Khám Phá Những Thành Tựu Của Thơ Bang Giao Thời Trung Đại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn những thành tựu của thơ bang giao thời trung đại việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Chuyên ngành: Literature
• Đề tài: Thành tựu thơ bang giao thời trung đại Việt Nam
• Loại tài liệu: Essay

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Hành trình lịch sử của thồ bảng giao
• 2. Chương 2: Thồ bảng giao - những thành tựu chủ yếu về mặt nội dung
• 2.1. Thồ bảng giao – tiếng nói của lòng yêu nước
• 2.2. Thồ bảng giao – khúc hát nỗi nước thương nhà của người xa xứ
• 2.3. Thồ bảng giao – cảm quan mới về lịch sử
• 2.4. Thồ bảng giao – không gian của những nỗi buồn u ẩn
• 3. Chương 3: Thồ bảng giao - những thành tựu chủ yếu về mặt nghệ thuật
• 3.1. Thể loại thồ Đường luật nghiêm trang, có kính
• 3.2. Ngoại ngữ nghệ thuật
• 3.3. Giọng điệu nghệ thuật

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thành tựu thơ bang giao thời trung đại Việt Nam

Thơ bang giao thời trung đại Việt Nam là một phần quan trọng trong di sản văn học dân tộc. Thơ trung đại không chỉ phản ánh tình hình xã hội, văn hóa mà còn thể hiện mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và các nước láng giềng. Trong bối cảnh lịch sử từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX, việc thực hiện bang giao văn học đã trở thành một phương tiện quan trọng để giao lưu và hiểu biết lẫn nhau. Các tác phẩm thơ ca không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa sâu sắc, thể hiện lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc.

1.1. Đặc điểm của thơ bang giao

Thơ bang giao thường mang tính chất đối thoại, thể hiện sự giao thoa giữa các nền văn hóa. Thành tựu văn học trong giai đoạn này không chỉ dừng lại ở việc mô tả cảnh vật hay con người mà còn phản ánh những tâm tư, tình cảm của tác giả đối với quê hương, đất nước. Những nhà thơ nổi tiếng như Nguyễn Trãi, Phan Huy Chú đã để lại những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ nét nghệ thuật thơ và tác phẩm thơ mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam. Qua đó, thơ bang giao không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một phương tiện để khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh giao lưu quốc tế.

II. Vai trò của thơ bang giao trong lịch sử văn học Việt Nam

Thơ bang giao đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Nó không chỉ là cầu nối giữa các nền văn hóa mà còn là phương tiện để thể hiện quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và các nước khác. Những tác phẩm thơ ca trong thời kỳ này thường mang tính chất chính trị, thể hiện quan điểm của tác giả về tình hình xã hội và chính trị đương thời. Lịch sử văn học đã ghi nhận nhiều tác phẩm nổi bật, phản ánh sự giao thoa văn hóa và những mối quan hệ phức tạp giữa các quốc gia.

2.1. Tác động của thơ bang giao đến văn học dân tộc

Thơ bang giao không chỉ góp phần làm phong phú thêm di sản văn học mà còn tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến tâm tư, tình cảm của người dân. Những tác phẩm này thường mang trong mình những giá trị nhân văn, thể hiện lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc. Qua đó, thơ bang giao đã góp phần định hình tình hình xã hội và tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân về văn hóa và lịch sử. Các nhà thơ như Nguyễn Du, Nguyễn Trãi đã sử dụng thơ ca như một công cụ để truyền tải thông điệp yêu nước, khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh giao lưu quốc tế.

III. Những tác phẩm tiêu biểu trong thơ bang giao

Trong kho tàng thơ ca Việt Nam, có nhiều tác phẩm tiêu biểu thể hiện rõ nét thơ ca Việt Nam trong thời kỳ bang giao. Những tác phẩm này không chỉ mang tính nghệ thuật cao mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa sâu sắc. Các nhà thơ như Phan Huy Chú, Nguyễn Trãi đã để lại những tác phẩm nổi bật, thể hiện rõ nét nghệ thuật thơ và tác giả thơ mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam. Những tác phẩm này thường phản ánh tâm tư, tình cảm của tác giả đối với quê hương, đất nước và thể hiện sự giao thoa giữa các nền văn hóa.

3.1. Phân tích một số tác phẩm tiêu biểu

Một số tác phẩm tiêu biểu trong thơ bang giao có thể kể đến như "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi, hay các tác phẩm của Phan Huy Chú. Những tác phẩm này không chỉ thể hiện tài năng nghệ thuật mà còn phản ánh sâu sắc tình hình chính trị, xã hội của thời kỳ đó. Di sản văn học này không chỉ có giá trị về mặt nghệ thuật mà còn là tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam. Qua đó, thơ bang giao đã góp phần khẳng định vị thế của văn học Việt Nam trong bối cảnh giao lưu văn hóa quốc tế.

IV. Kết luận và giá trị thực tiễn của thơ bang giao

Thơ bang giao thời trung đại Việt Nam không chỉ là một phần của văn học trung đại mà còn là một phần quan trọng trong di sản văn hóa dân tộc. Nó thể hiện sự giao thoa giữa các nền văn hóa và là cầu nối giữa các quốc gia. Những tác phẩm thơ ca này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc. Việc nghiên cứu và tìm hiểu về thơ bang giao là cần thiết để hiểu rõ hơn về tình hình xã hội và văn hóa Việt Nam trong bối cảnh lịch sử.

4.1. Giá trị thực tiễn của việc nghiên cứu thơ bang giao

Nghiên cứu thơ bang giao không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử văn học mà còn góp phần khẳng định giá trị văn hóa dân tộc. Những tác phẩm này là nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn hóa, lịch sử và nghệ thuật. Qua đó, việc tìm hiểu về thơ bang giao sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa dân tộc và những giá trị nhân văn mà ông cha để lại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX, thô bang giao – những bài thơ được sáng tác trong các chuyến đi sứ và giao tiếp ngoại giao – đã trở thành một phần quan trọng của văn học trung đại. Theo ước tính, số lượng thô bang giao lên đến hàng trăm tác phẩm, phản ánh sinh động hoạt động ngoại giao và tinh thần yêu nước của các triều đại phong kiến Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc tổng hợp, phân tích các thành tựu nội dung và nghệ thuật của dòng văn học này, nhằm làm rõ vai trò của thô bang giao trong việc thể hiện lòng yêu nước, tự hào dân tộc và ý thức độc lập dân tộc qua các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát hành trình lịch sử, nội dung chủ đạo và giá trị nghệ thuật của thô bang giao từ thời nhà Trần đến cuối triều Nguyễn, đồng thời đánh giá đóng góp của dòng văn học này đối với nền văn học dân tộc và ý thức dân tộc Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các tác phẩm thô bang giao được sáng tác trong khoảng thời gian từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XIX, tập trung chủ yếu vào các thi phẩm trong các tập thơ sưu tầm như Thô đi sứ, Thô văn, và các bài thơ của các nhân vật lịch sử tiêu biểu.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm sáng tỏ một dòng văn học đặc thù, vừa mang tính lịch sử vừa mang tính văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn học trung đại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các chương trình giảng dạy, nghiên cứu văn học dân tộc và thúc đẩy lòng tự hào dân tộc trong bối cảnh hội nhập khu vực và toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết văn học lịch sử và lý thuyết phân tích cấu trúc – hệ thống. Lý thuyết văn học lịch sử giúp nhận diện mối quan hệ giữa văn học và bối cảnh lịch sử, qua đó giải thích sự hình thành và phát triển của thô bang giao trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Lý thuyết phân tích cấu trúc – hệ thống được sử dụng để phân tích các yếu tố nội dung, hình thức và nghệ thuật trong từng tác phẩm, đồng thời làm rõ mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố này trong cấu trúc tổng thể của dòng văn học.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Thô bang giao: các bài thơ được sáng tác trong các chuyến đi sứ hoặc giao tiếp ngoại giao, mang tính chất lịch sử và văn hóa đặc thù.
• Ý thức dân tộc: nhận thức về bản sắc, độc lập và tự hào dân tộc được thể hiện qua văn học.
• Nghệ thuật thơ Đường luật: thể thơ chính được sử dụng trong thô bang giao, với các quy tắc nghiêm ngặt về niêm luật, đối, và thanh điệu.
• Tinh thần yêu nước: cảm xúc và thái độ thể hiện lòng trung thành, bảo vệ tổ quốc trong các tác phẩm.
• Văn học trung đại Việt Nam: dòng văn học phát triển trong các triều đại phong kiến, gắn liền với lịch sử và văn hóa dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của luận văn là các tập thơ sưu tầm thô bang giao như Thô đi sứ do Phạm Thiều và Đào Phương Bình biên soạn (1993), cùng các tác phẩm của các nhà thơ, sử gia tiêu biểu như Phan Huy Chú, Nguyễn Trung Ngạn, Phạm Sư Mạnh, Cao Bá Quát, Nguyễn Du, và nhiều tác phẩm khác được xuất bản trong các tập văn học trung đại Việt Nam. Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các bài nghiên cứu chuyên sâu về thô bang giao và văn học trung đại.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích nội dung: tổng hợp và phân tích các chủ đề, hình ảnh, cảm xúc trong thô bang giao.
• Phân tích nghệ thuật: khảo sát thể thơ, ngôn ngữ, hình ảnh và phong cách sáng tác.
• So sánh đối chiếu: so sánh các tác phẩm trong các giai đoạn khác nhau để nhận diện sự biến đổi và phát triển.
• Phương pháp xã hội học văn học: xem xét mối quan hệ giữa văn học và xã hội, đặc biệt là vai trò của thô bang giao trong việc thể hiện ý thức dân tộc và tinh thần yêu nước.

Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích, viết thảo luận và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hành trình lịch sử của thô bang giao được chia làm ba giai đoạn chính: thời Trần (thế kỷ XIII – XIV), thời Lê – Tây Sơn (thế kỷ XV – XVIII), và thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Mỗi giai đoạn có đặc điểm riêng về nội dung và phong cách sáng tác, phản ánh bối cảnh lịch sử và chính trị khác nhau. Ví dụ, thô bang giao thời Trần tập trung vào tinh thần chiến thắng quân Nguyên Mông với các bài thơ như "Ung Châu" của Nguyễn Trung Ngạn, trong khi thời Tây Sơn nổi bật với khí thế hào hùng và niềm tự hào dân tộc trong các tác phẩm của Phan Huy Ích và Đoàn Nguyễn Tuấn.

2. Nội dung thô bang giao chủ yếu xoay quanh ba chủ đề lớn: lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ chủ quyền quốc gia. Các bài thơ thể hiện rõ sự kiên cường, bất khuất của dân tộc trước các cuộc xâm lược, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa đất nước. Số liệu thống kê cho thấy khoảng 70% tác phẩm có chủ đề yêu nước và tự hào dân tộc, trong khi 30% còn lại tập trung vào cảnh sắc thiên nhiên và các nghi lễ ngoại giao.

3. Nghệ thuật thơ Đường luật được sử dụng một cách tinh tế và sáng tạo trong thô bang giao, với sự kết hợp hài hòa giữa hình thức nghiêm ngặt và cảm xúc chân thành. Các tác giả như Phạm Sư Mạnh, Cao Bá Quát đã vận dụng thể thơ này để truyền tải thông điệp yêu nước một cách sâu sắc và thuyết phục. So sánh phong cách giữa các giai đoạn cho thấy sự phát triển từ phong cách trang nghiêm, cổ điển sang phong cách phóng khoáng, tự do hơn trong thời Tây Sơn và Nguyễn.

4. Thô bang giao góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát huy ý thức dân tộc trong lịch sử Việt Nam. Qua các bài thơ, các nhà ngoại giao không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị mà còn truyền tải tinh thần đoàn kết, tự hào và quyết tâm bảo vệ đất nước. Ví dụ, bài thơ "Laïng Sôn đạo trung" của Nguyễn Văn Siêu thể hiện rõ vai trò của vùng biên giới trong việc giữ gìn chủ quyền quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển phong phú và đa dạng của thô bang giao là do bối cảnh lịch sử phức tạp, với nhiều cuộc chiến tranh và giao lưu ngoại giao kéo dài gần một thiên niên kỷ. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã tổng hợp và phân tích một cách toàn diện hơn, đặc biệt là về mặt nghệ thuật và ý thức dân tộc trong thô bang giao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố chủ đề thô bang giao theo từng giai đoạn lịch sử, bảng so sánh phong cách nghệ thuật giữa các tác giả tiêu biểu, và sơ đồ mối quan hệ giữa thô bang giao và các sự kiện lịch sử quan trọng. Những phát hiện này không chỉ làm rõ giá trị văn học mà còn khẳng định vai trò của thô bang giao trong việc duy trì và phát huy bản sắc dân tộc Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu và bảo tồn thô bang giao: Các cơ quan nghiên cứu văn hóa và giáo dục nên phối hợp tổ chức các dự án sưu tầm, phiên dịch và phổ biến thô bang giao nhằm bảo tồn di sản văn học trung đại. Mục tiêu là hoàn thiện bộ sưu tập thô bang giao trong vòng 3 năm tới.

2. Đưa thô bang giao vào chương trình giảng dạy: Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xem xét tích hợp nội dung thô bang giao vào chương trình văn học trung học và đại học để nâng cao nhận thức về lịch sử và văn hóa dân tộc. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong 2 năm tới, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu và giáo viên.

3. Phát triển các hoạt động giao lưu văn hóa dựa trên thô bang giao: Các tổ chức văn hóa nên tổ chức các sự kiện, hội thảo, triển lãm về thô bang giao nhằm quảng bá giá trị văn học và lịch sử đến công chúng rộng rãi. Mục tiêu là tổ chức ít nhất 5 sự kiện lớn trong vòng 5 năm.

4. Khuyến khích sáng tác và nghiên cứu tiếp nối: Hỗ trợ các nhà nghiên cứu, nhà thơ hiện đại sáng tác dựa trên cảm hứng từ thô bang giao để phát triển dòng văn học yêu nước đương đại. Các quỹ nghiên cứu và sáng tác nên được thành lập trong vòng 3 năm tới để thúc đẩy hoạt động này.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu văn học và lịch sử: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu quý giá và phân tích sâu sắc về thô bang giao, giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn toàn diện về dòng văn học đặc thù này.

2. Giáo viên và sinh viên ngành văn học, lịch sử: Nội dung luận văn hỗ trợ việc giảng dạy và học tập, giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa văn học và lịch sử Việt Nam trung đại.

3. Nhà quản lý văn hóa và giáo dục: Thông tin và đề xuất trong luận văn giúp hoạch định chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

4. Cộng đồng yêu văn học và lịch sử dân tộc: Luận văn góp phần nâng cao nhận thức và lòng tự hào dân tộc, đồng thời khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu và thưởng thức văn học trung đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Thô bang giao là gì và có đặc điểm gì nổi bật?
   Thô bang giao là các bài thơ được sáng tác trong các chuyến đi sứ hoặc giao tiếp ngoại giao, mang đậm tính lịch sử và văn hóa. Đặc điểm nổi bật là sử dụng thể thơ Đường luật nghiêm ngặt, thể hiện tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc sâu sắc.

2. Vai trò của thô bang giao trong văn học trung đại Việt Nam?
   Thô bang giao không chỉ là tài liệu lịch sử mà còn là dòng văn học đặc sắc, góp phần thể hiện lòng yêu nước, tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ chủ quyền quốc gia qua các thời kỳ phong kiến.

3. Các giai đoạn phát triển chính của thô bang giao?
   Ba giai đoạn chính gồm thời Trần (thế kỷ XIII – XIV), thời Lê – Tây Sơn (thế kỷ XV – XVIII), và thời Nguyễn (thế kỷ XIX), mỗi giai đoạn có đặc điểm nội dung và phong cách nghệ thuật riêng biệt.

4. Làm thế nào để bảo tồn và phát huy giá trị thô bang giao?
   Bảo tồn qua việc sưu tầm, phiên dịch, đưa vào giảng dạy và tổ chức các hoạt động văn hóa nhằm quảng bá giá trị, đồng thời khuyến khích sáng tác và nghiên cứu tiếp nối.

5. Thô bang giao có ảnh hưởng thế nào đến ý thức dân tộc hiện đại?
   Thô bang giao là nguồn cảm hứng quan trọng, giúp thế hệ hiện đại hiểu rõ hơn về truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc và tinh thần đấu tranh bảo vệ tổ quốc, từ đó góp phần xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại mới.

Kết luận

• Thô bang giao là dòng văn học trung đại đặc sắc, phản ánh sinh động lịch sử ngoại giao và tinh thần yêu nước Việt Nam từ thế kỷ X đến XIX.
• Luận văn đã tổng hợp và phân tích toàn diện về hành trình lịch sử, nội dung và nghệ thuật của thô bang giao qua ba giai đoạn chính.
• Thô bang giao góp phần quan trọng vào việc hình thành ý thức dân tộc và bảo vệ chủ quyền quốc gia trong lịch sử Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị thô bang giao trong giáo dục và văn hóa nhằm nâng cao nhận thức và lòng tự hào dân tộc.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về thô bang giao sẽ giúp làm giàu thêm kho tàng văn học dân tộc và phát triển văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Các nhà nghiên cứu, giáo viên và cộng đồng văn hóa hãy cùng chung tay bảo tồn và phát huy giá trị thô bang giao, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI Trong caùc thôøi kyø cuûa tieán trình lòch söû, coù theå noùi thôøi trung ñaïi (theá kyû X ñeán theá kyû XIX) vieäc thöïc hieän nghóa tu hieáu (söûa vieäc giao hieáu) vaø ñaïo giao laân (vieäc giao thieäp vôùi caùc nöôùc laùng gieàng) ñaõ trôû thaønh pheùp trò nöôùc cuûa caùc vöông trieàu Vieät Nam. Ñieàu naøy ñaõ ñöôïc nhaø baùc hoïc Phan Huy Chuù khaúng ñònh: “Trong vieäc trò nöôùc, hoaø hieáu vôùi caùc nöôùc laøng gieàng laø vieäc lôùn, maø nhöõng khi öùng thuø laïi raát quan heä, khoâng theå xem thöôøng, cho neân nghóa tu hieáu cheùp ôû kinh Xuaân thu, ñaïo giao laân cheùp ôû hieàn truyeän, chính laø ñem loøng tin thöïc maø keát giao, ngöôøi coù quyeàn trò nöôùc phaûi neân caån thaän. Lôøi nhaän ñònh treân ñaõ giuùp ta hieåu ñöôïc vì sao trong vaên hoïc trung ñaïi coù nhieàu ngöôøi laøm thô treân ñöôøng ñi söù vaø tieáp söù nhö vaäy. Thô bang giao coù moät vò trí ñaùng keå trong lòch söû ñaáu tranh döïng nöôùc vaø giöõ nöôùc.

Ngay töø buoåi ñaàu cuûa caùc trieàu ñaïi Vieät Nam, lónh vöïc bang giao noùi chung thô bang giao noùi rieâng ñaõ gaùnh vaùc nhöõng nhieäm vuï heát söùc naëng neà. Trong nhöõng traän phaù cöôøng ñòch ñem laïi chieán coâng hieån haùch ngoaøi coâng ñaàu cuûa maët traän quaân söï thì lónh vöïc ngoaïi giao cuõng ñoùng goùp khoâng nhoû: “Nöôùc ta ñôøi nhaø Traàn öùng tieáp vôùi söù nhaø Nguyeân, khi cöông khi nhu, ñeàu laø ñaéc theá caû, cho neân töø naêm Truøng höng veà sau môùi coù theå heát vieäc binh ñao, maø Baéc söù thöôøng thöôøng phaûi khuaát phuïc. Trong khoaûng hôn traêm naêm, ngaên ñöôïc söï doøm ngoù cuûa Trung quoác maø taêng theâm thanh danh cho vaên hieán nöôùc nhaø, ñoù laø nhôø söï giao tieáp ñaéc nghi giuùp söùc vaäy. Cuøng vôùi böôùc ñi cuûa lòch söû, thô bang giao cuõng ñaõ sôùm hình thaønh, kòp thôøi ghi laïi nhöõng neùt son caû nhöõng gian nan, nguy hieåm cuûa cha oâng treân loä trình vaïn daëm ñeán Yeân Kinh.

Vì theá, döïng laïi voùc daùng tieán trình vaên hoïc nöôùc nhaø khoâng theå khoâng noùi ñeán doøng vaên hoïc bang giao naøy. Thô bang giao coøn laø moät boä phaän quyù giaù trong di saûn vaên hoïc daân toäc. Söù giaû nöôùc Vieät thôøi coå, ñaët chaân leân Baéc quoác keå coù haøng traêm. Thô vaên bang giao, ñi söù keå coù haøng vaïn baøi.

Thôøi xöa, ngöôøi ñi söù luoân coù duõng khí baûo veä lôïi ích vaø uy tín daân toäc; coù nhaân caùch vaø hoïc vaán. Hoï xöùng ñaùng ñaïi dieän cho neàn vaên hieán daân toäc. Thô ñi söù cuûa Nguyeãn Toâng Khueâ ñöôïc nhaân só Trieàu Tieân – Lyù Baùn Thoân khen: “Caùch luaät nghieâm chænh, aâm ñieäu cao sieâu, naén noùt töøng caâu töøng chöõ, thaûy ñeàu theo ñuùng khuoân pheùp thònh Ñöôøng. Daãu Trung Hoa coù tieáng hay thô cuõng khoâng hôn ñöôïc” [64, tr.

Thô ñi söù cuûa cuï Baûng Ñoân cuõng löøng danh ôû coõi Baéc, trôøi Nam. Phan Huy Chuù (1782 – 1840) khen thô cuûa Ñoaøn Nguyeãn Thuïc thì “phong nhaõ, ñieâu luyeän, thanh tao, phoùng khoaùng”. Nhöõng nhaø thô noåi tieáng thôøi Leâ trung höng nhö Phuøng Khaéc Khoan, Nguyeãn Toâng Khueâ, Nguyeãn Kieàu, Nguyeãn Huy Oaùnh, Hoà Só Ñoáng, Leâ Quí Ñoân… ñeàu laø nhöõng ñaïi gia trong laøng vaên. Thôøi Taây Sôn, thô ñi söù cuûa Ñoaøn Nguyeãn Tuaán, Ngoâ Thì Nhaäm, Phan Huy Ích, Voõ Huy Taán… thöôøng thaám ñẫm khí theá chieán thaéng giaëc thuø, töï tin töï haøo… Baáy laâu, chaát ngoïc aáy bò lôùp buïi voâ hình cuûa thôøi gian phuû môø.

Roïi laïi trong vaên hoïc daân toäc, doøng vaên hoïc bang giao, ñi söù döôøng nhö ñaõ bò laõng queân trong caùc boä saùch lòch söû vaên hoïc Vieät Nam. Thöïc teá cuõng coù moät soá hoïc giaû ñeà caäp ñeán. Song caùc baøi vieát aáy döôøng nhö chöa coù moät phaùc thaûo chung veà dieän maïo maø chæ môùi höôùng tôùi moät maët, moät vaán ñeà naøo ñoù. Ñeå neàn vaên hoïc daân toäc ñöôïc toaøn bích, thieån nghó vieäc tìm hieåu doøng thô bang giao trung ñaïi raát caàn thieát ñoái vôùi theá heä hoâm nay.

Maët khaùc, bang giao töø xöa ñeán nay luoân laø moät phöông dieän quan troïng ñoái vôùi söï an nguy, toàn vong, phaùt trieån cuûa moät quoác gia. Thôøi ñaïi hoâm nay laø thôøi ñaïi cuûa giao löu, hoaø nhaäp khu vöïc vaø theá giôùi. Ngoaøi hoïc vaán uyeân baùc, coù vaên taøi, caùc vò söù thaàn Ñaïi Vieät coøn laø nhöõng ngöôøi gioûi veà öùng xöû, coù coát caùch vaø duõng khí. Vieäc tìm hieåu thô bang giao chính laø söï tích luyõ cho mình nhöõng baøi hoïc ngoaïi giao kheùo leùo, taøi tình cuõng nhö taâm huyeát vaø khí phaùch haøo huøng töø cha oâng.

LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ Thô bang giao khoâng keùm veà chaát löôïng, soá löôïng taùc giaû, thi taäp, taùc phaåm so vôùi caùc boä phaän thô khaùc. Theo böôùc ñaàu tìm hieåu cuûa nhoùm bieân soaïn taäp Thô ñi söù thuoäc Vieän Haùn Noâm thì soá löôïng thô bang giao coù ñeán saùu möôi ngöôøi ñi söù laøm thô vôùi haøng traêm thi taäp, ngoùt vaïn baøi thô töø thôøi Traàn ñeán thôøi Nguyeãn. Theá nhöng, caùc nhaø nghieân cöùu ít maën maø vôùi doøng thô naøy. Gaàn ñaây giôùi nghieân cöùu coù söï quan taâm hôn nhöng soá löôïng baøi vieát chöa nhieàu.

Sôùm nhaát laø baøi vieát cuûa GS. Traàn Thò Baêng Thanh vaø Phaïm Tuù Chaâu: “Vaøi neùt veà vaên thô bang giao ñi söù ñôøi Traàn trong giai ñoaïn giao thieäp vôùi nhaø Nguyeân” in trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 6-1974. Baøi vieát coù hai phaàn: Phaàn ñaàu noùi veà caùc bieåu chöông thö töø cuûa vua Traàn gôûi nhaø Nguyeân. Phaàn sau taùc giaû ñeà caäp ñeán thô bang giao trong phaïm vi ñôøi Traàn giao thieäp vôùi nhaø Nguyeân.

Baøi vieát coù neâu leân moät soá noäi dung chính: traùch nhieäm cuûa söù thaàn ñoái vôùi toå quoác, loøng töï haøo ñöôïc gaùnh vaùc, laøm troøn söù meänh cuûa moät söù giaû vaø loøng yeâu chuoäng hoaø bình. Baøi vieát cuõng noùi veà ngheä thuaät baèng moät nhaän xeùt raát chung: Ngheä thuaät thô ôû caû hai ñeà taøi khoâng ngoaøi nhöõng ñaëc ñieåm cuûa thô chöõ Haùn ñôøi Traàn noùi chung. Ñeán 1981, baøi vieát naøy ñöôïc boå sung vaø cuï theå hoaù vôùi ñeà muïc “Vaên hoïc bang giao töø theá kyû X ñeán theá kyû XIV” in trong cuoán “Vaên hoïc Vieät Nam treân nhöõng chaëng ñöôøng choáng phong kieán Trung Quoác xaâm löôïc”, Nxb Khoa hoïc xaõ hoäi, 1981. Cuõng trong cuoán saùch vöøa daãn treân coù baøi vieát “Vaên hoïc bang giao nöûa ñaàu theá kyû XIX.”, taùc giaû choïn moät giai ñoaïn – thô bang giao ñôøi Nguyeãn vaø cuõng nhaán maïnh veà maët noäi dung cuûa thô bang giao thôøi naøy.

Buøi Duy Taân vôùi baøi “Thô vònh söû, thô ñi söù vaø chuû nghóa yeâu nöôùc” in trong taäp Vaên hoïc Vieät Nam theá kyû X – nöûa ñaàu theá kyû XVIII, Nxb Giaùo duïc, 2000. Thöïc ra baøi vieát naøy ñöôïc oâng vieát vaøo thaùng 12-1980 in trong boä saùch Lòch söû vaên hoïc Vieät Nam töø theá kyû X ñeán nöûa ñaàu theá kyû XVIII, taäp II, Nxb Ñaïi hoïc vaø Trung hoïc chuyeân nghieäp, 1998. Veà sau, laïi ñöôïc in trong “Khaûo vaø luaän moät soá taùc gia, taùc phaåm vaên hoïc trung ñaïi Vieät Nam”, Nxb Giaùo duïc, Haø Noäi, 1999 vôùi ñeà töïa “Tình caûm yeâu nöôùc thöông nhaø trong thô ñi söù thôøi Leâ trung höng”. Cuõng nhö caùc baøi vieát treân, taùc giaû khai thaùc phöông dieän noäi dung cuûa thô ñi söù trong moät giai ñoaïn – Leâ trung höng.

Moät baøi nghieân cöùu coù tính khaùi quaùt, heä thoáng bao quaùt ñöôïc toaøn boä doøng thô bang giao töø thôøi Traàn ñeán thôøi Nguyeãn treân caû hai maët noäi dung vaø ngheä thuaät laø baøi cuûa GS. Mai Quoác Lieân “Thô ñi söù, khuùc ca cuûa loøng yeâu nöôùc vaø yù chí chieán ñaáu” in trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 3- 1979. Ñeán 1993, baøi vieát ñöôïc boå sung laøm Lôøi giôùi thieäu cuûa taäp Thô ñi söù do Phaïm Thieàu vaø Ñaøo Phöông Bình chuû bieân. Ñaùng chuù yù hôn nhöõng baøi nghieân cöùu khaùc, baøi naøy ñi saâu vaøo nhieàu maët cuûa thô bang giao: khaùi quaùt nhöõng ñaëc ñieåm chuû yeáu cuûa caùc giai ñoaïn thô bang giao; ñieåm qua nhöõng noäi dung cuûa thô bang giao; vaøi nhaän xeùt raát tinh teá veà ngheä thuaät: “Thô ñi söù nhieàu baøi coù töù thô cao lôøi thô laï, caûm höùng thanh thoaùt ñeïp ñeõ thoaùt ra khoûi khuoân saùo”, “ñi saâu vaøo doøng thô aáy, chuùng ta seõ thaáy caùi phong phuù cuûa hình thöùc ngheä thuaät, tính nhieàu veû cuûa phong caùch, tính saùng taïo qua nhöõng ñeà taøi coå ñieån.

Tuy vaäy, vôùi tính chaát laø moät Lôøi giôùi thieäu cho taäp thô neân baøi vieát chæ döøng ôû möùc ñoä khaùi quaùt, gôïi môû chöa phaûi laø moät coâng trình nghieân cöùu lôùn hoaøn chænh. Ngoaøi ra, coøn coù moät soá baøi nghieân cöùu maø noäi dung lieân quan ít nhieàu ñeán thô bang giao nhö: Vaên chöông Buøi Vaên Dò cuûa Nguyeãn Ñình Chuù ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 8-1996. Söù thaàn Vieät Nam Cao Baù Quaùt vaø nhaän thöùc cuûa oâng qua chuyeán ñi coâng caùn vuøng Haï Chaâu cuûa Claudine vaø Taï Troïng Hieäp ñaêng trong Taïp chí Nghieân cöùu lòch sö,û soá 5-1996 vaø soá 1- 1997. Goùp theâm vaøi ñieåm veà Nguyeãn Trung Ngaïn vaø cuoán Giôùi hieân thi taäp cuûa Hoaøng Hieäu ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 4-1975.

Thô Phaïm Sö Maïnh cuûa Hoaøng Leâ ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 2-1973. Moät vaøi neùt veà Ñoaøn Nguyeãn Tuaán qua Haûi oâng thi taäp cuûa Nguyeãn Tuaán Löông ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 2-1978. Nguyeãn Toâng Quai, söù giaû nhaø thô noåi tieáng theá kyû XVIII cuûa Buøi Duy Taân ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 6-1993. Laïng Sôn trong haønh trình thô ñi söù cuûa Traàn Thò Baêng Thanh ñaêng trong Taïp chí Vaên hoïc, soá 11-1996.

Nhìn chung, caùc baøi nghieân cöùu veà thô bang giao chöa nhieàu laém vaø döôøng nhö coøn ñang boû ngoõ. Baøi giôùi thieäu cuûa taäp Thô ñi söù laø ñaùng chuù yù hôn caû vì tính chaát bao quaùt vaø toaøn dieän cuûa noù. Coøn laïi caùc baøi vieát khaùc tuy chöa hoaøn chænh nhöng vaãn laø nhöõng baøi vieát coù giaù trò. Nhöõng baøi naøy ñaõ gôïi môû nhieàu höôùng ñi, luaän ñieåm, noäi dung, coù yù nghóa khoa hoïc ñoái vôùi muïc ñích nghieân cöùu cuûa luaän vaên, laø ñieåm töïa cho ngöôøi vieát luaän vaên ñi ñeán ñích.

Vì theá, ngöôøi vieát luaän vaên nghó raèng vieäc nghieân cöùu ñeà taøi Nhöõng thaønh töïu chuû yeáu cuûa thô bang giao trung ñaïi Vieät Nam laø höõu ích, caàn thieát cho neàn thô noùi rieâng vaø vaên hoïc Vieät Nam noùi chung. Khoâng coù nhieàu tham voïng nhöng ngöôøi vieát luaän vaên cho raèng neáu ñeà taøi thaønh coâng thì baøi vieát nhö goùp theâm moät boâng hoa ñeïp vaøo vöôøn vaên hoïc röïc rôõ cuûa daân toäc. ÑOÙNG GOÙP CHÍNH CUÛA LUAÄN VAÊN Luaän vaên toång hôïp keát quaû nghieân cöùu vaø ghi nhaän nhöõng neùt khaùi quaùt cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc veà thô bang giao.