CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP I. Khái quát chung vế các doanh nghiệp xây lắp: 1. Khái niệm: Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp là doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, được thành lập theo quy định của pháp luật, được hoạt động trong lĩnh vực thi công xây lắp khi có đăng ký kinh doanh về xây dựng Các doanh nghiệp xây lắp đảm nhiệm một nhiệm vụ quan trọng là xây mới, mở rộng, khôi phục và sửa chữa tài sản cố định của nền kinh tế quốc dân đặc biệt khi đất nước đang trong quá trình xây dựng.Vai trò của các doanh nghiệp xây lắp: Một cơ sở hạ tầng vững chắc, hiện đại là điều kiện tiên quyết quyết định cho sự phát triển kinh tế, là nhân tố quyết định làm thay đổi cơ cấu kinh tế quốc dân của mối nước. Kinh nghiệm cho thấy những quốc gia có nền kinh tế phát triển đều đi lên từ một nền móng hạ tầng rất tốt.
Ngành công nghiệp xây dựng đã góp phần quan trọng trong việc biến đổi cơ sở hạ tầng và vai trò của nó ngày càng được khẳng định qua từng thời kỳ phát triển của đất nước giúp đạt được mục tiêu công nghiệp hoá - hiện đại hoá và tăng trưởng kinh tế. Ngành công nghiệp xây lắp phát triển là điều kiện khai thác và sử dụng tối đa nguồn lực của đất nước Là ngành sản xuất vật chất nên các yếu tố về cơ sở vật chất cần phải vững mạnh, đặc biệt yếu tố về sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động để đáp ứng trước nhiệm vụ được đặt ra đối với ngành xây dựng. Quá trình đổi mới của nước ta đã trải qua một thời gian khá dài, đó là một quá trình mà ngành công nghiệp xây lắp phát huy hết khả năng của nó và mang lại những kết quả rất đáng ghi nhận trong việc khai thác, sử dụng nguồn lực đất nước cùng với việc mở ra một sự hứa hẹn cho một tiềm năng phát triển kinh tế lớn bởi sự phát triển của ngành công nghiệp xây dựng là một cơ hội để tận dụng nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư, một cơ hội để con người phát huy trình độ, tay nghề và tính 2 sáng tạo vì lợi ích của chính cá nhân họ và vì lợi ích cộng đồng. Đó là động lực kích thích sự phát triển của lực lượng sản xuất, thúc đẩy xã hội phát triển theo kịp với tốc độ tăng trưởng của khu vực và thế giới.2 Khuyến khích sự phát triển của ngành xây lắp là cơ hội thu hút lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp trong xã hội Một lợi thế lớn của Việt Nam là một lực lượng lao động đông đảo với sức khỏe, sức trẻ, nhiều đối tượng được qua những lớp đào tạo chính quy, có trình độ tri thức và tay nghề cao.
Bước sang nền kinh tế thị trường, tính đa dạng của loại hình xây lắp được phát huy trên tất cả các ngành nghề, có mặt tại tất cả các khu vực từ nông thôn đến thành thị với nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau từ doanh nghiệp Nhà nước đến các doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoạt động ngày càng hiệu quả. Ngành xây lắp là ngành nghề tạo việc làm nhanh và dễ dàng hơn so với các ngành nghề khác qua việc tiếp nhận và điều chuyển lực lượng công nhân tới rất nhiều vị trí lao động khác nhau tại tất cả các công trình xây dựng được trải dài trên khắp đất nước.3 Ngành xây lắp được thành lập theo quy định của pháp luật, giữ một vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hơn các mục tiêu kinh tế vĩ mô của đất nước. Sự hoạt động có hiệu quả của ngành xây lắp nhanh chóng làm tăng chỉ tiêu GDP, tăng thu cho ngân sách Nhà nước và thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở rộng, tăng nhanh doanh số và chất lượng sản phẩm xây dựng trên thị trường. Điều này giúp cho các ngành nghề khác cũng như bị cuốn theo vào quá trình phát triển không ngừng của ngành xây lắp và cùng kéo nền kinh tế của đất nước đi lên.
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp đã thực sự làm sống lại nhịp độ phát triển của đất nước và nó đã tự khẳng định lại vai trò quan trọng không thể phủ nhận trong việc nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng - tiền đề cho công cuộc đổi mới kinh tế, phát triển đất nước.4 Sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước cần có sự đóng góp không nhỏ của ngành xây dựng cơ bản. Bên cạnh việc cung cấp một lượng sản phẩm lớn cho thị trường, tích tụ vốn cho xã hội, các doanh nghiệp còn thông qua hoạt động sản xuất kinh doanh để tự tích tụ nguồn vốn giúp các doanh nghiệp này chủ động hơn trong sản xuất kinh doanh bằng nhiều hình thức khác nhau như các quỹ phát triển sản xuất, quỹ khấu hao cơ bản…Công nghệ sản xuất, máy móc thiết bị đang được hiện đại hoá, trình độ công nhân đang được nâng cao để phù hợp với nhu cầu phát triển của ngành nghề xây lắp. Đồng thời ngành xây lắp cũng cần tiến hành những cuộc cách mạng hoá trong kỹ thuật và công nghệ để theo kịp với sự phát triển nhanh chóng của thị trường. Đặc điểm của ngành nghề xây lắp Đầu tư xây dựng cơ bản là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt, có những điểm riêng so với các ngành sản xuất vật chất khác như việc sản xuất thi công thường phải được thực hiện tương đối lâu, quy mô công trình (quy mô của sản phẩm được sản xuất ra) rất lớn, sản phẩm hình thành không thuộc tài sản lưu động mà gắn liền ngay với địa điểm thực hiện thi công và sản phẩm có thể đựơc sử dụng trong một thời gian rất dài.1 Đặc điểm về các loại hình tổ chức sản xuất Xây dựng cơ bản là một trong những ngành nghề sản xuất vật chất lớn nhất của cả nước, có khả năng tái sản xuất các tài sản cố định.
Lĩnh vực của hoạt động xây lắp rất rộng có thể được phân loại theo các công trình xây dựng: * Công trình dân dụng: Bao gồm các công trình công cộng (văn hoá, giáo dục, y tế, thương nghiệp, dịch vụ, khách sạn, nhà phục vụ giao thông, thông tin liên lạc), các công trình về nhà ở chung cư, nhà riêng…. * Công trình công nghiệp: bao gồm các công trình khai thác (khai thác than, quặng, dầu khí, công trình kho xăng dầu, công trình luyện kim…); các công trình cơ khí, chế tạo; công trình công nghiệp vật liệu xây dựng; công trình công nghiệp nhẹ…. * Các công trình giao thông: đường bộ, đường thuỷ, đường sắt, hầm, sân bay… 4 * Các công trình thuỷ lợi như giếng, đường ống dẫn nước, kênh, hồ chứa đập,… * Các công trình hạ tầng kỹ thuật như cấp thoát nước, xử lý chất thải, công trình chiếu sáng đô thị,…. Đặc điểm về sản phẩm của ngành xây lắp: Sản phẩm xây lắp thường không đồng bộ, luôn biến đổi theo địa điểm và giai đoạn xây dựng; quy mô lớn, kết cấu phức tạp, giá trị lớn, thời gian sản xuất và sử dụng lâu dài.
Chất lượng của sản phẩm xây lắp nhiều khi quyết định đến chất lượng của các ngành sản xuất khác có liên quan. Vì sản phẩm xây lắp rất đa dạng, giá trị mỗi dự án là khác nhau nên để hoàn thành sản phẩm trong lĩnh vực thi công xây lắp yêu cầu phải có nhiều chủng loại nguyên vật liệu, máy móc và những công nhân theo các ngành nghề khác nhau. Các sản phẩm này cũng có thể là những mạch máu nối liền các ngành, vùng địa phương như các đường giao thông, cảng biển…nên cần cân nhắc tập trung vốn và nhân lực hợp lý khi triển khai dự án. Sản phẩm của ngành xây lắp được thiết kế riêng về kỹ thuật.
Mỗi công trình đều có những yêu cầu, những tiêu chuẩn riêng cần được thực hiện về thiết kế, kỹ thuật, công nghệ, mỹ quan và sự an toàn…và đảm bảo những giá trị riêng vào thời điểm nghiệm thu sản phẩm. Việc thực hiện một qui trình xây dựng lâu dài, nhiều công đoạn, nhiều kẽ hở sẽ làm cho quá trình quản lý điều hành hoạt động đầu tư phức tạp hơn trong việc đảm bảo thi công công trình diễn ra được lành mạnh, mức độ phát sinh các tiêu cực là tối thiểu. Đó là vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý về việc xây dựng cơ chế chính sách trong điều hành hoạt động đầu tư xây dựng đảm bảo những sản phẩm của quá trình sản xuất là những công trình có đủ điều kiện đưa vào sử dụng. Đặc điểm về tổ chức thi công công trình Các sản phẩm xây lắp thường được hình thành khắp nơi và gắn liền với địa điểm sản xuất nên việc tổ chức xây dựng một công trình như thế nào cần có những kế hoạch riêng đối với từng địa phương, và từng dự án cụ thể.
5 Để hạn chế việc ứ đọng vốn trong thi công xây lắp, các nhà đầu tư cần lựa chọn những phương án có thời gian hợp lý cho việc tổ chức thi công xây dựng các công trình ở từng thời điểm khác nhau. Yêu cầu trong công tác tổ chức xây dựng là phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức xây dựng, giữa thầu chính hay thầu phụ. Các công trình xây dựng là những công trình được thực hiện và hình thành chịu ảnh hưởng rất lớn của thời tiết, khí hậu là một bất lợi lớn cho việc dự trữ vật liệu và thi công công trình. Vì vậy việc lập kế hoạch xây dựng, đảm bảo tiến độ thi công luôn cần được tính toán kỹ trong công tác tổ chức thực hiện.
Sự cần thiết khách quan phải thẩm định tài chính dự án cho vay vốn của các doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng thương mại: Tín dụng (cho vay) phục vụ thi công xây lắp được hiểu là những khoản tài trợ trực tiếp liên quan và phục vụ cho Doanh nghiệp thực hiện các hợp đồng, thi công các công trình xây lắp. Chỉ số dư nợ này bao gồm dư nợ cho vay ngắn hạn (Vốn lưu động), dư nợ cho vay trung, dài hạn. Có thể hiểu: - Dư nợ cho vay trung và dài hạn giúp Doanh nghiệp đầu tư mua sắm máy móc, thiết bị, phương tiện thực hiện thi công xây lắp. - Dư nợ cho vay ngắn hạn để Doanh nghiệp thanh toán chi trả tiền nguyên vật liệu, vật tư, nhân công, thuê máy móc thiết bị phương tiện thi công và các chi phí hợp lý khác cấu thành trong giá trị công trình nhận thầu.