Thiết Lập Mạng Lưới Quan Trắc Và Đánh Giá Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò

Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước kênh Ba Bò là một nhiệm vụ quan trọng nhằm… 62 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật TP. Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Lê Thị Kim Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Tịnh Ấu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công Nghệ Môi Trường
• Đề tài: Thiết Lập Mạng Lưới Quan Trắc Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò
• Loại tài liệu: Đồ án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• MỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Lập Mạng Lưới Quan Trắc Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò

Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước kênh Ba Bò là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ môi trường nước tại khu vực này. Kênh Ba Bò, nằm trên địa bàn phường Bình Chiểu, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh, đang phải đối mặt với nhiều vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng. Việc thiết lập mạng lưới quan trắc không chỉ giúp theo dõi chất lượng nước mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết cho các giải pháp cải thiện môi trường.

1.1. Mục Tiêu Của Mạng Lưới Quan Trắc Chất Lượng Nước

Mục tiêu chính của mạng lưới quan trắc là đánh giá chất lượng nước kênh Ba Bò qua các chỉ tiêu như DO, pH, COD, BOD, và Coliform. Điều này giúp xác định mức độ ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

1.2. Lợi Ích Của Việc Thiết Lập Mạng Lưới Quan Trắc

Việc thiết lập mạng lưới quan trắc mang lại nhiều lợi ích, bao gồm việc cung cấp thông tin chính xác về chất lượng nước, hỗ trợ trong việc ra quyết định và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò Hiện Nay

Kênh Ba Bò đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Sự gia tăng dân số và hoạt động công nghiệp đã dẫn đến việc xả thải không kiểm soát vào kênh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn đến sức khỏe cộng đồng.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Nước Kênh Ba Bò

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước kênh Ba Bò bao gồm nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư và nước thải công nghiệp từ các nhà máy. Việc xả thải không qua xử lý đã làm gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Nước Đối Với Cộng Đồng

Ô nhiễm nước kênh Ba Bò đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng, bao gồm ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, làm giảm chất lượng cuộc sống và gây thiệt hại cho hệ sinh thái địa phương.

III. Phương Pháp Thiết Lập Mạng Lưới Quan Trắc Chất Lượng Nước

Để thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước kênh Ba Bò, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc này bao gồm khảo sát địa bàn, xác định vị trí quan trắc và thu thập mẫu nước.

3.1. Khảo Sát Địa Bàn Và Xác Định Vị Trí Quan Trắc

Khảo sát địa bàn là bước đầu tiên trong việc thiết lập mạng lưới. Cần xác định các vị trí quan trắc phù hợp để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ kênh Ba Bò.

3.2. Phân Tích Mẫu Nước Tại Hiện Trường

Phân tích mẫu nước tại hiện trường giúp nhanh chóng đánh giá chất lượng nước. Các chỉ tiêu như pH, độ đục và nồng độ oxy hòa tan sẽ được đo đạc ngay tại vị trí lấy mẫu.

IV. Kết Quả Đánh Giá Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò

Kết quả đánh giá chất lượng nước kênh Ba Bò cho thấy nhiều chỉ tiêu vượt ngưỡng cho phép. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời để cải thiện chất lượng nước.

4.1. Đánh Giá Các Chỉ Tiêu Chất Lượng Nước

Các chỉ tiêu như COD, BOD và Coliform đều cho thấy mức độ ô nhiễm cao. Việc phân tích này giúp xác định rõ ràng tình trạng ô nhiễm của kênh Ba Bò.

4.2. So Sánh Với Các Tiêu Chuẩn Quốc Gia

Kết quả phân tích sẽ được so sánh với các tiêu chuẩn chất lượng nước quốc gia để đánh giá mức độ ô nhiễm và đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

V. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Nước Kênh Ba Bò

Để cải thiện chất lượng nước kênh Ba Bò, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quản lý đến công nghệ. Các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước.

5.1. Biện Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Nước Thải

Cần có các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước thải từ các khu công nghiệp và khu dân cư. Việc xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường là rất cần thiết.

5.2. Tăng Cường Ý Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Hoạt động truyền thông và giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường nước là rất quan trọng. Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn nước.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Mạng Lưới Quan Trắc Chất Lượng Nước

Mạng lưới quan trắc chất lượng nước kênh Ba Bò là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nước. Tương lai của mạng lưới này phụ thuộc vào sự đầu tư và cam kết từ các cơ quan chức năng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Mạng Lưới Quan Trắc

Mạng lưới quan trắc không chỉ giúp theo dõi chất lượng nước mà còn cung cấp dữ liệu cho các quyết định quản lý môi trường.

6.2. Định Hướng Phát Triển Mạng Lưới Trong Tương Lai

Cần có kế hoạch phát triển mạng lưới quan trắc trong tương lai, bao gồm việc mở rộng số lượng điểm quan trắc và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên nước mặt giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm an ninh môi trường và phát triển kinh tế – xã hội của các đô thị. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số cùng tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại các khu vực giáp ranh đang tạo ra áp lực xả thải vượt quá khả năng tự làm sạch của hệ thống sông ngòi. Kênh Ba Bò (nằm trên địa bàn phường Bình Chiểu, thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh) bắt nguồn từ đập nước của Quân đoàn 4, chảy qua rạch Cầu Đất vào rạch Vĩnh Bình và cuối cùng đổ ra sông Sài Gòn. Tuyến kênh này đảm nhận chức năng tiếp nhận và tiêu thoát nước mưa, nước thải cho lưu vực rộng khoảng 1.000 ha thuộc địa bàn phường Bình Chiểu, Linh Trung (TP. Hồ Chí Minh) cùng các khu phố Đồng An, Tân Long, Dĩ An (tỉnh Bình Dương).

Theo số liệu ghi nhận, lưu lượng nước thải xả vào kênh Ba Bò ước tính khoảng 18.000 m³/ngày, trong đó nguồn tiếp nhận lớn nhất đến từ hai Khu công nghiệp (KCN) Sóng Thần 1 và Sóng Thần 2 (khoảng 15.000 m³/ngày), cùng với 4.000 m³/ngày nước thải từ các khu dân cư tỉnh Bình Dương và 500 m³/ngày từ các doanh nghiệp thuộc Quân đoàn 4. Mặc dù TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương đã triển khai các dự án nạo vét và cải tạo với tổng mức đầu tư tăng từ 307 tỷ đồng (năm 2007) lên 744 tỷ đồng (năm 2009, bao gồm hạng mục hồ sinh học 6 ha trị giá 440 tỷ đồng hoàn thành vào tháng 7/2017), chất lượng nước kênh vẫn diễn biến phức tạp. Hiện nay, hồ điều tiết sinh học đã phải tạm ngừng hoạt động do mức độ ô nhiễm đầu vào quá tải; tình trạng nước sủi bọt trắng, bốc mùi hôi nồng nặc tiếp tục tái diễn tại khu vực cầu Tỉnh lộ 43, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân ven kênh.

Xuất phát từ thực trạng trên, đồ án môn học Quản lý Môi trường với đề tài "Thiết lập mạng lưới quan trắc và đánh giá chất lượng nước kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc bằng WQI" được thực hiện nhằm đáp ứng hai mục tiêu chính:

1. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước mặt kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc thông qua các thông số lý hóa, vi sinh và chỉ số chất lượng nước WQI.
2. Đề xuất hệ thống các giải pháp quản lý và kỹ thuật khả thi nhằm kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước lưu vực nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

• Khảo sát thực địa địa bàn khu vực kênh Ba Bò.
• Xác định và thiết lập 05 vị trí quan trắc đại diện dọc tuyến kênh.
• Tổ chức lấy mẫu nước mặt theo 03 đợt trong ngày (sáng, trưa, chiều tối).
• Phân tích các chỉ tiêu môi trường tại hiện trường và trong phòng thí nghiệm.
• Xử lý số liệu, tính toán chỉ số WQI và so sánh với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2015/BTNMT (Cột B2).
• Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm và đề xuất giải pháp kiểm soát.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Môi trường nước mặt tuyến kênh Ba Bò.
• Phạm vi không gian: Tuyến kênh Ba Bò đoạn chảy qua địa bàn phường Bình Chiểu, thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh (từ chân cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc).
• Phạm vi thời gian: Đợt quan trắc thu mẫu thực nghiệm được tiến hành vào ngày 14/11/2022 (Đợt 1: 09h00 sáng; Đợt 2: 12h00 trưa; Đợt 3: 17h30 chiều tối).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật

• QCVN 08:2015/BTNMT (Cột B2): Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt – áp dụng đối với nguồn nước sử dụng cho mục đích giao thông thủy lợi và các mục đích sử dụng khác với yêu cầu chất lượng nước thấp.
• QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B): Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp (được dùng để so sánh tải lượng xả thải lưu vực).
• Quyết định số 879/QĐ-TCMT ngày 16/04/2019 của Tổng cục Môi trường về việc ban hành Sổ tay Hướng dẫn kỹ thuật tính toán chỉ số chất lượng nước (WQI).
• TCVN 6663-6:2008 (ISO 5667-6:2005): Chất lượng nước – Lấy mẫu – Hướng dẫn lấy mẫu ở sông và suối.
• TCVN 6663-1:2011: Chất lượng nước – Lấy mẫu – Thiết kế chương trình lấy mẫu và kỹ thuật lấy mẫu.

Phương pháp phân tích chỉ tiêu môi trường

STT	Chỉ tiêu	Đơn vị	Phương pháp phân tích	Nguyên tắc / Thiết bị sử dụng
1	pH	-	Điện thế kế	Máy đo pH cầm tay, đo chênh lệch điện thế điện cực thủy tinh - calomel
2	Độ đục	NTU	Đo độ đục quang học	Máy đo độ đục hiện trường
3	DO	mg/L	Điện cực màng quang học / điện hóa	Máy đo DO hiện trường
4	COD	mg $O_2$/L	Đun hoàn lưu kín	Oxy hóa chất hữu cơ bằng $K_2Cr_2O_7$ trong $H_2SO_4$ đặc ở $150^\circ\text{C}$ trong 2h, chuẩn độ lượng dư bằng FAS 0,1N với chỉ thị Ferroin
5	$BOD_5$	mg $O_2$/L	Đo DO sau 5 ngày ủ	Ủ mẫu ở $20^\circ\text{C}$ trong 5 ngày, xác định độ chênh lệch DO ban đầu và sau ủ
6	TSS	mg/L	Sấy và cân khối lượng	Lọc qua giấy lọc sợi thủy tinh tiêu chuẩn, sấy khô ở $103 - 105^\circ\text{C}$ đến khối lượng không đổi
7	Tổng Coliform	MPN/100mL	Phương pháp đa ống (MPN)	Lên men sinh hơi trên ống Durham với môi trường LT và BGBL, ủ ở $37^\circ\text{C}$ trong 24h, tra bảng MPN
8	$N-NH_4^+$	mg/L	Phương pháp Kjeldahl	Chưng cất lôi cuốn và định phân ammoni
9	$P-PO_4^{3-}$	mg/L	Trắc quang phổ hấp thụ (So màu)	Thủy phân axit, phản ứng với ammonium molybdate tạo phức axit molybdophosphoric, khử bằng $SnCl_2$ tạo màu xanh, đo độ hấp thu ở bước sóng 690 nm
10	Fe tổng	mg/L	Trắc quang phổ hấp thụ (So màu)	Khử sắt về dạng $Fe^{2+}$ bằng hydroxylamine trong môi trường axit đun sôi, tạo phức đỏ cam với 1,10-phenanthroline ở pH 2,9–3,5, đo hấp thụ ở bước sóng 510 nm

Phương pháp tính toán chỉ số chất lượng nước (WQI)

Chỉ số WQI được tính toán theo Quyết định số 879/QĐ-TCMT thông qua các bước:

1. Tính chỉ số đơn lẻ ($WQI_{SI}$) cho các thông số ($BOD_5$, COD, $N-NH_4^+$, $P-PO_4^{3-}$, TSS, Độ đục, Coliform): $$WQI_{SI} = \frac{q_i - q_{i+1}}{BP_{i+1} - BP_i} \times (BP_{i+1} - C_p) + q_{i+1}$$ Trong đó: $C_p$ là giá trị nồng độ quan trắc; $BP_i, BP_{i+1}$ là giới hạn nồng độ dưới và trên; $q_i, q_{i+1}$ là giá trị WQI quy định tương ứng.

2. Tính chỉ số đối với DO ($WQI_{DO}$):

   • Nồng độ bão hòa: $DO_{\text{bão hòa}} = 14,652 - 0,41022 T + 0,007991 T^2 - 0,000077774 T^3$ ($T$ là nhiệt độ nước, $^\circ\text{C}$).
   • Độ bão hòa: $DO_{% \text{bão hòa}} = \left(\frac{DO_{\text{hòa tan}}}{DO_{\text{bão hòa}}}\right) \times 100%$.
   • Nội suy $WQI_{DO}$ theo bảng ngưỡng tương ứng ($20% < DO_{% \text{bão hòa}} < 88%$: nội suy theo công thức tăng; $88% \le DO \le 112%: WQI = 100$; ngoài ngưỡng suy giảm về 1).

3. Tính chỉ số đối với pH ($WQI_{pH}$):

   • $6 \le \text{pH} \le 8,5 \Rightarrow WQI_{pH} = 100$.
   • $\text{pH} \le 5,5$ hoặc $\text{pH} \ge 9 \Rightarrow WQI_{pH} = 1$.
   • Các khoảng còn lại nội suy tuyến tính.

4. Tính toán chỉ số WQI tổng hợp: $$WQI = \frac{WQI_{pH}}{100} \times \left[ \left(\frac{1}{5} \sum_{a=1}^5 WQI_a \right) \times \left(\frac{1}{2} \sum_{b=1}^2 WQI_b \right) \times WQI_c \right]^{\frac{1}{3}}$$

   • Nhóm $a$: DO, $BOD_5$, COD, $N-NH_4^+$, $P-PO_4^{3-}$.
   • Nhóm $b$: TSS, Độ đục.
   • Nhóm $c$: Tổng Coliform.

Thang phân loại chất lượng nước theo WQI:

• $91 - 100$: Chất lượng rất tốt (Xanh nước biển) – Cấp nước sinh hoạt tốt.
• $76 - 90$: Chất lượng tốt (Xanh lá cây) – Dùng cho cấp nước sinh hoạt nhưng cần xử lý phù hợp.
• $51 - 75$: Chất lượng trung bình (Vàng) – Dùng cho tưới tiêu và mục đích tương đương.
• $26 - 50$: Chất lượng kém (Da cam) – Dùng cho giao thông thủy.
• $0 - 25$: Ô nhiễm nặng (Đỏ) – Nước ô nhiễm nặng, cần biện pháp xử lý trong tương lai.

---

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của vấn đề quản lý tài nguyên nước mặt trong đô thị; nêu bật bối cảnh ô nhiễm dai dẳng tại kênh Ba Bò dù đã qua nhiều đợt cải tạo; xác lập 02 mục tiêu nghiên cứu và cấu trúc 06 nhiệm vụ thực hiện đề tài.

Chương 1: Tổng quan

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội TP. Hồ Chí Minh và phường Bình Chiểu: Phân tích đặc điểm vị trí địa lý, mạng lưới thủy văn chịu ảnh hưởng chế độ bán nhật triều của hệ thống sông Đồng Nai – Sài Gòn, đặc trưng khí hậu nhiệt đới xavan (mùa mưa từ tháng 5–11, mùa khô từ tháng 12–4 năm sau). Tổng quan dân số phường Bình Chiểu đạt 80.802 người (năm 2021) trên diện tích 5,41 km² (mật độ 14.935 người/km²), kéo theo áp lực xả thải sinh hoạt lớn.
• Tổng quan tuyến kênh Ba Bò: Tổng kết lưu vực xả thải 1.000 ha; cơ cấu nguồn tiếp nhận (15.000 m³/ngày từ KCN Sóng Thần 1 & 2; 4.000 m³/ngày nước thải dân cư; 500 m³/ngày từ Quân đoàn 4). Tổng hợp diễn biến lịch sử quan trắc giai đoạn 2018–2019 (BOD vượt 1,29–4,92 lần; Fe vượt 6,07–39,35 lần; WQI năm 2019 tại cầu Kênh đạt 47 – mức kém) và thực trạng đình trệ của hồ điều tiết sinh học 440 tỷ đồng.

Chương 2: Thực nghiệm

Xây dựng chi tiết mạng lưới 05 vị trí quan trắc dọc theo dòng chảy kênh Ba Bò qua phường Bình Chiểu:

• BB1 (Tọa độ 10.727885): Sát chân cầu Tỉnh Lộ 43, nước chảy xiết, màu trắng đục, nổi bọt trắng, tiếp giáp nhiều dãy nhà trọ và khu dân cư.
• BB2 (Tọa độ 10.728643): Cách BB1 khoảng hơn 500 m, nước chảy chậm hơn, màu trắng đục, gần xưởng gỗ và nhà dân.
• BB3 (Tọa độ 10.728117): Khúc kênh có nhiều lục bình trôi nổi, cỏ dại mọc sát bờ, tiếp nhận lượng lớn rác thải sinh hoạt, bốc mùi hôi thối nồng nặc.
• BB4 (Tọa độ 10.723701): Khu vực mật độ dân cư thưa thớt hơn, có hoạt động chăn nuôi gia súc ven bờ, mùi hôi giảm bớt.
• BB5 (Tọa độ 10.722795): Dưới chân cầu Ngô Chí Quốc, khu vực xung quanh chủ yếu là ruộng lúa và cây cối, chất lượng nước cảm quan tương đối trong nhất trong 5 điểm.

Chương này cũng thiết lập toàn bộ quy trình thu mẫu, bảo quản theo TCVN 6663, quy trình phân tích 10 chỉ tiêu hóa lý – vi sinh tại phòng thí nghiệm và phương pháp toán học tính toán WQI theo Quyết định số 879/QĐ-TCMT.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Trình bày hệ thống bảng biểu số liệu phân tích chất lượng nước 3 đợt trong ngày 14/11/2022, đánh giá mức độ biến thiên của các chỉ tiêu ($N-NH_4^+$, COD, $P-PO_4^{3-}$, $BOD_5$, TSS, Coliform, Fe tổng) so với QCVN 08:2015/BTNMT (Cột B2); tính toán chỉ số WQI phân đoạn; luận giải nguyên nhân ô nhiễm từ nguồn công nghiệp, sinh hoạt, chăn nuôi và rác thải; đề xuất 3 nhóm giải pháp quản lý kỹ thuật, kinh tế và cộng đồng.

Chương 4: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện chính về mức độ suy thoái môi trường nước mặt tuyến kênh; kiến nghị tăng cường kiểm tra giám sát liên ngành giữa TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương, phục hồi vận hành hồ sinh học và hoàn thiện hạ tầng tách gom nước thải.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu quan trắc thực nghiệm chính

Báo cáo đã cung cấp dữ liệu quan trắc thực tế tại 05 vị trí trên kênh Ba Bò trong ngày 14/11/2022:

Đợt quan trắc	Thông số	Đơn vị	BB1	BB2	BB3	BB4	BB5	QCVN 08:2015/BTNMT (Cột B2)
Đợt 1 (09h00 Sáng)	Nhiệt độ	$^\circ\text{C}$	18,9	-	-	-	-	-
	Fe tổng	mg/L	0,28	-	-	-	-	-
	TSS	mg/L	50	22	32	24	39	100
	COD	mg/L	52,4	-	-	-	-	-
	Coliform	MPN/100mL	$4 \times 10^5$	$3 \times 10^5$	$3 \times 10^5$	$3 \times 10^5$	$3 \times 10^5$	10.000
Đợt 2 (12h00 Trưa)	Nhiệt độ	$^\circ\text{C}$	26,9	-	-	-	-	-
	Fe tổng	mg/L	0,12	-	-	-	-	-
	TSS	mg/L	68	72	98	82	53	100
	COD	mg/L	52,x	-	-	-	-	-

Ghi chú: Nồng độ Coliform tại tất cả các điểm trong đợt quan trắc buổi sáng đạt mức $3 \times 10^5 - 4 \times 10^5\text{ MPN/100mL}$, vượt ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 08:2015/BTNMT Cột B2 (10.000 MPN/100mL) từ 30 đến 40 lần.

Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm

1. Nước thải sản xuất công nghiệp: Lưu lượng xả lớn từ các KCN Sóng Thần 1, Sóng Thần 2, Đồng An và các cơ sở sản xuất ngoài KCN nằm ở thượng nguồn giáp ranh Bình Dương.
2. Nước thải sinh hoạt và chăn nuôi: Nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý của hàng chục ngàn nhân khẩu tại các khu nhà trọ, khu dân cư phường Bình Chiểu và Bình Dương xả trực tiếp ra dòng kênh; hoạt động chăn nuôi gia súc gần điểm BB4 làm gia tăng ô nhiễm hữu cơ và vi sinh.
3. Rác thải rắn và thực vật trôi nổi: Rác sinh hoạt vứt bừa bãi kết hợp với thảm lục bình dày đặc (đặc biệt tại điểm BB3) làm nghẽn dòng chảy, cản trở quá trình khuếch tán oxy tự nhiên và thúc đẩy quá trình phân hủy kỵ khí gây hôi thối.
4. Hạ tầng xử lý suy giảm công năng: Hồ sinh học 440 tỷ đồng tạm ngưng hoạt động khiến toàn bộ tải lượng ô nhiễm không được giảm thiểu trước khi chảy vào hạ lưu.

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất

• Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước thải (Kỹ thuật - Công nghệ): Tách riêng hệ thống thoát nước mưa và thu gom nước thải sinh hoạt; yêu cầu các KCN và cơ sở sản xuất kiểm soát nghiêm ngặt trạm xử lý nước thải đạt QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả ra môi trường; cải tạo, nạo vét lòng kênh và tái khởi động hồ sinh học.
• Áp dụng các công cụ kinh tế: Thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt và công nghiệp; áp dụng chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc đối với các hành vi lén lút xả thải chưa qua xử lý; tính đúng tính đủ chi phí dịch vụ xử lý môi trường.
• Hoạt động truyền thông và sự tham gia của cộng đồng: Đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân ven kênh; thành lập các tổ tự quản giám sát không xả rác xuống lòng kênh; tổ chức các phong trào vớt lục bình và khơi thông dòng chảy định kỳ.

Đóng góp của đề tài

Đồ án đã thiết lập được bộ dữ liệu thực nghiệm cập nhật (tháng 11/2022) về chất lượng nước đoạn kênh Ba Bò giáp ranh giữa TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương; chỉ ra sự gia tăng đột biến của ô nhiễm vi sinh (Coliform vượt 30–40 lần); cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa để minh chứng cho tình trạng quá tải ô nhiễm sau khi công trình hồ sinh học tạm ngừng vận hành.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Thời gian quan trắc hạn chế: Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm chỉ được thu thập trong 01 ngày (14/11/2022) với 03 thời điểm (sáng, trưa, chiều tối), chưa phản ánh được sự biến động chất lượng nước theo các mùa (mùa khô và mùa mưa) cũng như tác động của các chu kỳ triều cường trong tháng.
  • Phạm vi không gian cục bộ: Nghiên cứu chỉ tập trung trên đoạn kênh từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc (phường Bình Chiểu), chưa bao quát toàn bộ lưu vực thượng nguồn tại Bình Dương và hạ lưu rạch Vĩnh Bình đổ ra sông Sài Gòn.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng chương trình quan trắc định kỳ theo chu kỳ mùa (mùa mưa và mùa khô) và theo các pha triều (triều lên, triều xuống, triều kém, triều cường).
  • Kết hợp sử dụng các mô hình toán mô phỏng chất lượng nước và thủy lực dòng chảy (như QUAL2K, MIKE 11) để dự báo khả năng chịu tải và lan truyền chất ô nhiễm trên toàn lưu vực kênh Ba Bò – rạch Vĩnh Bình.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Quản lý Môi trường, Công nghệ Môi trường, Khoa học Môi trường: Tham khảo quy trình xây dựng mạng lưới quan trắc chất lượng nước mặt; phương pháp lấy mẫu hiện trường theo tiêu chuẩn TCVN; các quy trình phân tích thực nghiệm hóa lý (COD, BOD, TSS, $P-PO_4^{3-}$, Fe, $N-NH_4^+$) và vi sinh (Coliform bằng MPN).
• Cán bộ kỹ thuật và nghiên cứu viên quản lý lưu vực: Tham khảo thuật toán và các bước nội suy toán học tính toán chỉ số chất lượng nước WQI theo hướng dẫn của Tổng cục Môi trường (Quyết định 879/QĐ-TCMT).
• Phần đáng tham khảo nhất: Mục 2.2 (Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm và phương pháp xử lý số liệu tính toán WQI) được trình bày chi tiết về nguyên tắc phản ứng hóa học, trình tự thao tác và công thức giải tích.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Lưu lượng nước thải tiếp nhận mỗi ngày của kênh Ba Bò là bao nhiêu và đến từ những nguồn chính nào?
Kênh Ba Bò tiếp nhận tổng lưu lượng nước thải khoảng 18.000 m³/ngày. Trong đó: 15.000 m³/ngày từ hai KCN Sóng Thần 1 và Sóng Thần 2; 4.000 m³/ngày từ các khu dân cư thuộc tỉnh Bình Dương; và 500 m³/ngày từ các doanh nghiệp thuộc Quân đoàn 4 tại vùng giáp ranh.

2. Mạng lưới quan trắc trong đồ án được thiết lập tại bao nhiêu vị trí và nằm trên đoạn kênh nào?
Mạng lưới gồm 05 vị trí quan trắc (BB1 đến BB5) phân bố trên đoạn kênh Ba Bò chảy qua phường Bình Chiểu (TP. Thủ Đức), bắt đầu từ chân cầu Tỉnh Lộ 43 (BB1 - tọa độ 10.727885) kéo dài đến chân cầu Ngô Chí Quốc (BB5 - tọa độ 10.722795).

3. Kết quả phân tích chỉ tiêu Coliform trong đợt quan trắc buổi sáng ngày 14/11/2022 có giá trị như thế nào so với quy chuẩn?
Hàm lượng Coliform đo được tại điểm BB1 đạt $4 \times 10^5\text{ MPN/100mL}$ và tại các điểm BB2, BB3, BB4, BB5 đều đạt $3 \times 10^5\text{ MPN/100mL}$. Tất cả các vị trí đều vượt từ 30 đến 40 lần so với giới hạn quy định tại Cột B2 của QCVN 08:2015/BTNMT (10.000 MPN/100mL).

4. Hồ điều tiết sinh học xử lý nước kênh Ba Bò có quy mô đầu tư như thế nào và hiện trạng hoạt động ra sao?
Hồ sinh học có diện tích 6 ha nằm trong dự án cải tạo kênh Ba Bò với tổng vốn đầu tư hạng mục là 440 tỷ đồng, hoàn thành vào tháng 7/2017. Tuy nhiên, do mức độ ô nhiễm nước thải đầu vào quá nặng, công trình này không cải thiện được chất lượng nước và hiện phải tạm ngừng hoạt động.

5. Đồ án sử dụng văn bản pháp lý và phương pháp toán học nào để tính toán chỉ số chất lượng nước WQI?
Đề tài áp dụng Sổ tay Hướng dẫn kỹ thuật tính toán chỉ số chất lượng nước ban hành kèm theo Quyết định số 879/QĐ-TCMT ngày 16/04/2019 của Tổng cục Môi trường, sử dụng công thức nội suy tuyến tính tính $WQI_{SI}$, công thức độ bão hòa $DO_{%}$, tính $WQI_{pH}$ và công thức căn bậc ba tích hợp các nhóm thông số $a, b, c$.

---

Kết luận

Báo cáo đồ án môn học Quản lý Môi trường của nhóm tác giả đã thiết lập mạng lưới quan trắc 05 điểm và thực hiện phân tích thực nghiệm 10 chỉ tiêu hóa lý, vi sinh trên đoạn kênh Ba Bò từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc (phường Bình Chiểu, TP. Thủ Đức). Kết quả quan trắc thực tế ngày 14/11/2022 cho thấy môi trường nước mặt tuyến kênh đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt là chỉ tiêu Coliform vượt quy chuẩn QCVN 08:2015/BTNMT (Cột B2) từ 30 đến 40 lần cùng với tình trạng tích tụ chất hữu cơ và rác thải sinh hoạt. Công trình đã phản ánh chính xác thực trạng quá tải nguồn tiếp nhận sau khi hồ sinh học 440 tỷ đồng tạm ngừng vận hành, đồng thời đề xuất đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, kinh tế và quản lý cộng đồng nhằm phục vụ công tác kiểm soát ô nhiễm liên tỉnh giữa TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu - Tổng quan tài liệu .1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh .1 Địa lý tự nhiên .2 Đặc điểm kinh tế - xã hội .2 Tổng quan về phường Bình Chiểu Thành phố Thủ Đức, Thành Phố Hồ Chí Minh .1 Địa lý tự nhiên .3 Tổng quan về kênh Ba Bò.

11 Chương II.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu.2 Phương pháp thực hiện .3 Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm.4 Phương pháp xử lý số liệu. 30 Chương III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Kết quả phân tích đánh giá chất lượng môi trường nước kênh Ba Bò đoạn qua phường Bình Chiểu Tp.Thủ Đức Tp.Hồ Chí Minh .2 Đánh giá chất lượng nước kênh Ba Bò chảy qua phường Bình Chiểu Tp.Thủ Đức Tp.Hồ Chí Minh buổi sáng, trưa và tối ngày 14/11/2022 .1 Đánh giá hàm lượng Amoni (NH4+ tính theo N) .2 Đánh giá hàm lượng COD .3 Đánh giá hàm lượng Photphat (PO43-) .4 Đánh giá hàm lượng BOD5 .5 Đánh giá hàm lượng TSS .6 Đánh giá hàm lượng Coliform .7 Đánh giá hàm lượng Sắt tổng (Fe tổng) .3 Đánh giá chất lượng nước kênh Ba Bò đoạn chảy qua p.Bình Chiểu Tp.Thủ Đức thông qua chỉ số chất lượng môi trường nước WQI .4 Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm .5 Đề xuất một số giải pháp cải thiện chất lượng nước kênh Ba Bò .1 Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước thải .2 Áp dụng các công cụ kinh tế .3 Hoạt động truyền thông và sự tham gia của cộng đồng. 45 Chương IV.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 46 MỤC THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Tài nguyên nước là thành phần chủ yếu của môi trường sống, quyết định sự thành công trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia. Tuy nhiên sự gia tăng dân số cùng với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa ngày càng cao đòi hỏi lượng nước cung cấp cho hoạt và các hoạt động công nghiệp ngày càng nhiều đã ảnh hưởng xấu đến nga tài nguyên này.

Hiện nay nguồn tài nguyên thiên nhiên quý hiếm và quan trọng này đang phải đối mặt với nguy cơ ô nhiễm và cạn kiệt. Nhu cầu phát triển kinh tế nhanh với mục tiêu lợi nhuận cao, con người đã cố tình bỏ : tác động đến môi trường một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Nguy cơ thiếu nước, đặc biệt là nước ngọt và nước sạch là một hiểm họa lớn đối với sự tồn , của con người cũng như toàn bộ sự sống trên trái đất. Do đó con người cần phải nhanh chóng có các biện pháp bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước.

Hiện nay đã có rất nhiều địa phương bị ô nhiễm nguồn nước mặt nghiêm trọng, có nguy cơ cạn kiệt do hoạt động khai thác, quản lý chưa hợp lý cùng với lượng nước thải từ các khu CN, các nhà máy, khu dân cư đô thị, chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt hiệu quả mà thải ra ngoài môi trường đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe và hoạt động của con người. Vấn đề ô nhiễm sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai nếu như chúng ta không có các biện pháp bảo vệ và quản lý hợp lý. Nước được sử dụng cho hầu hết các hoạt động trong cuộc sống như: nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ. Với sự phát triển kinh tế và dân số tăng nhanh thì nhu cầu sử dụng nước và thải các chất thải ra các sông hồ ngày càng nhiều gây ô nhiễm trường.

Đặc biệt là các sông, hồ ở trong thành phố, nơi có đông dân cư sinh sống và Kênh Ba Bò nằm trên địa bàn phường Bình Chiểu, TP.Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh, bắt nguồn từ đập nước của Quân đoàn 4, chảy qua rạch Cầu Đất vào rạch Vĩnh Bình và cuối cùng đổ ra sông Sài Gòn là 1 điển hình. Đây là tuyến kênh thoát nước mưa và nước thải của lưu vực phường Bình Chiểu và Linh Trung (TP.Thủ Đức); khu phố Đồng An (phường Bình Hòa, thị xã Thuận An), khu phố Tân Long (phường Tân Đông Hiệp) và một phần phường Dĩ An của thị xã Dĩ An (tỉnh Bình Dương). Mặc dù, những năm qua, TP.

Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương đã triển khai nhiều giải pháp xử lý ô nhiễm kênh Ba Bò, nhưng chất lượng nước kênh vẫn chưa được cải thiện rõ rệt. 1 Có vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước cho sinh hoạt của con người. Ngoài ra, con kênh này cũng phải tiếp nhận chất thải sinh hoạt từ các hoạt động công nghiệp như nước thải từ khu công nghiệp và nhiều nhà máy, xí nghiệp nằm rải rác hai ở đầu nguồn kênh; đặc biệt là nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư lân cận. Xuất phát từ tình hình thực tế trên, đề tài “THIẾT LẬP MẠNG LƯỚI QUAN TRẮC VÀ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NƯỚC KÊNH BA BÒ ĐOẠN TỪ CẦU TỈNH LỘ 43 ĐẾN CẦU NGÔ CHÍ QUỐC BẰNG WQI” là cần thiết nhằm cung cấp các thông tin về chất lượng nước mặt trên địa bàn thành phố.

Mục tiêu nghiên cứu  Đánh giá chất lượng nước Kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc  Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước Kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc 3. Nội dung nghiên cứu - Tổng quan tài liệu  Tổng quan tài liệu về điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội; hiện trạng môi nói chung và Thành phố Hồ CHí Minh nói riêng ; tổng quan về Kênh Ba Bò.  Khảo sát thực tế, lập kế hoạch và thực hiện quan trắc môi trường nước Kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc. Trong đó lấy mẫu theo 3 đợt chia làm sáng, trưa, chiều tối, tại 5 vị trí.

Các chỉ tiêu phân tích gồm: DO, pH, Độ đục, COD, BOD, TSS, Coliform, PO4+, N-NH4, Fe tổng.  Đánh giá chất lượng môi trường nước sông bằng chỉ số chất lượng môi trường nước WQI.  Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm.  Đề xuất giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường nước Kênh Ba Bò đoạn từ cầu Tỉnh lộ 43 đến cầu Ngô Chí Quốc.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh 1.1 Địa lý tự nhiên a.

Vị trí địa lý Thành phố Hồ Chí Minh có toạ độ 10°10' – 10°38' Bắc và 106°22' – 106°54' Đông.  Phía bắc giáp tỉnh Bình Dương.  Phía tây giáp tỉnh Tây Ninh và tỉnh Long An và Tiền Giang  Phía đông giáp tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu.  Phía nam giáp Biển Đông Nằm ở phía Nam, thuộc miền Đông Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh cách Hà Nội 1.730 km theo đường bộ, trung tâm thành phố cách bờ biển Đông 50 km theo đường chim bay.

Với vị trí tâm điểm của khu vực Đông Nam Á, Thành phố Hồ Chí Minh là một đầu mối giao thông quan trọng về cả đường bộ, đường thủy và đường không, nối liền các tỉnh trong vùng và còn là một cửa ngõ quốc tế. Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, địa hình thành phố thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông. Vùng cao nằm ở phía bắc – Đông Bắc và một phần Tây Bắc, trung bình 10 đến 25 mét. Xen kẽ có một số gò đồi, cao nhất lên tới 32 mét như đồi Long Bình ở Thủ Đức.

Ngược lại, vùng trũng nằm ở phía nam – tây nam và đông nam thành phố, có độ cao trung bình trên dưới một mét, nơi thấp nhất 0,5 mét. Các khu vực trung tâm, một phần thành phố Thủ Đức, toàn bộ huyện Hóc Môn và Quận 12 có độ cao trung bình, khoảng 5 tới 10 mét. Địa chất, thủy văn Địa chất Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm chủ yếu là hai tướng trầm tích Pleistocen và Holocen lộ ra trên bề mặt. Trầm tích Pleistocen chiếm hầu hết phần phía Bắc, Tây Bắc và Đông Bắc thành phố.

Dưới tác động của các yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người, trầm tích phù sa cổ hình thành nhóm đất đặc trưng riêng: đất xám. Với hơn 45 ngàn hecta, tức khoảng 23,4% diện tích thành phố, đất xám ở Thành phố Hồ Chí Minh có ba loại: đất xám cao, đất xám có tầng loang lổ đỏ vàng và hiếm hơn là đất xám gley. Trầm tích Holocen ở Thành phố 3 Hồ Chí Minh có nhiều nguồn gốc: biển, vũng vịnh, sông biển, bãi bồi. hình thành nhiều loại đất khác nhau: nhóm đất phù sa biển với 15.100 ha, nhóm đất phèn với 40.800 ha và đất phèn mặn với 45.

Ngoài ra còn có một diện tích khoảng hơn 400 ha là "giồng" cát gần biển và đất feralite vàng nâu bị xói mòn trơ sỏi đá ở vùng đồi gò. Về thủy văn, nằm ở vùng hạ lưu hệ thống sông Đồng Nai – Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh có mạng lưới sông ngòi, kênh rạch rất đa dạng. Sông Đồng Nai bắt nguồn từ cao nguyên Lâm Viên, hợp lưu bởi nhiều sông khác, có lưu vực lớn, khoảng 45. Với lưu lượng bình quân 20–500 m³/s, hàng năm cung cấp 15 tỷ m³ nước, sông Đồng Nai trở thành nguồn nước ngọt chính của thành phố.

Sông Sài Gòn bắt nguồn từ vùng Hớn Quản, chảy qua Thủ Dầu Một đến Thành phố Hồ Chí Minh, với chiều dài 200 km và chảy dọc trên địa phận thành phố dài 80 km. Sông Sài Gòn có lưu lượng trung bình vào khoảng 54 m³/s, bề rộng tại thành phố khoảng 225 m đến 370 m, độ sâu tới 20 m. Nhờ hệ thống kênh Rạch Chiếc, hai con sông Đồng Nai và Sài Gòn nối thông ở phần nội thành mở rộng. Một con sông nữa của Thành phố Hồ Chí Minh là sông Nhà Bè, hình thành ở nơi hợp lưu hai sông Đồng Nai và Sài Gòn, chảy ra biển Đông bởi hai ngả chính Soài Rạp và Gành Rái.

Trong đó, ngả Gành Rái chính là đường thủy chính cho tàu ra vào bến cảng Sài Gòn. Ngoài các con sông chính, Thành phố Hồ Chí Minh còn có một hệ thống kênh rạch chằng chịt: Láng The, Bàu Nông, rạch Tra, Bến Cát, An Hạ, Tham Lương, Cầu Bông, Nhiêu Lộc –Thị Nghè, Bến Nghé, Tàu Hủ, Kênh Tẻ, Kênh Đôi,.