CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Khái quát về văn hóa doanh nghiệp. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị văn hóa được xây dựng nên trong suốt quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp; trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống và ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp ấy và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi và thực hiện các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra.
Qua đó, có thể thấy văn hóa doanh nghiệp thể hiện rõ ràng 3 nét nổi bật của nó như sau: 1) Văn hóa doanh nghiệp là các giá trị văn hóa được gây dựng trong quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Do đó, văn hóa là sản phẩm của những người cũng làm trong một doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững. 2) Để trở thành giá trị văn hóa doanh nghiệp nó phải trở thành những quan niệm, tập quán trong một thời gian đủ dài, những giá trị không được chấp nhận hay không phù hợp với doanh nghiệp sẽ dần bị loại trừ theo thời gian. 3) Những giá trị đó phải có khả năng chi phối đến nhận thức, hành vi của doanh nghiệp, nó giống như kim chỉ nam hay ý thức hệ hướng dẫn, bao trùm lên suy nghĩ, hành vi ứng xử của thành viên doanh nghiệp trong việc ứng phó với những vấn đề tồn tại và phát triển của mình.
Đặc điểm văn hóa doanh nghiệp. - Tính tổng thể: Văn hóa của toàn bộ tổ chức nhìn từ góc độ tổng thể, không phải là một phép cộng đơn thuần các yếu tố rời rạc, đơn lẻ. Văn hóa doanh nghiệp được xây dựng và thể hiện thông qua một loạt các yếu tố bao gồm cả hữu hình dễ nhận biết như cơ cấu tổ chức, kiến trúc cách thức bài trí văn phòng, logo doanh nghiệp, các khẩu hiệu (slogan). và những yếu tố ẩn sâu bên trong khó nhận biết hơn như tầm nhìn sứ mệnh, chiến lược của doanh nghiệp, mối quan hệ, cách thức suy nghĩ và hành động của đội ngũ quản lý và nhân viên… Bất kỳ yếu tố nào trong các yếu tố trên cũng góp phần quan trọng giúp tạo nên độ mạnh trong hình ảnh và bản sắc văn hóa riêng của doanh nghiệp.
3 - Tính lịch sử: Văn hóa doanh nghiệp bắt nguồn từ lịch sử hình thành và lớn mạnh lên cùng quá trình phát triển của doanh nghiệp đó. Với các doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân thị văn hóa doanh nghiệp được manh nha hình thành từ những ngày đầu khi doanh nghiệp mới thành lập, lúc này những yếu tố tạo nên văn hóa của doanh nghiệp sẽ chịu nhiều ảnh hưởng từ tầm nhìn, tư duy, và của những người sáng lập hay chủ sở hữu. Tiếp sau đó theo thời gian, văn hóa của doanh nghiệp có thể được điều chỉnh, thay thế, hoặc bổ sung bởi những người lãnh đạo kế nhiệm. Vì vậy, nhìn vào văn hóa doanh nghiệp chúng ta cũng có thể ít nhiều hình dung quá trình phát triển của doanh nghiệp đó có sự biến đổi theo thời gian như thế nào.
- Tính nghi thức: Mỗi doanh nghiệp thường có nghi thức, biểu tượng đặc trưng cho doanh nghiệp của mình. Chẳng hạn trong các công ty Hàn Quốc hay Nhật Bản, các nhân viên thường hô to các khẩu hiệu của công ty khi cuộc họp kết thúc. - Tính cộng đồng: Văn hóa doanh nghiệp là sản phẩm của những người cùng làm trong một doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững. Nó xác lập một hệ thống các giá trị được các thành viên trong doanh nghiệp (một cộng đồng thu nhỏ) chia sẻ, chấp nhận, đề cao và ứng xử theo các giá trị đó.
Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp sự tương tác qua lại giữa đội ngũ quản lý với nhân viên trong doanh nghiệp cũng góp phần ảnh hưởng đến sự biến đổi và phát triển của văn hóa doanh nghiệp theo thời gian. - Có sự thích ứng: Văn hóa doanh nghiệp có sự thích ứng khi đội ngũ nhân viên có thể tiếp nhận sự thay đổi - họ cho rằng/hiểu rằng để tồn tại và thành công doanh nghiệp cần liên tục điều chỉnh để thích ứng với sự thay đổi của môi trường bên ngoài và vai trò của họ trong doanh nghiệp cần sự linh hoạt để đáp ứng những thay đổi đồ. Trong nền văn hóa có sự thích nghi, nhân viên hiểu rằng để thỏa mãn được nhu cầu của khách hàng cũng như các bên liên quan đòi hỏi doanh nghiệp cần phải không ngừng cải tiến quy trình làm việc nội bộ. Có thể lấy văn hóa của Toyota làm ví dụ khi doanh nghiệp này liên tục cải tiến quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm cũng như dịch vụ của mình.
Để làm được như vậy, đội ngũ nhân viên của công ty cũng luôn đảm bảo được sự linh hoạt trong vai trò của mình để thích ứng với quy trình mới. Với những doanh nghiệp văn hóa tổ chức có tính thích nghi cao, việc nghiên cứu học hỏi có ý nghĩa quan trọng. Đội ngũ nhân viên được khuyến khích tiếp thu những cái mới, chủ động trong việc đưa ra những ý tưởng mới và áp dụng vào thực tiễn, họ coi những sai lầm mắc phải là một phần của quá trình học hỏi. Ảnh hưởng của văn hóa đến sự phát triển của doanh nghiệp.
Nhiều học già cũng như các nhà quản lý ở các doanh nghiệp lớn đều đồng ý rằng văn hóa doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng và ảnh hưởng tới sự phát triển cũng như thành công của các doanh nghiệp. Tất nhiên là những ảnh hưởng này tùy theo mức độ mạnh hay yếu của văn hóa doanh nghiệp cũng như trong những điều kiện khác nhau sẽ có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến doanh nghiệp đó. Việc xây dựng được cho mình văn hóa mạnh có thể coi là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và ở chiều ngược lại nền văn hóa yếu có thể là nguy cơ dẫn đến sự suy yếu. Ảnh hướng tích cực: Xét về ảnh hưởng tích cực, văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò là tài sản vô hình của doanh nghiệp, có những tác động tích cực đến quá trình hình thành và phát triển bền vững của doanh nghiệp, điều này thể hiện trên các mặt sau: - Văn hóa doanh nghiệp góp phần tạo nền đặc trưng riêng của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp có những nét đặc trưng riêng và chính văn hóa doanh nghiệp tạo nên sự khác biệt đó, giúp phân định giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Thực tế văn hóa doanh nghiệp được cấu thành từ nhiều thành tố như triết lý kinh doanh, các tập tục, lễ nghi, thói quen, cách thức đào tạo nhân lực, truyền thuyết, huyền thoại của một số thành viên trong doanh nghiệp. Tất cả những yếu tố này tạo nên phong cách riêng của doanh nghiệp; điều này giúp cho ta phân biệt được các doanh nghiệp với nhau cũng như giữa doanh nghiệp với các tổ chức xã hội. Chính vì tạo ra sự khác biệt như vậy nên xây dựng văn hóa doanh nghiệp còn là xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp và cho sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
- Văn hóa doanh nghiệp góp phần tạo nên hệ thống kiểm soát trong nội bộ doanh nghiệp. Văn hóa của một doanh nghiệp có thể coi là một dạng thức kiểm soát thông qua việc ảnh hưởng tới các quyết định và hành vi của cà đội ngũ quản lý cũng như các nhân viên trong doanh nghiệp đó. Một phần trong văn hóa doanh nghiệp gồm các yếu tố như những quy định, những chuẩn mực, những thói quen. được hình thành, lan tỏa một cách có ý thức cũng như vô thức trong đội ngũ nhân viên của công ty qua đó góp phần gián tiếp điều khiển các thành viên cùng hướng theo những kỳ vọng hay mục tiêu chung mà tổ chức đã đề ra.
5 - Văn hóa doanh nghiệp tạo nên chất kết dính tập thể. Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trở là chất keo gắn kết các thành viên lại với nhau và giúp họ cảm thấy mình là một phần không thể tách rời của doanh nghiệp đó. Nhân viên được khuyến khích tiếp thu các văn hóa cốt lõi của doanh nghiệp đó bởi vì nó đáp ứng nhu cầu của họ về bản sắc xã hội (social identity)". Bên cạnh đó chức năng của văn hóa như là chất kết dính tập thể đang ngày càng thể hiện vai trò quan trọng khi góp phần thu hút nhân viên mới, giữ chân những người tài, cũng như cùng cố được lòng trung thành của đội ngũ nhân viên với doanh nghiệp.
Căn cứ theo mô hình tháp nhu cầu của con người do Maslow đưa ra năm 1943 thì nhu cầu của con người được mô ta bằng hình tam giác với năm mức nhu cầu được sắp xếp từ thấp đến cao (từ phần đáy hướng lên đỉnh của tam giác): Nhu cầu sinh lý; nhu cầu an toàn; nhu cầu xã hội -giao tiếp; nhu cầu được tôn trọng; nhu cầu tự khẳng định mình để tiến bộ. Dựa vào mô hình này có thể thấy các doanh nghiệp sẽ mắc sai lầm rất lớn nếu cho rằng chỉ cần trả lương cao là có thể thu hút và giữ chân người có năng lực làm việc cho mình. Người lao động chỉ trung thành và gắn bó với doanh nghiệp khi họ cảm thấy được đảm bảo vững vàng về mặt kinh tế, được làm việc trong môi trường thân thiện và thuận lợi, đồng thời được khuyến khích và tạo điều kiện để phát huy hết năng lực bản thân qua đó có cơ hội khẳng định mình cũng như có cơ hội thăng tiến. Những điều này chỉ có thể đạt được khi doanh nghiệp xây dựng được cho mình một nền văn hóa chất lượng, khi đó các thành viên sẽ ý thức được vị trí và vai trò của mình trong tập thể, qua đó phấn đấu để đạt được mục tiêu chung mà doanh nghiệp đã đề ra.
- Văn hóa doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới và sáng tạo. Tại các doanh nghiệp mà môi trường văn hóa ngự trị mạnh mẽ thì các cá nhân là các thành viên thường thấy rõ được mục tiêu, định hướng và bản chất công việc của mình làm; giúp họ cảm giác mình làm công việc có ý nghĩa,và hãnh diện vì là thành viên của doanh nghiệp đó. Chính điều này khuyến khích đội ngũ nhân viên tích cực tham gia vào công việc, chủ động đưa ra các ý kiến hay sáng kiến để góp phần nâng cao hiệu quả công việc cá nhân cũng như tập thể.