Luận văn thực hiện chính sách phát triển văn hóa tại huyện Tuy Đức Đắk Nông

Dưới đây là kết quả tạo meta tags cho bài viết: { "ai_description": "Phát triển văn hóa là một phần quan trọng của chiến lược phát triển bền vững của địa

• Đề tài: Thực hiện chính sách phát triển văn hóa trên địa bàn huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đắk Nông
• Trường học: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển văn hóa huyện Tuy Đức

Chính sách phát triển văn hóa tại huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao đời sống tinh thần cho cộng đồng, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 48% dân số. Các chính sách tập trung vào xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo tồn di sản và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Huyện áp dụng Chương trình “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” để thúc đẩy phong trào thi đua, xóa bỏ hủ tục, nâng cao ý thức cộng đồng. Hệ thống thể chế văn hóa từng bước hoàn thiện, bao gồm các quy định về quản lý hoạt động văn hóa, đào tạo cán bộ và huy động nguồn lực xã hội. Đầu tư của Nhà nước tập trung vào vùng sâu, vùng xa, đảm bảo công bằng trong hưởng thụ văn hóa. Những nỗ lực này nhằm mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện, gắn kết cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

1.1. Cơ sở lý luận về chính sách phát triển văn hóa

Chính sách phát triển văn hóa dựa trên nền tảng lý luận của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Các văn kiện Đại hội Đảng chỉ rõ vai trò của văn hóa trong xây dựng con người mới, góp phần ổn định chính trị và phát triển kinh tế. Lý luận nhấn mạnh sự gắn kết giữa văn hóa với giáo dục, khoa học và công nghệ, đảm bảo văn hóa là sức mạnh nội sinh thúc đẩy sự nghiệp đổi mới. Tại huyện Tuy Đức, chính sách văn hóa kế thừa quan điểm này thông qua việc bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, xây dựng nếp sống văn minh và phát triển phong trào văn hóa quần chúng. Cơ sở lý luận còn bao gồm các nghiên cứu về quản trị văn hóa, phân tích tác động của toàn cầu hóa đến bản sắc văn hóa địa phương.

1.2. Khái niệm và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào chính sách phát triển văn hóa trên địa bàn huyện Tuy Đức, bao gồm các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giáo dục và thể thao. Phạm vi nghiên cứu xác định từ năm 2006 (thành lập huyện) đến nay, đánh giá hiệu quả của các chính sách đã triển khai. Đối tượng nghiên cứu là hệ thống thể chế văn hóa, đội ngũ cán bộ văn hóa và cộng đồng dân cư. Các khái niệm chính gồm “phát triển văn hóa”, “chính sách văn hóa” và “môi trường văn hóa”. Phân tích tập trung vào mối quan hệ giữa chính sách với đời sống tinh thần của nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Phạm vi không bao gồm các chính sách kinh tế hoặc chính trị thuần túy.

II. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển văn hóa huyện Tuy Đức

Huyện Tuy Đức đã đạt được những kết quả bước đầu trong triển khai chính sách phát triển văn hóa, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” thu hút sự tham gia tích cực của cộng đồng, góp phần xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh. Tuy nhiên, nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội. Đội ngũ cán bộ văn hóa thiếu về số lượng, yếu về chuyên môn, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động văn hóa còn thiếu thốn, chưa đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhân dân. Tình trạng xuống cấp đạo đức, lối sống ở một bộ phận người dân đáng lo ngại, ảnh hưởng đến môi trường văn hóa lành mạnh. Mặc dù đã có những cải thiện, khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền vẫn chưa được thu hẹp đáng kể.

2.1. Đánh giá kết quả đạt được

Huyện đã xây dựng được hệ thống thể chế văn hóa tương đối hoàn chỉnh, bao gồm các quy định về quản lý hoạt động văn hóa, xây dựng gia đình văn hóa, thôn bản văn hóa. Phong trào thi đua “Xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai rộng rãi, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân. Nhiều gia đình, thôn bản được công nhận danh hiệu văn hóa, góp phần nâng cao ý thức cộng đồng. Hoạt động tuyên truyền, giáo dục văn hóa được đẩy mạnh thông qua các phương tiện truyền thông và tổ chức hội thảo. Các di sản văn hóa truyền thống được quan tâm bảo tồn, phát huy thông qua các lễ hội và hoạt động nghệ thuật.

2.2. Những hạn chế và tồn tại

Nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn thấp, chiếm tỷ lệ nhỏ trong ngân sách huyện. Đội ngũ cán bộ văn hóa thiếu về số lượng, yếu về chuyên môn, đặc biệt ở cấp xã và thôn bản. Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động văn hóa xuống cấp, thiếu thiết bị hiện đại. Tình trạng xuống cấp đạo đức, lối sống ở một bộ phận người dân đáng lo ngại, ảnh hưởng đến môi trường văn hóa lành mạnh. Hoạt động xã hội hóa văn hóa chưa đạt hiệu quả cao do thiếu cơ chế khuyến khích. Khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa vùng đô thị và vùng sâu, vùng xa vẫn chưa được rút ngắn đáng kể.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa huyện Tuy Đức

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phát triển văn hóa, huyện Tuy Đức cần tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Thứ nhất, tăng cường nguồn lực đầu tư cho văn hóa, ưu tiên vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số. Thứ hai, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ văn hóa thông qua đào tạo chuyên môn và bồi dưỡng kỹ năng quản lý. Thứ ba, đẩy mạnh xã hội hóa văn hóa bằng cách huy động sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và cá nhân. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các ngành, đoàn thể để triển khai đồng bộ các hoạt động văn hóa. Giải pháp cũng bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và truyền thông văn hóa, nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận. Những giải pháp này nhằm mục tiêu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo tồn di sản và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

3.1. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ văn hóa

Huyện cần triển khai chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ văn hóa theo hướng chuyên nghiệp hóa. Tập trung vào đào tạo kỹ năng quản lý, tổ chức hoạt động văn hóa và ứng dụng công nghệ thông tin. Chương trình đào tạo ngắn hạn và dài hạn được xây dựng phù hợp với đặc thù địa phương, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Cần có chính sách đãi ngộ hấp dẫn để thu hút nhân tài, đặc biệt là cán bộ trẻ có trình độ. Đào tạo theo hướng hội nhập quốc tế, nâng cao khả năng giao lưu và hợp tác văn hóa. Đội ngũ cán bộ sau đào tạo sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong triển khai chính sách văn hóa trên địa bàn.

3.2. Tăng cường đầu tư và xã hội hóa văn hóa

Huyện cần xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn cho văn hóa, đảm bảo ngân sách phân bổ hợp lý giữa các lĩnh vực. Ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất cho vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số. Khuyến khích doanh nghiệp và cá nhân tham gia đầu tư vào các dự án văn hóa thông qua cơ chế ưu đãi thuế, đất đai. Phát triển đa dạng các loại hình văn hóa, từ truyền thống đến hiện đại, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhân dân. Xây dựng quỹ hỗ trợ văn hóa để huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là từ cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

IV. Kết luận và khuyến nghị chính sách văn hóa huyện Tuy Đức

Sau hơn 15 năm triển khai, chính sách phát triển văn hóa huyện Tuy Đức đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cộng đồng. Tuy nhiên, những hạn chế về nguồn lực, đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất vẫn là rào cản lớn. Để phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội, huyện cần tập trung vào ba khía cạnh: nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường nguồn lực và đẩy mạnh xã hội hóa. Kết quả nghiên cứu cho thấy, chính sách văn hóa chỉ phát huy hiệu quả khi có sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và cộng đồng. Huyện cần xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với phát triển kinh tế, đảm bảo mục tiêu bền vững. Những khuyến nghị từ nghiên cứu sẽ là cơ sở quan trọng để huyện hoạch định chiến lược phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.

4.1. Khuyến nghị đối với Trung ương

Trung ương cần tăng cường hỗ trợ huyện Tuy Đức về nguồn lực tài chính và chuyên môn. Xây dựng cơ chế đặc thù cho vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa để thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa. Ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực văn hóa. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ văn hóa cấp huyện theo chương trình quốc gia, đảm bảo chất lượng và tính chuyên nghiệp. Hỗ trợ huyện trong việc xây dựng hệ thống thông tin quản lý văn hóa hiện đại, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

4.2. Khuyến nghị đối với huyện Tuy Đức

Huyện cần xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn cho văn hóa, ưu tiên vùng sâu, vùng xa. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thông qua các chương trình đào tạo chuyên sâu. Đẩy mạnh xã hội hóa văn hóa bằng cách huy động sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và cá nhân. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các ngành, đoàn thể để triển khai đồng bộ các hoạt động văn hóa. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và truyền thông văn hóa để mở rộng phạm vi tiếp cận. Đảm bảo sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tuy Đức được thành lập theo Nghị định 142/2006/NĐ-CP của Chính phủ, là một địa bàn miền núi biên giới trọng yếu nằm ở phía Tây tỉnh Đắk Nông với tổng diện tích tự nhiên 112.327 ha, chiếm 17,2% diện tích toàn tỉnh. Địa phương sở hữu quy mô dân số trên 54.000 người với sự hội tụ của 24 dân tộc anh em cùng chung sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có 27.246 người, chiếm gần 48% dân số toàn huyện và phân bố tại 6 xã trực thuộc. Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2016 - 2020 duy trì ở mức ấn tượng trên 11,26% và giá trị sản xuất bình quân năm 2020 đạt 71,496 triệu đồng một người mỗi năm, công tác phát triển văn hóa tại đây vẫn đối mặt với nhiều rào cản gay gắt. Sự xâm nhập của lối sống ngoại lai, nguy cơ mai một các lễ hội truyền thống, không gian cồng chiêng của người M'nông cùng điều kiện cơ sở hạ tầng thiếu thốn đang đặt ra yêu cầu cấp bách về việc hoàn thiện thể chế quản lý.

Mục tiêu nghiên cứu then chốt của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, làm rõ thực trạng thực thi chính sách phát triển văn hóa trên địa bàn huyện Tuy Đức giai đoạn 2015 - 2020, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 6 đơn vị hành chính cấp xã gồm Đắk Buk So, Quảng Tâm, Quảng Tân, Đắk R’Tih, Quảng Trực và Đắk Ngo. Ý nghĩa của đề tài được khẳng định thông qua việc thúc đẩy các chỉ số văn hóa cơ sở: gia tăng tỷ lệ gia đình văn hóa từ 63% lên 72,75%, tỷ lệ thôn bon bản văn hóa từ 54% lên 62%, và xây dựng môi trường văn minh công sở tại 97,59% cơ quan đơn vị, góp phần giữ vững an ninh biên giới và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung tiếp cận liên ngành giữa lý thuyết chu trình chính sách công, văn hóa học và xã hội học quản lý. Chu trình chính sách công được xác định là một tiến trình logic bao gồm các mắt xích: nhận diện vấn đề, hoạch định, ban hành, tổ chức thực thi, theo dõi đánh giá và hoàn thiện chính sách. Dưới góc độ quản lý nhà nước, chính sách phát triển văn hóa là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu, công cụ và giải pháp giải quyết các vấn đề văn hóa dựa trên điều kiện vật chất và tinh thần sẵn có. Nghiên cứu kế thừa định nghĩa của tổ chức UNESCO và tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực nội sinh của sự phát triển bền vững đất nước.

Khung phân tích tập trung vào 3 nhóm công cụ chính sách trọng tâm:

• Công cụ pháp lý: Hệ thống luật, nghị định của Chính phủ như Nghị định 110/2018/NĐ-CP về quản lý lễ hội, Nghị định 122/2018/NĐ-CP về xét tặng danh hiệu văn hóa và các quyết định quản lý của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông.
• Công cụ kinh tế: Cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước, ưu đãi thuế, tài trợ công và huy động xã hội hóa các nguồn lực đầu tư thiết chế văn hóa.
• Công cụ hành chính: Phương thức kiểm tra, thanh tra, giám sát chuyên môn và hướng dẫn nghiệp vụ của bộ máy hành chính các cấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ hơn 30 báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, văn kiện chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh ủy Đắk Nông và Ủy ban nhân dân huyện Tuy Đức giai đoạn 2015 - 2020, tiêu biểu như Nghị quyết 33-NQ/TW, Kế hoạch 630/KH-UBND tỉnh Đắk Nông và Kế hoạch 180/KH-UBND huyện Tuy Đức. Nguồn dữ liệu thực chứng được tổng hợp qua quá trình khảo sát thực địa tại các thôn, bon, bản trên toàn huyện.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu, đề tài áp dụng kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích bao phủ toàn bộ 6 xã trên địa bàn, khảo sát thực tế tại 71 thôn, bon đã ban hành quy ước, hương ước và tập trung sâu vào nhóm đối tượng đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 48% dân số địa phương. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp kết hợp với phương pháp định tính và điều tra thực tế là nhằm nhận diện chuẩn xác những bất cập thể chế, tính chất phân tán của địa bàn vùng cao biên giới và đánh giá toàn diện chu trình thực hiện chính sách trong khung thời gian 5 năm (2015 - 2020).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở đạt được nhiều bước tiến định lượng rõ rệt. Giai đoạn 2015 - 2020, tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu văn hóa tại Tuy Đức tăng từ 63% lên 72,75% (tăng 9,75 điểm phần trăm); tỷ lệ thôn, bon, bản văn hóa tăng từ 54% lên 62% (tăng 8 điểm phần trăm); tỷ lệ cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa tăng từ 85% lên 97,59% (tăng 12,59 điểm phần trăm). Đến năm 2020, đã có 71/73 thôn, bon, bản xây dựng và đưa vào thực thi hương ước, quy ước nếp sống mới.

Thứ hai, mạng lưới truyền thông cơ sở và dịch vụ xã hội gắn liền với văn hóa được củng cố đồng bộ. Toàn bộ 6/6 xã được phủ sóng hệ thống truyền thanh không dây phát đều đặn 3 buổi mỗi ngày. Mạng lưới y tế đạt tỷ lệ 100% xã đạt chuẩn quốc gia với 98% dân số tham gia bảo hiểm y tế; hệ thống trường lớp xóa bỏ hoàn toàn tình trạng học ca 3, giảm phòng học tạm từ 87 phòng xuống chỉ còn 6 phòng và xây dựng thành công 10 trường học đạt chuẩn quốc gia.

Thứ ba, nguồn lực tài chính công đầu tư cho văn hóa còn rất hạn chế và thiếu tính chủ động. Trong suốt giai đoạn 2011 - 2020, tổng nguồn vốn ngân sách bố trí xây dựng các công trình thiết chế văn hóa trên toàn huyện chỉ đạt khoảng 22 tỷ đồng, chủ yếu dùng để xây mới và sửa chữa nhà văn hóa thôn, bon. Cấp huyện và cấp xã hoàn toàn không được tham gia vào quy trình phân bổ nguồn kinh phí sự nghiệp văn hóa từ cấp trên, khiến công tác lập kế hoạch dài hạn rơi vào tình trạng thụ động.

Thứ tư, di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng. Trong cộng đồng 24 dân tộc tại chỗ, đặc biệt là người M'nông, số lượng nghệ nhân nắm giữ kỹ năng diễn tấu cồng chiêng và các nghi lễ cổ truyền ngày càng giảm sút do tuổi cao sức yếu. Kinh phí tổ chức thăm hỏi, tặng quà già làng, người có uy tín hàng năm chỉ đạt trên 150 triệu đồng, chưa đủ tạo động lực kinh tế để khuyến khích thế hệ trẻ theo học và duy trì mạch nguồn di sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của những khoảng trống trong thực thi chính sách xuất phát từ nền tảng kinh tế địa phương còn mang nặng tính tự nhiên với ngành nông nghiệp chiếm tới 78,17% cơ cấu kinh tế. Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn cả giai đoạn 2016 - 2020 chỉ đạt 208,76 tỷ đồng, trong khi tổng chi ngân sách địa phương lên đến 1.431,32 tỷ đồng. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện năm 2020 vẫn ở mức 30,83%, đặc biệt tỷ lệ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ chiếm tới 45,57%, khiến việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho các hoạt động văn hóa gặp vô vàn trở ngại.

So sánh với các nghiên cứu thực hiện tại các huyện đảo như Lý Sơn tỉnh Quảng Ngãi hay đô thị loại 1 như thành phố Hải Phòng, huyện Tuy Đức chịu tác động bởi địa hình cao nguyên chia cắt mạnh với độ cao trung bình từ 400m đến 950m và đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia. Về phương thức biểu diễn trực quan, các dữ liệu về sự gia tăng của danh hiệu gia đình văn hóa và cơ quan văn hóa có thể được trình bày sinh động thông qua biểu đồ cột so sánh giai đoạn 2015 - 2020, kết hợp bảng thống kê chi tiết cơ cấu vốn đầu tư 22 tỷ đồng nhằm làm nổi bật khoảng cách giữa nhu cầu thụ hưởng văn hóa thực tế và nguồn lực được cấp phát.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, cải cách cơ chế phân cấp và phân bổ nguồn lực tài chính văn hóa. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện Tuy Đức cần chủ động đề xuất với Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông trao quyền tự chủ ngân sách cho cấp huyện trong việc lập dự toán văn hóa giai đoạn 2021 - 2025. Phấn đấu nâng tỷ trọng chi thường xuyên cho sự nghiệp văn hóa đạt tối thiểu 2% tổng chi ngân sách địa phương, đồng thời huy động vốn đầu tư công đạt trên 30 tỷ đồng để hoàn thiện thiết chế văn hóa cho 100% thôn, bon.

Thứ hai, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ văn hóa và đãi ngộ nghệ nhân dân gian. Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Tuy Đức chủ trì phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Nông triển khai chương trình bồi dưỡng chuyên môn định kỳ hàng năm từ năm 2021. Đảm bảo 100% công chức văn hóa cấp xã đạt chuẩn nghiệp vụ; đồng thời xây dựng chính sách trợ cấp sinh hoạt cố định cho ít nhất 80% nghệ nhân cồng chiêng và người nắm giữ tri thức dân gian M'nông.

Thứ ba, phát triển chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa gắn với du lịch cộng đồng biên giới. Ủy ban nhân dân huyện Tuy Đức phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành triển khai các tour du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa trong giai đoạn 2022 - 2026. Thiết lập 3 đến 5 điểm du lịch cộng đồng tại xã Đắk Buk So và xã Quảng Trực, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ trọng ngành dịch vụ thương mại của huyện đạt trên 15% vào năm 2025.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa và hoàn thiện quy ước nếp sống văn minh. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện cùng chính quyền 6 xã đẩy mạnh cuộc vận động toàn dân từ năm 2021 đến 2023 nhằm chuẩn hóa 100% hương ước tại 73 thôn bon; phấn đấu đến năm 2025 đưa tỷ lệ gia đình văn hóa đạt trên 80% và thôn bon văn hóa đạt trên 70%, loại trừ hoàn toàn các hủ tục lạc hậu trong việc cưới, việc tang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ lãnh đạo và công chức hoạch định chính sách tại Ủy ban nhân dân huyện Tuy Đức, Phòng Văn hóa và Thông tin, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Nông. Các cán bộ có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển văn hóa, thiết kế chính sách đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và phân bổ ngân sách sát hợp thực tiễn.

Thứ hai, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công, Quản lý văn hóa, Xã hội học và Phát triển bền vững. Luận văn cung cấp khung phân tích chu trình chính sách công chuyên sâu tại địa bàn biên giới đặc thù, đóng vai trò như một case study hoàn chỉnh phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và tổ chức bảo tồn di sản. Công trình cung cấp nguồn tư liệu khảo sát thực địa quý báu về thực trạng biến đổi văn hóa, không gian văn hóa cồng chiêng và phong tục tập quán của 24 dân tộc tại Đắk Nông dưới tác động của kinh tế thị trường.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp phát triển du lịch cộng đồng. Các nhà đầu tư có thể nắm bắt bức tranh kinh tế - xã hội tại 6 xã biên giới, nhận diện cơ hội đầu tư vào các dự án du lịch trải nghiệm di sản gắn với tạo việc làm và sinh kế bền vững cho người dân bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Mục tiêu trọng tâm của chính sách phát triển văn hóa tại huyện Tuy Đức giai đoạn 2015 - 2020 là gì? Trả lời: Mục tiêu then chốt là xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc của 24 dân tộc, bảo tồn di sản không gian cồng chiêng M'nông, thu hẹp khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa các vùng miền và nâng tỷ lệ gia đình văn hóa đạt mức 72,75% vào năm 2020.

Câu hỏi 2: Những rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách văn hóa tại huyện Tuy Đức là gì? Trả lời: Rào cản lớn nhất là nguồn lực ngân sách eo hẹp với tổng chi văn hóa 10 năm chỉ đạt 22 tỷ đồng, kinh tế thuần nông với nông nghiệp chiếm 78,17%, tỷ lệ nghèo dân tộc thiểu số tại chỗ ở mức 45,57% và địa hình miền núi hiểm trở gây khó khăn cho việc quản lý.

Câu hỏi 3: Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa tại huyện Tuy Đức đạt kết quả định lượng nào nổi bật? Trả lời: Giai đoạn 2015 - 2020 ghi nhận tỷ lệ gia đình văn hóa tăng từ 63% lên 72,75%, tỷ lệ thôn bon văn hóa tăng từ 54% lên 62%, cơ quan văn hóa đạt 97,59%, cùng với 71/73 thôn, bon, bản hoàn thiện việc ban hành hương ước, quy ước nếp sống mới.

Câu hỏi 4: Luận văn đề xuất giải pháp cụ thể nào để bảo tồn bản sắc văn hóa của người M'nông? Trả lời: Tác giả đề xuất xây dựng chính sách trợ cấp hàng tháng cho ít nhất 80% nghệ nhân cồng chiêng, nâng mức ngân sách hỗ trợ người có uy tín vượt mức 150 triệu đồng mỗi năm và gắn bảo tồn di sản với phát triển 3 đến 5 điểm du lịch homestay cộng đồng.

Câu hỏi 5: Đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật nhất của luận văn là gì? Trả lời: Luận văn là công trình đầu tiên phân tích toàn diện chu trình chính sách phát triển văn hóa tại huyện biên giới Tuy Đức, cung cấp bộ dữ liệu thực chứng của 6 xã và đề xuất khung giải pháp đồng bộ giữa kinh tế, thiết chế và xã hội hóa.

Kết luận

Những đóng góp cốt lõi của nghiên cứu được đúc kết qua các điểm chính:

• Khẳng định vai trò sống còn của chính sách văn hóa như một trụ cột bảo đảm an ninh biên giới và ổn định kinh tế - xã hội trên diện tích 112.327 ha của huyện Tuy Đức.
• Phản ánh trung thực các chỉ số văn hóa cơ sở với 72,75% gia đình văn hóa và 71/73 thôn bon ban hành quy ước nếp sống mới.
• Bóc tách rõ nét điểm nghẽn về nguồn lực đầu tư 22 tỷ đồng trong 10 năm và tình trạng mai một di sản cồng chiêng của đồng bào thiểu số chiếm 48% dân số.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về phân cấp ngân sách, nâng cao năng lực nhân sự, phát triển công nghiệp văn hóa và xã hội hóa.
• Xác định lộ trình triển khai cụ thể gắn với chỉ tiêu nâng tỷ trọng dịch vụ vượt 15% và tỷ lệ thôn bon văn hóa đạt trên 70% vào năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện cơ sở lý luận chính sách công trong lĩnh vực văn hóa và cung cấp cẩm nang thực tiễn cho các nhà quản lý vùng Tây Nguyên. Lộ trình tiếp theo cần tập trung thể chế hóa các khuyến nghị vào Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025 của huyện Tuy Đức. Các cơ quan quản lý, học giả và doanh nghiệp hãy tích cực tham khảo, ứng dụng luận văn nhằm biến các giá trị di sản bản địa thành động lực phát triển bền vững cho vùng đất biên cương Đắk Nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm về văn hóa Trong đời sống giao tiếp xã hội và học thuật của nhân loại, văn hóa là khái niệm được dùng rất phổ biến, gắn với các hoạt động của con người. Trong khoa học, xã hội và nhân văn, văn hóa là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau.

Mỗi ngành khoa học, xã hội, nhân loại lại có cách tiếp cận văn hóa riêng, vì thế văn hóa trở thành khái niệm vô cùng đa nghĩa. Trên thực tế, văn hóa có thể được dùng với nghĩa thông thường để chỉ trình độ học vấn, mức độ ứng xử lịch sự của con người, hoặc dùng chỉ tập quán, thói quen của một nhóm người, một cộng đồng. Văn hóa cũng có thể được dùng với nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ văn minh của một giai đoạn lịch sử của dân tộc hay của nhân loại. Văn hóa cũng có thể được dùng để chỉ sự đánh giá phẩm chất con người của những cá nhân và cộng đồng (có văn hoá, thiếu văn hóa…).

Trong lịch sự loài người, thuật ngữ ‘‘văn hóa’’ đã xuất hiện rất sớm. Tại Phương Tây, chữ văn hóa culture - Tiếng Anh, Tiếng Pháp đều viết giống nhau) có nguồn gốc từ chữ Latinh Cultus với nghĩa gốc khởi nguyên là ‘‘gieo trồng’’, ‘‘vun sới’’, trong trồng trọt cây lương thực (nghĩa là chăm sóc cây cối từ gieo hạt, nảy mầm, lên cây, đơm hoa, kết trái). Sau này, chữ culture ‘‘văn hóa’’ được mở rộng dùng trong đời sống xã hội, chỉ sự ‘‘gieo trồng trí tuệ’’ cho con người, giáo dục – đào tạo con người, hình thành phát triển con người và cộng đồng dân tộc [12, tr. Trong lịch sử Phương Đông, quan niệm văn hóa được nói đến nhiều ờ Trung Quốc cổ xưa, thể hiện qua cách chiết tự chữ nghĩa.

Văn hóa là “nhân văn, giáo hóa”, “văn trị giáo hóa”. “Nhân văn, giáo hóa” có nghĩa là “đem cái đẹp của con người” – tức là các giá trị nhân văn làm chuẩn mực để thay đổi con người thoát khỏi tình trạng hoang dã, lạc hậu, kém hiểu biết. Nói cách khác, văn hóa là làm cho người ta trở nên đẹp đẻ - cái đẹp chỉ có ở người. “Văn trị giáo hóa” là lấy văn đức 8 để giáo hóa, đưa con người vào trật tự, kỷ cương, phép tắc, lễ nghĩa mà tổ chức, quản lý, cai trị họ, lấy “văn trị” đối lập với “vũ trị”[12, tr.

Cuối thế kỷ XX, UNESCO đưa ra quan niệm: “văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo” của “các cá nhân và các cộng đồng” trong quá khứ và trong hiện tại. Qua thời gian, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của từng dân tộc”, đồng thời vào thế kỷ XXI, năm 2002 UNESCO lại tiếp tục bổ sung định nghĩa về văn hóa như sau: “văn hóa nên được đề cập đến như một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ giá trị truyền thống và đức tin…”[13, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh (1943) đã từng đưa ra định nghĩa khá đầy đủ về văn hóa, đó là: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.

Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự tồn tại” [12, tr. Với việc đưa ra định nghĩa khái niệm văn hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giúp chúng ta hiểu văn hóa cụ thể và đầy đủ hơn. Suy cho cùng, mọi hoạt động của con người trước hết đều “vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống”, những hoạt động sống đó trải qua thực tiễn và thời gian được lặp đi, lặp lại thành những thói quen, tập quán, chắt lọc thành những chuẩn mực, những giá trị vật chất và tinh thần được tích lũy, lưu truyền từ đời này qua đời khác thành kho tàng quý giá mang bản sắc riêng của mỗi cộng đồng, góp lại mà thành di sản văn hóa của toàn nhân loại. Khái niệm về chính sách Từ điển bách khoa Việt Nam đã đưa ra khái niệm về chính sách như sau: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ.

Chính 9 sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa. Theo Trần Đình Thanh (2016), “Chính sách là sách lược và kế hoạch cụ thể để đạt được mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế”. Franc Ellis cho rằng: “Chính sách được xác định như là đường lối hành động mà Chính phủ lựa chọn đối với mọi lĩnh vực của nền kinh tế, kể cả mục tiêu mà Chính phủ tìm kiếm và lựa chọn các phương pháp để theo đuổi các mục tiêu đó” [20, tr.

Theo Vũ Cao Đàm (2011): “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo ra sự ưu đãi một hoặc một nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”. Theo đó thì khái niệm “hệ thống xã hội” được hiểu theo một ý nghĩa khái quát. Đó có thể là một quốc gia, một khu vực hành chính, một doanh nghiệp, một nhà trường. Chính sách là chủ trương, định hướng cơ bản được cơ quan có thẩm quyền xây dựng trên cơ sở đường lối, chiến lược của Nhà nước trong từng lĩnh vực cụ thể hoặc trong quy hoạch phát triển tổng thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.

Những quan điểm này đề cập đến phạm trù chính sách theo những khía cạnh khác nhau và theo những mục đích khác nhau. Tuy nhiên, khi đề cập đến phạm trù chính sách cần phải làm rõ: Chính sách là gì? Ai là người tạo ra nó? Nó tác động đến ai, đến cái gì? Từ yêu cầu trên có thể hiểu rằng, chính sách là công cụ, là biện pháp can thiệp của Nhà nước vào một ngành, một lĩnh vực hay toàn bộ nền kinh tế theo những mục tiêu nhất định, với những điều kiện thực hiện nhất định và trong một thời gian xác định [8]. Trong tài liệu của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2011) về hoạch định và phân tích chính sách công đã đưa nội dung khái niệm chính sách và chính sách công như sau: “chính sách là những hành vi ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định”. 10 Chính sách công “là những quy định về sự ứng xử của Nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng” [14, tr.

Võ Khánh Vinh (2012) đã đưa ra khái niệm chính sách công: “chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu và giải pháp, công cụ chính sách, nhằm giải quyết các vấn đề xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định” [31]. Khái niệm về chính sách văn hóa Mọi quốc gia, dù thành văn hay bất thành văn, đều có chính sách văn hóa của mình. Nhìn chung, trong quá trình phát triển, chính sách văn hóa ban đầu thường là một bộ phận trong chính sách chung của quốc gia, sau đó, tùy thuộc vào sự phát triển của quan niệm về văn hóa và sức mạnh của văn hóa, chính sách văn hóa đã trở thành một bộ phận độc lập, tất nhiên là vẫn nằm trong hệ thống chính sách của quốc gia đó. Sự lớn mạnh của bộ phận chính sách này đã đòi hỏi một sự nghiên cứu về nó.

Nửa cuối thế kỷ XX đã chứng kiến sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý văn hóa trên thế giới về vấn đề này. Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO), chính sách văn hóa là một tổng thể các nguyên tắc hoạt động, các cách thực hành, các phương pháp quản lý hành chính và phương pháp sử dụng ngân sách của Nhà nước dùng làm cơ sở cho các hoạt động văn hóa nghệ thuật [33]. UNESCO vào năm 1967 đã đưa ra một quan niệm về chính sách văn hóa như: “Chính sách văn hóa là một tổng thể những thực hành xã hội hữu thức và có suy tính kỹ về những can thiệp hay không can thiệp của Nhà nước vào các hoạt động văn hóa nhằm vào việc đáp ứng nhu cầu văn hóa của nhân dân, bằng cách sử dụng tối ưu tất cả những nguồn vật chất và nhân lực mà một xã hội nào đó sắp đặt vào một thời điểm thích hợp”[10]. Chính sách văn hóa là những tư tưởng chỉ đạo, những nguyên tắc và định hướng cơ bản trong việc xây dựng và phát triển nền văn hóa của một cộng đồng, quốc gia, dân tộc, khu vực lãnh thổ hoặc trong phạm vi quốc tế trong từng giai đoạn 11 nhất định.

Thực hiện chính sách văn hóa là một khâu quan trọng trong chu trình chính sách công. Trong thực tiễn có nhiều loại chính sách khác nhau, xuất phát từ tầm quan trọng của văn hóa do đó chính sách văn hóa là một trong những chính sách quan trọng. Chính sách này nhằm phát triển văn hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển xã hội và có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của mỗi quốc gia. Các chính sách văn hóa đều là các thực hành nhà nước dựa trên các nguồn lực về tài chính, vật lực, nhân lực trong những điều kiện có thể có của thời điểm đó.

Các tổ chức văn hóa dựa vào các nguồn lực này để triển khai các hoạt động thực thi chính sách.