuế điện tử 24/7 mang lại hiệu quả thực tế như thế nào?
   Đề án giúp số hóa 100% quy trình thu nộp thuế thông qua kết nối liên thông giữa Hải quan, Kho bạc Nhà nước và các Ngân hàng thương mại, cho phép người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ tài chính mọi lúc mọi nơi và giảm thiểu thời gian thông quan xuống mức tối đa.

5. Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Hoàn toàn có thể áp dụng. Mô hình tổ chức thực thi chính sách, phương thức quản trị rủi ro và các giải pháp phối hợp kiểm soát biên giới trong luận văn có thể chuyển giao hiệu quả cho các Cục Hải quan có đặc điểm biên mậu tương đồng như Lạng Sơn, Hà Giang hay Lào Cai.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình thực hiện chính sách thuế xuất nhập khẩu trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Phân tích sâu sắc thực trạng thu thuế giai đoạn 2015 - 2019 tại 6 Chi cục thuộc Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng với hệ thống số liệu thực chứng đáng tin cậy.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm nguyên nhân cốt lõi gây thất thu thuế từ địa bàn biên giới dài hơn 333 km và sự thiếu thốn về trang thiết bị kỹ thuật kiểm soát.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, gắn liền lộ trình nâng cấp hạ tầng và chuẩn hóa 192 cán bộ, công chức giai đoạn 2021 - 2025.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong kiểm soát phân luồng tờ khai tại các cửa khẩu đường bộ.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng vào thực tiễn quản trị chính sách công và nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại thương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ XUẤT, NHẬP KHẨU 1. Khái niệm, phân loại và vai trò của thuế xuất, nhập khẩu 1. Khái niệm về thuế và thuế xuất nhập khẩu Theo quy định của pháp luật, Thuế là một khoản nộp ngân sách nhà nước (NSNN) bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân theo quy định của các luật thuế. Nhà nước đặt ra nhiều sắc thuế khác nhau áp dụng đối với từng lĩnh vực, từng đối tượng khác nhau .Theo Giáo trình thuế của Học viện Tài chính: “Thuế là một khoản chuyển giao thu nhập bắt buộc từ các thể nhân và pháp nhân cho nhà nước theo mức độ và thời hạn pháp luật quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng” [28].Theo Giáo trình Luật Tài chính Việt Nam, trường Đại học Luật Hà Nội thì “Thuế là khoản nộp bắt buộc mà các pháp nhân và thể nhân có nghĩa vụ phải nộp cho Nhà nước trên cơ sở các văn bản pháp luật do Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành, không mang tính chất đổi giá và hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp [28].

Thuế xuất, nhập khẩu có vai trò quan trọng trong cấu trúc hệ thống Thuế của từng quốc gia không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước hàng năm mà quan trọng hơn, nó là công cụ hữu hiệu để nhà nước kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa với nước ngoài, bảo hộ sản xuất trong nước và thực hiện các mục tiêu đối ngoại trong từng thời kỳ. Tùy thuộc vào góc độ tiếp cận, có những cách hiểu khác nhau về khái niệm Thuế xuất, nhập khẩu. - Xét về phương diện kinh tế: Thuế xuất nhập khẩu được hiểu là khoản đóng góp bằng tiền của các tổ chức, cá nhân vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật, khi tổ chức, cá nhân đó có phát sinh hành vi xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới của một nước. Ở góc độ tiếp cận này, thuế xuất nhập khẩu được quan niệm như là một quan hệ phân phối các nguồn lực 9 tài chính phát sinh giữa các chủ thể là các tổ chức, cá nhân nộp thuế với người thu thuế là nhà nước.

Bên cạnh đó, thuế xuất nhập khẩu còn là biện pháp kinh tế để nhà nước điều tiết trực tiếp đối với quá trình sản xuất, tiêu dùng trong phạm vi của mỗi quốc gia và chi phối một cách gián tiếp đối với hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn cầu. - Xét về phương diện pháp lý: Thuế xuất nhập khẩu được hình dung như là quan hệ pháp luật phát sinh giữa nhà nước (người thu thuế) với tổ chức cá nhân (người nộp thuế), trong đó Nhà nước tạo lập và thực hiện các quyền, nghĩa vụ pháp lý cho các bên trong quá trình hình thành thu thuế xuất nhập khẩu. Quan hệ pháp luật này phát sinh từ cơ sở pháp lý là Luật thuế xuất nhập khẩu do Quốc hội ban hành mà kết quả pháp lý chủ yếu của việc áp dụng đạo luật đó trong thực tiễn là làm phát sinh quyền thu thuế cho Nhà nước và nghĩa vụ đóng thuế cho các tổ chức, cá nhân người nộp thuế. Ở góc độ pháp lý chúng ta nhận rõ hơn bản chất của Thuế nói chung và Thuế xuất nhập khẩu nói riêng, thực chất là một quyết định hành chính đơn phương của một quốc gia đối với người phải nộp thuế.

Trên cơ sở đó, Nhà nước hoạch định và thực thi chính sách thuế xuất nhập khẩu phù hợp với quyền lợi của quốc gia và người nộp thuế, dựa trên mối quan hệ lợi ích với các quốc gia khác trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Từ những góc nhìn khác nhau về thuế xuất nhập khẩu, quan điểm của tác giá về thuế xuất nhập khẩu là : Thuế xuất nhập khẩu là loại thuế tỉnh trên trị giá hàng hoá xuất nhập khẩu kinh doanh; hàng hóa mua bán, trao đổi cư dân biên giới và trao đổi khác ,được phép giao thương qua biên giới các quốc gia, nhóm quốc gia, hình thành và gắn liền với hoạt động thương mại quốc tế; hàng hóa trong nước bán vào khu phi thuế quan và ngược lại.Trừ các trường hợp khác như Luật đã quy định : hàng hóa viện trợ nhân đạo, chuyển khẩu, quá cảnh… 10 1. Phân loại thuế xuất nhập khẩu Có nhiều cách phân loại thuế xuất nhập khẩu Theo xu hướng vận động của hàng hóa: - Thuế xuất khẩu: là loại thuế mà được tính vào giá bán của hàng hoá xuất khẩu. - Thuế nhập khẩu: là loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu.

- Thuế quá cảnh: là loại thuế đánh vào hàng hóa đi qua lãnh thổ quốc gia đến một nước thứ ba. Căn cứ vào mục đích của thuế XNK: - Thuế chống phá giá: là loại thuế được áp dụng đối với hàng hóa bán phá giá vào Việt Nam. - Thuế chống trợ cấp: là loại thuế áp dụng đối với hàng hóa được trợ cấp nhập khẩu vào Việt Nam. - Thuế tự vệ: Thuế tự vệ được áp dụng trong phạm vi và mức độ cần thiết nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước và tạo điều kiện để ngành sản xuất đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

Căn cứ vào phạm vi tác dụng của thuế XNK: - Thuế XNK tự quản: là loại thuế thể hiện tính độc lập của một quốc gia. - Thuế XNK theo các cam kết quốc tế: là loại thuế thực hiện theo các cam kết trong các Hiệp định song phương hoặc đa phương đã ký kết. Căn cứ vào cách thức tính thuế: - Tính thuế theo phương pháp tuyệt đối: Số tiền thuế XNK phải nộp theo phương pháp tính thuế tuyệt đối được xác định căn cứ vào lượng hàng hóa thực tế xuất khẩu, nhập khẩu và mức thuế tuyệt đối quy định trên một đơn vị hàng hóa tại thời điểm tính thuế. 11 - Tính thuế theo tỷ lệ phần trăm: Theo phương pháp này, số tiền thuế XNK phải nộp được xác định căn cứ vào trị giá tính thuế và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm của từng mặt hàng tại thời điểm tính thuế.

- Tính thuế theo tỷ lệ phần trăm: Theo phương pháp này, số tiền thuế XNK phải nộp được xác định căn cứ vào trị giá tính thuế và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm của từng mặt hàng tại thời điểm tính thuế. - Tính thuế theo phương pháp hỗn hợp: Số tiền thuế XNK phải nộp theo phương pháp tính thuế hỗn hợp được xác định là tổng số tiền thuế theo tỷ lệ phần trăm và số tiền thuế tuyệt đối như trình bày ở trên. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu Tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước: Thuế XNK góp phần quan trọng trong việc hình thành nguồn thu cho NSNN khi thực hiện chức năng quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và bảo hộ sản xuất trong nước. Tùy thuộc vào từng thời kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau, sự phát triển kinh tế đối ngoại và quan điểm sử dụng mà thuế XNK có vai trò khác nhau ở những quốc gia khác nhau trong việc tạo lập nguồn thu cho NSNN.

Các nước đang phát triển như Việt Nam,thuế XNK luôn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu ngân sách, từ năm 2012 đến nay chiếm tỷ trọng từ 10% - 15% trong tổng thu Ngân sách và dần ổn định, phù hợp với xu hướng chung các nước trong khu vực. Là công cụ để nhà nước thực hiện kiểm tra, kiểm soát và quản lí các hoạt động thương mại quốc tế: Cùng với các công cụ hành chính như giấy phép, hạn ngạch; các rào cản kỹ thuật như điều kiện kinh doanh, tiêu chuẩn chất lượng. thì hàng rào thuế quan có thể cản trở hay tham gia mở cửa thị trường trong hoạt động mậu dịch quốc tế nhằm mục tiêu bảo đảm quyền lợi quốc gia ở mức tối ưu kết hợp. Thuế xuất nhập khẩu còn thể hiện về chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước về các chính sách ưu đãi về thuế theo khu vực và quốc tế, đây là một biện pháp quản lý tiến bộ thay vì sử dụng những biện pháp phi thuế quan như cấm nhập khẩu.

12 Là công cụ để bảo hộ sản xuất trong nước: Thuế XNK có thể coi là là công cụ bảo hộ sản xuất trong nước trước sự xâm nhập của hàng hoá nhập ngoại. Thuế nhập khẩu cao giúp giảm nhập khẩu bằng cách làm cho chúng trở nên đắt hơn so với các mặt hàng thay thế có trong nước và điều này làm giảm thâm hụt trong cán cân thương mại, hay bảo hộ các ngành then chốt, bảo vệ các ngành còn non trẻ để đủ khả năng cạnh tranh. Còn thuế xuất khẩu cao có thể dùng để giảm hoạt động xuất khẩu các mặt hàng sử dụng nguồn tài nguyên khan hiếm đang bị cạn kiệt hay các mặt hàng mà tính chất quan trọng của nó đối với sự an toàn lương thực hay an ninh quốc gia. Tuy nhiên khi quá trình tự do hóa thương mại quốc tế được đẩy mạnh gắn với các thỏa thuận đa phương và song phương thì vai trò này giảm dần, đặc biệt về cắt giảm thuế nhập khẩu.

Việc tăng cường vai trò kinh tế xã hội của nhà nước dẫn đến tốc độ chi tiêu của nhà nước ngày càng tăng lên và hậu quả tất yếu là đòi hỏi nhà nước phải mở rộng quỹ tài chính, hình thành chủ yếu từ việc thu thuế, trong đó có thuế nhập khẩu. Nhu cầu về nguồn tài chính càng lớn thì nhà nước cần phải tăng cường chức năng của thuế, chính trong quá trình đó, chức năng điều chỉnh của thuế được phát huy hiệu quả. Nhà nước có thể sử dụng công cụ thuế nhập khẩu để kích thích hoặc kìm hãm tốc độ tăng trưởng của hoạt động nhập khẩu, hoặc làm yếu đi sự tích luỹ, tiết kiệm, mở rộng hoặc thu hẹp nhu cầu có khả năng thanh toán của dân cư… Thuế nhập khẩu được sử dụng để tác động lên lợi ích kinh tế của các chủ thể. Với công cụ này, sự can thiệp của nhà nước không còn mang tính chất mệnh lệnh, bắt buộc các chủ thể phải kinh doanh hay không kinh doanh, mà chủ yếu tạo ra sự lựa chọn đối với các chủ thể kinh doanh.

Đồng thời hệ thống pháp luật về thuế nhập khẩu được áp dụng chung cho các thành phần kinh tế kinh doanh trong các lĩnh vực khác nhau, đảm bảo sự công bằng và bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ. Điều này 13 được thể hiện thông qua chính sách động viên giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế có những điều kiện hoạt động giống nhau.