CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH Dự ÁN ĐẦU TƯ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH Dự ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Dự án đầu tư Khái niệm về dự án đầu tư Theo luật đầu tư thì dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể trong khoảng thời gian xác định. Dự án đầu tư bao gồm: - Mục tiêu đạt được khi thực hiện dự án; - Các hoạt động khi thực hiện dự án; - Các nguồn lực dùng để thực hiện dự án.
Vai trò của dự án đầu tư Đối với chủ đầu tư: - Dự án đầu tư là một căn cứ quan trọng nhất để nhà đầu tư ra quyết định có nên tiến hành đầu tư dự án hay không. - Dự án đầu tư là một công cụ để tìm đối tác trong và ngoài nước liên doanh bỏ vốn đầu tư cho dự án. - Dự án đầu tư là phương tiện để chủ đầu tư thuyết phục các tổ chức tài chính tiền tệ trong và ngoài nước tài trợ hoặc cho vay vốn. - Dự án đầu tư là cơ sở để thực hiện kế hoạch đầu tư, theo dõi, kiểm tra, kiểm soát quá trình thực hiện dự án.
- Dự án đầu tư là căn cứ quan trọng để theo dõi đánh giá và có điều chỉnh kịp thời những hạn chế tồn tại, vướng mắc trong quá trình thực hiện và triển khai dự án. 5 Đối với nhà tài trợ (Các ngân hàng thương mại): Là căn cứ quan trọng để xem xét tính khả thi của dự án, từ đó ra quyết định có nên tài trợ cho dự án hay không. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước: - Là tài liệu để các cấp có thẩm quyền xét duyệt, cấp giấy phép đầu tu. - Là căn cứ pháp lý để tòa án xem xét, đối chiếu nhằm giải quyết các vấn đề xảy ra khi có tranh chấp.
Ngân hàng thương mại và các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Khái niệm về ngân hàng thương mại Ngân hàng thuơng mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thuờng xuyên là nhận tiền kí gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phuơng tiện thanh toán. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại - Hoạt động huy động vốn; - Hoạt động tín dụng; - Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ; - Các hoạt động khác: + Góp vốn và mua cổ phần; + Tham gia thị truờng tiền tệ; + Kinh doanh ngoại hối; + Ủy thác và nhận ủy thác; + Bảo quản vật quý giá. Thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Khái niệm về thẩm định dự án đầu tư 6 Theo giáo trình tài trợ dự án của học viện ngân hàng, thẩm định dự án đầu tư là việc tiến hành nghiên cứu phân tích một cách khách quan toàn diện tất cả các nội dung kinh tế - kỹ thuật của dự án, đặt trong mối tương quan với môi trường tự nhiên, kinh tế và xã hội để cho phép đầu tư và quyết định tài trợ vốn. Sự cần thiết phải thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Trong thời kỳ đất nước đang trên đà phát triển và hội nhập, công tác thẩm định dự án đầu tư ngày càng được coi trọng và đề cao.
Đầu tư dự án được xem là động lực phát triển chung của toàn nền kinh tế. Mọi doanh nghiệp, tổ chức kinh tế đầu tư đều hướng tới mục đích chung là tạo ra lợi nhuận. Vậy đầu tư như thế nào là đúng, là hiệu quả. Nhằm xác định hiệu quả của dự án đầu tư để đưa ra quyết định, công cụ đắc lực được sử dụng là thẩm định dự án đầu tư.
Cũng như các doanh nghiệp hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, trong nền kinh tế thị trường, thẩm định dự án luôn chiếm một vị trí vô cùng quan trọng đối với việc quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động tín dụng của ngân hàng. Nếu dự án đầu tư mang hiệu quả sẽ đem lại lợi nhuận, khẳng định uy tín, sức mạnh của ngân hàng. Ngược lại, nếu không được quan tâm đúng mức, các dự án đầu tư có thể gặp phải nhiều rủi ro mất vốn, phát sinh nợ quá hạn kéo dài, rất nguy hại đến nguồn vốn và các hoạt động của ngân hàng. Vì vậy, công tác thẩm định dự án tốt sẽ mang lại nhiều thuận lợi và an toàn hơn cho ngân hàng khi quyết định sử dụng nguồn vốn để tài trợ.
Có thể khái quát các ý nghĩa quan trọng của công tác thẩm định dự án như sau: - Giúp cho chủ đầu tư chọn được dự án đầu tư tốt nhất. - Giúp các nhà tài trợ có quyết định chính xác có nên tài trợ cho dự án hay không. 7 - Tạo căn cứ để kiểm tra việc sử dụng vốn đúng mục đích, đối tượng và tiết kiệm vốn trong quá trình thực hiện. - Là cơ sở tương đối vững chắc để xác định được hiệu quả đầu tư của dự án cũng như khả năng hoàn vốn, trả nợ của dự án và chủ đầu tư.
- Giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được sự cần thiết và thích hợp của dự án về các vấn đề phát triển kinh tế, xã hội, công nghệ, vốn, ô nhiễm môi trường. Yêu cầu của thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Đảm bảo được tính khách quan, toàn diện, chính xác, kịp thời trong quá trình thực hiện nhằm lựa chọn dự án đầu tư có hiệu quả. Đảm bảo hiệu quả hoạt động, tính bền vững, độ an toàn cao của các dự án sau khi được cấp tín dụng từ các ngân hàng thương mại. Các căn cứ thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Căn cứ thẩm định dự án đầu tư: - Hồ sơ dự án: phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở.
- Căn cứ các tiêu chuẩn, quy phạm, định mức của từng lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật cụ thể. - Căn cứ các quy ước, thông lệ quốc tế. - Căn cứ các văn bản, quy định, quy trình và hướng dẫn nội bộ của ngân hàng. Quy trình thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Quy trình thẩm định dự án đầu tư là các hoạt động xem xét, phân tích, đánh giá các khía cạnh nội dung, mặt lợi và hại của dự án, thường được tiến hành theo trình tự: Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ vay vốn.
Bước 2: Thực hiện công việc thẩm định. 8 Bước 3: Lập báo cáo kết quả thẩm định dự án đầu tư. Bước 4: Trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nội dung thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại 1.
Thẩm định sự cần thiết phải đầu tư và mục tiêu của dự án Đối với mỗi dự án, người thẩm định luôn quan tâm đến việc đánh giá được sự cần thiết phải đầu tư và những mục tiêu mà dự án cần đạt được. Mục tiêu của dự án phải phù hợp và đáp ứng mục tiêu của toàn ngành, của địa phương, của cả nước trong từng thời kỳ. Xác định dự án có cần thiết đầu tư hay không? Nếu thực hiện sẽ mang lại lợi ích cho chủ đầu tư, nền kinh tế và xã hội như thế nào? Nhìn chung, các dự án riêng biệt sẽ có các mục tiêu khác nhau cần phải đạt được. Tuy nhiên, mục tiêu mà các doanh nghiệp luôn hướng tới cuối cùng vẫn là tối đa hóa lợi nhuận.
Để thực hiện được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, các doanh nghiệp cần hướng tới các mục tiêu cụ thể như tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, giải quyết công ăn việc làm, nâng cao mức sống cho người lao động,. Thẩm định phương diện thị trường của dự án Thực hiện nghiên cứu thị trường của dự án đầu tư, xuất phát từ các thông tin về nhu cầu của người tiêu thụ để quyết định sản xuất mặt hàng gì, quy cách phẩm chất và khối lượng sản xuất là bao nhiêu, phương thức tiếp thị và tiếp cận thị trường. Trong thị trường cạnh tranh như hiện nay, sản phẩm sản xuất ra có thể có chỗ đứng trên thị trường hay không. Chủ đầu tư trước khi đưa ra quyết định phải nghiên cứu cụ thể về tính vững chắc về mặt thị trường của dự án, xác định và đánh giá dự án đầu tư có khả thi không, có được thị trường chấp nhận không, nếu thực hiện thì nên thực hiện ở khu vực nào đạt hiệu quả cao.
Từ đó, đưa ra các quyết định về chiến lược sản phẩm, giá cả, phân phối và tiếp thị. Nội dung thẩm định thị trường bao gồm các vấn đề: 9 Thẩm định về lựa chọn sản phẩm và dịch vụ cho dự án Căn cứ từ nhu cầu thị truờng, năng lực sản xuất, nguồn vốn và thế mạnh của nhà đầu tu để lựa chọn mặt hàng sẽ sản xuất. Thị trường tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ đầu ra đóng vai trò rất quan trọng, quyết định việc thành bại của dự án và khả năng hoàn trả vốn. Tiêu chuẩn lựa chọn sản phẩm và dịch vụ cho dự án cần xem xét, đánh giá thẩm định bao gồm các nội dung: - Đánh giá về nhu cầu sản phẩm của dự án; - Đánh giá về cung sản phẩm; - Thị trường mục tiêu và khả năng cạnh tranh của sản phẩm; - Phương thức tiêu thụ và mạng lưới phân phối; - Đánh giá, dự kiến khả năng tiêu thụ sản phẩm.
Xác định khu vực thị trưởng và thị hiếu của khách hàng Người thẩm định cần xác định rõ thị trường của dự án, thị trường trong nước hay nước ngoài, khu vực thành thị hay nông thôn; tìm hiểu rõ tình hình dân số, tốc độ tăng dân số, khả năng thu nhập, thị hiếu, phong tục tập quán, thói quen người tiêu dùng. Từ thông tin thu thập được hình thành nên định hướng sản xuất sản phẩm, cách thức tiếp thị và phân phối sản phẩm ở từng khu vực. Phân tích tình hình cạnh tranh sản phẩm trong tương lai trên thị trường Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh, thường có rất nhiều doanh nghiệp cùng cung cấp một số sản phẩm có tính năng tương tự nhau. Thị trường mở cửa, tự do hóa thương mại trên thế giới ngày càng phát triển tạo nên sức cạnh tranh gay gắt trên thị trường.