CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT PHẢI TĂNG CƯỜNG THU HÚT FDI CỦA HOA KỲ VÀO HÀ NỘI 1. ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) 1. Khái niệm và đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư trong đó nhà đầu tư nước ngoài bỏ toàn bộ hay một phần đủ lớn vốn đầu tư vào các dự án nhằm giành quyền điều hành và trực tiếp điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn. Bản chất của FDI là sự di chuyển của khối lượng nguồn vốn kinh doanh dài hạn (hình thức xuất khẩu tư bản) giữa các quốc gia nhằm thu lợi nhuận cao hơn.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài có những đặc điểm sau: Một là, đây là hình thức đầu tư được thực hiện chủ yếu bằng vốn của tư nhân do các chủ đầu tư tự quyết định đầu tư, quyết định sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh đó. Đây là hình thức mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không có ràng buộc về chính trị, không để lại gánh nặng nợ nần trực tiếp cho nền kinh tế. Hai là, chủ đầu tư nước ngoài điều hành toàn bộ hoạt động đầu tư nếu là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc tham gia điều hành doanh nghiệp liên doanh tùy theo tỷ lệ vốn góp của mình. Ba là, thông qua đầu tư trực tiếp nước ngoài, nước chủ nhà có thể tiếp nhận được kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý… là những mục tiêu mà các hình thức đầu tư khác không giải quyết được.
Bốn là, nguồn vốn đầu tư này không chỉ bao gồm vốn đầu tư ban đầu của chủ đầu tư dưới hình thức vốn pháp định và vốn trong quá trình hoạt động, mà nó còn bao gồm cả vốn vay của doanh nghiệp để triển khai hoặc mở rộng dự án cũng như vốn đầu tư từ nguồn lợi nhuận thu được. SV Lê Thị Thanh Huyền 3 Lớp: CQ45/08.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1. Các hình thức của FDI - Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài: Là một thực thể kinh doanh quốc tế, có tư cách pháp nhân, trong đó nhà đầu tư nước ngoài góp 100% vốn pháp định, tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. - Doanh nghiệp liên doanh: Là một tổ chức kinh doanh quốc tế của các bên tham gia có quốc tịch khác nhau trên cơ sở cùng góp vốn cùng kinh doanh, nhằm thực hiện các cam kết trong hợp đồng liên doanh và điều lệ doanh nghiệp liên doanh, phù hợp với khuôn khổ luật pháp nước nhận đầu tư.
- Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Là một loại hình thức đầu tư được ký giữa nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư nước chủ nhà để tiến hành họat động sản xuất kinh doanh ở nước chủ nhà trên cơ sở quy định về trách nhiệm và phân phối kết quả kinh doanh mà không thành lập pháp nhân mới. Các loại hợp đồng hợp tác kinh doanh gồm: Xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT), xây dựng - chuyển giao - kinh doanh (BTO), xây dựng - chuyển giao (BT). Ngoài ra, tùy từng quốc gia còn có nhiều hình thức FDI khác như: hình thức công ty quản lý vốn, mua lại, sáp nhập… 1. Vai trò của FDI với sự phát triển kinh tế- xã hội * Đối với quốc gia đầu tư Bằng việc bỏ vốn tiến hành sản xuất kinh doanh ở nước nhận đầu tư, các chủ đầu tư nước ngoài đã tận dụng lợi thế của nước tiếp nhận đầu tư, giảm chi phí sản xuất, tìm kiếm nguồn cung cấp nguyên liệu ổn định.
Khi tiến hành sản xuất kinh doanh thông qua các dự án mới tại quốc gia khác, các chủ đầu tư có điều kiện đổi mới cơ cấu sản xuất, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. FDI bằng việc đưa lại tỷ suất lợi nhuận cao, vươn mình ra nhiều thị trường và được khuyến khích ở nhiều quốc gia, đã giúp các chủ đầu tư bành trướng SV Lê Thị Thanh Huyền 4 Lớp: CQ45/08.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp sức mạnh kinh tế, nâng cao uy tín, mở rộng thị trường tiêu thụ và trách được hàng rào bảo hộ mậu dịch của các nước. * Đối với quốc gia nhận đầu tư (là nước có nền kinh tế đang phát triển): Các quốc gia đang phát triển thường có xuất phát điểm thấp, thiếu các nguồn lực để phát triển, đặc biệt là vốn. Mặt khác, huy động vốn trong nước lại rất khó khăn vì thu nhập của dân cư còn thấp.
Vì vậy, FDI với ưu điểm là không để lại gánh nặng nợ cho nền kinh tế, sẽ là nguồn vốn quan trọng để các quốc gia đang phát triển thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển với thế giới. Không những thế, FDI thường chảy vào những nơi có tỷ suất lợi nhuận cao như một số ngành công nghiệp, dịch vụ, công nghệ cao, … từ đó góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế vốn nông nghiệp là chủ đạo theo hướng công nghiệp, hiện đại. Bên cạnh đó, với yêu cầu cao hơn về lao động, FDI góp phần phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng, trình độ cao, đồng thời tạo thêm việc làm cho người lao động. Ngân sách của các nước đang phát triển vốn nhỏ bé lại thường hay bị thâm hụt, FDI với họat động kinh doanh thường có hiệu quả cao, sẽ tạo nguồn thu khá lớn (thuế, phí, lệ phí…) cho ngân sách vốn eo hẹp của nước chủ nhà, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội cũng những quốc gia này.
Các quốc gia đầu tư với mạng lưới phân phối lớn trên thị trường thế giới, khi đầu tư vào một quốc gia, sẽ giúp doanh nghiệp quốc gia đó mở cửa và bước đầu thâm nhập thị trường hàng hóa thế giới. Điều này rất có ích cho những doanh nghiệp ở các quốc gia đang phát triển, thường là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, có năng lực cạnh tranh chưa cao. Đặc điểm của FDI là gắn liền với khoa học - công nghệ. Các quốc gia đang phát triển với đa phần công nghệ còn chưa hiện đại, khi tiếp nhận FDI sẽ có cơ hội được chuyển giao khoa học - công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý SV Lê Thị Thanh Huyền 5 Lớp: CQ45/08.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp tiên tiến và tác phong làm việc công nghiệp… để đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Khi FDI chảy vào một quốc gia, cũng đồng nghĩa là các doanh nghiệp nội địa phải sẵn sang để cạnh tranh. Trong khi đó, ở những nước đang phát triển, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp còn thấp, nếu không tự đổi mới để sản xuất kinh doanh hiệu quả, tăng khả năng cạnh tranh, thì doanh nghiệp đó sẽ bị đào thải khỏi thị trường. Có thể nói, FDI là động lực để tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế các nước đang phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh vai trò tích cực, FDI cũng có một vài hạn chế sau: Thứ nhất, luồng vốn FDI chỉ đi vào những nước có môi trường kinh tế - chính trị ổn định, môi trường đầu tư hấp dẫn.
Thứ hai, mục tiêu của FDI là lợi nhuận, vì vậy nếu nước đầu tư không có quy hoạch cụ thể, kế hoạch chi tiết và những công cụ quản lý cần thiết, FDI có thể đi chệch hướng, làm mất cân đối cơ cấu đầu tư, cạn kiệt nguồn tài nguyên, ô nhiễm môi trường, trở thành bãi rác công nghệ. Thứ ba, doanh nghiệp ở các quốc gia đang phát triển đa phần là doanh nghiệp nhỏ, năng lực cạnh tranh còn chưa cao nên dễ bị các doanh nghiệp FDI chèn ép, thôn tính… 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút FDI Dòng chảy của vốn đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp quốc tế phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó, không chỉ có những yếu tố ở bản thân quốc gia nhận đầu tư mà còn do yếu tố nội tại của quốc gia đầu tư và yếu tố khách quan của nền kinh tế thế giới. Tình hình kinh tế thế giới Sức khỏe của nền kinh tế thế giới có ảnh hưởng rất lớn đối với FDI chảy ra và chảy vào một quốc gia.
Nếu kinh tế thế giới tăng trưởng tốt, ổn định, có nghĩa là hoạt động đầu tư diễn ra sôi động, sản phẩm và dịch vụ tạo ra nhiều, sức mua của thị trường tăng, các chỉ số về giá cả và tài chính lành mạnh khuyến khích các nhà đầu tư trong các hoạt động đầu tư và kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận, làm FDI dồi dào và mạnh mẽ hơn. Khi kinh tế thế giới khó SV Lê Thị Thanh Huyền 6 Lớp: CQ45/08.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp khăn hay bất ổn, dòng vốn này khan hiếm, các nhà đầu tư không những cắt giảm vốn đầu tư mà còn thận trọng hơn trong việc đầu tư, hoặc đầu tư vào lĩnh vực khác an toàn hơn, đầu tư trong nước, hoặc cất giữ tiền dưới dạng ngoại tệ mạnh hay vàng. Trình độ phát triển của kinh tế thế giới cũng là một yếu tố ảnh hưởng tới luồng FDI. Nền kinh tế phát triển đến trình độ cao, thông tin được tiếp cận một cách dễ dàng và nhanh chóng, các nhà đầu tư càng muốn vươn mình ra thế giới, tìm kiếm cơ hội đầu tư ở những nước khác, FDI cũng vì thế mà không ngừng dịch chuyển giữa các quốc gia.
Bên cạnh đó, mức độ hội nhập kinh tế cũng là một yếu tố quan trọng trong thu hút FDI. Khi các nền kinh tế mở cửa, quan hệ giữa các nền kinh tế sẽ ngày càng chặt chẽ và ràng buộc lẫn nhau, tất yếu dẫn đến sự ra vào dễ dàng hơn của luồng vốn đầu tư giữa các quốc gia. Nhờ đó mà dòng FDI lưu thông mạnh mẽ hơn. Tình hình kinh tế của quốc gia đầu tư Tình hình kinh tế của quốc gia đầu tư là một yếu tố quyết định đến lượng vốn FDI và tốc độ chảy của dòng vốn này.
Nếu nền kinh tế quốc gia đó tăng trưởng tốt, vốn dồi dào, sẽ kích thích các nhà đầu tư tăng đầu tư và đầu tư mới, kể cả ở trong nước và nước ngoài.