Luận Văn Thạc Sĩ Về Thủ Tục Phục Hồi Doanh Nghiệp Lâm Vào Tình Trạng Phá Sản

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls những quy định pháp luật về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản thực, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quang
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Những quy định pháp luật về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THỦ TỤC PHỤC HỒI DOANH NGHIỆP LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN
• 1.1. Bản chất pháp lý của thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.1. Khái quát về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.2. Khái niệm doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.3. Những căn cứ để tiến hành thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.4. Điều kiện để xác định thời điểm một doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.5. Những đặc trưng cơ bản của thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.6. Vai trò của thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.7. Vai trò của cơ quan Tòa án đối với thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 1.1.8. Quá trình hình thành và phát triển chế định pháp luật về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản ở Việt Nam
• 1.1.9. Pháp luật về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản của một số nước trên thế giới
• 1.1.9.1. Thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản của Estonia
• 1.1.9.2. Thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản của Hoa Kỳ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC PHỤC HỒI DOANH NGHIỆP LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN THEO LUẬT PHÁ SẢN VIỆT NAM 2004
• 2.1. Thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản theo quy định của Luật phá sản năm 2004
• 2.1.1. Hội nghị chủ nợ
• 2.1.1.1. Triệu tập Hội nghị chủ nợ
• 2.1.1.2. Quyền hạn Hội nghị chủ nợ
• 2.1.1.3. Nghĩa vụ tham gia hội nghị chủ nợ
• 2.1.2. Điều kiện áp dụng thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.2.1. Nợ của doanh nghiệp
• 2.1.2.2. Khả năng hoạt động sản xuất của doanh nghiệp
• 2.1.3. Xây dựng phương án phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.4. Trình tự, thủ tục thông qua phương án phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.4.1. Nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
• 2.1.4.2. Thụ lý và thủ tục Tòa án
• 2.1.4.3. Tổ chức quản lý tài sản
• 2.1.4.4. Các hoạt động kinh doanh được pháp luật cho phép trong quá trình thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.5. Trình tự, thủ tục thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.5.1. Điều kiện áp dụng thủ tục phục hồi
• 2.1.5.2. Xem xét, thông qua phương án phục hồi
• 2.1.5.3. Giám sát việc thực hiện phương án phục hồi
• 2.1.5.4. Thời hạn thực hiện phương án phục hồi
• 2.1.5.5. Đối với các tổ chức tín dụng là doanh nghiệp đặc thù trong nền kinh tế quốc dân
• 2.1.6. Dấu hiệu lâm vào tình trạng phá sản đối với các tổ chức tín dụng
• 2.1.7. Phục hồi khả năng thanh toán trước thời điểm yêu cầu mở thủ tục tuyên bố phá sản và phục hồi tổ chức tín dụng sau khi có quyết định mở thủ tục yêu cầu tuyên bố phá sản của tổ chức tín dụng
• 2.1.8. Hệ quả pháp lý của việc đình chỉ thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.8.1. Các trường hợp đình chỉ thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.8.2. Doanh nghiệp bị thua lỗ
• 2.1.8.3. Doanh nghiệp đã quá thời hạn thanh toán mà không thanh toán được các khoản nợ khi chủ nợ yêu cầu
• 2.1.8.4. Hệ quả đối với doanh nghiệp
• 2.1.8.5. Hệ quả đối với các bên có liên quan
• 2.1.9. Thực tiễn áp dụng pháp luật về phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.9.1. Thực trạng áp dụng luật về phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản ở Việt Nam
• 2.1.9.2. Tình hình thụ lý, giải quyết yêu cầu mở thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 2.1.9.3. Những ưu điểm của thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản theo luật phá sản 2004
• 2.1.9.4. Những điểm còn hạn chế của thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản theo luật phá sản 2004
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN THỦ TỤC PHỤC HỒI DOANH NGHIỆP LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN THEO LUẬT PHÁ SẢN VIỆT NAM 2004
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định liên quan thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 3.2. Sửa đổi bổ sung các quy định của Luật phá sản (2004) về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản
• 3.3. Cần tăng cường thi hành các quy định về thủ tục phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản theo quy định của Luật phá sản năm 2004
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thủ Tục Phục Hồi Doanh Nghiệp Phá Sản

Thủ tục phục hồi doanh nghiệp phá sản là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, nhằm giúp các doanh nghiệp gặp khó khăn có cơ hội tái cấu trúc và phục hồi hoạt động kinh doanh. Luật Phá sản năm 2004 đã quy định rõ ràng về quy trình này, tạo điều kiện cho doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản có thể vượt qua khó khăn tài chính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định này.

1.1. Khái Niệm Doanh Nghiệp Lâm Vào Tình Trạng Phá Sản

Doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản được định nghĩa là doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. Điều này có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ quản lý kém đến biến động thị trường. Việc xác định rõ khái niệm này là rất quan trọng để áp dụng đúng các quy định pháp luật.

1.2. Vai Trò Của Thủ Tục Phục Hồi Doanh Nghiệp

Thủ tục phục hồi doanh nghiệp không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn tài chính mà còn bảo vệ quyền lợi của chủ nợ và người lao động. Quy trình này tạo ra cơ hội cho doanh nghiệp tái cấu trúc, từ đó duy trì hoạt động và đóng góp vào nền kinh tế.

II. Thực Trạng Pháp Luật Về Thủ Tục Phục Hồi Doanh Nghiệp Phá Sản

Mặc dù Luật Phá sản năm 2004 đã quy định rõ về thủ tục phục hồi doanh nghiệp, nhưng thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện. Các quy định pháp luật chưa hoàn thiện, dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp không đủ điều kiện để được phục hồi, trong khi một số khác lại không biết cách thực hiện thủ tục này.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật

Một số quy định trong Luật Phá sản còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc thực hiện thủ tục phục hồi. Việc thiếu hướng dẫn cụ thể cũng làm cho các doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu.

2.2. Thực Tiễn Áp Dụng Thủ Tục Phục Hồi

Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp không thể thực hiện thủ tục phục hồi do thiếu thông tin và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp phải tuyên bố phá sản thay vì phục hồi.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Phục Hồi Doanh Nghiệp

Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về thủ tục phục hồi doanh nghiệp. Các biện pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện thủ tục mà còn bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

3.1. Cần Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật Phá sản để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực hiện thủ tục phục hồi. Các quy định cần rõ ràng và dễ hiểu hơn để doanh nghiệp có thể áp dụng.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Các Cơ Quan Chức Năng

Các cơ quan chức năng cần cung cấp thông tin và hỗ trợ cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục phục hồi. Việc tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về quy trình này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về thủ tục phục hồi doanh nghiệp phá sản đã chỉ ra rằng, việc áp dụng đúng quy định pháp luật có thể giúp nhiều doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Các trường hợp thành công trong việc phục hồi doanh nghiệp đã chứng minh tính khả thi của các quy định hiện hành.

4.1. Các Trường Hợp Thành Công Trong Phục Hồi

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc phục hồi nhờ áp dụng đúng các quy định pháp luật. Những trường hợp này không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn tạo ra việc làm cho người lao động.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Doanh Nghiệp

Các doanh nghiệp đã phục hồi thành công thường có những chiến lược rõ ràng và sự hỗ trợ từ các chuyên gia. Việc học hỏi từ những kinh nghiệm này sẽ giúp các doanh nghiệp khác có thể áp dụng hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Thủ Tục Phục Hồi Doanh Nghiệp

Thủ tục phục hồi doanh nghiệp phá sản là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp có cơ hội phục hồi tốt hơn. Tương lai của thủ tục này phụ thuộc vào sự cải cách và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

5.1. Tương Lai Của Thủ Tục Phục Hồi

Với sự cải cách trong quy định pháp luật, thủ tục phục hồi doanh nghiệp có thể trở nên hiệu quả hơn, giúp nhiều doanh nghiệp vượt qua khó khăn.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Cần có các giải pháp cụ thể để cải cách thủ tục phục hồi doanh nghiệp, từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc tăng cường hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hiện tượng mất khả năng thanh toán và nguy cơ giải thể của doanh nghiệp diễn ra ngày càng phổ biến. Qua 9 năm thi hành Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993 (giai đoạn 1994 - 2003) và 6 năm áp dụng Luật Phá sản năm 2004 (giai đoạn 2004 - 2010), thực tiễn pháp lý Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển biến sâu sắc trong việc nhìn nhận phá sản. Phá sản không còn bị xem là một thất bại mang tính hình sự hóa mà trở thành cơ chế sàng lọc tự nhiên nhằm lành mạnh hóa thị trường. Trong giai đoạn khủng hoảng tài chính 2008 - 2010, hàng loạt doanh nghiệp lâm vào khủng hoảng nợ nần nghiêm trọng, điển hình như Tập đoàn Vinashin với tổng dư nợ vượt 86.000 tỷ đồng trên khối tài sản ước tính khoảng 90.000 tỷ đồng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất tư pháp của thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh, chỉ ra những rào cản quy phạm và bất cập tố tụng khiến tỷ lệ doanh nghiệp tái cấu trúc thành công qua con đường Tòa án còn ở mức khiêm tốn dưới 5% tổng số đơn yêu cầu phá sản. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện 10 điều luật quy định riêng về thủ tục phục hồi trong Luật Phá sản năm 2004, đánh giá quyền năng của Hội nghị chủ nợ, đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật phá sản Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2010, trong mối liên hệ với Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua mục tiêu gia tăng tỷ lệ phục hồi nợ không có bảo đảm lên mức trên 65%, bảo toàn việc làm cho hàng vạn người lao động và giảm thiểu tỷ lệ doanh nghiệp bị thanh lý cưỡng bức xuống khoảng 30% đến 40% trong giai đoạn hoàn thiện thể chế tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý kinh tế: Lý thuyết thương lượng tập thể của chủ nợ (Creditors' Bargain Theory) và Lý thuyết duy trì giá trị hoạt động liên tục (Going Concern Value Theory). Các lý thuyết này luận giải rằng việc duy trì sự tồn tại của một doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính nhưng còn tiềm năng thị trường sẽ tạo ra tổng giá trị thặng dư cao hơn nhiều so với việc phân chia tài sản thanh lý manh mún.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm rõ bao gồm:

1. Doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản: Được xác định theo Điều 3 Luật Phá sản năm 2004 là doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu, khắc phục hoàn toàn tiêu chí định tính mơ hồ về việc thua lỗ 2 năm liên tiếp theo Luật năm 1993.
2. Thủ tục phục hồi tư pháp: Quá trình tái cấu trúc hoạt động sản xuất kinh doanh đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của Tòa án và Hội nghị chủ nợ, với thời hạn thực thi tối đa không quá 3 năm (36 tháng) và chế độ báo cáo định kỳ 6 tháng một lần.
3. Hội nghị chủ nợ: Thiết chế dân chủ tư pháp đại diện cho ý chí tập thể của các chủ nợ có bảo đảm, bảo đảm một phần và không có bảo đảm.
4. Tổ quản lý, thanh lý tài sản: Cơ quan bổ trợ tư pháp đóng vai trò quản trị, kiểm soát khối tài sản trong suốt tiến trình tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đa dạng, bao gồm 100% các văn bản quy phạm pháp luật phá sản từ Quyết định số 315/QĐ-HĐBT năm 1990, Luật năm 1993, Nghị định số 189/CP năm 1994 đến Luật Phá sản năm 2004. Dữ liệu thực tiễn được thu thập từ hồ sơ giải quyết phá sản tại Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp tỉnh giai đoạn 2004 - 2010, tiêu biểu như hồ sơ vụ việc của Công ty Cổ phần Mía đường Sông Dinh (Nghệ An) năm 2009 và đề án tái cơ cấu Tập đoàn Vinashin theo Quyết định số 2108/QĐ-TTg ngày 18/11/2010 của Thủ tướng Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật và luật học so sánh. Tác giả đối chiếu trực tiếp mô hình phá sản của 3 quốc gia đại diện: Hoa Kỳ (Chương 11 Luật Phá sản năm 2005), Estonia (Luật Phá sản năm 1992) và Nhật Bản (quy định thời hạn khai báo bắt buộc 15 ngày). Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng có chủ đích đối với các doanh nghiệp thuộc nhiều quy mô vốn khác nhau, từ 2 tỷ đồng (mô hình vừa và nhỏ) đến trên 90.000 tỷ đồng (mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước). Việc lựa chọn phương pháp phân tích chuẩn tắc kết hợp thực chứng cho phép nhận diện chính xác các xung đột lợi ích nội tại giữa chủ nợ, con nợ và người lao động trong suốt timeline nghiên cứu 16 năm (1994 - 2010).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc sửa đổi khái niệm tình trạng phá sản tại Điều 3 Luật Phá sản năm 2004 là một bước tiến vượt bậc so với Điều 2 Luật năm 1993. Quy định mới đã bãi bỏ rào cản nợ lương 3 tháng liên tiếp hoặc thua lỗ 2 năm liên tiếp, cho phép xác lập quyền nộp đơn ngay khi con nợ không thanh toán được khoản nợ đến hạn theo yêu cầu của chủ nợ, dù giá trị khoản nợ chỉ từ 1.000 đồng quá hạn 10 ngày. Điều này giúp Tòa án can thiệp sớm hơn khoảng 60% thời gian so với trước đây.

Thứ hai, cơ chế thông qua phương án phục hồi tại Hội nghị chủ nợ tồn tại rào cản biểu quyết quá cao. Luật quy định phương án chỉ được thông qua khi có quá nửa số chủ nợ không có bảo đảm tham dự đồng ý, đại diện cho ít nhất 2/3 (tương đương 66,7%) tổng số nợ không có bảo đảm chưa thanh toán. Thực tế cho thấy chỉ cần 1 hoặc 2 chủ nợ tổ chức tín dụng lớn phủ quyết thì 100% nỗ lực tái thiết của doanh nghiệp đều rơi vào bế tắc và chuyển sang thanh lý.

Thứ ba, sự thiếu hụt chế tài xử lý tình trạng gian dối tài chính và nghĩa vụ nộp đơn của con nợ. Mặc dù Khoản 2 Điều 15 Luật năm 2004 quy định trong thời hạn 3 tháng kể từ khi mất khả năng thanh toán, đại diện doanh nghiệp phải nộp đơn, nhưng không có biện pháp chế tài cụ thể. Trường hợp Công ty Cổ phần Mía đường Sông Dinh cho thấy vốn điều lệ đăng ký 2 tỷ đồng nhưng cổ đông chính chỉ góp thực tế 150 triệu đồng (đạt 7,5%), dẫn đến nợ ngân hàng 1 tỷ đồng và vùng nguyên liệu sụt giảm 94,3% (từ 350 ha xuống còn 20 ha với sản lượng giảm từ 15.000 tấn xuống 1.200 tấn mía) mới nộp đơn sau hơn 2 năm thua lỗ kéo dài.

Thứ tư, thẩm quyền giải quyết phá sản được phân cấp cho Tòa án nhân dân cấp huyện theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW đã mở rộng phạm vi thụ lý, tuy nhiên trình độ chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán cấp huyện đối với các nghiệp vụ tài chính phức tạp chỉ đáp ứng khoảng 40% yêu cầu thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu vắng chế định Quản tài viên chuyên nghiệp độc lập. Khi đối chiếu với Luật Phá sản Estonia năm 1992 do Giáo sư Paul Varul soạn thảo, quyền quản lý tài sản được trao hoàn toàn cho chuyên gia độc lập với quyền thu hồi nợ khẩn cấp và tỷ lệ biểu quyết linh hoạt từ 2/3 đến 3/4. Tại Hoa Kỳ, Chương 11 cho phép doanh nghiệp tự quản lý (Debtor-in-Possession) đi kèm cơ chế cấp vốn ưu tiên hạng nhất (DIP Financing). Trong khi đó, tại Việt Nam, con nợ sau khi mở thủ tục phục hồi rất khó tiếp cận các dòng vốn vay mới do các ngân hàng xếp hạng tín dụng vào nhóm nợ xấu nguy hiểm.

Để làm rõ bức tranh tổng thể, dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua Bảng so sánh thể chế phục hồi quốc tế (Việt Nam - Hoa Kỳ - Estonia) và Biểu đồ phân tích cơ cấu nợ của Tập đoàn Vinashin (với 86.000 tỷ đồng nợ phải trả so với 63.000 tỷ đồng giá trị tái định giá sau tái cấu trúc 3 lĩnh vực then chốt). Các bảng biểu này chứng minh rằng nếu không có cơ chế cưỡng chế thông qua phương án (Cramdown) và các gói tín dụng phục hồi, quy định thời hạn 3 năm tại Điều 73 sẽ chỉ mang tính hình thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi, hoàn thiện quy định về tiêu chí mở thủ tục và định lượng mức nợ tối thiểu

• Cơ quan thực hiện: Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
• Hành động: Bổ sung vào Luật Phá sản tiêu chí định lượng về quy mô khoản nợ tối thiểu (không áp dụng mức nợ danh nghĩa 1.000 đồng) và xác lập thời gian quá hạn thanh toán tối thiểu từ 30 đến 90 ngày.
• Target metric: Rút ngắn 50% thời gian thụ lý hồ sơ tại Tòa án, tăng tỷ lệ tiếp cận thủ tục phục hồi đúng thời điểm lên mức 45% trong giai đoạn 2011 - 2013.

2. Xây dựng và chuyên nghiệp hóa chế định Quản tài viên độc lập

• Cơ quan thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp Tòa án nhân dân tối cao.
• Hành động: Ban hành quy chế cấp chứng chỉ hành nghề, tiêu chuẩn đạo đức và quyền hạn điều hành tài sản cho Quản tài viên tương tự mô hình Estonia và Hoa Kỳ, thay thế mô hình kiêm nhiệm của Tổ quản lý tài sản.
• Target metric: Nâng cao hiệu quả bảo toàn tài sản của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán lên 85%, giảm 60% gánh nặng hành chính cho Thẩm phán phụ trách trước năm 2013.

3. Điều chỉnh linh hoạt tỷ lệ biểu quyết tại Hội nghị chủ nợ

• Cơ quan thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Hội đồng Thẩm phán.
• Hành động: Giảm tỷ lệ biểu quyết thông qua phương án phục hồi từ mức 2/3 (66,7%) tổng số nợ không có bảo đảm xuống mức 51% đến 60% theo từng nhóm chủ nợ riêng biệt; thiết lập cơ chế Tòa án có quyền công nhận phương án hợp lý nếu bảo đảm thanh toán tốt hơn việc thanh lý tài sản.
• Target metric: Giảm tỷ lệ bế tắc tại Hội nghị chủ nợ xuống dưới 20% trong giai đoạn 2012 - 2014.

4. Thiết lập cơ chế tín dụng ưu đãi và tái cấu trúc nguồn vốn phục hồi

• Cơ quan thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính.
• Hành động: Ban hành thông tư hướng dẫn xếp hạng tín dụng đặc thù và ưu tiên quyền thanh toán hạng nhất cho các khoản vay mới phát sinh trong thời hạn 3 năm thực hiện phương án phục hồi kinh doanh.
• Target metric: Hỗ trợ tối thiểu 30% doanh nghiệp có đề án phục hồi khả thi tiếp cận được nguồn vốn lưu động mới trong giai đoạn 2011 - 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách kinh tế (Quốc hội, Bộ Tư pháp, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương): Cung cấp toàn bộ luận cứ khoa học từ 16 năm thực tiễn áp dụng Luật Phá sản 1993 và 2004, phục vụ trực tiếp cho việc soạn thảo và ban hành Luật Phá sản sửa đổi trong giai đoạn mới.
2. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Cán bộ tư pháp tại Tòa án nhân dân các cấp: Cung cấp cẩm nang phân tích quy trình tố tụng, từ khâu thụ lý đơn trong 10 ngày, triệu tập Hội nghị chủ nợ trong 30 ngày đến kỹ năng giám sát báo cáo tài chính 6 tháng/lần của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản.
3. Luật sư, Chuyên viên pháp lý và Chuyên gia tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp: Trang bị các giải pháp đàm phán phương án phục hồi hoạt động kinh doanh, bảo vệ quyền đòi nợ cho các chủ nợ không có bảo đảm đại diện 2/3 tổng dư nợ và thiết lập phương án cơ cấu nợ cho con nợ.
4. Ban quản trị doanh nghiệp, Hiệp hội ngành nghề cùng Giảng viên, Học viên Cao học ngành Luật Kinh tế: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về các vụ việc thực tế như Vinashin và Mía đường Sông Dinh, nắm vững quy trình tự cứu doanh nghiệp và phòng ngừa rủi ro mất khả năng thanh toán.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nợ số tiền nhỏ có bị mở thủ tục phá sản theo Luật Phá sản năm 2004 không? Theo Điều 3 Luật Phá sản năm 2004, chỉ cần doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ yêu cầu thì đã bị coi là lâm vào tình trạng phá sản. Luật không quy định hạn mức nợ tối thiểu, nghĩa là về mặt lý thuyết một khoản nợ nhỏ từ 1.000 đồng quá hạn 10 ngày vẫn có thể là căn cứ để nộp đơn yêu cầu mở thủ tục.

Tỷ lệ biểu quyết để thông qua phương án phục hồi tại Hội nghị chủ nợ là bao nhiêu? Căn cứ Điều 69 và Điều 76 Luật Phá sản năm 2004, nghị quyết về phương án phục hồi chỉ có hiệu lực khi được quá nửa số chủ nợ không có bảo đảm tham dự Hội nghị chủ nợ tán thành, đồng thời số chủ nợ này phải đại diện cho từ 2/3 (khoảng 66,7%) tổng số nợ không có bảo đảm chưa thanh toán trở lên.

Thời hạn tối đa để một doanh nghiệp thực hiện phương án phục hồi là bao lâu? Khoản 2 Điều 73 Luật Phá sản năm 2004 quy định thời hạn thực hiện phương án phục hồi tối đa là 3 năm (36 tháng), tính từ ngày cuối cùng đăng báo quyết định của Tòa án công nhận nghị quyết Hội nghị chủ nợ. Trong suốt thời gian này, định kỳ 6 tháng một lần doanh nghiệp phải gửi văn bản báo cáo tiến độ cho Tòa án.

Người lao động có quyền nộp đơn yêu cầu phá sản khi bị nợ lương không? Có. Luật Phá sản năm 2004 đã bãi bỏ điều kiện nợ lương 3 tháng liên tiếp của Luật năm 1993. Đại diện Công đoàn hoặc đại diện do trên 50% người lao động bầu ra bằng hình thức bỏ phiếu kín hoặc lấy chữ ký có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng chi trả tiền lương và các quyền lợi hợp pháp.

Khi nào Tòa án ra quyết định đình chỉ thủ tục phục hồi để chuyển sang thanh lý tài sản? Căn cứ Chương IV Luật Phá sản năm 2004, Tòa án sẽ đình chỉ phục hồi và mở thủ tục thanh lý khi doanh nghiệp tiếp tục kinh doanh thua lỗ sau khi đã áp dụng các giải pháp tổ chức lại, không thực hiện đúng các mốc thanh toán cam kết, hoặc khi có yêu cầu của các chủ nợ đại diện trên 2/3 tổng nợ không bảo đảm chưa thanh toán do phát hiện nguy cơ thất thoát tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản với tư cách là một thủ tục tư pháp độc lập, nhân văn, nhằm cứu vãn doanh nghiệp thay vì tiêu diệt con nợ.
• Phân tích sâu sắc sự chuyển biến tích cực của Luật Phá sản năm 2004 so với Luật năm 1993 qua 10 điều khoản chuyên biệt, thời hạn phục hồi chuẩn mực 3 năm và chu kỳ giám sát báo cáo 6 tháng.
• Nhận diện trực diện những rào cản quy phạm về cơ chế biểu quyết 2/3 tại Hội nghị chủ nợ, sự thiếu vắng Quản tài viên chuyên nghiệp và những bài học đắt giá từ các vụ việc thực tế như Tập đoàn Vinashin (dư nợ 86.000 tỷ đồng) và Công ty Mía đường Sông Dinh (vốn thực góp 150 triệu đồng).
• Kiến nghị 4 nhóm giải pháp đột phá về sửa đổi quy chuẩn thụ lý đơn, linh hoạt hóa tỷ lệ thông qua phương án xuống mức 51% đến 60%, chuyên nghiệp hóa Quản tài viên và cấp vốn ưu tiên cho doanh nghiệp giai đoạn 2011 - 2015.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao, tạo tiền đề vững chắc cho việc tiếp tục cải cách pháp luật kinh tế và hoàn thiện Luật Phá sản Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Các nhà nghiên cứu, Thẩm phán, Luật sư và cộng đồng doanh nghiệp hãy khai thác sâu rộng các luận điểm trong công trình này để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn đàm phán, tái cấu trúc tài chính và bảo vệ tối đa nguồn lực kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ THỦ TỤC PHỤC HỒI DOANH NGHIỆP LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN 1. BẢN CHẤT PHÁP LÝ CỦA THỦ TỤC PHỤC HỒI DOANH NGHIỆP LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN 1. Khái quát về thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản 1. Khái niệm doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản Ở nước ta, khái niệm phá sản xuất hiện sau thời kỳ đổi mới cơ chế kinh tế.

Văn bản pháp lý đầu tiên liên quan đến giải quyết tình trạng doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ không có khả năng thanh toán nợ đó là Quyết định số 315/QĐ-HĐBT ngày 01/09/1990 của Hội đồng Bộ trưởng. Tại khoản 4 Điều 3 của Quyết định quy định: Đối với các đơn vị kinh doanh thua lỗ kéo dài nhiều năm thì Bộ và địa phương phải lập danh sách đầy đủ, tiến hành phân loại theo mức độ quan trọng của các sản phẩm và dịch vụ do đơn vị tạo ra và theo mức độ kém hiệu quả của các đơn vị. Từ đó có thể tìm ra các biện pháp để hỗ trợ cho các đơn vị sáp nhập vào các xí nghiệp khác hoặc chuyển đổi thành các tổ chức kinh tế tập thể. Nếu đơn vị đã thực hiện các biện pháp chấn chỉnh trên mà vẫn không có hiệu quả, tiếp tục thua lỗ và không có khả năng trả nợ thì cho phép giả thể [12].

Như vậy Quyết định này đã đề cập đến doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ không có khả năng thanh toán nợ, nếu xét về bản chất thì nó là phá sản. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhưng trong thời điểm này thì doanh nghiệp chỉ được phép giải thể bởi vì khái niệm về phá sản doanh nghiệp tại thời điểm này chưa được đặt ra. Luật doanh nghiệp tư nhân năm 1990 và luật công ty năm 1990 đã bước đầu đề cập đến khái niệm doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản. Theo Điều 24 - Luật công ty 1990: ''Công ty gặp khó khăn thua lỗ trong hoạt động kinh doanh đến lúc tại một thời điểm tổng số các tài sản của công ty không đủ để thanh toán tổng số các khoản nợ đến hạn là công ty lâm vào tình trạng phá sản".

Định nghĩa này đã có điểm hạn chế rất lớn là chưa phản ánh được bản chất của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản. Bởi vì, tại một thời điểm nào đó mà tổng giá trị tài sản của công ty không đủ để thanh toán tổng số các khoản nợ đến hạn nhưng chưa chắc doanh nghiệp đó đã rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán nợ nếu như các chủ nợ thực hiện việc hoãn nợ, xóa nợ cho doanh nghiệp hoặc có người mua nợ hoặc bảo lãnh cho doanh nghiệp. Trong quá trình nghiên cứu để ngày càng hoàn thiện hơn về nhận thức vấn đề phá sản doanh nghiệp, khắc phục những hạn chế trong Luật công ty 1990 và Luật doanh nghiệp tư nhân 1990. Luật phá sản doanh nghiệp 1993 là đạo luật về phá sản đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã đưa ra dấu hiệu mất khả năng thanh toán nợ đến hạn và nguyên nhân của việc mất khả năng thanh toán, hành động của doanh nghiệp khi bị mất khả năng thanh toán, làm cơ sở cho việc giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản.

Theo quy định tại Điều 2 - Luật phá sản doanh nghiệp Việt Nam 1993 thì doanh nghiệp bị lâm vào tình trạng phá sản phải thỏa mãn các dấu hiệu sau: Thứ nhất: Doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc bị thua lỗ trong hoạt động kinh doanh. Thứ hai: Doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ ba: Doanh nghiệp đã áp dụng các biện pháp tài chính cần thiết để khắc phục việc mất khả năng thanh toán nhưng vẫn không khắc phục được. Quy định này cho thấy việc mất khả năng thanh toán nợ đến hạn là do doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc thua lỗ trong kinh doanh một cách trầm trọng và đã áp dụng các biện pháp tài chính để khắc phục nhưng không đạt kết quả chứ không phải do một nguyên nhân nào khác.

Về mặt pháp lý, doanh nghiệp chỉ bị xem là phá sản khi có quyết định tuyên bố phá sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tình trạng mất khả năng thanh toán chỉ là tình trạng báo động rằng doanh nghiệp đang đứng trước nguy cơ bị tuyên bố phá sản. Sẽ không có một doanh nghiệp nào bị phá sản khi chưa có yêu cầu tuyên bố phá sản của chủ nợ, công đoàn hoặc chính doanh nghiệp mắc nợ hay Tòa án chưa chủ động mở thủ tục giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản. Quyết định tuyên bố phá sản của cơ quan có thẩm quyền là cơ sở pháp lý xác định tính hợp pháp của một cái chết đã được dự báo khi chưa có quyết định tuyên bố phá sản của cơ quan có thẩm quyền thì dù doanh nghiệp có chấm dứt hoạt động kinh doanh thì cũng chỉ là "Một cái chết chưa được chôn".

Như vậy, về mặt pháp lý nếu dùng khái niệm doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản theo Luật phá sản năm 1993 để chỉ tình trạng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ đến hạn một cách thực sự quan trọng và đang đứng bên bờ vực phá sản làm cơ sở để ra quyết định tuyên bố phá sản là chưa hợp lý và đã gây không ít khó khăn cho chủ nợ trong việc chứng minh là doanh nghiệp đã trễ hạn thực hiện nghĩa vụ thanh toán nợ. Còn vì sao doanh nghiệp trễ hạn thanh toán không trả nợ thì chủ nợ không biết mà cũng không cần phải biết. Chính vì việc xác định doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản được quy định tại Điều 2 - Luật phá sản doanh nghiệp năm 1993 còn nhiều điểm chưa hợp lý nên điều này đã được sửa đổi tại Điều 3 - Luật phá sản năm 2004 như sau: " Doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản là doanh nghiệp không có 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ yêu cầu". Như vậy, để bị xem là lâm vào tình trạng phá sản, doanh nghiệp đồng thời phải hội đủ hai điều kiện cơ bản là mất khả năng thanh toán nợ đến hạn và khi chủ nợ chính thức yêu cầu thanh toán nợ mà doanh nghiệp không có khả năng trả được các khoản nợ đó.

Đây là một bước tiến lớn của pháp luật phá sản nước ta và đã thể hiện sự can thiệp sớm của nhà nước vào hiện tượng phá sản. Việc ghi nhận các vấn đề liên quan đến thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản và thủ tục thanh lý nợ của doanh nghiệp được quy định từ Điều 13 đến Điều 94 của Luật phá sản năm 2004, Luật phá sản là luật về thủ tục phục hồi hoặc thanh lý nợ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo tinh thần của Luật phá sản, các thủ tục phục hồi hoặc thanh lý nợ khác liên quan tới quá trình phục hồi khi doanh nghiệp tự phục hồi, sắp xếp lại hoạt động sản xuất kinh doanh của mình hoặc thủ tục thanh toán nợ trong tố tụng dân sự. Tính chất đặc thù của thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản được nhìn nhận trong mối quan hệ so sánh với quá trình phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc thua lỗ trong kinh doanh nhưng chưa bị yêu cầu mở thủ tục phá sản.

So sánh với quá trình tự phục hồi đó, thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản có sự khác biệt cơ bản đó là: Quá trình tự phục hồi là giải pháp tổ chức sản xuất kinh doanh được doanh nghiệp chủ động thực hiện, còn phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản lại là thủ tục tư pháp. Trong kinh doanh, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn hoặc bị thua lỗ. Khi đó, để lành mạnh hóa hoạt động của doanh nghiệp khỏi phải lâm vào tình trạng phá sản, chủ doanh nghiệp có thể thực hiện việc tổ chức lại hoạt động kinh doanh hay nói cách khác tự phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình. Quá trình phục hồi này hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của chủ doanh nghiệp, họ tự quyết định có hay không thực hiện 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; tự quyết định các phương án phục hồi hoạt động kinh doanh cũng như thực hiện phương án phục hồi.

Khác với quy trình tự phục hồi, phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản là thủ tục tư pháp. Đây là một giai đoạn trong thủ tục yêu cầu giải quyết tuyên bố phá sản doanh nghiệp, được tiến hành sau khi Tòa án mở thủ tục giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp và chính Tòa án là người quyết định thủ tục phục hồi này. Mặc dù công việc chính trong quá trình phục hồi do doanh nghiệp thực hiện nhưng việc phục hồi chỉ được thực hiện khi có đủ điều kiện do pháp luật quy định về nội dung, thủ tục xem xét thông qua và thời hạn thực hiện phương án phục hồi phải tuân thủ theo đúng những quy định của pháp luật. Hơn nữa, phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nằm dưới sự giám sát nghiêm ngặt của Tòa án cũng như các chủ nợ và doanh nghiệp phải chịu những hậu quả pháp lý tồi tệ trong trường hợp doanh nghiệp phục hồi hoạt động kinh doanh của mình không thành công.

Những căn cứ để tiến hành thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản Theo quy định tại Điều 2 - Luật phá sản doanh nghiệp năm 1993: "Doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc bị thua lỗ trong hoạt động kinh doanh sau khi đã áp dụng các biện pháp tài chính cần thiết mà vẫn mất khả năng thanh toán nợ đến hạn" Tại nghị định 189/CP ngày 23/12/1994 của Chính phủ quy định dấu hiệu lâm vào tình trạng phá sản là: "Doanh nghiệp bị thua lỗ trong 2 năm liên tiếp đến mức không trả được các khoản nợ đến hạn, không trả đủ lương cho người lao động theo thỏa ước lao động và hợp đồng lao động trong 3 tháng liên tiếp" 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo các quy định này, có thể nói các doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản hay những người nộp đơn đề nghị giải quyết phá sản doanh nghiệp là rất khó có thể đưa vụ việc đến Tòa án.