Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Duy Tiên giữ vị trí cửa ngõ kinh tế phía Bắc của tỉnh Hà Nam, sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông và công nghiệp trọng điểm kết nối trực tiếp với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Tính đến tháng 9 năm 2023, toàn thị xã đã thu hút 260 dự án đầu tư vào các khu công nghiệp còn hiệu lực, bao gồm 205 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài với tổng vốn đăng ký đạt hơn 1,765 tỷ USD và 55 dự án trong nước. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tại Duy Tiên chiếm tỷ trọng áp đảo 70,6% trong tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của toàn tỉnh Hà Nam, đưa địa phương trở thành đầu tàu công nghiệp dẫn dắt kinh tế toàn tỉnh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của thị xã giai đoạn 2018 đến tháng 9 năm 2023 đạt 6,91%/năm, riêng tháng 9 năm 2023 đạt mức tăng trưởng ấn tượng 8,83%.

Mặc dù đạt được những thành tựu nổi bật về số lượng dự án, hoạt động thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các khu công nghiệp trên địa bàn thị xã Duy Tiên vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về tính bền vững. Quy mô vốn bình quân trên mỗi dự án còn khiêm tốn, cơ cấu ngành nghề chủ yếu tập trung vào gia công lắp ráp, thiếu vắng các tập đoàn công nghệ cao và tỷ trọng vốn từ các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ hay Liên minh Châu Âu còn thấp.

Đề tài được thực hiện nhằm phân tích thực trạng quản lý kinh tế trong thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài tại 10 khu công nghiệp trên địa bàn thị xã Duy Tiên giai đoạn 2018 đến tháng 9 năm 2023. Từ đó, nghiên cứu xác định các điểm nghẽn về chính sách, quy hoạch và xúc tiến đầu tư để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao với tầm nhìn đến năm 2030, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp đạt trên 93.070 tỷ đồng và mở rộng quy mô giải quyết việc làm cho hơn 83.511 lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển:

  • Khung lý thuyết Chiết trung OLI của John Dunning: Giải thích động cơ và quyết định của các nhà đầu tư nước ngoài thông qua ba nhóm lợi thế cốt lõi gồm Lợi thế quyền sở hữu tài sản độc quyền, Lợi thế vị trí địa lý của thị xã Duy Tiên và Lợi thế quốc tế hóa quy trình sản xuất nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.
  • Lý thuyết Vòng đời sản phẩm quốc tế của Raymond Vernon: Phân tích sự chuyển dịch của dòng vốn đầu tư xuyên quốc gia từ các nền kinh tế phát triển sang các địa phương đang phát triển như Hà Nam khi sản phẩm bước vào giai đoạn chuẩn hóa sản xuất hàng loạt.

Bên cạnh đó, đề tài chuẩn hóa và vận dụng các khái niệm nền tảng trong quản lý kinh tế bao gồm: Khu công nghiệp, Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Quản lý nhà nước về thu hút FDI, Môi trường đầu tư và Xúc tiến đầu tư công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu thống kê chuyên ngành trong toàn bộ giai đoạn 5 năm từ năm 2018 đến tháng 9 năm 2023. Nguồn số liệu được thu thập chính thức từ Niên giám thống kê thị xã Duy Tiên, Báo cáo tổng kết của Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Hà Nam, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hà Nam, cùng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Đầu tư số 61/2020/QH14, Nghị định số 31/2021/NĐ-CP và Quyết định số 38/2020/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả tiến hành khảo sát toàn diện 100% đối tượng gồm 10 khu công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn thị xã với 205 dự án FDI còn hiệu lực. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện đánh giá năng lực bộ máy quản lý thông qua khảo sát toàn bộ cỡ mẫu 38 cán bộ chuyên trách trực tiếp làm công tác xúc tiến và quản lý đầu tư tại địa phương.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả kết hợp phương pháp so sánh chuỗi thời gian, phương pháp quy nạp diễn dịch và phương pháp dự báo kinh tế là nhằm lượng hóa chính xác sự chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, đối tác đầu tư và đo lường tác động lan tỏa của dòng vốn FDI đối với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô của thị xã một cách khách quan, khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp tại thị xã Duy Tiên giai đoạn 2018 đến tháng 9 năm 2023 chỉ ra các phát hiện trọng tâm sau:

  • Quy mô dự án và vốn đăng ký tăng trưởng vượt bậc: Duy Tiên đã phát triển mạng lưới 10 khu công nghiệp với tổng diện tích quy hoạch vượt trên 2.700 ha, tiêu biểu như KCN Đồng Văn I (371 ha), Đồng Văn II (339 ha), Đồng Văn III (523 ha) và Đồng Văn IV (300 ha). Địa phương thu hút thành công 205 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 1,765 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 70,6% tổng nguồn vốn FDI toàn tỉnh Hà Nam.
  • Giá trị sản xuất công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu bứt phá: Giá trị sản xuất công nghiệp trong các khu công nghiệp tăng trưởng bình quân trên 34,5%/năm, tăng từ 62.851 tỷ đồng năm 2018 lên 74.200 tỷ đồng năm 2020 và đạt 93.070 tỷ đồng vào tháng 9 năm 2023 (chiếm khoảng 80% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh). Kim ngạch xuất khẩu của khu vực này tăng từ 48,48 triệu USD năm 2018 lên 159,98 triệu USD năm 2022 và đạt 162,04 triệu USD trong 9 tháng đầu năm 2023, duy trì mức tăng bình quân 34,78%/năm.
  • Đóng góp ngân sách và giải quyết việc làm chất lượng cao: Các doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp đóng góp 4.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước trong 9 tháng đầu năm 2023, tăng 72,56% so với mức 2.318 tỷ đồng của năm 2018, chiếm trên 41,9% tổng thu ngân sách của tỉnh Hà Nam. Tổng số lao động làm việc tại các khu công nghiệp tăng từ 68.736 người năm 2018 lên 83.511 người vào tháng 9 năm 2023. Cơ cấu trình độ nhân lực cải thiện rõ nét khi tỷ lệ lao động có trình độ đại học và thạc sĩ tăng từ 19,75% lên 24,34%, trong khi lao động chưa qua đào tạo giảm từ 5,95% xuống chỉ còn 3,07%.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích dữ liệu, các bảng thống kê cơ cấu nguồn vốn theo đối tác quốc tế và biểu đồ phân bổ ngành nghề cho thấy dòng vốn FDI tại Duy Tiên có sự tập trung rất cao từ các quốc gia Đông Á như Nhật Bản và Hàn Quốc với các thương hiệu lớn gồm Honda Việt Nam, Sumi, Seoul Semiconductor và KMW. Sự hiện diện của các tập đoàn này giúp thị xã nhanh chóng hình thành các cụm ngành công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo và linh kiện điện tử.

Kết quả vượt trội này bắt nguồn từ lợi thế hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ, vị trí giáp ranh thủ đô Hà Nội, sự hình thành cảng nội địa Yên Lệnh cùng chính sách hỗ trợ mặt bằng và cấp điện 24/24 giờ ổn định. Mô hình xúc tiến đầu tư linh hoạt tại Duy Tiên đã vận dụng thành công bài học kinh nghiệm về giải phóng mặt bằng nhanh của thành phố Thái Bình và cơ chế liên kết đào tạo nghề của huyện Gia Viễn (Ninh Bình).

Tuy nhiên, biểu đồ cơ cấu nhân lực cho thấy đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác xúc tiến đầu tư dù có trình độ đại học trở lên đạt 97% (trong đó 87% trình độ đại học và 10% trình độ thạc sĩ) nhưng vẫn còn thiếu các chuyên gia am hiểu sâu về luật thương mại quốc tế và kỹ năng tiếp thị số. Hoạt động quản lý quy hoạch đôi lúc chưa đồng bộ dẫn đến tình trạng điều chỉnh diện tích cục bộ, đồng thời thiếu hụt các dự án FDI mũi nhọn thuộc lĩnh vực công nghệ xanh từ thị trường Hoa Kỳ và Châu Âu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản lý kinh tế mang tính hành động cụ thể nhằm gia tăng sức hút dòng vốn FDI giai đoạn 2024 đến năm 2030:

  • Hoàn thiện quy hoạch phân khu và hiện đại hóa hạ tầng đồng bộ: Ủy ban nhân dân thị xã Duy Tiên phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Hà Nam khẩn trương hoàn thành giải phóng mặt bằng và đầu tư hoàn chỉnh hạ tầng kỹ thuật tại KCN Đồng Văn III mở rộng (523 ha) và KCN Đồng Văn V (250 ha), hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lấp đầy bình quân các khu công nghiệp đạt trên 85% trước năm 2026.
  • Tái cơ cấu danh mục dự án và đa dạng hóa đối tác xúc tiến đầu tư: Trung tâm Xúc tiến Đầu tư tỉnh và Phòng Kinh tế thị xã Duy Tiên chủ động xây dựng danh mục dự án kêu gọi vốn có địa chỉ rõ ràng, chuyển dịch trọng tâm sang thu hút các ngành công nghiệp bán dẫn, thiết bị y tế và trí tuệ nhân tạo từ các thị trường Hoa Kỳ, Nhật Bản và EU, phấn đấu nâng tỷ trọng các dự án công nghệ cao lên 35% tổng vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2025 - 2030.
  • Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ xúc tiến và chất lượng nhân lực địa phương: Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Hà Nam tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ hàng năm về ngoại ngữ chuyên ngành, pháp luật quốc tế và kỹ năng đàm phán dự án lớn cho 100% cán bộ thuộc bộ máy 38 nhân sự chuyên trách; đồng thời liên kết với các trường đại học kỹ thuật tại Hà Nội để đào tạo kỹ sư tay nghề cao, nâng tỷ lệ lao động KCN đạt trình độ đại học và thạc sĩ vượt mức 30% vào năm 2028.
  • Cải cách thủ tục hành chính và nâng cấp môi trường đầu tư kinh doanh: Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam chỉ đạo cắt giảm từ 30% đến 50% thời gian thẩm định, cấp phép chứng nhận đầu tư trực tuyến theo cơ chế một cửa liên thông; thiết lập đường dây nóng hỗ trợ doanh nghiệp 24/7 và áp dụng mức ưu đãi tiền thuê đất linh hoạt theo quy định tại Quyết định số 38/2020/QĐ-TTg từ nay đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Các Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Ủy ban nhân dân cấp huyện, thị xã có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch phân khu công nghiệp, thiết kế cơ chế ưu đãi đầu tư và hoàn thiện đề án xúc tiến FDI giai đoạn mới.
  • Chủ đầu tư phát triển hạ tầng khu công nghiệp: Các doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng kỹ thuật KCN khai thác các phân tích về chi phí thuê đất, yêu cầu đồng bộ trạm xử lý nước thải và trung tâm logistics nội địa để nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút khách thuê thứ cấp.
  • Học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Kinh tế và Kinh tế Phát triển: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị với khung lý thuyết chuẩn hóa, hệ thống chỉ tiêu định lượng rõ ràng cùng phương pháp phân tích chuỗi số liệu thực tế tại một địa bàn công nghiệp trọng điểm.
  • Các tổ chức tư vấn đầu tư và hiệp hội doanh nghiệp quốc tế: Tham khảo bức tranh toàn cảnh về môi trường pháp lý, cơ cấu nguồn nhân lực, chi phí sản xuất và định hướng ưu tiên thu hút ngành nghề tại cửa ngõ công nghiệp phía Nam thủ đô Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Quy mô thu hút vốn FDI của thị xã Duy Tiên đóng góp như thế nào vào kinh tế tỉnh Hà Nam?
Tính đến tháng 9 năm 2023, thị xã Duy Tiên đã thu hút 205 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đạt hơn 1,765 tỷ USD. Nguồn vốn này chiếm 70,6% tổng vốn FDI toàn tỉnh Hà Nam, giữ vai trò chủ lực tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp đạt 93.070 tỷ đồng và nộp ngân sách 4.000 tỷ đồng.

Những ngành nghề nào đang chiếm ưu thế tại các khu công nghiệp thị xã Duy Tiên?
Các ngành nghề chiếm tỷ trọng lớn và tạo giá trị gia tăng cao tại địa phương bao gồm: sản xuất linh kiện điện tử viễn thông, lắp ráp ô tô - xe máy, gia công cơ khí chính xác và dệt may cao cấp, với sự góp mặt tiêu biểu của các tập đoàn đa quốc gia như Honda Việt Nam, Sumi và Seoul Semiconductor.

Chất lượng nguồn nhân lực làm việc tại các khu công nghiệp Duy Tiên đã thay đổi ra sao?
Lực lượng lao động tại các KCN Duy Tiên tăng trưởng mạnh mẽ, đạt 83.511 người vào tháng 9 năm 2023. Cơ cấu chuyên môn chuyển dịch tích cực với 24,34% lao động có trình độ đại học, thạc sĩ và trên 72,5% đạt trình độ cao đẳng, trung cấp; tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo giảm mạnh xuống mức 3,07%.

Những bài học kinh nghiệm nào từ các địa phương khác đã được luận văn đúc kết?
Tác giả đã tổng kết hai bài học thực tiễn giá trị: mô hình công khai giá bồi thường giải phóng mặt bằng và rút ngắn 50% thời gian cấp phép đầu tư của thành phố Thái Bình, kết hợp giải pháp chủ động phối hợp doanh nghiệp mở lớp đào tạo nghề chuyên sâu theo đơn đặt hàng tại huyện Gia Viễn (Ninh Bình).

Đâu là giải pháp trọng tâm để thu hút dòng vốn FDI công nghệ cao đến năm 2030?
Luận văn nhấn mạnh việc chủ động xúc tiến có địa chỉ tới các thị trường công nghệ nguồn như Hoa Kỳ và EU, hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp Đồng Văn III và Đồng Văn V theo tiêu chuẩn sinh thái, đồng thời nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ 38 cán bộ quản lý trực tiếp tại địa phương.

Kết luận

  • Công tác thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại thị xã Duy Tiên giai đoạn 2018 đến tháng 9 năm 2023 đạt bước tiến nhảy vọt với 205 dự án FDI, đóng góp 70,6% tổng nguồn vốn đầu tư quốc tế của tỉnh Hà Nam.
  • Khối doanh nghiệp FDI thúc đẩy giá trị sản xuất công nghiệp đạt 93.070 tỷ đồng, tạo kim ngạch xuất khẩu 162,04 triệu USD và đóng góp 4.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.
  • Hệ thống hạ tầng 10 khu công nghiệp với diện tích trên 2.700 ha đã giải quyết việc làm cho 83.511 lao động và nâng cao tỷ lệ nhân lực qua đào tạo lên mức 96,93%.
  • Đề tài đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý kinh tế đồng bộ, giải quyết triệt để các nút thắt về giải phóng mặt bằng, cơ chế xúc tiến có địa chỉ và bồi dưỡng năng lực cán bộ chuyên trách.
  • Lộ trình thực hiện phân kỳ rõ rệt: giai đoạn 2024 - 2026 tập trung số hóa thủ tục hành chính và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật; giai đoạn 2027 - 2030 tạo đột phá thu hút các ngành công nghệ cao, bán dẫn và kinh tế số.

Quý cơ quan, nhà nghiên cứu và quý độc giả quan tâm vui lòng tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Kinh tế để tiếp cận đầy đủ hệ thống dữ liệu phân tích chi tiết và các đề xuất chính sách chuyên sâu!