Thẩm định tài chính cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Quân đội

Luận văn phân tích thực trạng công tác thẩm định tài chính cho vay DNNVV tại Ngân hàng Quân đội, chỉ ra hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Ngô Quang Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Thẩm định tài chính trong cho vay khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Vai Trò của Thẩm Định Tài Chính trong Cho Vay DNNVV

Thẩm định tài chính là một quá trình quan trọng trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Tại MB Bank, công tác thẩm định tài chính cho vay DNNVV nhằm đánh giá khả năng thanh toán, tình hình tài chính và mức độ rủi ro của khách hàng trước khi cấp tín dụng. Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ vốn ngân hàng, giảm thiểu rủi ro tín dụng và đảm bảo hiệu quả hoạt động kinh doanh. Thẩm định tài chính không chỉ giúp ngân hàng xác định mức độ creditability của khách hàng mà còn là cơ sở để xây dựng chiến lược cho vay bền vững, phù hợp với nhu cầu của DNNVV và lợi ích của ngân hàng.

1.1. Định Nghĩa Cho Vay và Thẩm Định Tài Chính

Cho vay là hoạt động cung cấp vốn cho khách hàng với mục đích phục vụ nhu cầu kinh doanh và sản xuất. Thẩm định tài chính là quá trình phân tích toàn diện tình hình tài chính của khách hàng, bao gồm: phân tích báo cáo tài chính, đánh giá khả năng sinh lợi, đánh giá tài sản đảm bảo, và kiểm tra lịch sử giao dịch. Đây là hoạt động giúp MB Bank xác định rủi ro tín dụng và đưa ra quyết định cho vay phù hợp.

1.2. Vai Trò Của Thẩm Định Tài Chính tại MB Bank

Thẩm định tài chính đóng vai trò then chốt trong chiến lược cho vay DNNVV của MB Bank. Nó giúp ngân hàng: (1) Đánh giá chính xác khả năng thanh toán của DNNVV; (2) Phòng ngừa rủi ro tín dụng và tổn thất tài chính; (3) Xây dựng cơ sở quyết định cho vay minh bạch và khoa học; (4) Tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về quản lý rủi ro tín dụng.

II. Quy Trình và Nội Dung Thẩm Định Tài Chính cho DNNVV tại MB Bank

Quy trình thẩm định tài chính cho vay DNNVV tại MB Bank được thiết kế khoa học và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Nội dung thẩm định bao gồm nhiều khía cạnh từ phân tích tài chính đến đánh giá định tính. MB Bank áp dụng quy trình chuẩn với các bước: tiếp nhận hồ sơ, phân tích ban đầu, thẩm định tài chính chi tiết, đánh giá tài sản đảm bảo, và trình duyệt. Nội dung thẩm định tập trung vào phân tích báo cáo tài chính, đánh giá chỉ số tài chính chính, phân tích dòng tiền, và đánh giá khả năng hoàn vốn của khách hàng. Đặc biệt, MB Bank chú trọng đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố như năng lực quản lý của lãnh đạo DNNVV, vị trí thị trường, và tình hình cạnh tranh trong ngành.

2.1. Quy Trình Thẩm Định Tín Dụng tại MB Bank

Quy trình thẩm định tín dụng tại MB Bank bao gồm các bước: (1) Tiếp nhận và xếp loại hồ sơ; (2) Kiểm tra sơ bộ tính đủ điều kiện của khách hàng; (3) Phân tích tài chính chi tiết; (4) Đánh giá tài sản đảm bảo; (5) Thực hiện due diligence; (6) Trình duyệt và phê duyệt. Mỗi bước đều có các tiêu chí cụ thể để đảm bảo chất lượng thẩm định tài chính và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2.2. Nội Dung Chính của Thẩm Định Tài Chính

Nội dung thẩm định tài chính cho DNNVV bao gồm: (1) Phân tích báo cáo tài chính: phân tích tính hợp lệ, tính chính xác của báo cáo; (2) Đánh giá chỉ số tài chính: tính thanh khoản, khả năng sinh lợi, tính bền vững tài chính; (3) Phân tích dòng tiền: xác định khả năng sinh lợi thực tế; (4) Đánh giá yếu tố định tính: năng lực quản lý, vị trí thị trường, môi trường kinh doanh.

III. Tiêu Chí Đánh Giá và Yếu Tố Tác Động đến Thẩm Định

Việc thẩm định tài chính cho vay DNNVV tại MB Bank dựa trên một hệ thống tiêu chí đánh giá toàn diện. Tiêu chí tài chính chính bao gồm: tỷ suất lợi nhuận trên vốn (ROE), tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), hệ số nợ/vốn chủ, hệ số thanh khoản nhanh, và vòng quay tài sản. Ngoài ra, yếu tố yêu cầu định tính như năng lực quản lý, độ ổn định của thị trường, và đánh giá lực cạnh tranh cũng rất quan trọng. Có nhiều yếu tố tác động đến hoạt động thẩm định tài chính, bao gồm yếu tố khách quan như tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tài chính-tiền tệ, và yếu tố chủ quan như kinh nghiệm thẩm định viên, chất lượng dữ liệu thông tin.

3.1. Các Tiêu Chí Tài Chính Quan Trọng

Tiêu chí tài chính chính được sử dụng trong thẩm định: (1) Chỉ số thanh khoản: đánh giá khả năng thanh toán ngắn hạn; (2) Chỉ số sinh lợi: ROE, ROA cho thấy hiệu quả sử dụng vốn; (3) Chỉ số cấu trúc tài chính: hệ số nợ/vốn, đánh giá cơ cấu nguồn vốn; (4) Chỉ số hoạt động: vòng quay tài sản, tốc độ thu tiền. Các tiêu chí này giúp MB Bank đánh giá chính xác khả năng hoàn vốn của DNNVV.

3.2. Yếu Tố Khách Quan và Chủ Quan Tác Động

Yếu tố khách quan bao gồm: tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách Ngân hàng Nhà nước, tình hình ngành, cạnh tranh thị trường. Yếu tố chủ quan gồm: kỹ năng chuyên môn thẩm định viên, chất lượng và độ tin cậy của thông tin, quy trình thẩm định tài chính được áp dụng. MB Bank cần cân nhắc toàn bộ các yếu tố này để đảm bảo thẩm định chính xác và khoa học.

IV. Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện Thẩm Định Tài Chính tại MB Bank

Hoạt động thẩm định tài chính cho vay DNNVV tại MB Bank đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế. Kết quả đạt được bao gồm: xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá khách quan, giảm tỷ lệ nợ xấu, nâng cao chất lượng danh mục cho vay. Tuy nhiên, vẫn còn hạn chế như: chất lượng thông tin cung cấp chưa đồng nhất, năng lực thẩm định viên cần nâng cao, công nghệ ứng dụng trong thẩm định còn tương đối thủ công. Để hoàn thiện, MB Bank cần: nâng cao chất lượng nguồn thông tin, tăng cường đào tạo cán bộ thẩm định, ứng dụng công nghệ AI và big data trong thẩm định tài chính, tăng cường giám sát, kiểm tra quy trình thẩm định và xây dựng nền tảng quản lý rủi ro tín dụng hiện đại.

4.1. Những Kết Quả Đạt Được

MB Bank đã đạt được nhiều kết quả trong công tác thẩm định tài chính: (1) Xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá khoa học; (2) Giảm tỷ lệ nợ xấu từ DNNVV đạo 5.2% năm 2021 xuống 3.8% năm 2023; (3) Nâng cao chất lượng danh mục cho vay DNNVV; (4) Tăng cường tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước. Các kết quả này cho thấy hiệu quả của thẩm định tài chính trong quản lý rủi ro tín dụng.

4.2. Giải Pháp Hoàn Thiện Công Tác Thẩm Định

Để hoàn thiện thẩm định tài chính cho vay DNNVV, MB Bank nên: (1) Nâng cao chất lượng thông tin: xây dựng cơ sở dữ liệu DNNVV toàn diện; (2) Đào tạo cán bộ: nâng cao kỹ năng phân tích tài chính; (3) Ứng dụng công nghệ: sử dụng AI, big data để thẩm định nhanh chóng, chính xác; (4) Tăng cường giám sát: kiểm tra chặt chẽ quy trình thẩm định và chất lượng quyết định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Mỗi quốc gia trên thế giới, tuỳ theo đặc điểm và mô hình phát triển kinh tế của nước mình mà đưa ra những định nghĩa và các tiêu chí khác nhau để xác định khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trước tiên, chúng ta bắt đầu nghiên cứu từ khái niệm doanh nghiệp.

Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về doanh nghiệp, nhưng theo Luật doanh nghiệp nước Việt Nam năm 2005 và có hiệu lực từ 1/7/2006 đã nêu: “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh” Ở Việt Nam, khái niệm DNNVV lần đầu tiên được đưa ra theo công văn số 861/CP-KTN ban hành ngày 20/06/1998. Theo đó, DNNVV được tạm thời quy định là “Những doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 5 tỷ đồng và có số lao động trung bình hàng năm dưới 200 người”. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước, khái niệm này đã tỏ ra không còn phù hợp. Để đáp ứng đòi hỏi của thực tế, ngày 23/11/2001, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 90/2001/NĐ_CP về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Và mới đây nhất là: Nghị định Số: 80/2021/NĐ-CP về Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” ban hành ngày 26.2021 theo đó đã định nghĩa: “1. Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; lĩnh vực công nghiệp và xây dựng sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ sử dụng 6 lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; lĩnh vực công nghiệp và xây dựng sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 20 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này.

Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 50 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; lĩnh vực công nghiệp và xây dựng sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này”. Theo định nghĩa và cách đánh giá này thì ở nước ta hiện nay có tới 75% số doanh nghiệp dân doanh bao gồm: Hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, và hầu hết (trên 90%) số doanh nghiệp này đều thuộc diện doanh nghiệp nhỏ và vừa.

DNNVV đang dần trở thành bộ phận quan trọng đóng góp đáng kể vào nền kinh tế quốc dân. Trong 7 thời gian vừa qua, chỉ tính riêng khu vực dân doanh (mà chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa) đã sử dụng gần 3 triệu lao động, đóng góp hơn 40% GDP và 29% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, đóng góp khoảng 14,8% tổng thu Ngân sách nhà nước. Phát triển DNNVV đang là vấn đề được Đảng và Nhà nước rất coi trọng, được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nước ta. Các DNNVV đang ngày càng có vai trò quan trọng và trở thành động lực tăng trưởng kinh tế của nền kinh tế.

Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Đặc điểm đồng thời cũng là đặc trưng của loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa, nếu đem so sánh với những loại hình doanh nghiệp khác, bộ phận này có những điểm khác biệt sau đây: - Năng động, linh hoạt, tự do, sáng tạo trong kinh doanh: Nhờ quy mô nhỏ và vừa, mô hình tổ chức quản lý sản xuất giản đơn nên những doanh nghiệp này rất năng động, linh hoạt. Các chủ doanh nghiệp luôn vận động tìm kiếm các lĩnh vực mà ở đó sự cạnh tranh là chưa cao, song lại đem lại lợi nhuận nhanh chóng. Hơn nữa, các doanh nghiệp này lại dễ dàng chuyển hướng sản xuất kinh doanh, với chi phí thấp do lượng vốn bỏ ra không lớn, vì vậy trước những biến động mạnh về cung cầu trên thị trường nhóm doanh nghiệp này ít chịu sự ảnh hưởng lớn, dễ phục hồi hơn so với các doanh nghiệp lớn. - Có thể nhanh chóng đổi mới thiết bị công nghệ, thích ứng với cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại: Với nhu cầu bổ sung vốn không nhiều và dễ dàng thay đổi vốn cố định chuyển hướng kinh doanh khi hoạt động sản xuất kinh doanh không hiệu quả nên các DNNVV dễ dàng và nhanh chóng trong việc đổi mới thiết bị công nghệ khi cần thiết.

- Tổ chức sản xuất quản lý các doanh nghiệp nhỏ và vừa gọn nhẹ tiết kiệm chi phí: Với số lượng lao động không quá 300 người, cơ cấu tổ chức quản lý trong DNNVV tương đối nhỏ gọn, không có quá nhiều khâu trung gian, công tác kiểm tra giám sát cũng không quá phức tạp nên tiết kiệm chi 8 phí quản lý cho doanh nghiệp. - Nguồn tài chính hạn chế: Đây là nhược điểm lớn nhất, dễ thấy nhất và đáng quan tâm nhất của các DNNVV. Hơn 90% các DNNVV ở nước ta là thuộc thành phần kinh tế ngoài quốc doanh nên không được cấp nguồn vốn từ ngân sách nhà nước như các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp lớn. Nguồn vốn chủ yếu tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh là nguồn vốn tự có ban đầu của doanh nghiệp.

Thêm vào đó các doanh nghiệp này lại không đủ điều kiện để huy động vốn trên thị trường chứng khoán. Nguồn vốn duy nhất mà doanh nghiệp có thể huy động cho hoạt động sản xuất kinh doanh là từ nguồn vốn tín dụng của ngân hàng thương mại. Nhưng ở Việt Nam hiện nay các ngân hàng cũng còn e ngại khi cho các DNNVV vay vốn. Do đó quy mô vốn đầu tư của các doanh nghiệp này nhỏ bé, hạn chế là điều dễ hiểu.

- Nhu cầu vốn kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa là rất lớn: Nhu cầu vốn kinh doanh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm cả vốn ngắn hạn và dài hạn. Nhu cầu vốn ngắn hạn xuất hiện do tính chất thời vụ của hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần rất lớn đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được liên tục, hiệu quả, do đó nhu cầu vay vốn thường phát sinh nhiều lần trong năm với thời hạn ngắn. Vì vậy, tuy quy mô của khoản vay không lớn nhưng nếu tính doanh số cho vay thì con số này cũng khá cao. Vốn dài hạn dùng để tài trợ tài sản cố định và mở rộng sản xuất.

Để thực hiện chiến lược đặt ra, các kế hoạch marketting, đổi mới công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa đều cần tới nguồn vốn dài hạn. Với lực lượng đông đảo, có thể nói nhu cầu vốn của nhóm doanh nghiệp này rất lớn. Đây chắc chắn là một thị trường tiềm năng của các ngân hàng thương mại. Vai trò doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với nền kinh tế Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tế quốc dân với nhiều hình thức đa dạng phong phú hoạt động hầu hết ở các lĩnh vực kinh tế.

Cùng với những lợi thế là không đòi hỏi nhiều vốn đầu tư, quản lý đơn giản, dễ thay đổi linh hoạt theo thị trường, bộ phận doanh nghiệp đã và đang 9 phát huy những mặt tích cực và khẳng định được vị thế của mình trong nền kinh tế. Vai trò to lớn của DNNVV được thể hiện ở các mặt sau: Hai DNNVV góp phần thu hút tối đa mọi nguồn nhân lực của đất nước, giải quyết nạn thất nghiệp tạo ra sự phát triển cân đối trong nền kinh tế: Với lợi thế đa dạng về lĩnh vực kinh doanh và địa bàn hoạt động (từ thành thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi, trong mọi thành phần kinh tế) DNNVV có thể sử dụng nguồn lao động dồi dào ở mọi nơi, ở mọi trình độ, vì vậy những người có chuyên môn không cao vẫn có thể tìm được việc làm thích hợp với khả năng của mình. Điều này đặc biệt có y nghĩa quan trọng trong nền kinh tế, bởi DNNVV không chỉ giải quyết việc làm cho các lao động có trình độ mà còn cả các lao động thủ công, có trình độ thấp và chưa được đào tạo hiện đang chiếm tỷ trọng lớn ở Việt Nam hiện nay. Ngoài ra, khi đổi mới sắp xếp lại DNNN ước đoán sẽ giảm số lượng lao động trong khu vực này trong tương lai.

Do đó, khu vực tư nhân sẽ đóng góp đáng kể vào việc tạo thêm việc làm cho bộ phận lao động này. - DNNVV góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta, đặc biệt là khu vực kinh tế nông thôn.: Sự phát triển của các DNNVV ở nông thôn đã thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế kinh tế, đồng thời sự phát triển các doanh nghiệp này ở nông thôn đã thúc đẩy các ngành thương mại, dịch vụ phát triển, xoá dần tình trạng độc canh ở nông thôn.