Chương 1.Những vấn đề lý luận về thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính.Thực trạng về thực hiện thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính tại thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre.Quan điểm và giải pháp hoàn thiện thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính trong giai đoạn hiện nay. 4 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC GIẢI QUYẾTKHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính 1. Khái niệm thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính Một trong những đặc điểm cơ bản của nhà nước ta là tổ chức và hoạt động theo trật tự pháp lý, nghĩa là pháp luật quy định về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và trình tự thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước, của cán bộ, công chức nhà nước trong việc giải quyết công việc nội bộ nhà nước và công việc có liên quan đến cá nhân, tổ chức.
Hoạt động quản lý nhà nước cũng giống như bất kỳ một hoạt động có mục đích nào, đó là đều phải thực hiện bằng một loạt các hoạt động nối tiếp nhau theo một trình tự nhất định, hay nói cách khác hoạt động đó diễn ra theo một thủ tục nhất định. Về mặt thuật ngữ, nghĩa của từ thủ tục được các từ điển giải thích cụ thể, tuy nhiên có sự khác biệt nhất định. Theo từ điển Hán Việt, thủ tục là cách thức tiến hành công việc theo một trình tự hay một luật lệ đã quen [1, tr. Còn theo cuốn Đại từ điển Tiếng Việt, thủ tục là cách thức tiến hành một công việc với nội dung, trình tự nhất định theo quy định của cơ quan nhà nước [49, tr.
Từ điển tiếng Việt Ngôn ngữ học hiểu là “thủ tục là cách thức đã định để thực hiện một hoạt động” [45, tr. Về thủ tục hành chính, một số nhà nghiên cứu cho rằng thủ tục hành chính là các quy định của nhà nước về trật tự, thời gian thực hiện những hành vi hợp pháp của các bên tham gia quan hệ quản lý hành chính nhà nước, nhằm thực hiện quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Theo tác giả Nguyễn Hạnh, khi nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện thủ tục pháp lý về giải quyết khiếu nại của công dân” (2005) đã quan niệm: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức do pháp luật hành chính quy định để các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành các hoạt động của mình trong phạm vi và lĩnh vực quản lý hành chính nhằm mục đích thực hiện các quy phạm vật chất do pháp luật hành chính và các quy phạm của các ngành luật khác 5 quy định” [20, tr. Theo cách giải thích tại Điều 3, Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/06/2010 của Chính phủ quy định về kiểm soát thủ tục hành chính thì thuật ngữ “thủ tục hành chính” được hiểu là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức [9, tr.
Như vậy có thể xác định, chỉ hoạt động quản lý hành chính nhà nước được quy phạm thủ tục hành chính điều chỉnh mới là thủ tục hành chính, còn tất cả các hoạt động tổ chức tác nghiệp cụ thể nào đó trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước không được các quy phạm thủ tục hành chính điều chỉnh thì không phải là thủ tục hành chính. Từ việc phân tích trên, chúng ta có thể khái niệm thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính như sau: Thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính là trình tự, cách thức do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành các hoạt động để giải quyết tranh chấp hành chính liên quan đến quyết định, hành vi hành chính theo khiếu nại của cá nhân, tổ chức với cơ quan nhà nước, người có chức vụ trong quan hệ quản lý hành chính nhà nước. Đặc điểm của thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính Trên cơ sở khái niệm về thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính, chúng ta nhận thấy,thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính là do cơ quan hành chính nhà nước ban hành và thực hiện, do đó nó có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính là thủ tục được áp dụng trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước mang tính quyền lực nhà nước, do nhiều cơ quan nhà chính nhà nước, nhiều cán bộ, công chức thực hiện. Thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính do chính cơ quan hành chính nhà nước ban hành với mục đích phục vụ cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Đây là đặc điểm rất quan trọng, bởi nó cho phép chúng ta phân biệt rõ với các thủ tục khác như thủ tục tố tụng tại toà án, thủ tục tác nghiệp quản lý nội bộ. Giải quyết khiếu nại bằng con đường hành chính là hoạt động giải quyết khiếu nại phổ biến hiện nay ở nước ta, chiếm tỉ lệ rất lớn so với việc giải quyết khiếu nại bằng con đường tư pháp. Giải quyết khiếu nại bằng con đường hành chính là một hoạt động thuộc chức năng của cơ quan hành chính nhà nước theo quy định của pháp luật. Cơ 6 chế giải quyết khiếu nại hành chính được xem như là phương thức và tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước trong việc tiếp nhận và giải quyết các khiếu nại hành chính nhằm bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, tổ chức [19, tr.Vì vậy việc giải quyết khiếu nại hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền phải dựa vào pháp luật và thủ tục quy định để thực hiện.
Trong giải quyết khiếu nại hành chính gồm hai nhóm chủ thể thực hiện đó là: cơ quan, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại và cá nhân, tổ chức khiếu nại. Cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại được quyền nhân danh nhà nước buộc cá nhân, tổ chức khiếu nại phải tuân thủ theo các quy định pháp luật. Đây là hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nước, mệnh lệnh phục tùng, bất bình đẳng. Các khiếu nại hành chính chủ yếu phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, tức là phát sinh trong mối quan hệ chấp hành - điều hành giữa nhà nước và công dân.
Trong hoạt động quản lý nhà nước, chủ thể có thẩm quyền là cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành các quyết định hành chính hoặc có các hành vi hành chính để thực hiện nhiệm vụ quản lý của mình. Khi đối tượng chịu tác động của sự quản lý nhà nước cho rằng quyền hoặc lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại, thì họ phát sinh khiếu nại về các quyết định hành chính, hành vi hành chính đó; việc xem xét giải quyết khiếu nại đó phải được thực hiện theo một thủ tục nhất định, đó là thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính.Khi phát sinh vụ việc khiếu nại hành chính ở lĩnh vực nào thì người có thẩm quyền ở cơ quan chuyên môn trong lĩnh vực đó tiếp nhận và giải quyết khiếu nại lần đầu để xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình. Nếu người khiếu nại không đồng ý thì tiếp khiếu đến cơ quan cấp trên trực tiếp quản lý để được xem xét giải quyết hoặc khởi kiện ra toà án. Cụ thể, khi phát sinh một vụ việc khiếu nại hành chính thì trình tự các bước từ khâu tiếp nhận đơn, thụ lý, xác minh, đối thoại, ra quyết định giải quyết cho đến khâu thi hành quyết định giải quyết khiếu nại là do nhiều cán bộ, công chức của nhiều cơ quan thực hiện, có khi cả một đoàn thanh tra tiến hành xác minh giải quyết một vụ việc khiếu nại.
Do đó, ta có thể thấy rằng thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính được tiến hành bởi nhiều cơ quan nhà nước, nhiều cán bộ, công chức thực hiện. 7 Thứ hai, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính có tính chất đơn giản hơn so với thủ tục tư pháp. Chủ thể áp dụng thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính là cơ quan hành chính và cán bộ, công chức nhà nước, họ thực hiện phù hợp với thẩm quyền và chức năng quản lý nhà nước do pháp luật quy định. Giải quyết khiếu nại bằng thủ tục hành chính là toàn bộ những quy định về thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nước trong quá trình giải quyết các khiếu nại hành chính, trình tự thủ tục giải quyết và mối quan hệ giữa cơ quan hành chính có thẩm quyền với các cơ quan khác trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức được pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện.
Qua thực hiện thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính các cơ quan hành chính nhà nước trực tiếp kiểm tra, xem xét tính hợp pháp, hợp lý của các quyết định hành chính, hành vi hành chính đã được ban hành hoặc thực hiện. Trên thực tế, bằng thủ tục hành chính có thể giải quyết phần lớn các tranh chấp hành chính, đó là một giải pháp rất tốt để giải quyết các tranh chấp hành chính vốn hay rất xảy ra và có số lượng nhiều [27, tr. Thủ tục tư pháp trong hoạt động của tòa án được hiểu là các quy trình, thủ tục mang tính chất hành chính phục vụ cho hoạt động xét xử tại Tòa án, giải quyết các yêu cầu của người dân trước và sau các phiên tòa xét xử và các hoạt động quản lý, chỉ đạo điều hành của lãnh đạo tòa án các cấp. Thủ tục tư pháp nằm trong hoạt động chung của tòa án, do cán bộ ngành toà án thực hiện và có vai trò quan trọng trong việc bổ trợ các hoạt động tố tụng và hoạt động quản lý, điều hành của ngành toà án được thông suốt.
Hai thủ tục trên có mục đích khác nhau và chủ thể thực hiện cũng khác nhau.Thực tế áp dụng ta có thể thấy, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính có tính chất đơn giản, dễ hiễu, dễ thực hiện hơn so với thủ tục tư pháp, khi khiếu nại bằng thủ tục hành chính sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí hơn so với con đường toà án. Thứ ba, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính là thủ tục hành chính có tính chất bảo vệ pháp luật.