Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC ĐÌNH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC ĐÌNH CÔNG 1. Khái niệm về đình công và thủ tục đình công 1. Đình công Đình công là hiện tƣợng kinh tế - xã hội khách quan của nền kinh tế thị trƣờng, để hiểu khái niệm đình công cần xem xét trên nhiều phƣơng diện, góc độ khác nhau từ đó mới đƣa ra đƣợc cái nhìn thống nhất và tƣơng đối toàn diện về đình công. Dưới góc độ kinh tế, đình công là biện pháp đấu tranh kinh tế đƣợc thực hiện bởi những ngƣời lao động, nhằm gây sức ép để đạt đƣợc những yêu sách nhất định gắn với lợi ích kinh tế liên quan đến nghề nghiệp.
Đình công không phải là biện pháp duy nhất để những ngƣời lao động đạt đƣợc mục đích kinh tế của mình, nhƣng với sức ép mà đình công có khả năng tạo ra, đình công thƣờng đƣợc những ngƣời lao động coi là cách thức có hiệu quả để bảo vệ các quyền và lợi ích của họ. Đình công cũng để lại nhiều hậu quả cho doanh nghiệp, ảnh hƣởng đến lợi ích của tập thể và cá nhân ngƣời lao động ở một mức độ nhất định, hoặc gây thiệt hại cho kinh tế xã hội nói chung. Dưới góc độ xã hội, đình công là hành vi ngừng việc có tính tập thể đƣợc thực hiện bởi ý chí tự nguyện của nhiều ngƣời lao động. Khả năng liên kết và tập hợp đông đảo sự tham gia của những ngƣời lao động là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của một cuộc đình công.
Trong nhiều cuộc đình công, những NLĐ thƣờng tụ tập trƣớc cổng xí nghiệp để ngăn cản hay kích động những công nhân khác không vào làm việc, chiếm xƣởng ngăn không cho ngƣời lao động khác vào làm việc.những hành vi nhằm thu hút sự tham gia đông đảo và lôi kéo sự ủng hộ của những ngƣời lao động khác đối 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với cuộc đình công không phải lúc nào cũng hợp pháp. Vì vậy, xét dƣới góc độ xã hội, đình công còn là hiện tƣợng có khả năng gây mất ổn định đối với trật tự xã hội. Tuy nhiên, ở một mức độ nhất định, đình công cũng góp phần bảo vệ những giá trị tiến bộ xã hội nhƣ quyền dân chủ trong lĩnh vực lao động, quyền tự do đối thoại, ngôn luận của NLĐ. Dưới góc độ chính trị, đình công là việc thực hiện quyền chính trị của công dân đƣợc hiến pháp, luật pháp thừa nhận, đƣợc nhà nƣớc bảo vệ qua các phƣơng thức sử dụng quyền lực chính trị.
Đình công có mục đích chủ yếu là bảo vệ các quyền và lợi ích nghề nghiệp của những NLĐ trong quan hệ lao động. Nhƣng đình công có thể bị lợi dụng để đƣa thêm cách yêu sách chính trị. Trong trƣờng hợp đó, hình thức đình công kinh tế sẽ biến tƣớng thành các hình thức đình công chính trị. Việc các cuộc đình công chính trị là hợp pháp hay không tùy thuộc vào quan điểm của từng quốc gia.
Nhƣng sự tồn tại của các cuộc đình công chính trị trong thực tiễn đã cho thấy tính chất nhạy cảm của vấn đề đình công. Dưới góc độ pháp lý, đình công là một quyền pháp lý của NLĐ đƣợc pháp luật quốc gia và quốc tế thừa nhận (theo điều 8 Công ƣớc quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Liên hiệp quốc, Điều 209 Bộ luật lao động năm 2012). Đình công ngày nay đã hình thành một định chế pháp lý đặc biệt trong xã hội nhằm bảo đảm quyền con ngƣời, quyền công dân trong lĩnh vực lao động. Tuy nhiên, quyền đình công này chỉ giới hạn trong khuôn khổ của pháp luật cho phép và phải tuân theo những trình tự, thủ tục nhất định do pháp luật quy định.
Vì là quyền của NLĐ nên đình công phải đƣợc thực hiện thông qua hành vi của chính ngƣời lao động, nhắm hƣớng tới những lợi ích nghề nghiệp và xuất phát từ quan hệ lao động. Theo quan điểm của tổ chức Lao động thế giới và đa số các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam đểu cho rằng các cuộc đình công kinh tế (đình công về lợi ích) đƣợc thực hiện 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vì những lợi ích gắn với quan hệ lao động mới thuộc phạm vi cho phép của quyền đình công. Những cuộc đình công chính trị đều không thuộc phạm vi quan hệ lao động và vƣợt ra ngoài khuôn khổ của quyền đình công. Đình công là một trong những biện pháp thiết yếu mà NLĐ và các tổ chức của họ có thể sử dụng để xúc tiến và bảo vệ các lợi ích kinh tế và xã hội của mình, không chỉ nhằm đạt tới những điều kiện làm việc tốt hơn hoặc có những yêu cầu tập thể mang tính nghề nghiệp, mà còn nhằm tìm ra những giải pháp cho các vấn đề chính sách kinh tế - xã hội và các vấn đề lao động bất kỳ loại nào mà NLĐ trực tiếp quan tâm [3, tr.
Với quan điểm này, bƣớc đầu chỉ rõ đình công là một trong các biện pháp để bảo vệ NLĐ, phải nhằm đạt các mục đích kinh tế - xã hội vì quyền đình công thuộc loại quyền kinh tế xã hội. Tuy nhiên, nhận định này chƣa chỉ ra đƣợc các dấu hiệu để nhận dạng đình công, cũng nhƣ phân biệt đình công với các hiện tƣợng xã hội gần giống nó. Từ những phân tích ở trên, có thể thấy đặc điểm chung nhất của đình công đó là biện pháp đấu tranh kinh tế của những NLĐ, gây sức ép cho giới chủ nhằm đạt đƣợc mục đích gắn liền với quan hệ lao động. Các dấu hiệu cơ bản của đình công Thứ nhất, đình công biểu hiện thông qua sự ngừng việc triệt để của NLĐ và do tập thể lao động tiến hành.
Sự ngừng việc của NLĐ trên thực tế đƣợc biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, nhƣng sự ngừng việc khi đình công là có tính triệt để. Ngoài ra, sự ngừng việc trong đình công phải do nhiều NLĐ cùng tiến hành (tập thể lao động). Tập thể lao động ngừng việc có thể là toàn bộ hoặc đa số những NLĐ trong một bộ phận cơ cấu doanh nghiệp, trong toàn doanh nghiệp hoặc đa số những NLĐ trong một ngành. Nếu một vài ngƣời ngừng việc mặc dù có tổ chức thì vẫn không đƣợc gọi là đình công.
Thứ hai, đình công là sự nghỉ việc có tổ chức, thƣờng do tổ chức 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công đoàn lãnh đạo. Ngừng việc của tập thể lao động phải có sự chủ định từ trƣớc, phải có sự phối hợp về mặt ý chí và tổ chức của những NLĐ với nhau. Pháp luật lao động nhiều nƣớc chỉ thừa nhận công đoàn là ngƣời có quyền tổ chức, lãnh đạo đình công. Lãnh đạo của công đoàn sẽ là ngƣời đứng ra tổ chức đình công từ khâu lấy ý kiến tán thành đình công, lãnh đạo đình công cho đến khi giải quyết cuộc đình công trƣớc tòa án.
Nhƣ vậy, mọi sự ngừng việc, dù là rất đông NLĐ nhƣng không do công đoàn lãnh đạo thì sẽ bị coi là đình công bất hợp pháp. Thứ ba, mục đích của đình công là nhằm đạt đƣợc những yêu sách về quyền và lợi ích mà những ngƣời thực hiện quan tâm. Bản chất của đình công là biện pháp đấu tranh kinh tế nên mục đích của đình công phải nhằm đạt đƣợc những yêu sách về quyền và lợi ích cho tập thể lao động. Thực tế ở những nƣớc có nền kinh tế phát triển, NLĐ thƣờng đình công để đạt đƣợc những lợi ích cao hơn, điều kiện làm việc tốt hơn so với pháp luật đã quy định hoặc so với những thỏa thuận các bên đã cam kết trƣớc đó.
Và kết quả đình công thƣờng là một thỏa ƣớc tập thể mới ra đời. Còn ở những nƣớc chƣa phát triển, phần lớn các cuộc đình công là đòi quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ phù hợp với luật pháp lao động bị NSDLĐ vi phạm. Thứ tư, việc thực hiện quyền đình công của NLĐ phải mang tính tự nguyện. Đây là dấu hiệu về mặt ý chí của NLĐ, dấu hiệu này có nghĩa là tập thể lao động tiến hành đình công phải xuất phát từ sự tự giác, tự nguyện của mỗi NLĐ.
Thứ năm, đình công phát sinh trực tiếp từ TCLĐ tập thể. Đình công là hậu quả của TCLĐ tập thể giải quyết không thành. Tuy nhiên, không phải TCLĐ tập thể nào cũng đều dẫn đến đình công. Vì vậy, để hạn chế tình trạng đình công xảy ra thì TCLĐ tập thể nên đƣợc giải quyết triệt để, hạn chế sự bức xúc căng thẳng từ phía NLĐ do yêu cầu, lợi ích không đƣợc đáp ứng.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về thủ tục đình công 1. Định nghĩa thủ tục đình công Hiện nay chƣa có định nghĩa cụ thể về thủ tục đình công nhƣng từ phân tích định nghĩa đình công ở trên, có thể hiểu: “Thủ tục đình công là cách thức, trình tự tiến hành đình công theo những bước đã được pháp luật quy định cụ thể”. Nhƣ vậy, đình công là quyền của NLĐ, tuy nhiên để thực hiện quyền này một cách hợp pháp thì việc đình công phải tiến hành theo những trình tự, thủ tục luật định.
Hiện nay vẫn có nhiều quan niệm về thủ tục đình công, một số cho rằng thủ tục đình công gồm thủ tục chuẩn bị đình công và cách thức tiến hành đình công, một số lại quan điểm thủ tục đình công chính là các bƣớc để tiến hành đình công trong các bƣớc đều bao gồm cách thức và phƣơng pháp tiến hành. Theo quan điểm thứ nhất, thủ tục đình công bao gồm hai giai đoạn là chuẩn bị đình công và tiến hành đình công. Trong thủ tục chuẩn bị đình công, bao gồm ba bƣớc khởi xƣớng đình công, lấy ý kiến tập thể lao động và giao quyết định đình công. Các bƣớc này đƣợc quy định rất chặt chẽ với những mục đích cơ bản sau đây: i) Bảo đảm quyền tự do định đoạt và ý chí tự nguyện của những ngƣời lao động khi quyết định đình công.