I. Tổng quan chính sách cho người sau cai nghiện tại Sơn Trà
Việc thực hiện chính sách đối với người sau cai nghiện là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Tại quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng, công tác này được xem là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đảm bảo an sinh xã hội và trật tự an toàn. Chính sách này bao gồm một hệ thống các văn bản, quy định và hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề liên quan, giúp người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng và phòng chống tái nghiện. Theo định nghĩa trong nghiên cứu của Trần Ngọc Trung (2021), “người sau cai nghiện ma túy là người từng sử dụng chất ma túy và đã thực hiện xong các quy trình cai nghiện theo quy định của pháp luật và đang chịu sự quản lý của địa phương”. Mục tiêu cốt lõi của các chính sách này là tạo điều kiện để đối tượng phục hồi, ổn định tâm lý, tìm kiếm việc làm và trở thành công dân có ích. UBND quận Sơn Trà, dưới sự chỉ đạo của thành phố và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Đà Nẵng, đã triển khai nhiều chương trình hành động cụ thể. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với không ít khó khăn do đặc thù kinh tế - xã hội của một quận ven biển đang phát triển mạnh mẽ về du lịch và dịch vụ. Sự gia tăng dân số cơ học và sự xuất hiện của các loại ma túy mới làm cho tình hình tội phạm và tệ nạn ngày càng phức tạp, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những giải pháp hiệu quả và bền vững trong công tác sau cai nghiện Đà Nẵng.
1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của chính sách người nghiện ma túy
Mục tiêu chính của chính sách là tổ chức các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý, kiềm chế sự gia tăng người nghiện mới, và hỗ trợ ổn định cuộc sống sau cai. Việc thực hiện thành công chính sách này mang ý nghĩa to lớn, không chỉ giúp cá nhân người sau cai nghiện phục hồi nhân cách, sức khỏe mà còn làm giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội. Nó trực tiếp góp phần giảm tỷ lệ tội phạm, duy trì an ninh trật tự và xây dựng môi trường sống lành mạnh, phù hợp với mục tiêu chương trình “Thành phố 4 an” của Đà Nẵng.
1.2. Vai trò của các cơ quan trong chương trình phòng chống ma túy
Sự thành công của chính sách phụ thuộc vào sự vào cuộc của nhiều chủ thể. UBND quận Sơn Trà đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng kế hoạch và chỉ đạo triển khai. Lực lượng công an là nòng cốt trong việc quản lý đối tượng và đấu tranh với tội phạm. Các tổ chức đoàn thể như Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận, cảm hóa, giáo dục và tạo ra các mô hình giúp đỡ người sau cai nghiện tại cộng đồng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên là yếu tố quyết định hiệu lực và hiệu quả của chính sách.
II. Thách thức lớn trong chính sách sau cai nghiện tại Sơn Trà
Mặc dù có nhiều nỗ lực, việc thực hiện chính sách đối với người sau cai nghiện tại quận Sơn Trà vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Một trong những thách thức lớn nhất là tỷ lệ tái nghiện còn cao. Báo cáo cho thấy nhiều người sau cai nghiện trở về cộng đồng nhưng không tìm được việc làm ổn định, dẫn đến tâm lý chán nản, mặc cảm và dễ bị lôi kéo trở lại con đường cũ. Sự kỳ thị của cộng đồng và một bộ phận doanh nghiệp vẫn là một rào cản vô hình, khiến quá trình tái hòa nhập cộng đồng trở nên khó khăn hơn. Theo nghiên cứu, “tỷ lệ người sau cai nghiện có việc làm chỉ chiếm 10% số người được chữa trị, phục hồi”. Thêm vào đó, nguồn lực dành cho công tác sau cai nghiện Đà Nẵng còn hạn chế, đặc biệt là kinh phí cho các hoạt động hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm và vay vốn cho người sau cai nghiện. Năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở, đặc biệt là cấp phường, còn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng trong việc tiếp cận, tư vấn tâm lý sau cai nghiện. Công tác tuyên truyền đôi khi còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu, chưa thay đổi được nhận thức của một bộ phận người dân. Những khó khăn này đòi hỏi phải có những giải pháp đột phá và sự quyết tâm cao hơn nữa từ các cấp chính quyền để công tác phòng chống tái nghiện đạt hiệu quả thực chất.
2.1. Thực trạng quản lý sau cai tại cộng đồng còn nhiều bất cập
Công tác quản lý sau cai tại cộng đồng tại một số phường chưa được quan tâm đúng mức. Việc cập nhật, theo dõi và hỗ trợ đối tượng chưa thường xuyên, chủ yếu vẫn giao khoán cho lực lượng công an. Nhiều địa phương chưa xây dựng được các mô hình câu lạc bộ, đội nhóm tình nguyện hoạt động hiệu quả để thu hút người sau cai nghiện tham gia sinh hoạt, từ đó thiếu đi môi trường lành mạnh để họ chia sẻ và nhận được sự giúp đỡ kịp thời.
2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và đào tạo nghề
Việc vay vốn cho người sau cai nghiện còn gặp nhiều trở ngại về thủ tục và tài sản thế chấp. Mặc dù có các chính sách từ ngân hàng chính sách xã hội, nhưng không phải ai cũng đủ điều kiện tiếp cận. Công tác đào tạo nghề cho người sau cai nghiện đôi khi chưa phù hợp với nhu cầu thị trường và năng lực của học viên. Các ngành nghề được đào tạo chưa đa dạng, khiến người học khó tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp, ảnh hưởng đến mục tiêu ổn định cuộc sống sau cai.
2.3. Tác động từ tâm lý mặc cảm và sự kỳ thị của xã hội
Người sau cai nghiện thường mang trong mình tâm lý tự ti, mặc cảm tội lỗi. Họ phải đối mặt với sự phân biệt đối xử từ những người xung quanh, gây ra cảm giác cô đơn và dễ buông xuôi. Sự kỳ thị này không chỉ đến từ cộng đồng mà còn từ chính một số doanh nghiệp, khiến cơ hội giải quyết việc làm sau cai nghiện của họ bị thu hẹp đáng kể, tạo thành một vòng luẩn quẩn khó thoát.
III. Phương pháp hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập hiệu quả
Để nâng cao hiệu quả chính sách, quận Sơn Trà đã triển khai đồng bộ nhiều phương pháp hỗ trợ, tập trung vào việc tạo ra một môi trường xã hội tích cực và cung cấp các dịch vụ cần thiết. Trọng tâm là công tác tư vấn tâm lý sau cai nghiện và xây dựng các mô hình giúp đỡ người sau cai nghiện tại cơ sở. Các mô hình này, như Câu lạc bộ “Vững bước tiến lên” của phường Thọ Quang, đã trở thành nơi sinh hoạt, chia sẻ kinh nghiệm và động viên nhau vượt qua khó khăn. Hoạt động tư vấn không chỉ giúp người sau cai giải tỏa căng thẳng tâm lý mà còn trang bị cho họ những kỹ năng sống cần thiết để đối phó với cám dỗ và giải quyết xung đột trong gia đình. Bên cạnh đó, vai trò của gia đình được đề cao. Chính quyền địa phương đã tổ chức các buổi gặp gỡ, trao đổi để nâng cao nhận thức cho người thân về tầm quan trọng của sự cảm thông, động viên trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng của con em mình. Các tổ chức đoàn thể được giao nhiệm vụ cụ thể trong việc “1 kèm 1”, thường xuyên thăm hỏi, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và hỗ trợ kịp thời khi họ gặp khó khăn. Cách tiếp cận toàn diện này giúp xây dựng một mạng lưới hỗ trợ vững chắc, từ gia đình đến cộng đồng, tạo động lực mạnh mẽ cho người sau cai nghiện nỗ lực vươn lên.
3.1. Đẩy mạnh công tác truyền thông và giáo dục thay đổi hành vi
Công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng đa dạng, tập trung vào các nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Thay vì các bài nói chuyện chung chung, quận đã tổ chức các buổi tọa đàm, sân khấu hóa, chiếu phim tài liệu về tác hại của ma túy tại các khu dân cư, trường học, doanh nghiệp. Nội dung tuyên truyền nhấn mạnh rằng nghiện là một căn bệnh và người nghiện cần được giúp đỡ, qua đó từng bước xóa bỏ sự kỳ thị, tạo sự đồng thuận trong xã hội về công tác hỗ trợ người sau cai nghiện.
3.2. Phát huy vai trò của các mô hình câu lạc bộ đồng đẳng
Các câu lạc bộ quản lý sau cai và đội công tác xã hội tình nguyện tại các phường được củng cố và phát triển. Đây là nơi những người sau cai nghiện có thể sinh hoạt, giao lưu và nhận được sự tư vấn từ những người đồng cảnh ngộ đã cai nghiện thành công. Các hoạt động như tư vấn nhóm, thực hành kỹ năng phòng chống tái nghiện, giao lưu văn nghệ, thể thao đã tạo ra một môi trường thân thiện, không phán xét, giúp họ cảm thấy được thấu hiểu và có thêm niềm tin vào quá trình phục hồi.
IV. Hướng dẫn giải quyết việc làm sau cai nghiện tại Sơn Trà
Một trong những trụ cột quan trọng nhất của chính sách người nghiện ma túy là giải quyết việc làm sau cai nghiện. Tại Sơn Trà, công tác này được thực hiện thông qua một quy trình phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, các trung tâm dạy nghề và doanh nghiệp. Quận đã chủ động tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa người sau cai nghiện và các chủ doanh nghiệp trên địa bàn nhằm tháo gỡ những rào cản về tâm lý và định kiến. Nhiều doanh nghiệp đã được vận động, khuyến khích tiếp nhận lao động là người sau cai nghiện, đi kèm với các chính sách hỗ trợ từ địa phương. Công tác đào tạo nghề cho người sau cai nghiện được chú trọng, với các ngành nghề phù hợp với tình hình sức khỏe và trình độ của học viên như kỹ thuật pha chế, buồng phòng khách sạn, sửa chữa xe máy, tạo mẫu tóc. Quá trình này không chỉ trang bị tay nghề mà còn rèn luyện kỷ luật lao động và thái độ làm việc chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, chính sách vay vốn cho người sau cai nghiện từ các quỹ hỗ trợ người hoàn lương và ngân hàng chính sách xã hội được triển khai tích cực hơn, giúp họ có nguồn vốn ban đầu để tự kinh doanh nhỏ, tạo sinh kế bền vững và chủ động ổn định cuộc sống sau cai.
4.1. Quy trình liên kết đào tạo nghề và giới thiệu việc làm
UBND quận Sơn Trà đã phối hợp với các cơ sở dạy nghề xây dựng chương trình đào tạo ngắn hạn, linh hoạt. Sau khi hoàn thành khóa học, các học viên được giới thiệu đến các doanh nghiệp đã ký kết hợp tác. Quá trình này đảm bảo đầu ra cho học viên, giúp họ có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp. Trong giai đoạn 2017-2018, quận đã phối hợp với Chương trình phát triển vùng Sơn Trà hỗ trợ học nghề cho hàng chục thanh niên, nhiều người trong số đó đã có việc làm ổn định.
4.2. Chính sách khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận lao động
Để thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, chính quyền quận Sơn Trà đã đề xuất các chính sách ưu đãi như giảm thuế, hỗ trợ chi phí đào tạo ban đầu cho các doanh nghiệp tiếp nhận người sau cai nghiện vào làm việc. Đồng thời, công tác tuyên dương, khen thưởng các doanh nghiệp tiêu biểu trong hoạt động này cũng được thực hiện thường xuyên, tạo hiệu ứng lan tỏa và khuyến khích trách nhiệm xã hội của cộng đồng doanh nghiệp trong việc đảm bảo an sinh xã hội.
V. Kết quả thực hiện chính sách sau cai nghiện 2015 2020
Giai đoạn 2015-2020 ghi nhận những kết quả đáng khích lệ trong việc thực hiện chính sách đối với người sau cai nghiện tại quận Sơn Trà. Số liệu từ luận văn của Trần Ngọc Trung cho thấy công tác quản lý, hỗ trợ đã có những chuyển biến tích cực. Cụ thể, trong 5 năm, đã có 2.739 lượt người được đưa vào diện quản lý sau cai tại cộng đồng. Trong số đó, có 1.749 người được hỗ trợ người sau cai nghiện tìm được việc làm, góp phần quan trọng vào việc ổn định cuộc sống sau cai. Số người được đánh giá tiến bộ là 1.770 người, cho thấy hiệu quả của các biện pháp cảm hóa, giáo dục. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ tài chính đã phát huy tác dụng rõ rệt. Đã có 63 trường hợp được vay vốn cho người sau cai nghiện với tổng số tiền hơn 1,3 tỷ đồng để phát triển kinh tế. Ngoài ra, hơn 1.200 lượt người được hỗ trợ khó khăn đột xuất với tổng kinh phí trên 550 triệu đồng. Một chính sách nhân văn của thành phố Đà Nẵng là hỗ trợ người cai nghiện thành công từ 5-10 năm không tái nghiện. Tại Sơn Trà, đã có 17 trường hợp được nhận hỗ trợ với tổng số tiền 122 triệu đồng. Những con số này minh chứng cho nỗ lực không ngừng của UBND quận Sơn Trà và cả hệ thống chính trị trong việc hiện thực hóa các chính sách người nghiện ma túy, mang lại cuộc sống mới cho những người từng lầm lỡ.
5.1. Thống kê chi tiết về hỗ trợ việc làm và tài chính
Theo Bảng 2.1 của nghiên cứu, số người có việc làm tăng đều qua các năm, từ 122 người năm 2015 lên 435 người năm 2019. Về hỗ trợ vốn, tổng số tiền vay đã tăng từ 71 triệu đồng (2015) lên 392 triệu đồng (2019), cho thấy chính sách ngày càng được tiếp cận rộng rãi và hiệu quả hơn. Các hình thức hỗ trợ đa dạng như cho vay vốn sản xuất, hỗ trợ đột xuất, hỗ trợ sửa chữa nhà đã giúp giải quyết kịp thời các khó khăn trước mắt cho người sau cai.
5.2. Đánh giá hiệu quả các mô hình giúp đỡ người sau cai nghiện
Các mô hình giúp đỡ người sau cai nghiện như phân công đoàn thể cảm hóa, giáo dục thanh thiếu niên đã cho kết quả tích cực. Trong số các em được giao cho Hội CCB, Hội LHPN và Quận Đoàn theo dõi, nhiều em đã tiến bộ, có việc làm và không có biểu hiện tái sử dụng ma túy. Các chương trình phối hợp với các tổ chức phi chính phủ để huấn luyện kỹ năng sống và định hướng nghề nghiệp cũng đã giúp hàng chục thanh niên tìm được con đường đúng đắn, góp phần vào thành công của công tác sau cai nghiện Đà Nẵng.
VI. Hướng đi tương lai cho chính sách người sau cai nghiện ở Sơn Trà
Để phát huy những kết quả đã đạt được và khắc phục các tồn tại, việc tăng cường thực hiện chính sách đối với người sau cai nghiện tại quận Sơn Trà trong thời gian tới cần tập trung vào các giải pháp có tính bền vững và chiều sâu. Trước hết, cần tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa trong nhận thức của toàn xã hội. Cần chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác này, đặc biệt là ở cấp phường, thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tư vấn, tiếp cận và quản lý trường hợp. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa cần được đẩy mạnh, khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình hỗ trợ người sau cai nghiện. Cần xây dựng một cơ sở dữ liệu khoa học để quản lý, theo dõi và đánh giá hiệu quả của công tác quản lý sau cai tại cộng đồng. Đồng thời, cần nghiên cứu, đề xuất với thành phố và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Đà Nẵng để hoàn thiện các cơ chế, chính sách, đặc biệt là các quy định về vay vốn cho người sau cai nghiện và hỗ trợ doanh nghiệp, nhằm tạo ra một hành lang pháp lý thuận lợi hơn. Hướng đi này sẽ góp phần xây dựng một môi trường an toàn, nhân văn, nơi mỗi người lầm lỡ đều có cơ hội làm lại cuộc đời.
6.1. Giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ chuyên trách
Cần xây dựng kế hoạch đào tạo bài bản và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác sau cai nghiện. Nội dung đào tạo cần tập trung vào nghiệp vụ tư vấn tâm lý sau cai nghiện, kỹ năng quản lý khủng hoảng, và kiến thức pháp luật liên quan. Việc chuẩn hóa đội ngũ này sẽ đảm bảo tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong việc triển khai các chính sách tại cơ sở.
6.2. Tăng cường phối hợp liên ngành và xã hội hóa nguồn lực
Hiệu quả của chính sách đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các ban, ngành, đoàn thể và cộng đồng. Cần thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, rõ ràng về trách nhiệm của từng đơn vị. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa các hình thức huy động nguồn lực, không chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước mà còn vận động sự đóng góp từ các doanh nghiệp và quỹ hỗ trợ người hoàn lương để mở rộng quy mô và chất lượng các hoạt động hỗ trợ.
