Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT) năm 2018 được ban hành với định hướng chuyển đổi từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực của người học, lấy người học làm trung tâm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, giáo dục hiện đại đòi hỏi các phương pháp dạy học tích cực và tương tác, nơi người học đóng vai trò chủ động kiến tạo tri thức thay vì tiếp nhận thụ động. Đi liền với đổi mới phương pháp là yêu cầu cấp thiết về cải tiến nguồn học liệu và các công cụ hỗ trợ dạy học số, đặc biệt trong bối cảnh E-learning và công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ.
Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, mọi hệ thống lý thuyết đều bắt nguồn từ nghiên cứu và kiểm chứng thực tế. Do đó, việc dạy học Hóa học đòi hỏi người học phải được tiếp cận thường xuyên với các hoạt động thí nghiệm. Tuy nhiên, việc triển khai thí nghiệm trong nhà trường hiện nay vẫn gặp nhiều rào cản lớn: thiếu thốn cơ sở vật chất, chi phí hóa chất - dụng cụ cao và những rủi ro về an toàn hóa chất. Đối với sinh viên ngành Sư phạm Hóa học – đội ngũ giáo viên tương lai, việc rèn luyện kỹ năng thực nghiệm và phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học là nhiệm vụ then chốt. Học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông" là học phần nghiệp vụ bắt buộc trong chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Hóa học tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Dù vậy, sinh viên vẫn đối mặt với thực trạng thiếu cơ hội kiểm chứng thực nghiệm; đồng thời, các tài liệu học tập bản giấy truyền thống chưa đủ sinh động, thiếu tính tương tác trực quan và chưa phát huy tối đa hiệu quả tự học, tự nghiên cứu. Từ những bất cập trên, tác giả Dương Ngọc Đoan Trang đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm thiết kế sách điện tử tương tác phục vụ học phần này.
Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Thiết kế sách điện tử tương tác hỗ trợ học tập trong học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông" cho sinh viên ngành Sư phạm Hóa học.
Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Đối tượng nghiên cứu: Việc thiết kế sách điện tử tương tác hỗ trợ sinh viên trong học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Phạm vi nội dung: Một số thí nghiệm hóa học và cách thiết kế, tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm trong học phần.
- Phạm vi không gian: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
- Phạm vi thời gian: Từ tháng 7 năm 2023 đến tháng 4 năm 2024.
Để đạt được mục đích đề ra, tác giả xác định 7 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Nghiên cứu lí luận về dạy học tương tác, dạy học khoa học thực nghiệm, việc sử dụng sách điện tử tại trường đại học và trong lĩnh vực dạy học hóa học.
- Nghiên cứu và phân tích đề cương học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Đề xuất nguyên tắc, quy trình thiết kế sách điện tử tương tác hỗ trợ sinh viên học tập học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Thiết kế sách điện tử tương tác hỗ trợ sinh viên học tập học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Định hướng sử dụng sách điện tử tương tác trong dạy học học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Thực nghiệm sư phạm sản phẩm đã thiết kế ở các lớp học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông".
- Xử lí và phân tích số liệu thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các lý thuyết về dạy học tương tác, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Hóa học và mô hình sách điện tử giáo dục. Về dạy học tương tác, nghiên cứu kế thừa các quan điểm của Plass et al. (2012), Abykanova et al. (2016), Felder & Brent (2009), Barnett-Itzhaki et al., kết hợp với các mô hình học tập ngang hàng (Boud et al.), lớp học đảo ngược (Jensen et al.) và học tập hợp tác (Michaelsen & Sweet, 2008). Tại Việt Nam, tác giả dựa vào nghiên cứu của Trịnh Lê Hồng Phương (2011), Cao Thị Thanh Xuân & Cao Thị Nga (2019) về phát triển năng lực qua tương tác thực tiễn. Về phương diện học liệu tương tác, tác giả tổng thuật các nghiên cứu về bảng tương tác Activboard của Lê Trung Thu Hằng (2012), trò chơi học tập của Nguyễn Thị Bích Hồng (2014), kênh hình của Thái Ngọc Triển và Nguyễn Thị Kim Ánh (2019), công nghệ thực tế ảo VR/AR của Nguyễn Thị Hồng Nhung et al. (2020), khảo sát sự chấp nhận ebook của Chử Bá Quyết & Hoàng Cao Cường (2019). Đặc biệt, về nguyên tắc thiết kế sách điện tử, khóa luận vận dụng mô hình của Đào Thái Lai et al. (2023) với hai nhóm chức năng: nhóm yếu tố sư phạm và nhóm yếu tố công nghệ, cùng các khuyến nghị kỹ thuật từ cẩm nang thiết kế sách điện tử của Wilson et al. (2002).
Học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông" có thời lượng 2 tín chỉ (tương ứng 45 giờ chuẩn, gồm 15 giờ trực tuyến và 30 giờ trực tiếp, cùng khoảng 10 giờ tự học, trải nghiệm và kiểm tra). Học phần gồm 3 phần lý thuyết và 4 bài thực hành, hướng đến 5 chuẩn đầu ra (CLO):
| Mục tiêu học phần |
Mã chuẩn đầu ra |
Mô tả chuẩn đầu ra học phần |
| O1 |
CLO 1 |
Thể hiện tác phong sư phạm trong các hoạt động dạy học, giáo dục có sử dụng thí nghiệm. |
| O2 |
CLO 2 |
Phân tích được vai trò và các định hướng sử dụng thí nghiệm phát triển năng lực học sinh trong môn Hóa học. |
| O2 |
CLO 3 |
Tiến hành được thí nghiệm hóa học phổ thông thành thạo, thành công và an toàn. |
| O3 |
CLO 4 |
Thiết kế và tổ chức được các hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm để phát triển năng lực người học trong môn Hóa học. |
| O3 |
CLO 5 |
Thiết kế và tổ chức được các hoạt động trải nghiệm có sử dụng thí nghiệm để phát triển năng lực người học trong môn Hóa học. |
Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả kết hợp nghiên cứu lý thuyết và nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích và khái quát hóa tài liệu, văn bản chương trình giáo dục, đề cương môn học và các công trình khoa học trong và ngoài nước.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học có sử dụng sản phẩm sách điện tử tương tác đối với 15 sinh viên năm thứ 3 ngành Sư phạm Hóa học tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM trong 4 tuần (tương ứng 2 chương sách), diễn ra từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2023.
- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn bán cấu trúc 15 sinh viên tham gia thực nghiệm vào tháng 12 năm 2023, gỡ băng bằng phần mềm Memobot và phân tích mã hóa định tính bằng phần mềm MAXQDA Analytics 24.
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu đánh giá của 15 sinh viên thông qua bảng hỏi thang đo Likert vào tháng 12 năm 2023, phân tích thống kê toán học (tính điểm trung bình Mean và độ lệch chuẩn Std) bằng phần mềm IBM SPSS Statistics 20.
- Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm: Đánh giá tính khả thi, hiệu quả và rút ra bài học cải tiến từ dữ liệu định tính và định lượng.
Nguồn dữ liệu tham khảo chính phục vụ biên soạn nội dung sách gồm: Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 môn Hóa học; Đề cương chi tiết và giáo trình lưu hành nội bộ "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông" (Trịnh Văn Biểu, Phan Đồng Châu Thủy, Thái Hoài Minh, Đào Thị Hoàng Hoa, Trịnh Lê Hồng Phương, 2016); và tài liệu thực hành "Lab Program of Holt Chemistry Textbook".
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng sách điện tử tương tác hỗ trợ sinh viên trong học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông"
Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm cốt lõi về dạy học tương tác, ứng dụng công nghệ thông tin và sách điện tử tương tác trong giáo dục đại học. Dạy học tương tác được xác định là phương thức lấy người học làm trung tâm, nhấn mạnh vào sự phản hồi đa chiều giữa giảng viên - sinh viên, sinh viên - sinh viên và sinh viên - học liệu số thông qua các hình thức như học tập hợp tác, học tập ngang hàng và lớp học đảo ngược. Nghiên cứu chỉ ra sách điện tử tương tác sở hữu ưu điểm vượt trội nhờ khả năng tích hợp đa phương tiện (văn bản, đồ họa, video, hoạt ảnh, câu hỏi tương tác, nút điều hướng) giúp người học tiếp cận kiến thức trực quan và tự học linh hoạt. Tuy nhiên, hình thức này cũng có các hạn chế: phụ thuộc vào thiết bị và kết nối Internet, nguy cơ lỗi kỹ thuật, vấn đề bản quyền, tình trạng xao lãng khi trực tuyến và hiện tượng mỏi mắt do ánh sáng xanh.
Trong phân tích thực tiễn bộ môn Hóa học, tác giả nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc ghi nhận dữ liệu, mô phỏng các phản ứng nguy hiểm, độc hại hoặc các quá trình vi mô. Đối với học phần nghiệp vụ "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông", chương này phân tích toàn diện mục tiêu đào tạo, 5 chuẩn đầu ra môn học và cấu trúc chương trình gồm 3 phần: Phần 1 - Tổng quan về thí nghiệm trong dạy học Hóa học; Phần 2 - Thiết kế và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học (bài thực hành lớp 10 và 11); Phần 3 - Thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm có sử dụng thí nghiệm trong môn Hóa học (bài thực hành lớp 12).
Chương 2. Thiết kế sách điện tử tương tác hỗ trợ học tập trong học phần "Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông"
Chương 2 trình bày toàn bộ cơ sở thiết kế, quy trình kỹ thuật, cấu trúc sản phẩm và kịch bản sư phạm. Tác giả xác lập hệ thống nguyên tắc thiết kế gồm hai nhóm:
- Nhóm nguyên tắc sư phạm: Đảm bảo tuân thủ CTGDPT 2018; đảm bảo tính chính xác, khoa học và logic; thiết kế hoạt động học tương ứng các bước hình thành kiến thức (quy trình tìm hiểu thí nghiệm gồm 6 bước: ôn tập kiến thức cốt lõi -> xác định mục đích -> liệt kê dụng cụ, hóa chất -> trình bày các bước tiến hành -> thực hiện/quan sát hiện tượng -> trả lời câu hỏi thảo luận); hỗ trợ hoạt động khám phá và kiến tạo; hỗ trợ sinh viên tự học; hỗ trợ giảng viên đánh giá quá trình thông qua các công cụ số.
- Nhóm nguyên tắc công nghệ: Tích hợp đa phương tiện tạo môi trường ảo; thiết kế giao diện thân thiện, dễ sử dụng, đồng bộ; đảm bảo tính tương thích với nhiều thiết bị.
Quy trình thiết kế sách điện tử tương tác gồm 6 bước: (1) Xác định tổng quan, (2) Xây dựng nội dung (soạn thảo trên Microsoft Word), (3) Xây dựng kịch bản tương tác, (4) Thiết kế giao diện sách điện tử (sử dụng Microsoft PowerPoint và xuất sang PDF), (5) Nhúng tương tác cho sách điện tử (tải file PDF lên nền tảng Heyzine Flipbook để tích hợp liên kết và công cụ tương tác), (6) Hoàn thiện sách điện tử tương tác (chia sẻ đường dẫn, thu thập phản hồi và chỉnh sửa). Tác giả cũng tổng hợp các lưu ý kỹ thuật về căn lề, cỡ chữ, kiểu chữ không chân, bố cục, màu sắc, chất lượng hình ảnh, video, âm thanh nền và tính ổn định của liên kết tương tác.
Sản phẩm sách điện tử tương tác được tổ chức thành 4 chương với cấu trúc và công cụ tương tác cụ thể:
| Chương sách |
Tên chương |
Dung lượng |
Nội dung trọng tâm |
Nền tảng công cụ hỗ trợ tương tác |
| Chương 1 |
Kĩ thuật phòng thí nghiệm |
16 trang |
Quy tắc an toàn, kỹ thuật sử dụng dụng cụ/hóa chất, biện pháp phòng chống độc hại, xử lý sự cố. |
PowerPoint, YouTube, Wordwall, Edpuzzle, Google Form. |
| Chương 2 |
Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 10 |
25 trang (30 trang gồm bìa & TLTK) |
Yêu cầu cần đạt CTGDPT 2018, ôn tập danh pháp IUPAC, phiếu học tập, các thí nghiệm Hóa học 10, gợi ý thiết kế bài dạy. |
PowerPoint, Heyzine, Quizizz, YouTube, Edpuzzle, EdrawMax, Wordwall, Mentimeter, Padlet. |
| Chương 3 |
Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 11 |
20 trang (28 trang gồm bìa & TLTK) |
Ôn tập danh pháp IUPAC theo từng thí nghiệm, kiến thức cốt lõi, các thí nghiệm Hóa học 11, 2 bài tập tình huống kế hoạch bài dạy. |
PowerPoint, Heyzine, Quizizz, EdrawMax, YouTube, Padlet. |
| Chương 4 |
Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 12 |
13 trang (20 trang, 13 hoạt động) |
Ôn tập danh pháp IUPAC, kiến thức cốt lõi, các thí nghiệm Hóa học 12, bài tập tình huống kèm rubric đánh giá kỹ năng học sinh và rubric đánh giá kế hoạch dạy học. |
PowerPoint, Heyzine, Quizizz, EdrawMax, YouTube. |
Về định hướng sử dụng, tác giả đề xuất tích hợp sách điện tử vào tiến trình dạy học gồm 3 giai đoạn (Trước buổi học, Trong buổi học, Sau buổi học) phối hợp nhịp nhàng với tiến trình thực hành 7 bước (Bước 1: Chuẩn bị ở nhà; Bước 2: Kiểm tra đầu giờ; Bước 3: Thực hành thí nghiệm theo nhóm; Bước 4: Thảo luận; Bước 5: Tập giảng; Bước 6: Nhận xét, đánh giá; Bước 7: Tổng kết, báo cáo thực hành). Trong đó:
- Trước buổi học: Sinh viên sử dụng sách điện tử để ôn danh pháp IUPAC, ôn lý thuyết, xem video kỹ thuật, sắp xếp quy trình và hoàn thành phiếu học tập; giảng viên giao nhiệm vụ và kiểm soát tiến độ.
- Trong buổi học: Sinh viên thực hành, trao đổi trên Padlet lớp học; giảng viên nhận xét bài chuẩn bị, thống nhất quy trình và điều hành tập giảng.
- Sau buổi học: Sinh viên tổng hợp kiến thức, tự đánh giá và hoàn thiện kế hoạch bài dạy; giảng viên nhận xét, chấm sản phẩm.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm
Chương 3 trình bày việc kiểm chứng tính khả thi và tác động của sách điện tử tương tác qua thực nghiệm sư phạm. Nghiên cứu thực hiện trên mẫu 15 sinh viên năm thứ 3 ngành Sư phạm Hóa học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM đang theo học học phần trong thời gian 4 tuần (tháng 10 - 11/2023), tác động trực tiếp trên nội dung Chương 1 và Chương 2 của sách điện tử. Dữ liệu khảo sát và phỏng vấn thu thập vào tháng 12 năm 2023.
Kết quả phỏng vấn định tính (được mã hóa từ SV1 đến SV15 và phân tích tần suất bằng MAXQDA 24) ghi nhận các phản hồi cụ thể:
- Về nội dung: 16 ý kiến đánh giá thông tin thí nghiệm đầy đủ, chính xác; 4 ý kiến đề xuất bổ sung phương trình hóa học và đáp án câu hỏi thảo luận; 2 ý kiến phản ánh sự chưa đồng bộ giữa tài liệu chữ và sách điện tử do thay đổi hóa chất/phương pháp.
- Về hình thức: 19 ý kiến khen ngợi màu sắc đẹp, bố cục hợp lý; 27 ý kiến khẳng định hình ảnh đẹp, rõ, hỗ trợ rất tốt cho sinh viên khi vẽ hình mô tả thí nghiệm; tuy nhiên có 12 ý kiến phản ánh hình ảnh bị vỡ khi phóng to; 12 ý kiến cho rằng cỡ chữ nhỏ; 11 ý kiến phản hồi âm thanh mặc định tự phát quá to gây bất tiện; 4 ý kiến gặp sự cố đường truyền mạng khi mở link; 3 ý kiến mong muốn dùng Padlet thay cho Microsoft Word; 2 ý kiến nêu bất tiện vì phải có Internet.
- Về tác động học tập: 17 ý kiến (tương ứng 100% sinh viên) khẳng định sách điện tử hỗ trợ tự học tại nhà rất tốt, giúp soạn bài đầy đủ, chính xác, ghi nhớ sâu và tiết kiệm thời gian hơn tài liệu giấy; 20 ý kiến đánh giá cao bài tập tình huống và phiếu học tập mẫu trong việc rèn luyện kỹ năng thiết kế bài dạy; 9 ý kiến xác nhận thời lượng tự học từ 2 đến 4 tiếng mỗi chương là hoàn toàn phù hợp. Dù vậy, có 19 ý kiến chỉ ra nhược điểm của bài tập tình huống (13 ý kiến đề xuất đa dạng hóa hoạt động, 8 ý kiến đề nghị kế hoạch dạy học mẫu cần chi tiết hơn, 3 ý kiến cho rằng tình huống chưa gắn thực tiễn, 3 ý kiến đề xuất tăng số lượng tình huống).
Về mặt định lượng, kết quả xử lý dữ liệu điều tra bằng bảng hỏi thang đo Likert qua phần mềm SPSS 20 trên 15 sinh viên cho thấy mức độ đồng thuận cao:
| Tiêu chí khảo sát |
Điểm trung bình (Mean) |
Độ lệch chuẩn (Std) |
| Sách điện tử tương tác cung cấp đầy đủ kiến thức cần thiết cho bài học |
4,13 |
0,743 |
| Các kiến thức được cung cấp trong sách điện tử tương tác mang tính chính xác và khoa học |
4,67 |
— |
(Ghi chú: Giá trị độ lệch chuẩn của tiêu chí thứ hai không hiển thị đầy đủ trong phần bảng trích xuất của văn bản nguồn).
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu và đạt được những kết quả cụ thể có số liệu kiểm chứng:
- Xây dựng hoàn chỉnh sách điện tử tương tác gồm 4 chương với 74 trang nội dung (tính theo dung lượng tối thiểu từng chương) trên nền tảng Heyzine Flipbook, tích hợp đồng bộ các công cụ đa phương tiện và nền tảng số: PowerPoint, EdrawMax, YouTube, Wordwall, Edpuzzle, Quizizz, Google Forms, Mentimeter và Padlet.
- Xây dựng quy trình thiết kế 6 bước logic, bộ nguyên tắc sư phạm - công nghệ và mô hình tiến trình dạy học 7 bước qua 3 giai đoạn (trước, trong và sau buổi học), xác định cụ thể nhiệm vụ của giảng viên và sinh viên.
- Dữ liệu thực nghiệm chứng minh hiệu quả học tập: 100% sinh viên được phỏng vấn khẳng định sách điện tử hỗ trợ tự học vượt trội so với tài liệu giấy, tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài; 27 lượt phản hồi đánh giá cao vai trò của hình vẽ thí nghiệm trực quan; 20 lượt phản hồi khẳng định bài tập tình huống và phiếu học tập hỗ trợ tốt việc lên ý tưởng dạy học. Điểm đánh giá độ đầy đủ của kiến thức đạt mức trung bình 4,13/5,0 (độ lệch chuẩn 0,743) và tính chính xác, khoa học đạt 4,67/5,0.
Về mặt giải pháp và khuyến nghị, tác giả đề xuất:
- Về kỹ thuật: Tắt chế độ tự động phát âm thanh mặc định hoặc loại bỏ âm thanh nền; tăng kích thước phông chữ hiển thị; nâng cấp chất lượng và độ phân giải của hình vẽ/ảnh chụp thí nghiệm để không bị mờ khi phóng to trên thiết bị di động; tối ưu hóa đường truyền và cấu hình truy cập.
- Về nội dung sư phạm: Bổ sung phương trình hóa học và đáp án câu hỏi thảo luận; cập nhật kịp thời các điều chỉnh về hóa chất và phương pháp thí nghiệm để đồng bộ giữa các nguồn tài liệu; biên soạn thêm các bài tập tình huống (hướng tới mỗi thí nghiệm có một bài tập tình huống tương ứng); làm chi tiết hóa kế hoạch bài dạy mẫu và hoàn thiện hệ thống rubric đánh giá kỹ năng trước khi yêu cầu sinh viên phát hiện lỗi; gắn kết tình huống sâu hơn với thực tế trường phổ thông.
Về đóng góp mới do tác giả tự nêu: Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và trên thế giới về sách điện tử chủ yếu tập trung vào việc đọc lý thuyết thuần túy hoặc hỗ trợ các môn học đại cương, rất ít công trình nghiên cứu xây dựng mô hình sách điện tử tương tác chuyên biệt cho lĩnh vực thực nghiệm khoa học, đặc biệt là đào tạo nghiệp vụ sư phạm Hóa học bám sát CTGDPT 2018. Khóa luận đã lấp đầy khoảng trống này khi thiết kế một giải pháp học liệu số tích hợp đa kênh tương tác, gắn kết chặt chẽ giữa kiến thức hóa học thực nghiệm với phương pháp thiết kế hoạt động dạy học khám phá cho giáo viên tương lai.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận ghi nhận một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện nghiên cứu:
- Quy mô mẫu thực nghiệm còn hạn chế: Nghiên cứu mới chỉ tiến hành khảo sát và thực nghiệm trên mẫu nhỏ gồm 15 sinh viên thuộc một lớp học phần tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM.
- Phạm vi tác động thực nghiệm hẹp: Do giới hạn thời gian (4 tuần), đề tài mới chỉ kiểm chứng thực nghiệm đối với 2 chương đầu (Chương 1 và Chương 2), chưa kiểm chứng toàn diện cả 4 chương của sách điện tử.
- Rào cản công nghệ: Sách điện tử tương tác vận hành hoàn toàn trực tuyến trên nền tảng Heyzine, do đó quá trình học tập phụ thuộc chặt chẽ vào kết nối Internet và thiết bị của người học, đôi khi gặp sự cố kỹ thuật về đường truyền hoặc lỗi hiển thị tỷ lệ kích thước hình ảnh, phông chữ trên màn hình nhỏ.
Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:
- Mở rộng quy mô thực nghiệm sư phạm trên các nhóm đối tượng sinh viên Sư phạm Hóa học lớn hơn và triển khai đầy đủ cả 4 chương của sách điện tử.
- Nghiên cứu giải pháp kỹ thuật nhằm tối ưu hóa khả năng đọc ngoại tuyến hoặc cải tiến tính tương thích trên đa nền tảng thiết bị di động, hạn chế tối đa sự phụ thuộc vào đường truyền mạng.
- Tiếp tục bổ sung, đa dạng hóa hệ thống bài tập tình huống sư phạm, cập nhật ngân hàng phiếu học tập và hoàn thiện các tiêu chí đánh giá năng lực thực nghiệm theo yêu cầu mới của giáo dục phổ thông.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:
- Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học và Sư phạm Khoa học tự nhiên: Có thể sử dụng trực tiếp nội dung sách điện tử tương tác để tự học, ôn tập danh pháp IUPAC, nắm vững các quy tắc an toàn phòng thí nghiệm, kỹ thuật tiến hành thí nghiệm hóa học lớp 10, 11, 12 và tham khảo các mẫu kế hoạch bài dạy theo định hướng dạy học khám phá.
- Giảng viên phụ trách học phần thí nghiệm và phương pháp dạy học: Tham khảo khung chương trình, tiến trình dạy học 7 bước qua 3 giai đoạn (trước, trong và sau buổi học), cùng bộ công cụ nhúng tương tác trực tuyến để đổi mới cách thức tổ chức dạy học thực hành.
- Giáo viên Hóa học tại các trường trung học phổ thông: Khai thác các sơ đồ thí nghiệm trực quan, video thực hành và phiếu học tập mẫu để thiết kế các hoạt động học tập có sử dụng thí nghiệm cho học sinh theo CTGDPT 2018.
- Người làm đề tài nghiên cứu về công nghệ giáo dục và chuyển đổi số: Kế thừa quy trình thiết kế học liệu số 6 bước, các nguyên tắc sư phạm - công nghệ, cùng phương pháp luận kết hợp phần mềm Memobot, MAXQDA và SPSS trong xử lý dữ liệu thực nghiệm sư phạm.
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận sử dụng nền tảng công nghệ chính nào để thiết kế và xuất bản sách điện tử tương tác?
Tác giả sử dụng Microsoft Word để soạn thảo văn bản và Microsoft PowerPoint để thiết kế đồ họa giao diện. Toàn bộ nội dung sau đó được chuyển sang định dạng PDF và tải lên nền tảng web Heyzine Flipbook để nhúng các yếu tố tương tác (nút điều hướng, âm thanh, liên kết). Ngoài ra, các hoạt động tương tác thành phần được tạo lập thông qua Quizizz, Wordwall, Edpuzzle, YouTube, Google Forms, Mentimeter, Padlet và Wondershare EdrawMax.
2. Nội dung của sách điện tử tương tác được phân chia thành những chương nào và bám sát chương trình nào?
Sách điện tử tương tác gồm 4 chương: Chương 1 - Kĩ thuật phòng thí nghiệm; Chương 2 - Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 10; Chương 3 - Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 11; Chương 4 - Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm ở lớp 12. Toàn bộ nội dung các thí nghiệm và yêu cầu cần đạt được biên soạn bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 môn Hóa học.
3. Sinh viên tự học ở nhà với sách điện tử tương tác mất bao nhiêu thời gian và đánh giá ra sao về hiệu quả?
Dữ liệu phỏng vấn thực nghiệm cho thấy sinh viên thường dành từ 2 đến 4 tiếng để hoàn thành các nhiệm vụ học tập trong mỗi chương sách và đánh giá đây là thời lượng hợp lý. 100% sinh viên tham gia phỏng vấn xác nhận sách điện tử tương tác hỗ trợ chuẩn bị bài đầy đủ, chính xác hơn và tiết kiệm thời gian hơn nhiều so với việc chỉ sử dụng tài liệu bản in truyền thống.
4. Những điểm hạn chế lớn nhất về mặt hình thức mà sinh viên phản ánh khi sử dụng sách là gì?
Qua phỏng vấn 15 sinh viên, các hạn chế kỹ thuật được nêu nhiều nhất gồm: hình ảnh bị vỡ nét khi phóng to trên thiết bị (12 lượt phản hồi); cỡ chữ hiển thị còn nhỏ (12 lượt); âm thanh nền cài đặt mặc định tự mở với âm lượng to gây bất tiện (11 lượt); và sự cố lỗi truy cập do đường truyền mạng không ổn định (4 lượt).
5. Điểm số đánh giá định lượng của sinh viên đối với nội dung sách điện tử tương tác đạt mức bao nhiêu?
Theo kết quả xử lý bảng hỏi thang đo Likert trên phần mềm SPSS 20, tiêu chí "Sách điện tử tương tác cung cấp đầy đủ kiến thức cần thiết cho bài học" đạt điểm trung bình Mean = 4,13 (độ lệch chuẩn Std = 0,743) và tiêu chí "Các kiến thức được cung cấp trong sách điện tử tương tác mang tính chính xác và khoa học" đạt điểm trung bình Mean = 4,67.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Ngọc Đoan Trang đã giải quyết bài toán cấp thiết về đổi mới học liệu thực nghiệm cho sinh viên Sư phạm Hóa học thông qua việc xây dựng thành công sách điện tử tương tác đa phương tiện trên nền tảng Heyzine Flipbook. Bằng quy trình thiết kế 6 bước kết hợp chặt chẽ giữa nguyên tắc sư phạm và công nghệ, nghiên cứu đã phát triển một hệ thống học liệu 4 chương bám sát CTGDPT 2018, tích hợp vào tiến trình dạy học 7 bước qua 3 giai đoạn. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 15 sinh viên đã kiểm chứng tính khoa học, tính khả thi và tác động tích cực của sản phẩm trong việc nâng cao hiệu quả tự học cũng như năng lực thiết kế hoạt động dạy học thực nghiệm. Mặc dù còn hạn chế về quy mô mẫu và sự phụ thuộc vào đường truyền mạng trực tuyến, công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho tiến trình chuyển đổi số trong đào tạo giáo viên Hóa học.