CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Trước sự phát triển mạnh mẽ của thời đại, CNTT thâm nhập vào hầu hết các mặt của đời sống xã hội. Hòa vào xu thế đó, nền giáo dục cũng được CNTT hóa từ cách dạy đến cách học, cách kiểm tra đánh giá. Tại các trường Đại học, từ sinh viên đến học viên cao học, giảng viên đã có khuynh hướng nghiên cứu rất nhiều vào các đề tài có liên quan hoặc vận dụng CNTT vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng quá trình này.
Sau đây là một số khóa luận và luận văn nghiên cứu về đề tài CNTT của trường ĐHSP TP. Hồ Chí Minh và một số trường khác: 1. Đào Thị Việt Anh (1998), Bước đầu nghiên cứu sử dụng máy vi tính trong việc kiểm tra kiến thức hoá học phần vô cơ lớp 11 PTTH, luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học Sư phạm Hà Nội. Nguyễn Thanh Thuỷ (2004), Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông để nâng cao tính tích cực nhận thức môn hoá học cho học sinh ở trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ gíao dục học, Đại học Sư phạm Hà Nội.
Nguyễn Thị Thu Hà (2005), Thiết kế sách giáo khoa điện tử (ebook) lớp 10 – Nâng cao chương “Nhóm halogen”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Hỉ A Mổi (2005), Thiết kế website tự học môn hóa học lớp 11 chương trình phân ban thí điểm, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Cao Duy Chí Trung (2005), Thiết kế trang web phục vụ công tác giáo dục môi trường trong môn hóa ở trường THPT, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP.
Phạm Dương Hoàng Anh (2006), Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX và Macromedia Flash MX 2004 để thiết kế website hỗ trợ cho việc học tập và củng cố kiến thức môn Hóa học phần Hiđrocacbon không no mạch hở dành cho học sinh THPT, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Nguyễn Thị Thanh Hà (2006), Ứng dụng phần mềm Macromedia Flash và Macromedia Dreamweaver để thiết kế website về lịch sử hóa học 10 góp phần nâng cao chất lượng dạy học, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Phạm Duy Nghĩa (2006), Thiết kế website phục vụ việc học tập và ôn tập chương nguyên tử cho học sinh lớp 10 bằng phần mềm Macromedia Flash và Dreamweaver, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP.
Hồ Chí Minh. Lê Thị Xuân Hương (2007), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương Halogen lớp 10 THPT, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Thu Hà (2008), Thiết kế sách giáo khoa điện tử lớp 10 – nâng cao chương ‘Nhóm Halogen’, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP.
Hồ Chí Minh. Trịnh Lê Hồng Phương (2008), Thiết kế học liệu điện tử chương oxi – lưu huỳnh lớp 10 hỗ trợ hoạt động tự học hóa học cho học sinh phổ thông, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Tống Thanh Tùng (2009), Thiết kế E-book hóa học lớp 12 phần Crom, sắt, đồng nhằm hỗ trợ học sinh tự học, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP.
Hồ Chí Minh. Đàm Thị Thanh Hưng (2010), Thiết kế E-book hóa học hỗ trợ giáo dục môi trường ở trường THPT, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Vũ Thị Phương Linh (2010), Thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học phần hóa hữu cơ lớp 11 THPT (chương trình nâng cao), Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP.
Hồ Chí Minh. Phạm Thùy Linh (2010), Thiết kế E-book hỗ trợ khả năng tự học của học sinh lớp 12 chương ‘Đại cương về kim loại’ chương trình cơ bản, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Trần Thị Mai (2011), Xây dựng e-book học phần hóa vô cơ 2 hỗ trợ tự học cho sinh viên ngành Hóa-Sinh trường Cao đẳng Sư phạm, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nguyễn Thị Ánh Nguyệt (2011), Xây dựng e-book hóa học phần phi kim lớp 11 nâng cao hỗ trợ tự học cho học sinh viên trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội. Trần Thị Ngọc Diễm (2012), Thiết kế website nhằm tăng cường năng lực tự học phần phi kim ở trường THPT (nhóm IVA, VA, VIA, VIIA), Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Huỳnh Lâm Thị Ngọc Thảo (2012), Thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học hóa hữu cơ lớp 11 chương trình cơ bản, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP.
Hồ Chí Minh. 11 - Các đề tài về thiết kế trước đây có ý nghĩa rất lớn trong quá trình tự học của học sinh và góp phần minh họa kiến thức một cách trực quan. Tuy nhiên vẫn còn ít website dành cho GV có nguồn tài liệu bài giảng phong phú sử dụng các phần mềm soạn giảng mới. Bên cạnh đó còn một số hạn chế: + Số lượng website dành cho phần hóa hữu cơ còn ít.
+ Chủ yếu phục vụ quá trình tự học cho học sinh. + Chưa có hướng dẫn cách sử dụng cụ thể. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT 1. Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học "Mục đích của giáo dục là đào tạo ra con người có khả năng sáng tạo những điều mới mẻ, chứ không đơn giản là sao chép những gì thế hệ trước đã làm"- Jean Piaget (1896- 1980)- nhà tâm lý người Thuỵ Sĩ.
Thế kỉ XXI là thế kỉ của CNTT, tất cả mọi lĩnh vực của mọi ngành nghề đều được hiện đại hoá bằng CNTT. Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020, Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành một nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc này là con người, là nguồn nhân lực Việt Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao, phẩm chất và năng lực được hình thành trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng đầy đủ và chắc chắn. Nhu cầu của xã hội hiện nay là tiếp nhận nguồn tri thức có chất lượng cao, có khả năng tiếp cận và áp dụng công nghệ tiên tiến.
Bên cạnh đó việc sáng tạo ra những công cụ sản xuất mới, hiện đại, giúp con người thoát khỏi lao động chân tay, nguy hiểm cũng là vấn đề đang được đặt ra hàng đầu trong những năm gần đây. Do đó, yêu cầu đặt ra đối với ngành giáo dục là đào tạo ra những con người mới, đáp ứng yêu cầu mới của xã hội, có khả năng tiếp cận, áp dụng và sáng tạo. Trong chỉ thị về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên nghiệp năm học 2011 - 2012, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có đặt ra yêu cầu "Toàn ngành Giáo dục và Đào tạo quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, triển khai thực hiện Chương trình hành động đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 12 đáp ứng yêu cầu của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước." Quá trình dạy học trước đây chưa đặt nặng vấn đề đào tạo con người linh hoạt như trong thời đại ngày nay. Do đó cách giảng dạy cũng không đòi hỏi học sinh tự tìm hiểu nghiên cứu quá nhiều.
Nhưng với yêu cầu của thời đại buộc giáo dục phải đào tạo ra những con người toàn diện. Từ đó việc đổi mới cách thức, phương pháp dạy học đang là vấn đề được đặt ra hàng đầu hiện nay. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng định “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay, đổi mới và thực hiện nghiêm minh chế độ thi cử…”. Có thể nói mục tiêu cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Những nét đặc trưng của đổi mới phương pháp dạy học [12] a. Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập cho HS HS vừa là đối tượng của hoạt động dạy vừa là chủ thể của hoạt động học do GV tổ chức và hướng dẫn. Thông qua quá trình đó kiến thức được tiếp nhận một cách chủ động, HS tự khám phá những vấn đề bản thân chưa rõ và có sự khắc sâu kiến thức do xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu của bản thân. HS được đặt vào những tình huống thực tế đời sống, được quan sát trực tiếp, tiến hành thí nghiệm, thảo luận, giải quyết vấn đề theo cách bản thân suy nghĩ, không phụ thuộc vào ý kiến, chỉ đạo của GV.
Từ đó nắm được kiến thức mới, kỹ năng tạo ra các kiến thức mà không theo một rập khuôn nào. Hơn nữa thông qua quá trình tự chiếm lĩnh tri thức này sẽ bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo vốn có trong mỗi học sinh. Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học Ông bà ta thường khuyên rằng nên cho con người ta cái cần câu mà không nên cho con cá. Trong quá trình dạy học, cần câu chính là phương pháp học, cách thức để giúp HS tự nắm bắt lấy tri thức mà đôi khi không cần cả sự hướng dẫn của GV.
Quá trình học tập của học sinh trên lớp có sự hướng dẫn là quá trình tiếp thu tri thức một cách thụ động, quan trọng là sau đó HS có thể dựa vào những gì đã tiếp thu để phát triển hơn nữa kiến thức cho bản thân gọi là quá trình tự học. Tự học không phải học sinh nào cũng có thể thực hiện được mà đây là cả một quá trình rèn luyện lâu dài không mệt mỏi. Người GV thông qua quá trình lên lớp không những chỉ truyền đạt kiến thức mà vấn đề quan trọng hơn là giúp học sinh 13 biết được cách để nắm bắt tri thức một cách chủ động và hình thành dần dần thói quen tự tìm kiếm tri thức cho HS. Hoà vào sự phát triển chung của thế giới, con người buộc phải có khả năng tự học nếu không sẽ rất dễ bị thua sút và có thể bị đào thải.
Tăng cường học tập cá thể phối hợp chặt chẽ với dạy học hợp tác Học tập cá thể là quá trình học tập đang được thúc đẩy thực hiện trong những năm gần đây.