CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VÀ GÌN GIỮ NHÂN TÀI TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm “nhân tài” và “quản trị nhân tài” Theo từ điển Hán ngữ hiện đại, “Nhân tài là người có tài năng và đạo đức; có một sở trường nào đó”. Tác giả Nguyễn Đắc Hưng (2007) quan niệm “Nhân tài là những người có tài năng, năng lực vượt trội ở lĩnh vực nào đó: kinh tế, chính trị, xã hội, khoa học. và có đóng góp cho xã hội”.
Trong quản trị nhân sự, “nhân tài” hay “người tài” thường được nhìn nhận là người làm được những việc mà ít người làm được, có trí tuệ hoặc năng lực thể chất vượt trội, hoặc có tố chất đặc biệt nào đó, chẳng hạn như sự sáng tạo, lòng đam mê, tính kiên trì, không ngại khó khăn gian khổ…, là những người làm được việc lớn hoặc việc khó. Theo quan điểm phổ quát, trong mỗi người lao động đều ẩn chứa một nhân tài và tất cả mọi người đều có thể trở thành nhân tài nếu có thành tích cao trong công việc và sẵn sàng cho sự phát triển trong tương lai. (Vũ Hoàng Ngân & Phạm Thị Bích Ngọc, 2023.) Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả tập trung xem xét nhân tài là người sở hữu những kỹ năng đặc biệt, khó sao chép hoặc bắt chước, là người có thành tích hàng đầu với năng lực quan trọng chiến lược không thể phát triển và việc thiếu những kĩ năng, năng lực này sẽ ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh của công ty; Quản trị nhân tài là chiến lược toàn diện, có tổ chức để thu hút, tuyển dụng, đào tạo phát triển và gìn giữ nhân tài có hiệu suất hàng đầu, những người giỏi nhất. Khái niệm “thu hút nhân tài” và “gìn giữ nhân tài” “Thu hút nhân tài” là gì? Theo Capelli (2008), “Thu hút nhân tài là cách tiếp cận chiến lược để nhận dạng, thu hút và tuyển dụng những nhân tài hàng đầu một cách hiệu quả cho những nhu cầu kinh doanh năng động của công ty”.
Theo Terry Bickham (2016), “Thu hút nhân tài là quá trình làm cho nhân tài mục tiêu nhận thức được các đặc tính của tổ chức, tìm kiếm mục tiêu tuyển dụng cá nhân và thuyết phục họ ứng tuyển. Khi ứng viên ứng tuyển vào công ty bạn, thu hút nhân tài bắt đầu, đây là quá trình chọn lọc ứng viên, đánh giá khả năng và thuyết phục những nhân tài hàng đầu vào làm việc. Thu hút nhân tài có ba nội dung: 7 - Xây dựng thương hiệu nhà tuyển dụng: xây dựng hình ảnh nội bộ công ty như là nơi làm việc đáng khao khát nhất; - Tạo nguồn: Nhận dạng cụ thể những ứng viên triển vọng nhất; - Thuyết phục những ứng viên tiềm năng đã được nhận dạng ứng tuyển vào công ty: tìm cách thuyết phục để ứng viên nộp đơn ứng tuyển chính thức”. Theo HRA – Hiệp hội nhân sự Việt Nam (2023), “Thu hút nhân tài là chiến lược dài hạn của nguồn nhân lực nhằm thu hút những tài năng tốt nhất để giúp phát triển doanh nghiệp.
Nó tập trung vào việc tìm kiếm các giám đốc điều hành, lãnh đạo và quản lý với các bộ kỹ năng cụ thể. Thu hút nhân tài rất quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu kinh doanh. Hơn cả việc lấp đầy một vị trí tuyển dụng cụ thể, nó đảm bảo tuyển dụng ứng viên tốt nhất với các kỹ năng phù hợp và phù hợp với văn hóa để xây dựng và duy trì sự nghiệp lâu dài trong tổ chức. Trách nhiệm của thu hút nhân tài lớn hơn nhiều so với việc chỉ lấp đầy các vị trí tuyển dụng.
Họ cũng được giao nhiệm vụ xây dựng một thương hiệu nhà tuyển dụng mạnh mẽ và cung cấp trải nghiệm ứng viên tốt đảm bảo một lượng ứng viên đủ điều kiện ổn định quan tâm đến việc làm việc cho một tổ chức”. Thu hút nhân tài mang tính chiến lược lâu dài, hướng đến mục tiêu mang tầm vĩ mô hơn tuyển dụng, khởi đầu bằng việc lập kế hoạch cho định hướng phát triển nhân lực tương lai, tiếp đến là xác định các yếu tố giúp nâng cao thương hiệu nhà tuyển dụng. Khi đó, các ứng viên sẽ chủ động tìm đến doanh nghiệp, chủ động theo dõi các tin tuyển dụng từ doanh nghiệp, việc chiêu mộ những nhân tài xuất chúng cho các vị trí quản lý cũng nhờ vậy mà trở nên dễ dàng hơn. Đội ngũ triển khai thu hút nhân tài không chỉ là bộ phận nhân sự mà bao gồm cả ban lãnh đạo doanh nghiệp, phòng nhân sự và các phòng ban chuyên môn.
Hoạt động này luôn cần sự chỉ đạo và điều chỉnh từ ban lãnh đạo cao cấp vì đây là định hướng lâu dài, ảnh hưởng lớn đến cả thương hiệu kinh doanh của tổ chức. Những chiến lược, quy trình, cách thức triển khai thu hút nhân tài có thể chưa từng được áp dụng tại doanh nghiệp, chưa có một tiền lệ để làm theo, tất cả đều phải từng bước gây dựng, từng bước điều chỉnh để hoàn thiện, mang tính nghệ thuật và linh hoạt cao. Trong nghiên cứu này, tác giả muốn đề cập đến thu hút nhân tài như là một nội dung của quản trị nhân tài, là chiến lược toàn diện, có tổ chức của doanh nghiệp với các chính sách, chương trình, kế hoạch hành động cụ thể nhằm nhận dạng, thu hút và tuyển dụng những nhân tài hàng đầu có năng lực quan trọng, khó sao chép, phát triển cho những nhu cầu kinh doanh năng động và mục tiêu phát triển của công ty. 8 “Gìn giữ nhân tài” là gì? Theo từ điển mở Wiktionary, “gìn giữ” là “trông nom cẩn thận để khỏi mất, khỏi hỏng”.
Hiện tại, khái niệm “gìn giữ nhân tài” chưa có một định nghĩa chính xác, thống nhất, tuy nhiên, ta có thể tham khảo những khái niệm tương tự như “gìn giữ nhân viên”, “giữ chân nhân tài”, cụ thể: Theo Michael Armstrong (2009), “Gìn giữ nhân viên là những nỗ lực của công ty nhằm duy trì môi trường làm việc hỗ trợ nhân viên hiện tại tiếp tục gắn bó với công ty. Nó liên quan đến tất cả những thực hành khiến cho người lao động gắn bó với tổ chức trong thời gian lâu hơn”. Theo LinkedIn (2023), “Giữ chân nhân tài” được định nghĩa là khả năng của một tổ chức trong việc giảm tỷ lệ thôi việc hoặc số lượng nhân tài rời bỏ công việc trong một khoảng thời gian nhất định, một cách tự nguyện hoặc không tự nguyện. Tăng cường giữ chân nhân tài có tác động trực tiếp đến hiệu quả và thành công của doanh nghiệp.
Giữ chân nhân tài đề cập đến các chiến lược mà một tổ chức hoạch định ra để giảm thiểu rủi ro thay thế nhân tài và các quy trình mà tổ chức áp dụng để giữ chân nhân tài tiềm năng của mình. Tỷ lệ thay thế nhân viên, nhân tài cao sẽ gây ra nhiều mất mát cho doanh nghiệp. Các công ty có tỷ lệ thay thế cao hơn sẽ mất đi những gì họ đã đầu tư vào việc tuyển dụng, giới thiệu và đào tạo những nhân viên rời đi. Đối với những người còn ở lại, tinh thần và chất lượng công việc cũng có thể bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, các tổ chức có tỷ lệ tiêu hao lao động cao hơn phải tập trung nhiều vào việc thay thế nhân tài và giải quyết các vấn đề liên quan đến năng suất, sự kiệt sức và gắn kết giảm dần của nhân viên. Những tác động tiêu cực đó có thể dẫn đến tỷ lệ thay thế lớn hơn và cản trở thành công của công ty. Ngược lại, việc giữ chân được nhân tài mang lại nhiều lợi ích lớn, trực tiếp và dễ thấy cho tổ chức như: Giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo nhân tài hòa hợp với tổ chức, công việc; giảm chi phí thay thế nhân tài; nâng cao hiệu quả tuyển dụng và đào tạo, gắn kết tinh thần của những nhân tài ở lại; tăng năng suất, hiệu suất cho tổ chức, nâng cao trải nghiệm khách hàng, cải thiện sự hài lòng và trải nghiệm nhân viên; củng cố đặc tính văn hóa của tổ chức; tăng doanh thu cho doanh nghiệp. Như vậy, gìn giữ nhân tài trong nghiên cứu này được hiểu là chiến lược toàn diện, có tổ chức của doanh nghiệp nhằm gìn giữ lực lượng nhân tài của công ty, giảm thiểu rủi ro thay thế nhân tài, với các biện pháp, kế hoạch, hành động cụ thể để làm cho 9 nhân tài phát triển tài năng, hài lòng, gắn bó, cam kết với tổ chức trong thời gian lâu hơn.
Gìn giữ nhân tài là một nội dung trong quản trị nhân tài và là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu đối với các tổ chức và bộ phận nhân sự ngày nay vì tầm quan trọng chiến lược của nhân tài đối với việc đạt các mục tiêu của tổ chức. Lý thuyết về nhân tài và quản trị nhân tài Hiện tại, trên thế giới có một số mô hình tiêu biểu được sử dụng để quản trị nhân tài như: mô hình Vốn nhân lực, Thuyết nhân tài 3C, Mô hình quản trị tài năng 9 chiếc hộp… Tác giả đề xuất lựa chọn Thuyết nhân tài 3C và Mô hình quản trị tài năng 9 chiếc hộp (9 boxes) làm cơ sở lý thuyết trong nghiên cứu này vì chúng cung cấp cơ sở khoa học và tiêu chí cụ thể để nhận dạng nhân tài, phân loại nhân tài, cũng như đưa ra những cách thức để quản trị nhân tài (trong đó có thu hút và gìn giữ nhân tài) hiệu quả: - Thuyết nhân tài 3C ngoài cung cấp căn cứ tiêu chí để nhận dạng nhân tài (là người hội tụ đủ 3 yếu tố Năng lực Cam kết và Cống hiến), còn chỉ ra cho doanh nghiệp phương pháp làm thế nào để nhân tài phát huy được Năng lực, có Cam kết và Cống hiến hiệu quả như: xác định cho nhân tài “Kỹ năng đúng, Vị trí đúng, Công việc đúng”, cung cấp các “Giá trị” cho nhân tài (lương thưởng hợp lý, môi trường làm việc được trao quyền và lựa chọn, đồng nghiệp và quản lý, lãnh đạo tốt.), giúp nhân tài “viên mãn và thăng hoa trong cuộc sống và công việc” (bằng cách hỗ trợ cho nhân tài đạt mục tiêu của mình, giúp nhân tài vượt qua thử thách một cách hào hứng, thú vị, giúp nhân tài giải quyết vấn đề sức khỏe, không gian và nhu cầu tài chính…). Đây là những chỉ dẫn quan trọng để doanh nghiệp xây dựng, triển khai các hoạt động quản trị nhân tài, trong đó có thu hút và gìn giữ nhân tài. - Mô hình 9 boxes giúp phân loại nhân tài (với hai tiêu chí quan trọng, chủ yếu là hiệu quả và tiềm năng) theo các nhóm riêng biệt, cũng như các chỉ dẫn về cách thức hành động với từng nhóm này.