Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DỊCH VỤ CHUYỂN PHÁT NHANH VÀ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU GỬI QUA DỊCH VỤ CHUYỂN PHÁT NHANH.Những vấn đề chung về dịch vụ chuyển phát nhanh và hàng hóa Xuất khẩu, nhập khẩu gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh 1.1 Khái niệm, phạm vi dịch vụ chuyển phát nhanh Khái niệm: Chuyển phát nhanh là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn thu gom, chia chọn, vận chuyển và phát, bằng các phương tiện vật lý, thông tin dưới dạng văn bản và kiện, gói hàng hóa đặc biệt phải có yếu tố nhanh về thời gian và có độ tin cậy cao. Chuyển phát nhanh còn gồm các yếu tố giá trị gia tăng khác như thu gom tại địa chỉ người gửi, phát tận tay người nhận, truy tìm và định vị, khả năng thay đổi nơi nhận và địa chỉ nhận trong khi đang vận chuyển, báo phát và các yếu tố giá trị gia tăng khác. Danh nghiệp kinh doanh chuyển phát nhanh: là doanh nghiệp cung ứng dịch vụ chuyển phát nhanh cho khách hàng và chịu trách nghiệm về dịch vụ đã cung ứng. Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ chuyển phát nhanh tự thực hiện hoặc thuê tổ chức, cá nhanh khác thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của dịch vụ.
Phạm vi của dịch vụ chuyển phát nhanh. Phạm vi dịch vụ chuyển phát nhanh là nội dung cơ bản của dịch vụ chuyển phát nhanh. Trừ khi bản thân người gửi hàng(hoặc người nhận hàng )muốn tham gia vào bất kỳ khâu thủ tục nào đó, thông thường các công ty chuyển phát nhanh sẽ thay mặt người gửi hàng( hoặc người nhận hàng) lo liệu quá trình vận chuyển hàng hóa qua các công đoạn cho đến tay người nhận cuối cùng. Các công ty chuyển phát nhanh có thể làm các Sv: Trần Thị Hưởng 5 Lớp CQ46/05.02 Chuyên để tốt nghiệp Chuyên ngành Hải quan dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý hoặc thuê dịch vụ của những người thứ ba khác.
Những dịch vụ mà các công ty chuyển phát nhanh tiến hành là - Chuẩn bị hàng hóa để chuyên chở - Tổ chức chuyên chở hàng trong phạm vi ga, cảng - Tổ chức sắp dỡ hàng hóa - Làm tư vấn cho chủ hàng trong việc chuyên chở hàng hóa - Ký kết hợp đồng vận tải với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước - Làm thủ tục gửi hàng, nhận hàng - Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch - Mua bảo hiểm hàng hóa - Lấp các chứng từ cần thiết trong quá trình gửi hàng, nhận hàng, thanh toán - Thanh toán thu đổi ngoại tệ - Nhận hàng từ chủ hàng giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận - Thu xếp chuyển tải hàng hóa - Nhận hàng từ người chuyên chở giao cho người nhận hàng - Gom hàng, lựa chón tuyến đường vận tải, phương tiện vân tải và người chuyên chở thích hợp - Đóng gói bao bì, phân loại, tái chế hàng hóa - Lưu kho, bao quản hàng hóa - Nhận và kiểm tra các chứng từ cần thiết liên quan đến sự vẫn động của hàng hóa - Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, lưu kho, lưu bãi - Thông báo các tình hình đi và đến của các phương tiện vận tải - Thông báo tổn thất với người chuyên chở - Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại đòi bồi thường Sv: Trần Thị Hưởng 6 Lớp CQ46/05.02 Chuyên để tốt nghiệp Chuyên ngành Hải quan Ngoài các công ty chuyển phát nhanh còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của các chủ hàng như vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may mặc sẵn treo trong các container đến thẳng các cửa hàng , vận chuyển hàng triển lẵm ra nước ngoài.đặc biệt trong những năm gần đây các công ty chuyển phát nhanh thường cung cấp dịch vụ đa phương thức đóng vai trò là người kinh doanh vận chuyển đa phương thức(MTO) và phát hành các chứng từ vận tải.2 Đặc điểm của dịch vụ chuyển phát nhanh Dịch vụ chuyển phát nhanh khác với các gói dịch vụ gửi thông thường là thời gian toàn trình ngắn và được xác định. Trong khi dịch vụ chuyển phát thường, bưu chính uỷ thác, bưu kiện đảm bảo, có thời gian toàn trình dài hơn nhiều và các nhà cung cấp ít khi đưa ra 1 khoảng thời gian cam kết xác định. Chuyển phát nhanh luôn kèm với “chuyển phát đảm bảo”, nghĩa là nếu địa chỉ nhận không có gì trục trặc thì bưu phẩm phải đến nơi và có chữ ký, họ tên của người đã nhận hàng và thời gian nhận hàng. Nếu không làm được như vậy thì khách hàng có quyền khiếu kiện nhà cung cấp dịch vụ chuyển phát.
Trước đây, để gửi bưu phẩm Chuyển phát nhanh, người gửi phải tới bưu cục để gửi và sau đó, bưu cục phát sẽ gửi 1 giấy báo tới người nhận để người nhận ra bưu cục phát nhận hàng. Giờ đây, khi dịch vụ Chuyển phát nhanh phát triển mạnh mẽ, hầu như nhà cung cấp nào cũng có thể đến tận nơi gửi để lấy hàng và đến tận nơi nhận để phát hàng đó là do những ưu điểm của dịch vụ chuyển phát nhanh: Vai trò là dịch vụ gom hàng(Consolidation hay groupage): Người gom hàng nhận hàng lẻ từ các chủ hàng và họ sẽ cấp cho người gửi một chứng từ gọi là vận đơn gom hàng hay gọi là vận đơn Sv: Trần Thị Hưởng 7 Lớp CQ46/05.02 Chuyên để tốt nghiệp Chuyên ngành Hải quan con( vận đơn thứ cấp) (House B/L). Vận đơn này theo mẫu riêng của người giao nhận hoặc theo mẫu của FIATA. Người gom hàng đóng các hàng lẻ vào thành kiện, container và gửi cho hãng vận tải.
Hãng giao nhận vận tải sẽ cấp cho người gom hàng một vận đơn gọi là vận đơn chủ (Master B/L hoặc master Airbill). Đại lý của người gom hàng, bằng chi phí của mình, dỡ hàng và giao hàng cho người nhận trên cơ sở các người nhận đó xuất trình House B/L. Việc phát hành ra các vận đơn của các hãng chuyển phát nhanh đã giúp làm giảm chi phí cũng như thời gian vận chuyển là điểm khác biệt với dịch vụ gửi hàng thông thường. Chuyển phát nhanh còn có chức năng khai thuê hải quan custom broker Điều này đã được quy định rất rõ trong Thông tư 100/2010/TT-BTC ngày 9/7/2010 quyết định TTHQ đối với hàng hóa XNK gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh hàng không quốc tế.
Thông tư 36/2011/TT- BTC quy định thủ tục hải quan đối với hang hóa XK,NK, quá cảnh gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh đường bộ.Thông tư 194/2010/TT- BTC quy định thủ tục Hải quan,kiểm tra giám sát và quản lý thuế đối với hàng hóa XNK. Ở đây người làm dịch vụ chuyển phát nhanh có đủ tư cách pháp nhân thay mặt chủ hàng ký vào hồ sơ hải quan và chịu trách nhiệm trong một chừng mực nào đó,trong phạm vi được ủy quyền. Chuyển phát nhanh đồng thời làm vận chuyển hàng hóa(forwarder) Xu hướng hiện nay để phục vụ cho mục đích chuyên môn hóa cao thì thông thường các hãng chuyển phát nhanh sẽ sử dụng dịch vụ của các hãng vận tải chuyên nghiệp bằng các phương thức đặt chỗ. Các Sv: Trần Thị Hưởng 8 Lớp CQ46/05.02 Chuyên để tốt nghiệp Chuyên ngành Hải quan phương tiện hỗ trợ cho việc chuyển phát nhanh chủ yếu là xe máy, ô tô, máy bay.Xe máy thường được dùng cho chuyển phát nhanh nội thị, ô tô nhỏ là xe thư báo - dùng kết hợp với xe máy trong trường hợp hàng hóa nhiều và nặng, ô tô lớn dùng cho việc chuyển phát bưu phẩm giữa các tỉnh lân cận, máy bay dùng đối với các thành phố xa nhau hoặc từ quốc gia này sang quốc gia khác.Khái quát lịch sử hình thành dịch vụ chuyển phát nhanh trên thế giới và Việt Nam.
Khái quát về lịch sử hình thành dịch vụ chuyển phát nhanh trên thế giới và Việt nam Trên thế giới, ở đầu thế kỷ XVIII các công ty chuyển phát thư của mỹ được thành lập tại Seattle, Washington. Đến năm 1919 công ty này đã phát triển rộng lớn và đổi tên thành công ty dịch vụ bưu kiện thống nhất(UPS). Từ đó dịch vụ chuyển phát của UPS đã phát triển mạnh khắp các thành phố lớn ở mỹ và mở rộng ra ven biển Thái Bình Dương. Tập đoàn TNT được thành lập vào năm 1946, Ken Thomas bắt đầu công việc kinh doanh vận chuyển hàng hóa ở Úc.
Trong 50 năm TNT đã phát triển mở rộng không ngừng và trở thành một công ty toàn cầu điều hành hệ thống vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không và đường bộ xuyên suốt thế giới. TNT cung cấp hàng lọat các lọai hình dịch vụ thư tín và CPN cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Với trụ sở chính tại Hà Lan, TNT sở hữu mạng lưới phân phối rộng khắp đến các địa điểm tại Châu Âu và Châu Á, hiện đang tiếp tục mở rộng hệ thống hoạt động của mình ra các khu vực khác. TNT hoạt động tại hơn 200 quốc gia với đội ngũ nhân viên lên đến 161.
Năm 1969, công ty chuyển phát nhanh DHL đã ra đời. Mới đầu thành lập công ty này chuyên chuyển phát nhanh bưu phẩm qua đường hàng không. Mạng lưới của DHL phát triển nhanh chóng trải dài từ Hawaii Sv: Trần Thị Hưởng 9 Lớp CQ46/05.02 Chuyên để tốt nghiệp Chuyên ngành Hải quan đến vùng viễn đông và cùng ven thái Bình Dương, sau đó đến vùng trung đông, Châu phi, Châu Âu. Sang năm 1977, DHL mở rộng dịch vụ sang chuyển phát các bưu kiện nhỏ cùng với những hồ sơ.
Khi tròn 20 tuổi năm 1989. DHL đã có văn phong tại 179 quốc gia và có đến 20000 nhân viên. Năm 1996, DHL đã mở rộng dịch vụ đến khu vực Châu Á, Manila và trung tâm Express logistics ở Singapore. Lịch sử hình thành dịch vụ chuyển phát nhanh tại Việt nam, lĩnh vực chuyển phát nhanh trước đây do tổng công ty bưu chính viễn thông độc quyền.
Sau này có nhiều công ty tư nhân tham gia trong lĩnh vực này như công ty cổ phần Tín Thành, công ty cổ phần hợp nhất Việt Nam, công ty cổ phần bưu chính nhanh Việt Nam(BCN Express & logistics) công ty cổ phần dịch vụ Gió Nam(GNN Express).và nhiều công ty nươc ngoài tham gia vào thị trường Việt nam dưới hình thức liên doanh như DHL, TNT, Fedex. Theo lộ trình gia nhập WTO từ ngày 11/01/2012 Việt nam đã mở cửa đối với dịch vụ chuyển phát nhanh. Theo đó các doanh nghiệp nước ngoài được thành lập công ty 100% vốn nước nước ngoài và cạnh tranh trực tiếp với các công ty trong nươc trong cả mảng chuyển phát nhanh nội địa lẫn quốc tế.