Thu hút vốn đầu tư nước ngoài TTCK Việt Nam – Luận văn ThS Trương Thị Anh Thư

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Trương Thị Anh Thư
• Người hướng dẫn: Lê Thị Tuyết Hoa
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Khái niệm và các hình thức đầu tư nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm đầu tư nước ngoài
• 1.1.2. Các hình thức đầu tư nước ngoài
• 1.2. Thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên TTCK
• 1.2.1. Khái niệm thị trường chứng khoán
• 1.2.2. Tác động của việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên TTCK
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng thu hút vốn ĐTNN trên TTCK
• 1.3. Kinh nghiệm của các nước trong việc thu hút vốn ĐTNN trên TTCK
• 1.3.1. Kinh nghiệm của các quốc gia
• 1.3.2. Bài học của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu khái quát TTCK Việt Nam
• 2.2. Tình hình thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên TTCK Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình tài khoản giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2.2. Tình hình giá trị giao dịch cổ phiếu của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2.3. Tình hình giá trị giao dịch trái phiếu của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2.4. Quy mô vốn của quỹ đầu tư nước ngoài
• 2.3. Đánh giá thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những tồn tại hạn chế
• 2.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng để thu hút vốn đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.2. Giải pháp thu hút vốn ĐTNN trên TTCK Việt Nam
• 3.2.1. Nguyên tắc thực hiện
• 3.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể nhằm thu hút vốn ĐTNN trên TTCK Việt Nam
• 3.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ nhằm thu hút vốn ĐTNN trên TTCK Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của việc thu hút vốn ĐTNN vào TTCK Việt Nam Bức tranh tổng quan

Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài luôn đóng vai trò thiết yếu, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển và tăng trưởng kinh tế, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Nguồn vốn ngoại đa dạng này đến từ nhiều kênh giao dịch, trong đó các hình thức chính bao gồm Viện trợ phát triển chính thức (ODA), Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và đặc biệt quan trọng là đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI). Đối với TTCK Việt Nam, dòng vốn đầu tư nước ngoài không chỉ bổ sung nguồn tài chính cần thiết mà còn góp phần tăng cường tính chuyên nghiệp, nâng cao các chuẩn mực phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời mang lại kinh nghiệm quản lý quý báu cho các nhà đầu tư tại Việt Nam.

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động từ tháng 7/2000. Tuy nhiên, hoạt động NĐTNN nắm giữ cổ phần đã diễn ra sớm hơn qua các chương trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Sự gia tăng dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào Việt Nam là một dấu hiệu tích cực, phản ánh thành quả của các chính sách kinh tế mà Đảng và Chính phủ đã triển khai để phát triển kinh tế quốc gia. Dù đã đạt được những kết quả ban đầu, TTCK Việt Nam vẫn đối mặt với những hạn chế về quy mô thị trường, chất lượng sản phẩm, sự minh bạch thông tin doanh nghiệp và các quy định điều chỉnh, giám sát thị trường (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 1). Đây là những yếu tố làm giảm sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài và đặt ra những thách thức thu hút vốn ngoại trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu ngày càng sâu rộng. Mục tiêu của việc phân tích này là làm rõ thực trạng, các nhân tố ảnh hưởng và từ đó đề xuất giải pháp phát triển TTCK hiệu quả để tăng cường thu hút vốn ĐTNN (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 2). Thành công trong việc này không chỉ củng cố vị thế của TTCK Việt Nam mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững TTCK và kinh tế vĩ mô Việt Nam nói chung.

1.1. Khái niệm và Các hình thức chính của Đầu tư Nước ngoài tại Việt Nam

Đầu tư nước ngoài, hay đầu tư quốc tế, được định nghĩa là các phương thức đưa vốn và tài sản ra nước ngoài để thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm tìm kiếm lợi nhuận và đạt được các mục tiêu kinh tế xã hội cụ thể (Bùi Kim Yến 2009). Nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) là những chủ thể đầu tư vào các doanh nghiệp nằm ngoài quốc gia của họ, thường là cá nhân, doanh nghiệp hoặc chính phủ tìm kiếm cơ hội tài chính và mở rộng thị trường.

Có ba hình thức chính của vốn đầu tư nước ngoài:

• Viện trợ phát triển chính thức (ODA): Đây là các khoản viện trợ không hoàn lại hoặc các khoản vay ưu đãi dài hạn từ chính phủ, tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dành cho các nước nhận viện trợ. Nguồn vốn này thường tập trung vào phát triển hạ tầng và kỹ thuật, không kèm theo quyền điều hành trực tiếp dự án (Bùi Kim Yến 2009, trang 11).
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Là hình thức nhà đầu tư nước ngoài góp toàn bộ hoặc phần lớn vốn để giành quyền điều hành hoặc tham gia điều hành các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh dịch vụ. FDI mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không tạo gánh nặng nợ nần và thường đi kèm với chuyển giao công nghệ, kỹ thuật tiên tiến và kinh nghiệm quản lý (Bùi Kim Yến 2009, trang 12).
• Đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI): Đây là hình thức vốn đầu tư nước ngoài thông qua thị trường tài chính để mua cổ phần hoặc chứng khoán của các công ty ở nước ngoài nhằm thu lợi nhuận dưới dạng cổ tức hoặc chênh lệch giá chứng khoán, mà không kèm theo việc tham gia vào quản lý doanh nghiệp (Nguyễn Hữu Hiếu 2007, trang 13). FPI có tính thanh khoản cao và đa dạng về công cụ đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ. Nếu nắm giữ một tỷ lệ nhất định, FPI có thể chuyển đổi thành FDI.

1.2. Lợi ích then chốt của dòng vốn ngoại đối với sự phát triển TTCK Việt Nam

Dòng vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là FII vào TTCK Việt Nam, mang lại nhiều lợi ích then chốt và tác động tích cực đến sự phát triển bền vững TTCK và kinh tế vĩ mô Việt Nam.

Đối với thị trường chứng khoán: FPI góp phần làm tăng thanh khoản thị trường chứng khoán, giúp đa dạng hóa rủi ro và giảm sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng. Sự hiện diện của các NĐTNN với kinh nghiệm và kỹ năng quản lý cao làm cho thị trường trở nên năng động hơn, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm tài chính. Việc gia tăng dòng vốn ngoại cũng thúc đẩy sự phát triển của các định chế trung gian như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, an toàn, trở thành cầu nối hiệu quả giữa người mua và người bán. Điều này cũng đòi hỏi các cơ quan chức năng phải nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý theo nguyên tắc thị trường, hội nhập quốc tế (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 16).

Đối với nền kinh tế: Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài cung cấp nguồn vốn quan trọng cho các doanh nghiệp cổ phần, tạo điều kiện tăng khả năng hoạt động mà không phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng. Đây là yếu tố then chốt giúp Việt Nam thực hiện công nghiệp hóa. Sự tham gia của NĐTNN trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước cũng giảm áp lực cạnh tranh, mang lại lợi thế về công nghệ, tri thức và kỹ năng quản lý, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường và sản phẩm quốc tế. Yêu cầu về minh bạch thông tin doanh nghiệp và quản trị công ty từ phía đối tác nước ngoài còn kích thích các doanh nghiệp trong nước tự hoàn thiện để phù hợp với chuẩn mực quốc tế, từ đó tiếp cận được nhiều nguồn vốn quốc tế hơn (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 17-18).

Đối với nhà đầu tư trong nước: Sự góp mặt của NĐTNN tạo sự ổn định và tâm lý tích cực, nâng cao khả năng và tính chuyên nghiệp của công chúng đầu tư trong nước. Doanh nghiệp nỗ lực gia tăng minh bạch thông tin doanh nghiệp, áp dụng chuẩn mực kế toán và quản trị công ty theo thông lệ quốc tế, đảm bảo lợi ích của tất cả cổ đông.

II. Thách thức thu hút vốn ngoại vào TTCK Việt Nam Những rào cản và thực trạng

Mặc dù TTCK Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút vốn ĐTNN, thị trường vẫn đối mặt với nhiều thách thức thu hút vốn ngoại đáng kể, hạn chế tiềm năng phát triển. Thực trạng cho thấy dòng vốn đầu tư nước ngoài vào thị trường chứng khoán không đồng đều qua các năm và vẫn còn khá khiêm tốn so với các nước trong khu vực (Trương Thị Anh Thư 2017, trang i). Những hạn chế này xuất phát từ cả yếu tố bên ngoài và nội tại của thị trường. Môi trường kinh tế chính trị toàn cầu biến động, cùng với các yếu tố nội tại như hệ thống pháp lý TTCK chưa hoàn thiện, chất lượng thông tin thị trường, và sự đa dạng của hàng hóa chứng khoán là những rào cản chính.

Trong giai đoạn 2010-2016 được phân tích, sự tăng trưởng về số lượng nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) mở tài khoản giao dịch cho thấy tín hiệu tích cực (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 32). Tuy nhiên, giá trị giao dịch ròng không phải lúc nào cũng thuận lợi, với những năm ghi nhận bán ròng đáng kể, đặc biệt là năm 2016 với sự kiện Brexit gây biến động trên thị trường tài chính toàn cầu (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 39). Điều này chỉ ra rằng, dù có tiềm năng, TTCK Việt Nam vẫn còn dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài và cần một nền tảng nội tại vững chắc hơn.

Các nhân tố ảnh hưởng thu hút vốn ĐTNN trên TTCK rất đa dạng, bao gồm bối cảnh quốc tế, ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô Việt Nam, cũng như mức độ tự do hóa và sức cạnh tranh của thị trường. Việc nhận diện rõ những tồn tại hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế này là bước đầu tiên để đề xuất các giải pháp phát triển TTCK hiệu quả, hướng tới việc nâng hạng thị trường chứng khoán và phát triển bền vững TTCK trong tương lai.

2.1. Thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào TTCK Việt Nam 2010 2016

Trong giai đoạn 2010-2016, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về số lượng nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN). Tổng số tài khoản của NĐTNN tăng từ 13.835 vào cuối năm 2010 lên 20.259 vào cuối năm 2016, bao gồm cả cá nhân và tổ chức. Số lượng nhà đầu tư cá nhân tăng từ 13.035 lên 17.107, và nhà đầu tư tổ chức tăng từ 800 lên 3.152 (Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, Trương Thị Anh Thư 2017, trang 33-35). Sự tăng trưởng này cho thấy TTCK Việt Nam dần trở thành một điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn ngoại.

Về giá trị giao dịch cổ phiếu, NĐTNN thường xuyên mua ròng trong nhiều năm, tiêu biểu như năm 2013 với mua ròng 5.505 tỷ đồng trên HOSE. Tuy nhiên, tình hình không ổn định, ví dụ năm 2011 chứng kiến giá trị giao dịch giảm mạnh do chính sách tiền tệ thắt chặt. Năm 2016, dù tổng giá trị giao dịch mua và bán đạt mức cao nhất trong giai đoạn, sự kiện Brexit đã khiến NĐTNN bán ròng 7.729 tỷ đồng trên HOSE, cho thấy dòng vốn ngoại rất nhạy cảm với biến động quốc tế (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 36-39). Thực trạng này phản ánh một TTCK Việt Nam đang trên đà phát triển nhưng vẫn còn đối mặt với sự biến động và phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng thu hút vốn ĐTNN và tồn tại hạn chế

Các yếu tố ảnh hưởng thu hút vốn ĐTNN trên TTCK rất đa dạng, cả từ môi trường quốc tế lẫn các điều kiện nội tại của Việt Nam. Môi trường quốc tế, với các biến động kinh tế chính trị toàn cầu và sự cạnh tranh giữa các quốc gia trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, có tác động trực tiếp đến dòng vốn ngoại. Các nước không ngừng cải thiện môi trường đầu tư và ban hành chính sách thu hút đầu tư nước ngoài ưu đãi để tăng khả năng cạnh tranh (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 19-20).

Bên cạnh đó, môi trường kinh tế và chính trị của nước nhận đầu tư, bao gồm thể chế chính trị, ổn định chính trị, kinh tế vĩ mô Việt Nam, hệ thống pháp lý TTCK và chính sách thu hút đầu tư của Việt Nam, đóng vai trò quyết định. Hệ thống pháp luật và mức độ minh bạch thông tin doanh nghiệp trên thị trường cũng là những yếu tố then chốt (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 21-22).

Những tồn tại hạn chế chính bao gồm:

• Quy định sở hữu nước ngoài: Các giới hạn về tỷ lệ sở hữu của NĐTNN ở một số ngành, lĩnh vực còn chặt chẽ, gây cản trở dòng vốn ngoại.
• Chất lượng và sự đa dạng hàng hóa: TTCK Việt Nam vẫn thiếu các sản phẩm tài chính đa dạng, chất lượng chưa đồng đều.
• Minh bạch thông tin: Mức độ minh bạch thông tin doanh nghiệp và quản trị công ty chưa thực sự đạt chuẩn quốc tế, gây khó khăn cho NĐTNN trong việc đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
• Hệ thống pháp lý TTCK: Hệ thống pháp luật còn một số sơ hở, thiếu đồng bộ, gây ra rủi ro pháp lý và tạo tâm lý e dè cho NĐTNN (Trương Thị Anh Thư 2017, trang i).

III. Giải pháp phát triển TTCK Việt Nam Cách thức đột phá để thu hút vốn ĐTNN hiệu quả

Để vượt qua các thách thức thu hút vốn ngoại và tối đa hóa tiềm năng của TTCK Việt Nam, việc triển khai các giải pháp phát triển TTCK đột phá là hết sức cần thiết. Các giải pháp này phải mang tính đồng bộ, có lộ trình rõ ràng, và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế, đồng thời kết hợp chặt chẽ với các mục tiêu kinh tế vĩ mô Việt Nam và các biện pháp phát triển kinh tế tổng thể (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26). Mục tiêu cuối cùng là không chỉ tăng cường thu hút vốn ĐTNN mà còn phát triển bền vững TTCK, hướng tới việc nâng hạng thị trường chứng khoán từ cận biên lên mới nổi.

Các nhóm giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư toàn diện, từ hệ thống pháp lý TTCK đến chất lượng hàng hóa và sự minh bạch thông tin doanh nghiệp. Cụ thể, cần xây dựng một chính sách thu hút đầu tư nước ngoài linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ dòng vốn ngoại, tránh các rủi ro tiềm ẩn. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành công như Ấn Độ và Trung Quốc cung cấp những bài học quý giá về cách cân bằng giữa việc mở cửa thị trường và duy trì sự ổn định chính trị - kinh tế (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26-29).

Một chiến lược thu hút hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Bộ Tài chính Việt Nam, các doanh nghiệp niêm yết và các bên liên quan khác. Mục tiêu là tạo ra một thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ hấp dẫn về tiềm năng sinh lời mà còn an toàn, công bằng và minh bạch thông tin doanh nghiệp, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) mong đợi. Điều này sẽ giúp khai thác tối đa cơ hội đầu tư chứng khoán Việt Nam và củng cố niềm tin của NĐTNN vào thị trường.

3.1. Cải cách thể chế và hệ thống pháp lý TTCK Khung chính sách hấp dẫn NĐTNN

Cải cách thể chế và hoàn thiện hệ thống pháp lý TTCK là nền tảng để thu hút vốn ĐTNN hiệu quả. Việt Nam cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến đăng ký đầu tư và giao dịch, tạo sự thuận tiện và linh hoạt cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) tiếp cận thị trường nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí. Quan trọng hơn, không nên có sự phân biệt đối xử giữa NĐTNN và nhà đầu tư trong nước trong các quy trình thực hiện đầu tư (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 27).

Việc nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài là một bước đi đột phá để tăng sức hấp dẫn của TTCK Việt Nam. Nghị định 60/2015/NĐ-CP đã cho phép NĐTNN đầu tư không hạn chế vào các doanh nghiệp đại chúng không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cũng như vào trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp. Điều này là tiền đề quan trọng để nâng hạng thị trường chứng khoán từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 38-39). Tuy nhiên, cần có các quy định rõ ràng về giới hạn tỷ lệ đầu tư trong các lĩnh vực nhạy cảm như ngân hàng, tài chính để tránh sự phụ thuộc quá mức và thao túng. Đồng thời, xây dựng các chế tài nghiêm minh, công bằng cho mọi nhà đầu tư để đảm bảo một môi trường đầu tư lành mạnh và minh bạch thông tin doanh nghiệp (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 28).

3.2. Nâng cao năng lực thị trường và phát triển sản phẩm chứng khoán Tăng cường thanh khoản và minh bạch

Nâng cao năng lực thị trường và phát triển sản phẩm chứng khoán là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin và thu hút vốn ĐTNN. TTCK Việt Nam cần đa dạng hóa các loại công cụ đầu tư để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN). Việc giới thiệu các sản phẩm mới như chứng khoán phái sinh hoặc mở rộng danh mục chứng khoán có thể giao dịch là cần thiết (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 24).

Một trong những giải pháp phát triển TTCK quan trọng là cải thiện thanh khoản thị trường chứng khoán. Việc rút ngắn thời gian thanh toán giao dịch (từ T+4 xuống T+3, rồi T+2 như đã thực hiện vào cuối 2015) giúp dòng vốn luân chuyển nhanh hơn, tăng tính chủ động cho NĐTNN và giảm rủi ro (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 38-39).

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng thông tin được công bố trên thị trường là điều tối quan trọng. Đảm bảo tính công khai, minh bạch thông tin doanh nghiệp và công bằng cho tất cả NĐTNN và nhà đầu tư trong nước sẽ xây dựng lòng tin. Cần có cơ chế xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi phát tán tin đồn hoặc thông tin thất thiệt, gây hoang mang cho thị trường, như bài học từ sự kiện “ngày thứ ba đen tối” của TTCK Trung Quốc (Nguyễn Đông Chiều 2012, Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26, 28). Nâng cao quản trị công ty (Corporate Governance) theo chuẩn mực quốc tế cũng góp phần quan trọng vào việc tăng cường minh bạch thông tin doanh nghiệp.

IV. Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam Lộ trình và chính sách để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán là một mục tiêu chiến lược quan trọng đối với TTCK Việt Nam, không chỉ khẳng định vị thế mà còn mở ra cơ hội đầu tư chứng khoán Việt Nam to lớn, đặc biệt là trong việc thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài quy mô lớn hơn. Hiện tại, TTCK Việt Nam đang được xếp vào nhóm thị trường cận biên. Mục tiêu chuyển đổi sang thị trường mới nổi đòi hỏi một lộ trình rõ ràng và sự phối hợp đồng bộ của nhiều chính sách thu hút đầu tư nước ngoài. Điều này sẽ giúp TTCK Việt Nam tiếp cận các quỹ đầu tư toàn cầu vốn chỉ được phép đầu tư vào các thị trường mới nổi hoặc phát triển.

Để đạt được mục tiêu này, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ Chính phủ và các cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và Bộ Tài chính Việt Nam trong việc đẩy nhanh các cải cách thể chế, đặc biệt là liên quan đến quy định sở hữu nước ngoài và hệ thống pháp lý TTCK. Kinh nghiệm của Ấn Độ và các thị trường mới nổi thành công cho thấy, việc kết hợp giữa việc mở cửa và kiểm soát chặt chẽ dòng vốn ngoại là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững TTCK (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26).

Lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán không chỉ đơn thuần là thay đổi các quy định mà còn bao gồm việc nâng cao năng lực thị trường tổng thể, đảm bảo minh bạch thông tin doanh nghiệp, và củng cố quản trị công ty. Sự cải thiện liên tục về thanh khoản thị trường chứng khoán và sự đa dạng của các sản phẩm chứng khoán cũng là những tiêu chí quan trọng mà các tổ chức đánh giá thị trường như MSCI hay FTSE Russell quan tâm. Thực hiện thành công lộ trình này sẽ biến TTCK Việt Nam thành một điểm đến không thể bỏ qua đối với nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) trên toàn cầu.

4.1. Tiêu chí và lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Từ cận biên đến mới nổi

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi là một quá trình phức tạp, đòi hỏi TTCK Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe về định lượng và định tính của các tổ chức xếp hạng như MSCI và FTSE Russell. Các tiêu chí này bao gồm quy mô và thanh khoản thị trường chứng khoán, mức độ tự do hóa thị trường, quy định sở hữu nước ngoài, hệ thống pháp lý TTCK, minh bạch thông tin doanh nghiệp, và cơ sở hạ tầng giao dịch.

Hiện tại, một số rào cản chính ngăn cản TTCK Việt Nam nâng hạng là giới hạn room ngoại (tỷ lệ sở hữu nước ngoài) ở một số ngành, vấn đề về khả năng chuyển đổi ngoại tệ tự do cho NĐTNN, và các yêu cầu về thanh toán bù trừ. Lộ trình nâng hạng cần tập trung vào việc: nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài phù hợp với thông lệ quốc tế, cải thiện cơ sở hạ tầng giao dịch và thanh toán để tăng thanh khoản thị trường chứng khoán (như đã rút ngắn chu kỳ thanh toán T+2), và nâng cao minh bạch thông tin doanh nghiệp cũng như chuẩn mực quản trị công ty (Corporate Governance). Việc ban hành Nghị định 60/2015/NĐ-CP và Thông tư 123/2015/TT-BTC nới room cho NĐTNN là bước đi quan trọng trong lộ trình này, thể hiện cam kết của Bộ Tài chính Việt Nam và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 38-39).

4.2. Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và tác động của nó đến dòng vốn ngoại

Các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của Việt Nam có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến dòng vốn ngoại chảy vào TTCK Việt Nam. Một chính sách cởi mở, minh bạch và ổn định sẽ tạo niềm tin, khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN). Ngược lại, những quy định hạn chế hoặc thiếu rõ ràng có thể làm giảm sức hấp dẫn của thị trường.

Điển hình, chính sách nới lỏng room ngoại ban hành vào cuối tháng 6/2015 đã phát huy tác dụng rõ rệt, thúc đẩy số lượng tài khoản mới của NĐTNN tăng mạnh (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 34). Việc cho phép NĐTNN đầu tư không hạn chế vào trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, và nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài tại các doanh nghiệp đại chúng không thuộc ngành nghề có điều kiện đã được đánh giá là bước đột phá về tư duy trong việc thu hút vốn ĐTNN. Những chính sách này không chỉ gia tăng quy mô dòng vốn ngoại mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững TTCK bằng cách tăng cường sự đa dạng và chất lượng của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, để tối đa hóa hiệu quả, các chính sách cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh kịp thời, đảm bảo phù hợp với thực tiễn thị trường và thông lệ quốc tế, đồng thời giữ vững ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô Việt Nam để tạo môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn.

V. Bài học quý giá từ kinh nghiệm quốc tế về thu hút vốn ĐTNN trên TTCK Áp dụng tại Việt Nam

Kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thu hút vốn ĐTNN trên TTCK cung cấp những bài học quý giá cho TTCK Việt Nam. Nghiên cứu của Trương Thị Anh Thư (2017) đã phân tích các mô hình thành công như Ấn Độ và Trung Quốc, từ đó rút ra những nguyên tắc quan trọng để TTCK Việt Nam có thể phát triển bền vững TTCK và tăng cường dòng vốn ngoại. Các bài học này tập trung vào sự đồng bộ của chính sách thu hút đầu tư nước ngoài, chiến lược nâng hạng thị trường chứng khoán, và quản lý rủi ro hiệu quả.

Việt Nam đang trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và tái cấu trúc TTCK, do đó, việc học hỏi từ các nước đi trước là cần thiết để xây dựng một chính sách thu hút vốn ĐTNN thực sự ổn định, phát huy tối đa vai trò của dòng vốn ngoại đối với sự phát triển kinh tế quốc gia. Các thách thức thu hút vốn ngoại mà Việt Nam đang đối mặt, như giới hạn sở hữu, chất lượng thị trường, và hệ thống pháp lý TTCK, cũng từng là vấn đề của nhiều thị trường mới nổi khác. Việc áp dụng linh hoạt các giải pháp phát triển TTCK đã được chứng minh hiệu quả sẽ giúp TTCK Việt Nam khai thác tốt hơn cơ hội đầu tư chứng khoán Việt Nam và giảm thiểu các tác động tiêu cực tiềm ẩn. Điều này đòi hỏi sự đánh giá khách quan về môi trường đầu tư hiện tại, bao gồm cả ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô Việt Nam, để đưa ra những điều chỉnh phù hợp.

5.1. Kinh nghiệm thành công từ Ấn Độ và bài học cho TTCK Việt Nam

Ấn Độ là một ví dụ điển hình về việc thu hút vốn ĐTNN thành công vào thị trường chứng khoán của mình. Từ năm 1992, Ấn Độ đã thực hiện các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài cởi mở hơn, đặc biệt là nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài và đơn giản hóa thủ tục đăng ký cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) thông qua các thành viên lưu ký (Lê Quốc Tuấn & Nguyễn Quỳnh Chi 2014, Trương Thị Anh Thư 2017, trang 23). Các loại công cụ đầu tư mà NĐTNN được phép tham gia cũng được mở rộng, bao gồm cổ phiếu niêm yết, trái phiếu chính phủ, và chứng khoán phái sinh. Hơn nữa, Ấn Độ còn giảm nhẹ thuế đối với hoạt động đầu tư của NĐTNN, như thuế lãi vốn (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 24).

Bài học quan trọng cho TTCK Việt Nam từ Ấn Độ bao gồm:

• Giải pháp đồng bộ: Các giải pháp thu hút FII cần có lộ trình cụ thể, phù hợp với từng giai đoạn phát triển và gắn kết với mục tiêu kinh tế vĩ mô Việt Nam.
• Cải thiện môi trường nội địa: Tập trung vào nội lực, nâng cao chất lượng hàng hóa trên TTCK Việt Nam.
• Kết hợp thu hút và kiểm soát: Song song với việc mở cửa, cần có chính sách quản lý chặt chẽ dòng vốn ngoại và các biện pháp phòng ngừa rủi ro, đặc biệt là liên quan đến thao túng thị trường hoặc rửa tiền (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26-28).
• Pháp lý linh hoạt: Xây dựng hệ thống pháp lý TTCK có độ mở, hạn chế rào cản nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài (như nới room ngoại) nhưng vẫn kiểm soát các lĩnh vực nhạy cảm, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin doanh nghiệp và quản trị công ty (Corporate Governance) (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 27-28).

5.2. Những sai lầm cần tránh từ kinh nghiệm của TTCK Trung Quốc

TTCK Trung Quốc cũng đã có những thành tựu trong việc thu hút vốn ĐTNN, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế và bài học kinh nghiệm cần tránh cho TTCK Việt Nam. Một trong những điểm yếu lớn của Trung Quốc là sự tồn tại nhiều hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN), hệ thống pháp luật liên quan đến dòng vốn ngoại còn sơ hở, thiếu sót, và công tác quản lý của Chính phủ chưa theo kịp sự phát triển của thị trường (Nguyễn Đông Chiều 2012, Trương Thị Anh Thư 2017, trang 25-26).

Bài học cụ thể cho TTCK Việt Nam từ Trung Quốc là:

• Xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh: Cần tăng cường sự tham gia của các NĐTNN là tổ chức (ngân hàng, công ty quản lý tài sản, công ty bảo hiểm) thay vì chủ yếu là NĐT nhỏ lẻ, góp phần nâng hạng thị trường chứng khoán (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 28).
• Nâng cao chất lượng thông tin và chống tin đồn: Vấn nạn tin đồn gây hoang mang cho nhà đầu tư là một vấn đề lớn trên TTCK Trung Quốc, điển hình là sự kiện “ngày thứ ba đen tối” năm 2007 (Nguyễn Đông Chiều 2012, Trương Thị Anh Thư 2017, trang 26). TTCK Việt Nam cần có cơ chế xử phạt nghiêm khắc để đảm bảo minh bạch thông tin doanh nghiệp, tính công khai và công bằng cho tất cả các NĐTNN và nhà đầu tư trong nước. Điều này sẽ củng cố niềm tin và giảm thiểu rủi ro từ những thông tin thất thiệt. Việc tập trung vào phát triển bền vững TTCK thông qua chất lượng thông tin là yếu tố quan trọng để tránh lặp lại những sai lầm tương tự.

VI. Phát triển bền vững TTCK Việt Nam Tương lai của dòng vốn đầu tư nước ngoài

Hướng tới tương lai, việc đảm bảo phát triển bền vững TTCK là mục tiêu cốt lõi để duy trì và gia tăng thu hút vốn ĐTNN vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Sự bền vững không chỉ dừng lại ở quy mô dòng vốn ngoại mà còn ở chất lượng, tính ổn định và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài của thị trường. Điều này đòi hỏi một chiến lược dài hạn, kết hợp hài hòa giữa cải cách thể chế, nâng cao năng lực thị trường, và phát triển sản phẩm chứng khoán mới. Một TTCK Việt Nam vững mạnh sẽ là nền tảng vững chắc cho sự ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô Việt Nam, tạo niềm tin bền vững cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN).

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu ngày càng sâu rộng, TTCK Việt Nam sẽ tiếp tục là một kênh quan trọng để huy động vốn đầu tư nước ngoài cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để tối ưu hóa cơ hội đầu tư chứng khoán Việt Nam, cần tiếp tục nỗ lực trong việc nâng hạng thị trường chứng khoán từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, qua đó tiếp cận được các nguồn vốn ngoại quy mô lớn hơn từ các quỹ đầu tư quốc tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Bộ Tài chính Việt Nam, và các thành phần thị trường là yếu tố quyết định để định hình một tương lai tươi sáng cho TTCK Việt Nam với sự góp mặt ngày càng tích cực của dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Các giải pháp phát triển TTCK cần ưu tiên tính minh bạch thông tin doanh nghiệp và quản trị công ty (Corporate Governance) để củng cố niềm tin và thu hút dòng vốn ngoại một cách có chọn lọc.

6.1. Triển vọng và định hướng thu hút vốn ĐTNN vào TTCK Việt Nam trong dài hạn

Triển vọng thu hút vốn ĐTNN vào TTCK Việt Nam trong dài hạn là rất tích cực, với tiềm năng tăng trưởng kinh tế cao và môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện. Định hướng chính là tiếp tục nâng hạng thị trường chứng khoán, đưa TTCK Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi. Điều này sẽ mở ra cánh cửa cho các quỹ đầu tư lớn trên thế giới, vốn có quy định chặt chẽ về địa điểm đầu tư, giúp tăng quy mô dòng vốn ngoại đáng kể.

Để đạt được điều này, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài cần tiếp tục linh hoạt và cởi mở hơn nữa, đặc biệt trong việc nới lỏng quy định sở hữu nước ngoài (nâng room ngoại) ở các ngành không nhạy cảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đồng thời, cần đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và niêm yết các doanh nghiệp có chất lượng cao trên sàn, tạo nguồn cung hàng hóa phong phú và hấp dẫn cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN). Việc xây dựng một hệ thống pháp lý TTCK đồng bộ, rõ ràng, và minh bạch là điều kiện tiên quyết để tạo niềm tin và thu hút dòng vốn ngoại một cách phát triển bền vững TTCK. Công nghệ và chuyển đổi số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giao dịch và minh bạch thông tin doanh nghiệp, làm tăng sức hấp dẫn của thị trường.

6.2. Vai trò của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính Việt Nam trong quản lý dòng vốn ngoại

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và Bộ Tài chính Việt Nam giữ vai trò trọng yếu trong việc định hình và quản lý dòng vốn đầu tư nước ngoài vào TTCK Việt Nam. Các cơ quan này chịu trách nhiệm xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp lý TTCK, đảm bảo tính công bằng, minh bạch thông tin doanh nghiệp, và hiệu quả của thị trường. Theo Nguyễn Thanh Huyền (2015), vai trò của nhà nước trong việc quản lý đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán là nhạy cảm và đòi hỏi các công cụ sắc bén để đảm bảo hiệu quả (Trương Thị Anh Thư 2017, trang 4).

UBCKNN cần tiếp tục ban hành các quy định hướng dẫn chi tiết, kịp thời cho các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài mới, đặc biệt là liên quan đến quy định sở hữu nước ngoài và các sản phẩm chứng khoán mới. Bộ Tài chính Việt Nam có trách nhiệm giám sát, đảm bảo sự ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô Việt Nam, tạo môi trường thuận lợi cho dòng vốn ngoại. Ngoài ra, hai cơ quan này cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các thị trường phát triển để nâng cao năng lực quản lý và giám sát, phòng chống các hành vi thao túng thị trường hoặc rửa tiền. Việc đảm bảo một môi trường đầu tư an toàn, minh bạch thông tin doanh nghiệp và hiệu quả là yếu tố then chốt để phát triển bền vững TTCK và tối đa hóa lợi ích từ vốn đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn 16 năm hình thành và phát triển tính đến cuối năm 2016 đã đạt quy mô vốn hóa thị trường khoảng 2.268 nghìn tỷ đồng, tương đương xấp xỉ 68% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Trong bức tranh tăng trưởng chung, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) đóng vai trò là động lực then chốt cung ứng nguồn tài chính trung và dài hạn cho nền kinh tế, đồng thời gia tăng tính chuyên nghiệp và chuẩn mực quản trị theo thông lệ quốc tế. Số lượng tài khoản giao dịch của nhà đầu tư ngoại mở tại Việt Nam đã tăng từ 13.835 tài khoản năm 2010 lên 20.259 tài khoản vào năm 2016, ghi nhận mức tăng trưởng hơn 46,4%.

Tuy nhiên, thực tế thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trong giai đoạn này vẫn đối mặt với nhiều bất cập lớn: quy mô giao dịch của khối ngoại còn khiêm tốn so với các thị trường trong khu vực Đông Nam Á, tính ổn định của dòng tiền chưa cao và còn phụ thuộc nhiều vào các biến động kinh tế toàn cầu. Các rào cản nội tại như giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại), chất lượng hàng hóa niêm yết chưa đa dạng, tính minh bạch thông tin và hệ thống hạ tầng thanh toán chưa đồng bộ là những nguyên nhân trực tiếp làm giảm sức hút đối với các định chế tài chính quốc tế lớn.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài trên hai sàn giao dịch chứng khoán chính là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 2010–2016. Qua đó, tác giả nhận diện toàn diện các thành tựu, hạn chế, xác định nguyên nhân cốt lõi và xây dựng hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao nhằm thúc đẩy dòng vốn ngoại chất lượng cao vào thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết luân chuyển vốn quốc tế và lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại. Về bản chất, dòng vốn đầu tư nước ngoài là hình thức xuất khẩu tư bản, trong đó nguồn vốn tài chính sẽ có xu hướng tất yếu dịch chuyển từ nơi thừa vốn hoặc có tỷ suất sinh lời biên suy giảm sang những thị trường mới nổi đang thiếu vốn nhưng có tiềm năng tăng trưởng vượt trội. Quá trình này giúp các nền kinh tế đang phát triển bù đắp khoảng cách thiếu hụt giữa nhu cầu đầu tư phát triển và nguồn tích lũy tiết kiệm nội địa.

Khung phân tích lý thuyết của luận văn tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (Foreign Portfolio Investment - FPI): Phương thức đầu tư xuyên biên giới thông qua việc mua cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hoặc các công cụ tài chính phái sinh mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp.
• Thị trường chứng khoán (Stock Market): Kênh huy động vốn trực tiếp cấu thành từ thị trường sơ cấp (nơi phát hành chứng khoán mới) và thị trường thứ cấp (nơi mua bán, chuyển nhượng chứng khoán đã phát hành nhằm đảm bảo tính thanh khoản).
• Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (Room ngoại): Giới hạn tỷ lệ phần trăm vốn cổ phần tối đa mà nhà đầu tư nước ngoài được phép nắm giữ tại các doanh nghiệp niêm yết theo quy định của pháp luật sở tại.
• Tính thanh khoản thị trường: Khả năng chuyển đổi nhanh chóng các chứng khoán thành tiền mặt với chi phí giao dịch thấp nhất và mức trượt giá tối thiểu.

Bên cạnh các lý thuyết nền tảng, nghiên cứu kế thừa kinh nghiệm quản lý thực tiễn từ Ấn Độ và Trung Quốc. Tại Ấn Độ, Ủy ban Chứng khoán (SEBI) đã phân loại nhà đầu tư nước ngoài thành 3 nhóm rủi ro khác nhau để áp dụng cơ chế giám sát linh hoạt, đồng thời giảm thuế lãi vốn ngắn hạn từ 40% xuống 30% và dài hạn từ 20% xuống 10% để thu hút vốn. Trong khi đó, bài học từ Trung Quốc nhấn mạnh việc kiểm soát thông tin thất thiệt và tăng tỷ trọng của các nhà đầu tư tổ chức nhằm hạn chế hiện tượng rút vốn ồ ạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) và Ngân hàng Thế giới (WB) trong khoảng thời gian 7 năm liên tục từ 2010 đến 2016.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 100% dữ liệu giao dịch khớp lệnh và thỏa thuận của khối ngoại trên cả hai sàn niêm yết HOSE và HNX, theo dõi biến động của toàn bộ 20.259 tài khoản nhà đầu tư ngoại được cấp mã số giao dịch tính đến ngày 31/12/2016. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, loại trừ sai số chọn mẫu và phản ánh chân thực các chu kỳ dao động của thị trường.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian (time-series comparison). Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ mục tiêu làm rõ quy luật biến động của dòng vốn ngoại trước và sau các mốc ban hành chính sách tài chính quan trọng, tiêu biểu như chính sách thắt chặt tiền tệ theo Nghị quyết 11 năm 2011, việc rút ngắn thời gian thanh toán theo Thông tư 74/2011/TT-BTC, chính sách nới room ngoại tại Nghị định 60/2015/NĐ-CP và Thông tư 123/2015/TT-BTC.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng tài khoản giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài duy trì xu hướng tăng trưởng liên tục qua từng năm. Năm 2010, toàn thị trường có 13.835 tài khoản (gồm 13.035 cá nhân và 800 tổ chức). Đến năm 2016, tổng số tài khoản đã tăng lên 20.259 tài khoản (gồm 17.107 cá nhân và 3.152 tổ chức). Điểm sáng nổi bật là số lượng tài khoản của các tổ chức ngoại tăng trưởng gần 4 lần trong 7 năm, phản ánh sự gia tăng hiện diện của các định chế quản lý quỹ quốc tế chuyên nghiệp tại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thứ hai, quy mô giá trị giao dịch của khối ngoại có sự tăng trưởng vượt bậc nhưng đi kèm với biên độ dao động mạnh theo từng chu kỳ chính sách. Tại sàn HOSE, giá trị giao dịch đạt 44.883 tỷ đồng năm 2010, sau đó giảm mạnh 34% xuống còn 29.757 tỷ đồng vào năm 2011 dưới tác động của chính sách thắt chặt tín dụng. Sau giai đoạn phục hồi 2012–2013, giá trị giao dịch năm 2014 tăng vọt 53% đạt 68.479 tỷ đồng, và đến năm 2016 quy mô giao dịch mua vào đạt kỷ lục 89.538 tỷ đồng (tăng 31% so với mức 68.438 tỷ đồng của năm 2015).

Thứ ba, vị thế mua - bán ròng của khối ngoại thể hiện tính nhạy cảm rất cao trước các cú sốc địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Trong giai đoạn 2012–2015, khối ngoại liên tục duy trì trạng thái mua ròng với giá trị lần lượt đạt 3.188 tỷ đồng (năm 2012), 5.505 tỷ đồng (năm 2013), 2.886 tỷ đồng (năm 2014) và 2.041 tỷ đồng (năm 2015) trên sàn HOSE. Tuy nhiên, bước sang năm 2016, dưới ảnh hưởng của sự kiện Brexit và các đợt điều chỉnh lãi suất từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, khối ngoại đã đảo chiều bán ròng với giá trị kỷ lục 7.729 tỷ đồng tại sàn HOSE, dù vẫn mua ròng nhẹ trên sàn HNX.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ kết hợp cột và đường: cột thể hiện quy mô giá trị mua/bán cổ phiếu từng năm và đường biểu diễn giá trị mua ròng tương ứng. Đồ thị cho thấy rõ nét các bước ngoặt tăng trưởng gắn liền với cải cách kỹ thuật giao dịch. Cụ thể, việc kéo dài thời gian giao dịch sang buổi chiều và rút ngắn chu kỳ thanh toán từ T+4 xuống T+3 vào năm 2013, sau đó tiếp tục rút xuống T+2 từ ngày 18/12/2015 đã đẩy tốc độ luân chuyển dòng tiền lên mức cao, giúp thị trường Việt Nam lọt vào nhóm các thị trường phục hồi nhanh nhất khu vực.

Nguyên nhân của những đợt đảo chiều dòng vốn bắt nguồn từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, dòng vốn FPI có tính chất đầu tư tài chính thuần túy, thanh khoản cao nên rất dễ phát sinh tâm lý tháo chạy khi xuất hiện bất ổn kinh tế quốc tế. Về chủ quan, việc triển khai nới room ngoại theo Nghị định 60/2015/NĐ-CP còn gặp nhiều vướng mắc ở các văn bản hướng dẫn chuyên ngành, số lượng doanh nghiệp niêm yết có quy mô vốn hóa lớn và chất lượng quản trị đạt chuẩn quốc tế còn khan hiếm, khiến khả năng giữ chân dòng vốn dài hạn của khối ngoại bị hạn chế.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các nhận định của nhiều công trình kinh tế học tài chính trước đó, tái khẳng định rằng độ mở của chính sách pháp lý và tính minh bạch của thị trường là hai biến số có tương quan thuận mạnh mẽ nhất đối với quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa khả năng thu hút vốn FPI:

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và đẩy mạnh nới room ngoại: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần rà soát, tinh giản danh mục các ngành nghề kinh doanh có điều kiện áp dụng cho nhà đầu tư ngoại. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên 100% tại các doanh nghiệp đại chúng không thuộc diện hạn chế an ninh quốc gia trong giai đoạn 2018–2020, tạo điều kiện thuận lợi để các quỹ đầu tư tiếp cận cổ phần chi phối.

Thứ hai, nâng cao chất lượng hàng hóa và gắn cổ phần hóa với niêm yết: Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp cùng các bộ ngành liên quan cần ban hành quy định bắt buộc ít nhất 80% doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa phải hoàn tất đăng ký giao dịch hoặc niêm yết trên HOSE/HNX trong thời hạn từ 6 đến 12 tháng. Việc này nhằm cung cấp thêm các mã cổ phiếu quy mô lớn, chất lượng cao cho nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ ba, tăng cường tính minh bạch và chuẩn hóa công bố thông tin: Doanh nghiệp niêm yết phải thực hiện nghiêm túc quy định công bố thông tin song ngữ (tiếng Việt và tiếng Anh), đồng thời từng bước chuyển đổi hệ thống kế toán sang chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Cơ quan quản lý đặt mục tiêu đến năm 2020 toàn bộ các doanh nghiệp thuộc nhóm vốn hóa lớn (VN30 và HNX30) phải hoàn tất công bố báo cáo kiểm toán theo IFRS.

Thứ tư, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và phát triển công cụ mới: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng Sở Giao dịch Chứng khoán và VSD đẩy nhanh tiến độ đưa hệ thống công nghệ thông tin tích hợp vào vận hành, triển khai thêm các sản phẩm chứng khoán phái sinh (hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn) và chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Giải pháp này nhằm nâng thanh khoản thị trường tăng trưởng tối thiểu 20–25% mỗi năm và cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro cho khối ngoại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Các chuyên viên, lãnh đạo tại Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước có thể sử dụng luận văn làm cơ sở dữ liệu thực chứng để xây dựng lộ trình nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi, điều hành chính sách ngoại hối và hoàn thiện quy chế giám sát dòng vốn đầu tư gián tiếp xuyên biên giới.
• Ban điều hành doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp cổ phần hóa: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về kỳ vọng của các định chế ngoại đối với tính minh bạch, quản trị công ty và tiêu chuẩn IFRS, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược quan hệ nhà đầu tư (IR) hiệu quả và tối ưu hóa việc phát hành cổ phần cho đối tác chiến lược.
• Các định chế tài chính, công ty chứng khoán và quỹ đầu tư: Các chuyên viên phân tích vĩ mô, nhà quản lý danh mục đầu tư có thể tham khảo các chuỗi số liệu giao dịch và xu hướng luân chuyển dòng vốn để xây dựng các mô hình dự báo thị trường và thiết kế các sản phẩm tài chính phục vụ khách hàng tổ chức quốc tế.
• Giảng viên, học viên sau đại học và nhà nghiên cứu: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về thị trường vốn, tài chính quốc tế và các phương pháp nghiên cứu định lượng áp dụng trên dữ liệu chuỗi thời gian của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Giai đoạn 2010–2016 ghi nhận tốc độ tăng trưởng tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài như thế nào? Số lượng tài khoản nhà đầu tư nước ngoài tăng trưởng liên tục từ 13.835 tài khoản năm 2010 lên 20.259 tài khoản vào cuối năm 2016, tương ứng mức tăng 46,4%. Đáng chú ý, tài khoản của các nhà đầu tư tổ chức tăng mạnh từ 800 lên 3.152 tài khoản, chứng minh mức độ quan tâm ngày càng lớn của các định chế tài chính quốc tế đối với thị trường vốn Việt Nam.

Chính sách thắt chặt tiền tệ năm 2011 đã ảnh hưởng ra sao đến quy mô giao dịch của khối ngoại? Dưới tác động của chính sách thắt chặt tín dụng theo Nghị quyết 11 để kiềm chế lạm phát, giá trị giao dịch của khối ngoại tại HOSE năm 2011 đã giảm mạnh 34% (đạt 29.757 tỷ đồng) và tại HNX giảm 22% (đạt 2.572 tỷ đồng). Dữ liệu này phản ánh rõ nét tính nhạy cảm của dòng vốn ngoại trước các biến số kinh tế vĩ mô nội địa.

Nghị định 60/2015/NĐ-CP đã tạo ra bước ngoặt gì trong việc thu hút dòng vốn FPI? Nghị định 60/2015/NĐ-CP ban hành ngày 26/06/2015 đã gỡ bỏ rào cản tỷ lệ sở hữu, cho phép khối ngoại đầu tư không hạn chế vào các doanh nghiệp đại chúng không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Nhờ đó, giá trị giao dịch mua vào của khối ngoại tại HOSE năm 2016 đã tăng trưởng vượt bậc 31%, đạt mức kỷ lục 89.538 tỷ đồng.

Việc rút ngắn chu kỳ thanh toán chứng khoán mang lại lợi ích cụ thể nào cho khối ngoại? Việc rút ngắn thời gian thanh toán từ T+4 sang T+3 (năm 2013) và tiếp tục xuống T+2 (từ tháng 12/2015) giúp nhà đầu tư nước ngoài quay vòng vốn nhanh hơn, hạn chế rủi ro biến động giá và chủ động thực hiện lệnh. Cải tiến kỹ thuật này đã trực tiếp thúc đẩy giá trị giao dịch năm 2014 tăng hơn 53% so với năm 2013.

Nguyên nhân chính khiến khối ngoại bán ròng kỷ lục trong năm 2016 là gì? Khối ngoại ghi nhận bán ròng 7.729 tỷ đồng trên sàn HOSE trong năm 2016 chủ yếu do các tác động địa chính trị quốc tế như sự kiện Brexit và xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu trước dự báo tăng lãi suất của Mỹ. Điều này cho thấy tính chất đảo chiều nhanh chóng của dòng vốn FPI khi xảy ra biến động quốc tế.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI), làm rõ vai trò kích thích thanh khoản, nâng cao chuẩn mực quản trị và hỗ trợ tiến trình cổ phần hóa nền kinh tế.
• Phân tích thực chứng toàn diện bức tranh giao dịch của khối ngoại trên sàn HOSE và HNX giai đoạn 2010–2016 với mốc mở rộng tài khoản đạt 20.259 tài khoản.
• Nhận diện chính xác các rào cản nội tại kìm hãm dòng vốn ngoại, bao gồm giới hạn room ngoại, tính minh bạch thông tin và sự thiếu vắng các sản phẩm phòng ngừa rủi ro phái sinh.
• Rút ra các bài học kinh nghiệm sâu sắc từ mô hình quản lý của Ấn Độ và Trung Quốc nhằm ứng dụng linh hoạt vào bối cảnh tài chính Việt Nam.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và có tính khả thi cao về khung pháp lý, chất lượng hàng hóa, tính minh bạch và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thị trường.

Để sớm hiện thực hóa mục tiêu đưa thị trường chứng khoán Việt Nam nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ, đẩy nhanh tiến độ áp dụng chuẩn mực IFRS và hoàn thiện các sản phẩm tài chính hiện đại. Hãy tiếp tục khai thác các nghiên cứu chuyên sâu để tối ưu hóa chiến lược quản trị vốn và thúc đẩy thị trường tài chính Việt Nam phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Khái niệm và các hình thức đầu tư nước ngoài 1. Khái niệm đầu tư nước ngoài Đầu tư nước ngoài (Đầu tư quốc tế) là những phương thức đầu tư vốn, tài sản ở nước ngoài để tiến hành sản xuất, kinh doanh, dịch vụ với mục đích tìm kiếm lợi nhuận và những mục tiêu kinh tế xã hội nhất định (Bùi Kim Yến 2009). Nhà đầu tư nước ngoài là những người đầu tư vào các doanh nghiệp bên ngoài đất nước của họ.

Các doanh nghiệp đang phát triển thường tìm kiếm các nhà đầu tư nước ngoài để tăng cường tài chính trong khi mở rộng sang các thị trường mới. Những khoản đầu tư này từ việc mua cổ phiếu sang các hợp đồng phức tạp ngoài thị trường chứng khoán. Đầu tư nước ngoài có thể bắt nguồn từ các nhà đầu tư cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ có trụ sở chính trên toàn thế giới (M. Về bản chất, đầu tư quốc tế là những hình thức xuất khẩu tư bản, một hình thức cao hơn của xuất khẩu hàng hóa.

Đây là hai hình thức xuất khẩu luôn bổ sung cho nhau và hỗ trợ nhau trong chiến lược thâm nhập chiếm lĩnh thị trường của các công ty, tập đoàn nước ngoài hiện nay. Nhiều trường hợp, việc buôn bán hàng hóa ở nước sở tại là bước đi tìm hiểu thị trường, luật lệ để đi đến quyết định đầu tư. Đến lượt mình, việc thành lập các doanh nghiệp đầu tư ở nước sở tại lại là điều kiện để xuất khẩu máy móc, vật tư nguyên vật liệu và khai thác tài nguyên của nước chủ nhà. Cùng với hoạt động thương mại quốc tế, hoạt động đầu tư quốc tế ngày càng phát triển mạnh mẽ, hợp thành những dòng chính trong trào lưu có tính quy luật trong liên kết hợp tác kinh tế toàn cầu hiện nay.

download by : [e-mail] 9 Sự phát triển của đầu tư quốc tế xuất phát từ một số tiền đề chủ yếu sau đây:  Thứ nhất: Xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình tự do hóa thương mại và đầu tư. Ngày nay quá trình quốc tế hóa đời sống kinh tế đang diễn ra nhanh chóng, với quy mô và tốc độ ngày càng lớn, tạo nên một nền kinh tế thị trường toàn cầu, trong đó tính phụ thuộc lẫn nhau của các nền kinh tế dân tộc ngày càng gia tăng. Quá trình này càng diễn ra nhanh chóng sau thời kỳ chiến tranh lạnh đã chi phối thế giới trong nửa thế kỷ, làm cho các nền kinh tế dân tộc đều theo xu hướng mở cửa và theo quỹ đạo của nền kinh tế thị trường. Bằng chứng là hiện nay phần lớn các nước đều gia nhập tổ chức thương mại thế giới,chấp nhận xu hướng tự do hóa thương mại và đầu tư.

Trong điều kiện trình độ phát triển sản xuất, khả năng về vốn và công nghệ, nguồn tài nguyên, mức độ chi phí… ở các nước khác nhau, nguồn vốn đầu tư quốc tế với tư cách của loại hàng hóa đặc biệt tất yếu sẽ tuân theo những quy luật của thị trường vốn là chảy từ nơi thừa vốn tới nơi thiếu vốn theo tiếng gọi của lợi nhuận cao.  Thứ hai: Sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa học – công nghệ và cách mạng thông tin đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình đổi mới cơ cấu kinh tế của các nước tạo nên sự dịch chuyển vốn giữa các quốc gia. Cách mạng khoa học – công nghệ đã tạo nên sự biến đổi nhanh chóng và kì diệu của thế giới. Thời gian từ khâu nghiên cứu phát triển đến ứng dụng sản phẩm rất nhanh chóng, chu kỳ sống của sản phẩm rút ngắn nhanh, sản phẩm hàng hóa ngày càng đa dạng và phong phú.

Đối với doanh nghiệp, nghiên cứu phát triển và đổi mới thiết bị có ý nghĩa sống còn cho sự tồn tại và phát triển. Đối với các quốc gia làm chủ và đi đầu trong khoa học công nghệ sẽ quyết định vị trí lãnh đạo chi phối hay phụ thuộc vào các nước khác trong tương lai.  Thứ ba: Sự thay đổi các yếu tố sản xuất kinh doanh ở các nước sở hữu vốn tạo nên “lực đẩy” đối với đầu tư quốc tế. download by : [e-mail] 10 Trình độ phát triển kinh tế cao ở các nước công nghiệp phát triển đã nâng cao mức sống và khả năng tích lũy vốn của các nước này.

Điều đó, một mặt dẫn đến hiện tượng “thừa” tương đối vốn ở trong nước; mặt khác làm cho chi phí tiền lương cao, nguồn tài nguyên thiên nhiên thu hẹp và chi phí khai thác tăng lên dẫn đến giá thành sản phẩm tăng, tỷ suất lợi nhuận giảm dần, lợi thế cạnh tranh trên thị trường không còn. Chính những nguyên nhân này tạo động lực các doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội đầu tư ở nước ngoài để giảm chi phí sản xuất, tìm kiếm thị trường mới, nguồn nguyên liệu mới nhằm thu lợi nhuận cao. Ngoài việc dịch chuyển, thiết bị sang đầu tư ở các nước khác để đổi mới thiết bị trong nước, việc đầu tư này còn cho phép kéo dài tuổi thọ của các sản phẩm của doanh nghiệp ở các thị trường tiềm năng mới.  Thứ tư: Nhu cầu vốn đầu tư phát triển để công nghiệp hóa của các nước đang phát triển rất lớn, tạo nên sức hút mạnh mẽ đối với nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

Hiện nay, chênh lệch về trình độ phát triển của các nước công nghiệp phát triển và các nước đang phát triển ngày một tăng lên, nhưng do đòi hỏi sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải kết hợp chúng lại. Các nước tư bản phát triển không chỉ coi các nước đang phát triển là địa chỉ đầu tư hấp dẫn do chi phí thấp, lợi nhuận cao, thuận lợi cho việc dịch chuyển thiết bị, công nghệ lạc hậu mà còn thấy rằng sự thịnh vượng của các nước này sẽ nâng cao sức mua và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Các nước đang phát triển cũng trông chờ và mong muốn thu hút được vốn đầu tư, công nghệ của các nước phát triển để thực hiện công nghiệp hóa, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa. Đầu tư quốc tế là sự kết hợp lợi ích của hai phía.

Tuy nhiên trong điều kiện cung cầu vốn trên thị trường căng thẳng, sự cạnh tranh giữa các nước đang phát triển để thu hút vốn đầu tư ngày càng ác liệt thì việc tăng cường cải thiện môi trường đầu tư, có những chính sách ưu đãi đối với đầu tư nước ngoài,… tạo nên thời kỳ các nhà đầu tư lựa chọn địa chỉ đầu tư chứ không phải ngược lại. download by : skknchat@gmail. Các hình thức đầu tư nước ngoài 1. Viện trợ phát triển chính thức (Official Development Assistant – ODA) Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) là tất cả các khoản viện trợ không hoàn lại và các khoản tài trợ có hoàn lại (cho vay dài hạn với một số thời gian ân hạn và lãi suất thấp) của chính phủ, các hệ thống của tổ chức Liên hợp quốc, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức tài chính quốc tế ( như Ngân hàng thế giới WB, ngân hàng phát triển Châu Á – ADB, quỹ tiền tệ quốc tế - IMF,…) dành cho chính phủ và nhân dân nước nhận viện trợ.

Các cơ quan và tổ chức hỗ trợ phát triển nêu trên được gọi chung là đối tác viện trợ nước ngoài (Bùi Kim Yến 2009). Hỗ trợ phát triển chính thức có các đặc điểm sau: Là nguồn vốn tài trợ ưu đãi của nước ngoài, các nhà tài trợ không trực tiếp điều hành dự án, nhưng có thể tham gia gián tiếp dưới hình thức nhà thầu hoặc hỗ trợ chuyên gia. Tuy nước chủ nhà có quyền quản lý sử dụng vốn ODA, nhưng thông thường danh mục dự án ODA phải có sự thỏa thuận với các nhà tài trợ. Nguồn vốn ODA gồm viện trợ không hoàn lại và các khoản viện trợ ưu đãi.

Tuy vậy, nếu quản lý, sử dụng vốn ODA kém hiệu quả vẫn có nguy cơ để lại gánh nặng nợ nần trong tương lai. Các nước nhận vốn ODA phải hội đủ một số điều kiện nhất định mới được nhận tài trợ. Điều kiện này tùy thuộc quy định của từng nhà tài trợ. Chủ yếu dành hỗ trợ cho các dự án đầu tư vào cơ sở hạ tầng như giao thông vận tải, giáo dục, y tế,… Các hình thức của hỗ trợ phát triển – ODA: - Hỗ trợ dự án: đây là hình thức đầu tư chủ yếu của ODA.

Nó có thể bao gồm những hỗ trợ cơ bản cho các dự án cải thiện, nâng cấp hoặc xây dựng mới cơ sở hạ tầng như xây dựng đường, cầu cống, đê điều, bệnh viện, trường học,… và những hỗ trợ về mặt kỹ thuật cho dự án như chuyển giao tri thức, download by : [e-mail] 12 tăng cường cơ sở lập kế hoạch, cố vấn, nghiên cứu lập luận chứng kinh tế - kỹ thuật của dự án, trợ giúp hoạch định chính sách… - Hỗ trợ phi dự án: chủ yếu là viện trợ chương trình đạt được sau khi ký các hiệp định với đối tác tài trợ dành cho một mục đích tổng quát với thời hạn nhất định, không cần xác định chính xác nó sẽ được sử dụng như thế nào. - Hỗ trợ cán cân thanh toán: bao gồm các khoản hỗ trợ tài chính trực tiếp bằng tiền hoặc hỗ trợ bằng hiện vật, hoặc hỗ trợ cho nhập khẩu. - Tín dụng thương mại: là những khoản tín dụng dành cho chính phủ các nước sở tại với các điều khoản “mềm” về lãi suất, thời gian ân hạn, thời gian trả dài nhưng có những ràng buộc nhất định. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) Là hình thức đầu tư quốc tế chủ yếu mà chủ đầu tư nước ngoài đầu tư toàn bộ hay phần đủ lớn vốn đầu tư của các dự án nhằm giành quyền điều hành hoặc tham gia điều hành các doanh nghiệp sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ, thương mại (Bùi Kim Yến 2009).

Đầu tư trực tiếp nước ngoài có các đặc điểm sau: Đây là hình thức đầu tư bằng vốn của tư nhân do các chủ đầu tư tự quyết định đầu tư, quyết định sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về lỗ lãi. Hình thức này mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không có những ràng buộc về chính trị, không để lại gánh nặng nợ nần cho nền kinh tế. Chủ đầu tư nước ngoài điều hành toàn bộ mọi hoạt động đầu tư nếu là 100% vốn nước ngoài hoặc tham gia điều hành doanh nghiệp liên doanh tùy theo tỉ lệ góp vốn của mình.