CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ NHỮNG NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 1.1 Tổng quan về dịch vụ thanh toán số thông minh 1.1 Khái niệm của dịch vụ thanh toán số thông minh Thanh toán số thông minh là hoạt động cung cấp dịch vụ thanh toán thông qua sử dụng các công cụ và phương thức thanh toán để chuyển tiền từ tài khoản hoặc hạn mức tiền của người nợ sang tài khoản của người nhận, hoặc thông qua việc thực hiện việc bù trừ tiền giữa các bên qua một đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán (Đặng Công Hoàn & và cộng sự, 2015). Có nhiều quan điểm về thanh toán số thông minh, tuy nhiên, có thể hiểu thanh toán số thông minh là một hình thức tiền tệ hoạt động. Ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian trong quá trình thanh toán, thực hiện yêu cầu của khách hàng bằng cách chuyển tiền từ một người sang người khác, từ một địa điểm này sang địa điểm khác thông qua các thiết bị số thông minh (Nguyễn Thị Khánh Huyền, 2020). Tóm lại, thanh toán số thông minh là dịch vụ thanh toán được cung cấp bởi các ngân hàng thương mại để đáp ứng nhu cầu thanh toán hàng hóa và dịch vụ thông qua tài khoản khách hàng mở tại ngân hàng mà không cần sử dụng tiền mặt.2 Đặc điểm của dịch vụ thanh toán số thông minh Thanh toán số thông minh là loại dịch vụ xuất phát từ ngành ngân hàng, do đó nó mang các đặc trưng đặc thù của dịch vụ ngân hàng.
Dịch vụ thanh toán số thông minh ra đời song song với đồng tiền ghi sổ, phát triển của hệ thống ngân hàng và cũng như liên quan đến sự phát triển của công nghệ kỹ thuật. Sự tồn tại và sự mạnh mẽ của hệ thống ngân hàng tạo điều kiện cho cá nhân và tổ chức kinh tế mở tài khoản tiền gửi tại ngân hàng thương mại và thanh toán thông qua việc chuyển khoản trong 7 hệ thống ngân hàng (Nguyễn Thị Thu Hương, 2012). Trong thời đại Công nghệ 4.0, nền kinh tế đã chuyển sang việc mua hàng và thực hiện các giao dịch chủ yếu bằng phương thức điện tử, hạn chế sử dụng tiền mặt (Ejiofor & and Rasaki, 2012). Để tham gia vào thanh toán số thông minh, các bên liên quan phải có tài khoản ngân hàng để thực hiện giao dịch.Vì vậy, vai trò trung gian của ngân hàng trở nên vô cùng quan trọng.
Ngân hàng đóng vai trò là cầu nối trong quá trình thanh toán bằng việc tiếp nhận lệnh chuyển tiền từ các bên tham gia (James Chen, 2020). Khi ngân hàng hoạt động tốt như một trung gian, các dịch vụ thanh toán số thông minh sẽ phát triển mạnh mẽ và ngược lại. Với những đặc điểm đã được nêu, rõ ràng thanh toán số thông minh đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc lưu chuyển tiền tệ và thanh toán giá trị trong nền kinh tế. Bản chất của hình thức thanh toán số thông minh là hạn chế việc sử dụng tiền mặt trong hoạt động kinh tế, nhằm giảm thiểu chi phí xã hội (Lê Đình Hạc, 2019).3 Vai trò của dịch vụ thanh toán số thông minh Tác động của việc phát triển dịch vụ thanh toán số thông minh đến sự phát triển của nền kinh tế là tạo ra sự ổn định trong hệ thống tài chính, gia tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, giảm chi phí, đồng thời thúc đẩy tính minh bạch và công bằng trong nền kinh tế quốc gia, đồng thời cung cấp biện pháp phòng chống tham nhũng (Raymond Ezejiofor, 2013).
Dịch vụ thanh toán số thông minh mang lại nhiều lợi ích cho tất cả các bên tham gia, bao gồm người tiêu dùng, người bán hàng, tổ chức tín dụng và tổng thể nền kinh tế (Đặng Công Hoàn & và cộng sự, 2015).1: 1: Mô Môhình hìnhhệ hệthống thốngTTSTM TTSTMqua quangân ngânhàng hàngthương thươngmại mại 8 Nguồn: Trịnh Thanh Huyền (2012) Đối với nền kinh tế Thứ nhất, thanh toán số thông minh đã có những ảnh hưởng tích cực bằng cách giảm lượng tiền mặt lưu thông, từ đó giảm bớt những chi phí lớn liên quan đến việc phát hành và lưu thông tiền như in ấn, kiểm đếm, chuyên chở, bảo quản và huỷ bỏ tiền mặt. Do đó, tác động trực tiếp tới giá cả thị trường, kiểm soát lạm phát Thứ hai, dịch vụ thanh toán số thông minh mang lại những tiện ích đáng kể cho công chúng và hoạt động kinh tế xã hội, đóng góp vào sự phát triển văn minh của xã hội. Hơn nữa, nó cũng giúp hạn chế sự xuất hiện của tiền giả và gian lận thuế, đặc biệt quan trọng là đóng góp vào công tác phòng chống rửa tiền. Thứ ba, sự phát triển của thanh toán số thông minh đóng vai trò quan trọng trong việc phục vụ cho quá trình lưu thông và sản xuất hàng hoá.
Sản xuất hàng hoá thường đi đôi với mục tiêu bán và tiêu thụ. Sau khi hàng hoá được tiêu thụ, cá nhân và doanh nghiệp sẽ thu hồi vốn để tiếp tục chu kỳ sản xuất tiếp theo. Trong quá trình sản xuất, thanh toán có vị trí quan trọng không thể thiếu. Một nghiên cứu của Zandi, Singh và đồng nghiệp (2013) đã chỉ ra rằng thanh toán số thông minh đã tăng cường hiệu quả và thúc đẩy tiêu dùng trong nền kinh tế.
Đối với Ngân hàng nhà nước Thanh toán số đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện để quản lý và kiểm soát quá trình thanh toán tiền trong nền kinh tế một cách tổng quát, từ đó đưa ra các biện pháp kiểm soát lạm phát (Nguyễn Thị Khánh Huyền, 2020). Ngoài ra, mở rộng sử dụng hình thức thanh toán số giúp giảm lượng tiền mặt trong lưu thông và tăng cường sử dụng tiền ghi sổ, từ đó Ngân hàng Nhà nước có thể hiệu quả sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ. Đối với Ngân hàng Thương mại Thanh toán số thông minh đóng vai trò quan trọng trong việc tích lũy nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của khách hàng và cung cấp dịch vụ tài chính, phi tín dụng, mà không phải đối mặt với các rủi ro như rủi ro tín dụng hay rủi ro lãi suất, từ đó tạo ra thu nhập cho ngân hàng (Huỳnh Mỹ Hiền , 2021). Khi huy động nguồn vốn từ tiền 9 gửi thanh toán, ngân hàng không phải trả lãi hoặc chỉ trả lãi rất thấp, trong khi vẫn có thể sử dụng nguồn vốn này để thu lợi nhuận cao.
Đồng thời, hoạt động này thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ thanh toán số như chuyển tiền điện tử, thanh toán trực tiếp và tin nhắn ngân hàng. Đối với khách hàng Thứ nhất, việc thanh toán số qua các ứng dụng, ví điện tử là một phương pháp an toàn, bảo mật hơn và nhanh chóng hơn để thực hiện giao dịch, đồng thời cho phép xác thực dễ dàng và linh hoạt. Thứ hai, phương pháp thanh toán số thông minh mang đến lợi ích cho khách hàng bằng cách tiết kiệm thời gian và công sức cho cả bên nhận và bên trả tiền. Ngoài ra, thời gian chờ đợi để thanh toán cũng được rút ngắn đáng kể.
Thứ ba, phương pháp thanh toán số giúp khách hàng kiểm soát chi tiêu một cách dễ dàng và nắm bắt được tình hình tài khoản của mình mà không lo bị trả tiền thừa hoặc thiếu, cũng như không cần lo lắng về việc quên lấy tiền thừa khi mua hàng.4 Các hình thức thanh toán số thông minh Thanh toán bằng thẻ Thẻ ngân hàng là một loại thẻ do ngân hàng cung cấp theo các thoả thuận và điều khoản để thực hiện giao dịch. Mọi giao dịch rút tiền hoặc thanh toán thông qua thẻ ngân hàng đều sẽ gây ra thay đổi ngay lập tức trong số dư tài khoản Có 3 loại thẻ thanh toán thường được sử dụng là: thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ ký quỹ thanh toán. 2: Quy trình thanh toán bằng Thẻ 10 Thanh toán bằng Ví điện tử Với sự phát triển của công nghệ số, các phương tiện thanh toán số như ví điện tử đã trở nên phổ biến. Ví điện tử còn được gọi là ví tiền trực tuyến, cho phép người dùng thực hiện các giao dịch mà không cần sử dụng tiền mặt.
Để sử dụng ví điện tử, người dùng cần liên kết tài khoản ngân hàng của mình với ứng dụng ví điện tử. Khi nạp tiền vào ví, người dùng có thể thực hiện các giao dịch trực tuyến một cách nhanh chóng và tiện lợi, chẳng hạn như thanh toán tiền điện, nước, học phí, nạp tiền điện thoại, mua vé xem phim,… Ngoài ra, ví điện tử cũng cho phép người dùng chuyển và nhận tiền từ các ví điện tử khác hoặc giữa ví và tài khoản ngân hàng. Sự phổ biến của ví điện tử là một bước tiến trong xu hướng số hóa các phương thức thanh toán, mang lại nhiều tiện ích cho người dùng. Thanh toán bằng Thư tín nội đia Tín dụng nội địa là một văn bản pháp lý được phát hành bởi một tổ chức tài chính để đảm bảo việc thanh toán cho người nhận dựa trên việc người nhận phải tuân thủ các điều khoản trong hợp đồng tín dụng.
Thanh toán bằng Internet Banking Internet Banking hay còn được gọi là dịch vụ ngân hàng trực tuyến, là một hình thức dịch vụ ngân hàng cho phép khách hàng quản lý tài khoản và thực hiện các giao dịch như chuyển tiền, gửi tiền tiết kiệm trực tuyến, thanh toán hóa đơn, sử dụng các dịch vụ tài chính, nạp tiền, nộp thuế,. một cách nhanh chóng thông qua thiết bị kết nối internet. Thanh toán bằng Mobile Banking Mobile Banking là một dịch vụ ngân hàng trên điện thoại di động được cung cấp bởi các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính. Điều kiện để sử dụng dịch vụ này là điện thoại di động của khách hàng phải được kết nối internet thông qua các phương thức như GPRS/3G/4G/wifi.2 Phát triển dịch vụ thanh toán số thông minh 1.1 Khái niệm Dựa trên quan điểm triết học duy vật biện chứng, quá trình phát triển được đặc trưng bởi sự vận động liên tục từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật.
Quá trình này diễn ra vừa từng bước dần dần, vừa bằng những bước nhảy vọt để dẫn đến sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, diễn ra theo hình xoắn ốc và mỗi chu kỳ lặp lại sự vật sẽ ở mức độ cao hơn so với trước.