CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH Dự ÁN ĐẦU TƯ TRONG CHO VAY TRUNG DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ CHO VAY TRUNG DÀI HẠN VÀ THẨM ĐỊNH Dự ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cho vay trung dài hạn 1. Khái niệm Cho vay trung dài hạn là hoạt động cấp tín dụng dành cho khách hàng vay vốn trung - dài hạn nhằm thực hiện các dự án phát triển sản xuất kinh doanh hoặc phục vụ đời sống.
Tùy theo từng thời kỳ, từng quốc gia mà có những quy định cụ thể về hoạt động cấp tín dụng này. Ở Việt Nam, thời hạn cho vay được xác định phù hợp với thời hạn thu hồi vốn, khả năng trả nợ và tính chất nguồn vốn vay. Hiện nay, căn cứ vào thời hạn, cho vay trung dài hạn được xác định cụ thể như sau: Cho vay trung hạn: Là khoản cho vay có thời hạn từ 1-5 năm. Loại hình cho vay này thường được dùng để trang bị, mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng công trình nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh.
Cho vay dài hạn: là khoản cho vay có thời hạn trên 5 năm nhưng không quá thời hạn hoạt động còn lại theo quyết định thành lập hoặc giấy phép thành lập đối với pháp nhân và không quá 15 năm đối với các dự án phục vụ đời sống. Loại hình cho vay này được dùng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản như đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng, cải tiến và mở rộng sản xuất. Đặc điểm Thời gian hoàn vốn chậm: Thời gian hoàn vốn của cho vay trung dài hạn thường rất dài. Đây được coi là đặc điểm không thể thiếu trong cho vay trung dài hạn.
Mục tiêu của cho vay trung và dài hạn đối với doanh nghiệp là nhằm hình thành mới hoặc hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, mở rộng hoạt động SXKD, xây dựng các DAĐT có quy mô vừa và lớn. Để thực hiện được mục đích đó cần một thời gian rất dài và thời hạn này phụ thuộc vào tính chất đặc điểm của chu kỳ SXKD thời gian lắp đặt thi công, quy mô và độ phức tạp của công trình, công nghệ 6 sản xuất của doanh nghiệp. Giá trị khoản vay lớn: Giá trị khoản vay lớn cũng là một đặc điểm của cho vay trung dài hạn. Bời vì, đối tượng chủ yếu của cho vay trung dài hạn là những chi phí để hình thành nên cơ sở vật chất kỹ thuật mới hoặc cải tạo, mở rộng, nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật đã có sẵn của doanh nghiệp.
Đây là một hoạt động rất đa dạng và phức tạp, cần phải có sự sắp xếp, bố trí các công việc một cách khoa học, tiến hành thực hiện theo một trình tự nhất định, có sự quản lý chặt chẽ. Đòi hỏi doanh nghiệp phải có một khối lượng vốn lớn nhằm tạo ra một tài sản cố định, một năng lực sản xuất mới. Lãi suất cao: Cho vay trung và dài hạn đối với doanh nghiệp diễn ra trong một thời gian dài. Trong thời gian này việc sử dụng vốn vay cũng như hoạt động kinh doanh khác của doanh nghiệp đi vay luôn bị ảnh hưởng, chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp bởi rất nhiều các yếu tố phức tạp như: tình hình kinh tế chính trị - xã hội, pháp luật, các yếu tố tự nhiên.Sự biến động này không thể dự đoán được trước có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực cho cả bên đi vay cũng như ngân hàng.
Chính vì hoạt động cho vay này chứa đựng nhiều rủi ro nên ngân hàng phải đặt mức lãi suất cao để có thể bù đắp khi xảy ra rủi ro. Các hình thức cho vay trung dài hạn Cho vay theo dự án đầu tư Cho vay theo DAĐT là phương thức cho vay trong đó các TCTD cho khách hàng vay vốn để thực hiện các DAĐT phát triển sản xuất, kinh doanh hoặc phục vụ đời sống. Với hình thức cho vay này, chủ đầu tư dự án là khách hàng, các chi phí của dự án là đối tượng cho vay. Cho vay theo dự án thường với thời gian dài, rủi ro cao.
Vì vậy, để giảm thiểu rui ro, ngoài việc quy định tài sản đảm bảo, ngân hàng cho vay còn quy định khách hàng phải có vốn tự có tham gia vào dự án. Tỷ lệ vốn tự có tham gia vào dự án tùy thuộc vào mức độ rủi ro và hiệu quả của DAĐT cũng như quy định của mỗi ngân hàng. Các hình thức cho vay theo DAĐT bao gôm: 7 Cho vay đồng tài trợ: là quá trình cho vay của một nhóm tổ chức tín dụng cho một dự án, do một tổ chức tín dụng làm đầu mối, phối hợp với các bên đồng tài trợ để thực hiện nhằm phân tán rủi ro của các tổ chức tín dụng. Hình thức này được áp dụng trong các trường hợp: Các DAĐT đòi hỏi một khoản vốn lớn mà các ngân hàng riêng lẻ không đáp ứng được hết do quy định.
Thậm chí đối với một vài DAĐT ngân hàng có thể đáp ứng toàn bộ nhưng rủi ro quá lớn ngân hàng không muốn đảm nhận hết. Do vậy, cho vay đồng tài trợ là một hoạt động tín dụng giúp ngân hàng phân tán rủi ro và có thể sử dụng tối đa nguồn vốn của họ cho đầu tư vào các dự án dài hạn. Cho vay trực tiếp theo dự án: Đây là hình thức cho vay trung dài hạn chủ yếu của các NHTM hiện nay. NHTM tiến hành mọi hoạt động và tự chịu trách nhiệm với từng DAĐT của khách hàng mà họ đã lựa chọn để tài trợ.
Chính vì vậy, công việc của ngân hàng không chỉ đơn thuần là cho vay mà còn phải quán xuyến hàng loạt các công việc khác có liên quan đến thực hiện dự án như: quy hoạch sản xuất, thiết kế, quy trình công nghệ, tiêu chuẩn máy móc, giá cả thị trường, hiệu quả đầu tư.Bởi vì việc quy định cấp một khoản tín dụng sẽ ràng buộc ngân hàng với người vay trong một số thời gian, cho nên cần phải nghiên cứu một cách nghiêm túc và xem xét kỹ lưỡng các rủi ro có thể xảy ra. Cho vay luân chuyển Cho vay luân chuyển cho phép doanh nghiệp kinh doanh có thể vay tới một mức tối đa xác định trước, hoàn trả toàn bộ hoặc một phần khoản vay và tiếp tục vay khi có nhu cầu cho đến khi hợp đồng vay hết hạn. Là một trong những khoản cho vay kinh doanh linh hoạt nhất, yêu cầu cho vay luân chuyển thường được ngân hàng chấp nhận mà không đòi hỏi bảo đảm bằng tài sản. Các khoản cho vay như vậy có thể ngắn hạn hoặc có thể kéo dài tới 4-5 năm.
Loại hình cho vay này được áp dụng nhiều nhất khi doanh nghiệp không chắc chắn về thời gian của các luồng tiền mặt hoặc về quy mô chính xác của nhu cầu vốn trong tương lai. Cho vay luân chuyển giúp doanh nghiệp có thể giảm mức độ biến động trong chu kỳ kinh doanh, cho phép vay thêm tiền trong lúc khó khăn khi mà doanh số bán hàng giảm và cho 8 phép hoàn trả khi nguồn thu bằng tiền tăng lên. Cho vay theo kế hoạch tài chính Cho vay theo kế hoạch tài chính là hình thức cho vay trung dài hạn trong đó ngân hàng cho doanh nghiệp vay theo dòng tiền nhằm tài trợ cho một tài sản dài hạn hoặc một nhu cầu dài hạn của doanh nghiệp với nguồn trả nợ là dòng tiền tăng thêm qua các chu kỳ chuyển hóa tài sản liên tiếp trong thời hạn vay. Đối với hình thức cho vay này ngân hàng thuờng xác định mức cho vay phù hợp với sự thiếu hụt trong kế hoạch luu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp và thời hạn cho vay phải phù hợp với thời gian doanh nghiệp tạo ra đủ dòng tiền để trả nợ.
Vì vậy, đối tuờng cho vay của phuơng pháp này là các doanh nghiệp có năng lực quản lý, có nguồn vốn chủ sở hữu thích hợp và phải lập đuợc báo cáo luu chuyển tiền tệ dài hạn. Thẩm định dự án đầu tư 1. Khái niệm dự án đầu tư Dự án đầu tư: là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tu kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định. Về mặt hình thức: Dự án đầu tu là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết, có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch nhằm đạt đuợc những kết quả và thực hiện đuợc những mục tiêu nhất định trong tuơng lai.
Về mặt nội dung: Dự án đầu tu là tổng thể các hoạt động và chi phí cần thiết, đuợc bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với lịch thời gian và địa điểm xác định để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm thực hiện những mục tiêu trong tuơng lai. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư Thẩm định DAĐT là quá trình kiểm tra, rà soát lại toàn bộ các nội dung của DAĐT một cách khách quan, khoa học và toàn diện tất cả các nội dung ảnh huởng trực tiếp và gián tiếp đến DAĐT nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của dự án, là căn cứ để ra quyết định đầu tu vào dự án đó. Thẩm định DAĐT nhằm mục đích loại bỏ những dự án không hiệu quả, lựa 9 chọn cơ hội đầu tư tốt thông qua việc đánh giá tính hợp lý, hợp pháp, hợp lệ của dự án; đánh giá hiệu quả của dự án trên hai góc độ: hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế xã hội của dự án; đánh giá khả năng triển khai thực hiện, phòng ngừa và hạn chế rủi ro của dự án. Quy trình thẩm định dự án đầu tư Hình 1.
1: Quy trình thẩm định dự án đầu tư (Nguồn: Quy trình cấp tín dụng VietinBank) Tùy theo mục tiêu hoạt động, đặc điểm và điều kiện của mỗi NHTM tự xây dựng và thiết kế quy trình thẩm định DAĐT riêng bao gồm các bước khác nhau như trong sơ đồ. Nội dung thẩm định dự án đầu tư 1. Thẩm định tính pháp lý của dự án Thẩm định tính pháp lý của dự án là việc thẩm định về mặt hồ sơ của dự án có đảm bảo tính pháp lý, phù hợp với các quy định của Nhà nước hay không.