Luận văn thạc sĩ ussh thiên nhiên trong sáng tác của các nữ tác giả việt nam thời trung đại nhìn từ phê bình sinh thái

Khám phá thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả Việt Nam thời trung đại qua lăng kính phê bình sinh thái trong luận văn thạc sĩ USSH.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Hải Yến
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Thiên Nhiên Trong Sáng Tác Của Các Nữ Tác Giả Việt Nam Thời Trung Đại - Nhìn Từ Phê Bình Sinh Thái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Thiên nhiên trong quan niệm Việt Nam thời trung đại
• 1.2. Quan niệm của tam giáo về quan hệ thiên – nhân
• 1.3. Thiên nhiên trong sáng tác văn học trung đại Việt Nam
• 1.4. Nhìn lại “nữ lưu” trong lịch sử văn chương thời trung đại
• 1.5. Những nét phác về phê bình sinh thái và tiềm năng của nó trong nghiên cứu văn chương
• 1.6. Đôi nét về phê bình sinh thái
• 1.7. Phê bình sinh thái với nghiên cứu văn chương
• 2. CHƯƠNG 2: TOÀN CẢNH THIÊN NHIÊN TRONG SÁNG TÁC CỦA CÁC CÂY BÚT NỮ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI
• 2.1. Sáng tác về thiên nhiên của các tác giả nữ qua những con số thống kê
• 2.2. Thế giới tự nhiên - con người theo cái nhìn của tác giả nữ
• 2.3. Thiên nhiên được biểu hiện qua thảm thực vật
• 2.4. Thiên nhiên xuất hiện qua thế giới động vật
• 2.5. Thiên nhiên chuyển vận theo bốn mùa
• 2.6. Thiên nhiên danh thắng
• 3. CHƯƠNG 3: THIÊN NHIÊN – HÌNH DUNG VÀ BIỂU TẢ CỦA NỮ GIỚI VỀ MÔI SINH TRONG VĂN HÓA THỜI TRUNG ĐẠI
• 3.1. Những khoảng thiên nhiên khuyết vắng và dôi dư
• 3.2. Đặc điểm của chủ thể sinh thái trong thơ văn nữ Việt Nam thời trung đại
• TƯ LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả Việt Nam thời Trung Đại

Thiên nhiên đã đóng một vai trò quan trọng trong sáng tác văn học Việt Nam thời Trung Đại. Các tác giả nữ như Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan, và Đoàn Thị Điểm đã thể hiện tình yêu thiên nhiên qua những tác phẩm của mình. Những hình ảnh thiên nhiên không chỉ phản ánh vẻ đẹp của đất nước mà còn thể hiện tâm tư, tình cảm của người phụ nữ trong bối cảnh xã hội phong kiến. Sự kết hợp giữa thiên nhiên và con người trong các tác phẩm này đã tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống và tâm hồn của nhân vật.

1.1. Thiên nhiên trong quan niệm văn học Việt Nam thời Trung Đại

Trong văn học Việt Nam thời Trung Đại, thiên nhiên được coi là một phần không thể thiếu trong cuộc sống con người. Các tác giả thường sử dụng hình ảnh thiên nhiên để thể hiện tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Thiên nhiên không chỉ là bối cảnh mà còn là nhân tố tác động đến tâm lý con người, thể hiện qua các tác phẩm nổi bật.

1.2. Vai trò của nữ tác giả trong việc phản ánh thiên nhiên

Nữ tác giả Việt Nam thời Trung Đại đã có những đóng góp đáng kể trong việc phản ánh thiên nhiên. Họ không chỉ miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn thể hiện những suy tư, trăn trở về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Những tác phẩm của họ thường mang đậm dấu ấn cá nhân và cảm xúc, tạo nên sự khác biệt trong cách nhìn nhận thiên nhiên.

II. Những thách thức trong việc nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác nữ giới

Việc nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả Việt Nam thời Trung Đại gặp nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là thiếu tài liệu và công trình nghiên cứu chuyên sâu về các tác giả nữ. Hầu hết các nghiên cứu hiện tại đều tập trung vào các tác giả nam, trong khi những đóng góp của nữ giới vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Điều này dẫn đến việc hiểu biết về thiên nhiên trong sáng tác của họ còn hạn chế.

2.1. Thiếu tài liệu nghiên cứu về nữ tác giả

Nhiều tác phẩm của nữ tác giả chưa được công bố hoặc dịch ra tiếng Việt, khiến cho việc tiếp cận và nghiên cứu gặp khó khăn. Điều này làm hạn chế khả năng hiểu biết về cách mà họ thể hiện thiên nhiên trong sáng tác của mình.

2.2. Sự phân biệt giới trong nghiên cứu văn học

Trong nghiên cứu văn học, sự phân biệt giới vẫn tồn tại, dẫn đến việc các tác phẩm của nữ tác giả thường bị bỏ qua. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc đánh giá giá trị văn học của họ mà còn làm giảm đi sự đa dạng trong cách nhìn nhận thiên nhiên trong văn học.

III. Phương pháp nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác nữ tác giả

Để nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả Việt Nam thời Trung Đại, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Phê bình sinh thái là một trong những phương pháp hiệu quả, giúp phân tích mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong các tác phẩm. Ngoài ra, việc so sánh và đối chiếu giữa các tác giả cũng giúp làm rõ hơn những đặc điểm riêng trong cách thể hiện thiên nhiên.

3.1. Phê bình sinh thái trong nghiên cứu văn học

Phê bình sinh thái tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong văn học. Phương pháp này giúp làm nổi bật những tác động của thiên nhiên đến tâm lý và cảm xúc của nhân vật, từ đó hiểu rõ hơn về cách mà nữ tác giả thể hiện thiên nhiên trong sáng tác của mình.

3.2. So sánh giữa các tác giả nữ

Việc so sánh giữa các tác giả nữ giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thể hiện thiên nhiên. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về từng tác giả mà còn tạo ra một cái nhìn tổng thể về thiên nhiên trong văn học nữ giới thời Trung Đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu thiên nhiên trong văn học

Nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể ứng dụng vào thực tiễn. Những hiểu biết từ nghiên cứu này có thể giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đồng thời, việc tìm hiểu cách mà các tác giả nữ thể hiện thiên nhiên cũng có thể góp phần vào việc giáo dục văn hóa và giá trị nhân văn trong xã hội.

4.1. Giáo dục về bảo vệ môi trường qua văn học

Các tác phẩm văn học có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục hiệu quả về bảo vệ môi trường. Những hình ảnh thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả có thể giúp nâng cao ý thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ thiên nhiên.

4.2. Tăng cường giá trị văn hóa qua nghiên cứu văn học

Nghiên cứu thiên nhiên trong văn học không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra những cơ hội để phát triển văn hóa bền vững. Việc hiểu rõ về cách mà các tác giả nữ thể hiện thiên nhiên có thể góp phần vào việc xây dựng một nền văn hóa đa dạng và phong phú.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu thiên nhiên trong văn học

Nghiên cứu thiên nhiên trong sáng tác của nữ tác giả Việt Nam thời Trung Đại là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Việc khai thác sâu hơn về các tác phẩm của nữ tác giả sẽ giúp làm phong phú thêm bức tranh văn học Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này cần được chú trọng hơn, với sự hỗ trợ từ các cơ sở nghiên cứu và các nhà khoa học.

5.1. Tăng cường nghiên cứu về nữ tác giả

Cần có nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn về các tác giả nữ, từ đó làm rõ những đóng góp của họ trong việc thể hiện thiên nhiên. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị văn học mà còn tạo ra những cơ hội mới cho nghiên cứu văn học.

5.2. Hướng đi mới cho nghiên cứu văn học

Nghiên cứu thiên nhiên trong văn học cần được kết hợp với các lĩnh vực khác như sinh thái học, văn hóa học để tạo ra những góc nhìn mới. Điều này sẽ giúp làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu và mở rộng phạm vi tiếp cận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1. Thời trung đại của Viê ̣t Nam , các sáng tác văn chƣơng không chỉ thể hiện những tƣ tƣởng lớn nhƣ yêu nƣớc, nhân đạo qua tinh thầ n chố ng giă ̣c ngoại xâm, qua tình yêu con ngƣời ở nhiề u cung bâ ̣c cảm xú c…. mà còn có nhiề u sáng tác về thiên nhiên.

Bởi tình yêu vố n có của ngƣời cầ m bút với thế giới tƣ̣ nhiên , và còn bởi nhƣ̃ng quan niê ̣m đă ̣c biê ̣t của thời đại đó về mố i quan hê ̣ con ngƣời – tƣ̣ nhiên. Thiên nhiên trở thành nguồn cảm hứng lớn trong văn chƣơng, không chỉ ở các bâ ̣c nam nhân của Viê ̣t Nam thời trung đa ̣i. Những tác gia nữ đầy tài năng nhƣ Hồ Xuân Hƣơng, Bà Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, Ngô Chi Lan, Trƣơng Thị Trong, Nguyễn Tĩnh Hòa… đều có nhiều đóng góp cho tiến trình vận động , phát triển của văn học nƣớc nhà nói chung và mảng sáng tác này nói riêng. Sƣ̣ khác biê ̣t về giới tiń h hiể n nhiên sẽ chi phố i nhiề u phƣơng diê ̣n của sáng tác mà chủ đề thiên nhiên là mô ̣t.

Khảo sát chủ đề này ở các cây bút nữ vì vậy sẽ làm sáng tỏ thêm những vấn đề xung quanh thái độ của con ngƣời với thế giới tự nhiên , vai trò của tƣ̣ nhiên trong tiǹ h cảm , nhâ ̣n thƣ́c của con ngƣời ; thêm nƣ̃a , tìm hiểu cách nhìn , cách phản ánh thiên nhiên ở các tác giả nữ thời trung đại còn góp phần hiểu thêm đặc thù văn hoá giới của giai đoạn này. Những dẫn nhâ ̣p phê biǹ h văn ho ̣c sinh thái ho ̣c gầ n đây vào đời số ng nghiên cƣ́u văn ho ̣c Viê ̣t Nam đã đem la ̣i nhi ều gợi ý cho việc nhìn lại thế giới tự nhiên trong văn chƣơng. Đối tƣợng của hình th ức phê biǹ h khá mới mẻ này là nhƣ̃ng sáng tác thể hiê ̣n thiên nhiên trong tiń h nguy cơ ở cuô ̣c số ng bin ̀ h thƣờng của con ngƣời. Nói cách khác, phê bình sinh thái tập trung chú ý vào những tác phẩm văn chƣơng thể hiện cảm quan bất an của con ngƣời về mô ̣t môi sinh đang bi tổ ̣ n thƣơng , trong đó thiên nhiên là mô ̣t hiǹ h 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ảnh chủ yếu ; hoă ̣c tim ̀ hiể u chiề u sâu văn hoá , tƣ tƣởng của cách con ngƣời hình dung thiên nhiên , tác động vào tự nhiên.

Ngoài ra , với tính chấ t liên ngành, phê bình sinh thái luôn có xu hƣớng kế t hơ ̣p với nhƣ̃ng tiế p câ ̣n khác , nhƣ: giới, chủng tộc, dân tô ̣c… Đó là mô ̣t kiể u tiế p câ ̣ n hƣ́a he ̣n nh ững nhìn nhận khả th ủ trong viê ̣c tìm hiể u sáng tác của các tác gi ả nữ Việt Nam thời trung đại ở mảng thiên nhiên. Vì tất cả những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài Thiên nhiên trong sáng tác của các nữ tác giả Việt Nam thời trung đại – nhìn từ phê bình sinh thái với hy vọng bổ sung thêm mô ̣t và i lý giải mới cho mô ̣t chủ điểm đã đƣơ ̣c giới nghiên cƣ́u tìm hiểu trƣớc đây. Lịch sử vấn đề 2. Lịch sử nghiên cứu thơ văn viết về thiên nhiên của các tác giả nữ trung đại Về các tác giả thời trung đại, có khá nhiều chuyên luận và bài viết, tuy nhiên nghiên cứu về các tác giả nữ lại chƣa có một công trình đô ̣c lâ ̣p nào.

Năm 1929 trong cuốn Nữ lưu văn học sử Sở Cuồng, Lê Dƣ đã có những đánh giá, ghi nhận đầu tiên về các tác giả nữ trong văn học Việt Nam nhƣ Hồ Xuân Hƣơng, Đoàn Thị Điểm…. Theo đánh giá của tác giả thì đây đều là những nhà thơ nữ tài năng, có nhiều đóng góp cho sự phát triển của văn học… Đến năm 2010 Đỗ Thị Hảo cho ra mắt cuốn Các nữ tác gia Hán Nôm Việt Nam thì tác phẩm văn chƣơng nữ đƣợc nhìn nhận, sắp xếp một cách có hệ thống hơn theo tiến trình phát triển của lịch sử. Trong cuốn sách này Đỗ Thị Hảo đã điểm danh mƣời hai gƣơng mặt nữ tác giả trong suốt tiến trình phát triển của văn học trung đại Việt Nam từ thế kỷ X đến hết thế kỳ XIX đó là: Lý Ngọc Kiều, Lê Thị Yến, Ngô Chi Lan, Đoàn Thị Điểm, Trƣơng Thị (Ngọc) Trong, Phạm Lam Anh, Lê Ngọc Hân, Hồ Xuân Hƣơng, Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Trinh Thận, Nguyễn Tĩnh Hòa, Nguyễn Thị Nhƣợc Bích. Ngoài ra 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] còn một số công trình nhƣ: Bà Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Gia Thiều: tuyển chọn và trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học của các nhà văn, nghiên cứu Việt Nam và thế giới (Tiến Quỳnh, 1991)… Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX (Trần Nho Thìn, 2012), cũng dành một lƣợng trang viết nhất định cho tác giả nữ.

Thứ nhất về lịch sử nghiên cứu thơ văn của Hồ Xuân Hƣơng. Hồ Xuân Hƣơng đƣợc mệnh danh là bà chúa thơ Nôm, tên tuổi của bà cũng đƣợc đặt cạnh những đại thi hào của dân tộc nhƣ Nguyễn Trãi, Nguyễn Du…Thơ Hồ Xuân Hƣơng là một hiện tƣợng độc đáo, không dễ bị trộn lẫn. Với số luợng sáng tác không nhiều nhƣng ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX đã có nhiều chuyên luận, bài nghiên cứu, bài phân tích, bình giảng, luận văn, luận án nghiên cứu về thơ bà. Nhiều cuốn sách viết về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Hồ Xuân Hƣơng đƣợc tái bản nhiều lần1.

Nói về thiên nhiên trong sáng tác của Hồ Xuân Hƣơng, ngay từ những năm 1955 trong cuốn Hồ Xuân Hương với các giới phụ nữ, văn học và giáo dục (1955) Văn Tân đã khẳng định Hồ Xuân Hƣơng là nhà thơ tả chân và yêu thiên nhiên. Trong cuốn Nghĩ về thơ Hồ Xuân Hương của Lê Chí Viễn (1987) nhà nghiên cứu Hoài Nam đánh giá Hồ Xuân Hƣơng là một nhà thơ yêu thiên nhiên và thiên nhiên trong thơ bà là thiên nhiên luôn dồi dào sức sống2. Bên cạnh đó, nhiều luận án tiến sĩ đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của thơ Hồ Xuân Hƣơng nhƣ: Lý giải cái dâm tục trong thơ Hồ Xuân Hương từ góc độ tín ngưỡng phồn thực (Đỗ Lai Thúy, 1994), Hồ Xuân Hương và nền văn hóa dân gian (Nguyễn Thị Ngọc, 1996), Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương (Trƣơng Xuân Tiếu, 2002). Trong đó Luận 1 Nhƣ Hồ Xuân Hương tiểu sử văn bản - Tiến trình huyền thoại dân gian hóa của Đào Thái Tôn năm 1999, Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII - hết thế kỷ XIX của tác giả Nguyễn Lộc năm 2005, hay Hồ Xuân Hương về tác gia và tác phẩm do Nguyễn Hữu Sơn tuyển chọn và giới thiệu (2003)… 2 Lê Trí Viễn (chủ biên) - Lê Xuân Lít - Nguyễn Đức Quyền (1987), Nghĩ về thơ Hồ Xuân Hương, NXB Sở Giáo dục Nghĩa Bình, tr.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] án của Trƣơng Xuân Tiếu [45] đã giới thiệu khái quát về không gian nghệ thuật trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hƣơng theo cách phân loại thành không gian vũ trụ, không gian địa lý phong tục và không gian sinh hoạt của con ngƣời. Còn tác giả Đỗ Lai Thúy với công triǹ h Hồ Xuân Hương , hoài niê ̣m phồ n thực3 lại dùng phƣơng pháp tiế p câ ̣n của phân tâm ho ̣c để tim ̀ kiế m cội nguồn và dịch chuyển của tín ngƣỡng phồn thực từ các sinh hoạt văn hoá dân gian vào hiê ̣n tƣơ ̣ng thơ Hồ Xuân Hƣơng. Tƣ̀ góc nhiǹ này , Đỗ Lai Thuý đã phân tić h tin ́ h lấ p lƣ̉ng của các biể u tƣơ ̣ng trong thơ Hồ Xuân Hƣơng để chỉ ra triết lý , mỹ học phồn thực có cội nguồn dân gian trong những sáng tác này. Có thể thấy , qua cách nhiǹ của Đỗ Lai Thuý , nhƣ̃ng hiǹ h ảnh trong thơ Hồ Xuân Hƣơng , trong đó có hình ảnh của thế giới tƣ̣ nhiên (nhƣ: Ốc nhồi, Quả mít,.

và chùm bài vịnh cảnh , đố i đáp) tuy dƣ̣a trên nhƣ̃ng quan sát thƣ̣c tế và đƣơ ̣c mô tả bằ ng các chi tiế t cu ̣ thể nhƣng chúng chủ yế u thuô ̣c về thế giới biể u tƣơ ̣ng của sƣ̣ sùng ngƣỡng phồ n thƣ̣c. Thứ hai về lịch sử nghiên cứu thơ văn Bà Huyện Thanh Quan - tác giả nữ của những năm đầu thế kỷ XIX. Thơ bà để lại không nhiều chủ yếu là thơ Nôm viết theo thể Đƣờng luật. Giáo sƣ Dƣơng Quảng Hàm nhận xét “Những bài thơ Nôm của bà phần nhiều là tả cảnh, tả tình nhƣng bài nào cũng hay và tỏ ra bà là một ngƣời có tính tình đoan chính, thanh tao, một ngƣời có học thức, thƣờng nghĩ ngợi đến nhà đến nƣớc, lời văn rất trang nhã điêu luyện” [19, tr.

Qua khảo sát có thể thấy thơ Bà Huyện Thanh Quan đƣợc quan tâm nghiên cứu từ khá sớm với nhiều cuốn sách đƣợc xuất bản nhƣ Luận đề về Bà Huyện Thanh Quan của Nguyễn Sỹ Tế xuất bản năm 1953, Bà Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Gia Thiều tuyển chọn và trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học của các nhà nghiên cứu văn học Việt Nam và thế giới của Tiến Quỳnh xuất bản năm 1991, Người đẹp Nghi Tàm cuộc đời và thơ Bà Huyện Thanh Quan của Bội Tinh xuất bản năm 1996… 3 Đỗ Lai Thúy (in lầ n thƣ́ hai, 2010), Hồ Xuân Hương, hoài niệm phồn thực, NXB Văn ho ̣c, Hà Nội. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khác đôi chút với Hồ Xuân Hƣơng, thiên nhiên trong thơ Bà Huyện Thanh Quan đƣợc các học giả quan tâm nghiên cứu nhiều hơn. Trong cuốn Bà Huyện Thanh Quan , Đoàn Thị Điểm , Nguyễn Gia Thiều tuyển chọn và trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học của các nhà nghiên cứu văn học Việt Nam và thế giới (1991), soạn giả Tiến Quỳnh đã tập hợp những bài phê bình, bình luận về thơ Huyện Thanh Quan, trong đó những bài thơ viết thiên nhiên của Huyện Thanh Quan đƣợc nhiều nhà nghiên cứu phân tích. Chẳng hạn, nhà nghiên cứu Phạm Văn Diêu cho rằng “tâm hồn bà là một không gian lặng lẽ đìu hiu và thơ bà là tiếng lòng sầu muộn, những hơi thở dài chán nản” [48, tr.