CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THỦ TỤC HẢI QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1. MỘT SỐ NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1. Khái niệm Như chúng ta đã biết, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là đối tượng phải làm thủ tục hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan. Căn cứ vào mục đích xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được phân thành hai nhóm chính: hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu phi thương mại và hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại.
Trong bài viết này, chúng ta chỉ nghiên cứu việc thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại bằng đường hàng không của Công ty TNHH Kho vận Danko. Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhằm mục đích thương mại, tức là nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Hay nói cách khác là hàng hóa được đưa vào, đưa ra lãnh thổ hải quan để nhằm mục đích thực hiện các hoạt động thương mại của các thương nhân. Tùy theo tính chất của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và chính sách, chế độ quản lí của nhà nước, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của mỗi quốc gia được phân thành nhiều loại khác nhau.
Mỗi loại nhằm mục đích sinh lợi khác. Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại là hàng hóa thuộc tất cả các loại hình kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu nhằm thu lợi nhuận, thể hiện bằng hợp đồng mua bán giữa bên mua hàng và bên bán hàng hoặc hợp đồng ký kết giữa bên giao hàng và bên nhận hàng. Vận tải hàng không được hiểu là sự tập hợp các yếu tố kinh tế kỹ thuật nhằm khai thác việc chuyên chở bằng máy bay một các có hiệu quả. Nói cách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 khác thì vận tải hàng không là việc vận chuyển hành khách, hành lý, hàng hóa, bưu phẩm, bưu kiện, thư bằng tàu bay.
Theo điều 4, Luật biên giới quốc gia “Tàu bay là phương tiện hoạt động trên không bao gồm máy bay, tàu lượn, khí cầu và những phương tiện bay khác.” Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được vận chuyển theo phương thức vận tải hàng không thì được gọi là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bằng đường hàng không. Đặc điểm hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bằng đường hàng không Do vận tải hàng không có những đặc điểm riêng so với những phương thức vận tải khác như: Tốc độ cao, thời gian vận chuyển nhanh, là phương thức vận tải an toàn nhất, cước vận tải hàng không cao nhất; dung tích và trọng lượng của máy bay khá nhỏ nên đối tượng chuyên chở theo phương thức này là những loại hàng hoá tươi sống, các loại hàng hoá có giá trị cao, hàng hoá mang tính chất thời vụ hay những loại hàng hoá cần cung cấp khẩn cấp cho thị trường hoặc hàng cứu hộ. Gồm có 04 loại hàng hóa chủ yếu: hàng hóa thông thường; hàng hóa cần bảo quản đặc biệt; hàng hóa cứu trợ nhân đạo; hàng hóa dành cho quốc phòng. Hàng hóa thông thường là những loại hàng hóa được chuyên chở bằng máy bay, trừ thư, bưu kiện, bưu phẩm và hàng chuyển phát nhanh.
Hàng hóa thông thường được chuyên chở bằng máy bay thường chiếm khoảng 80%, còn lại 16% là hàng chuyển phát nhanh, 4% là hàng bưu phẩm, bưu kiện. Hàng hóa thông thường gồm những loại chính sau: Sản phẩm công nghệ cao; thiết bị sản xuất; hàng may mặc; hàng tiêu dùng; hàng hóa trung gian; thực phẩm đông lạnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Hàng hóa cần bảo quản đặc biệt là hàng hóa có những đặc tính riêng biệt, có thể dễ dàng thay đổi tính chất sau một khoảng thời gian ngắn hoặc bị biến chất khi thay đổi môi trường,… bao gồm: hàng cần duy trì nhiệt độ cố định; hàng tươi sống/ hàng nhanh hỏng; hàng nhạy cảm với va chạm; hàng dễ bị mất trộm; hàng có giá trị cao; động vật sống; hàng nguy hiểm. Vai trò của hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thương mại bằng đường hàng không Việc xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa có ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại của một quốc gia đặc biệt là các nước đang phát triển.
Vai trò của hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa được thể hiện ở một số phương diện cơ bản sau: Vai trò của hoạt động Nhập khẩu: Thứ nhất, nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích thương mại, là hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế. Đối với nền kinh tế Việt Nam vai trò của hàng hóa nhập khẩu lại càng quan trọng hơn. Nhập khẩu không chỉ tạo điều kiện thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa đất nước mà còn giúp bổ sung kịp thời những mặt cân đối của nền kinh tế, qua đó góp phần cải thiện đời sống nhân dân, đặc biệt nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Thứ hai, số thuế thu được từ hàng hóa nhập khẩu tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngân sách quốc gia.
Việt Nam là một nước nhập siêu, lưu lượng hàng hóa đa dạng, nhiều chủng loại từ nước ngoài được nhập khẩu vào Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Số lượng hàng hóa nhập khẩu nhiều nên số thuế thu được từ chúng cũng rất lớn, đóng góp nguồn thu dồi dào cho Ngân sách Nhà nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Thứ ba, hàng hóa nhập khẩu là nguồn cung cấp nguyên vật liệu cho sản xuất trong nước, trao đổi khoa học kỹ thuật trong nước đối với nước ngoài, thông qua đó tạo điều kiện tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại. Thứ tư, với lượng hàng hóa nhập khẩu phong phú, đa dạng, nhiều chủng loại sẽ tạo thị trường hàng hóa đa dạng, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Vai trò của hoạt động xuất khẩu: Thứ nhất, xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu: Để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, cần phải có một nguồn vốn lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại. Nguồn vốn ngoại tệ chủ yếu từ các nguồn: xuất khẩu, đầu tư nước ngoài, vay vốn, viện trợ, thu từ hoạt động du lịch, các dịch vụ có thu ngoại tệ, xuất khẩu lao động. Xuất khẩu là nguồn vốn chủ yếu để nhập khẩu. Thứ hai, xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.
Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác phát triển. Xuất khẩu không chỉ tác động làm gia tăng nguồn thu ngoại tệ mà còn giúp cho việc gia tăng nhu cầu sản xuất, kinh doanh ở những ngành liên quan khác. Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, giúp cho sản xuất ổn định và kinh tế phát triển. Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
Thông qua cạnh tranh trong xuất khẩu, buộc các doanh nghiệp phải không ngừng cải tiến sản xuất, tìm ra những cách thức kinh doanh sao cho có hiệu quả, giảm chi phí và tăng năng suất. Thứ ba, xuất khẩu tích cực giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống người dân. Xuất khẩu làm tăng GDP, làm gia tăng nguồn thu nhập quốc dân, từ đó có tác động làm tăng tiêu dùng nội địa, kích thích nền kinh tế tăng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 trưởng. Xuất khẩu gia tăng sẽ tạo thêm công ăn việc làm trong nền kinh tế, nhất là trong ngành sản xuất cho hàng hoá xuất khẩu Mục đích của hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu là khai thác được lợi thế của các quốc gia trong phân công lao động quốc tế, tạo nguồn thu ngoại tệ cho đất nước.
Hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện với nhiều loại hàng hoá khác nhau. Phạm vi hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu rất rộng cả về không gian và thời gian. Tuy nhiên, nếu xuất khẩu, nhập khẩu quá nhiều sẽ làm mất cân bằng nền kinh tế, không khuyến khích được nền sản xuất trong nước phát triển. THỦ TỤC HẢI QUAN CHO HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG Khuyến khích tăng trưởng kinh tế quốc dân là một trong những mục tiêu cơ bản của các nước đang phát triển.
Để đạt được mục tiêu này, các nước đang phát triển phải nâng cao hơn nữa vai trò của mình trong thương mại quốc tế. Do đó, vai trò của Hải quan ngày càng được coi trọng. Hải quan phải làm tốt nhiệm vụ đảm bảo an ninh và kiểm soát hiệu quả dây chuyền cung ứng quốc tế, mặt khác tạo điều kiện hơn nữa cho thương mại hợp pháp. Việc xây dựng một khung tiêu chuẩn về thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại là cần thiết để đảm bảo sự tuân thủ pháp luật, đảm bảo an ninh và tạo thuận lợi thương mại toàn cầu.
Khái niệm, nội dung thủ tục hải quan Theo Công ước Kyoto về đơn giản hóa và hài hòa hóa thủ tục hải quan: “Thủ tục hải quan là tất cả các hoạt động tác nghiệp mà bên liên quan và Hải quan phải thực hiện nhằm bảo đảm tuân thủ Luật Hải quan.” Theo khoản 23 điều 4 Luật Hải quan Việt Nam số 54/2014/QH13 “Thủ tục hải quan là các công việc mà người khai và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của Luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Theo điều 21 Luật Hải quan số 54/2014/QH13 thủ tục hải quan bao gồm những nội dung cơ bản sau: Thứ nhất: Khi làm thủ tục hải quan, người khai hải quan phải: Khai và nộp tờ khai hải quan; nộp hoặc xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ hải quan Đưa hàng hoá, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hoá, phương tiện vận tải; Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật. Thứ hai: Khi làm thủ tục hải quan, công chức Hải quan phải: Tiếp nhận và đăng ký hồ sơ hải quan; Kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hoá, phương tiện vận tải; Thu thuế và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật; Quyết định việc thông quan hàng hoá, phương tiện vận tải. Có thể nói trong một thế giới mà thách thức càng lớn như hiện nay, thương mại và đầu tư sẽ chảy vào những nơi được coi là hiệu quả và thuận lợi.