I. Tổng quan về Quyền Con Người và Xâm hại Tình dục ở VN
Quyền con người là mục tiêu phấn đấu của nhân loại, gắn liền với sự phát triển xã hội. Tuyên ngôn thế giới về quyền con người (UDHR) khẳng định mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng. Các quyền con người được ghi nhận và bảo vệ ngày càng nhiều, bao gồm quyền không bị phân biệt đối xử, tự do tư tưởng, tín ngưỡng, và quyền tự do tình dục. Ở Việt Nam, quyền con người được hiến định và ghi nhận trong Bộ luật hình sự (BLHS). Tuy nhiên, tình hình tội phạm xâm phạm tình dục (XPTD) diễn biến phức tạp, gia tăng về số lượng và mức độ nguy hiểm. Phương pháp, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt, gây nhức nhối xã hội và lo lắng trong nhân dân. Để đấu tranh phòng, chống tội phạm, Nhà nước cần tiến hành đồng bộ các biện pháp, trong đó biện pháp hình sự đóng vai trò quan trọng.
1.1. Tầm quan trọng của Quyền Con Người trong xã hội hiện đại
Quyền con người là nền tảng của một xã hội công bằng và văn minh. Việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam là trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội. Quyền con người không chỉ là những quyền cơ bản như quyền sống, quyền tự do mà còn bao gồm các quyền về kinh tế, xã hội, văn hóa và chính trị. Việc đảm bảo quyền con người góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước, tăng cường bình đẳng giới và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
1.2. Thực trạng đáng báo động về Tội phạm Xâm hại Tình dục
Thống kê cho thấy tội phạm xâm hại tình dục đang gia tăng và trẻ hóa độ tuổi nạn nhân. Theo TANDTC, từ 2006-2017, trung bình mỗi năm xét xử sơ thẩm 1.624 vụ. NSPCC thống kê độ tuổi trung bình của trẻ em bị xâm hại là 9 tuổi. Unicef cũng thống kê 1/5 nữ giới và 1/7 nam giới đã từng bị XHTD. Ở Việt Nam, trẻ bị XPTD thường dao động từ 5 đến dưới 13 tuổi. Trung bình 8 giờ lại có thêm một trẻ em bị XPTD. Đáng lo ngại, 93% thủ phạm có mối quan hệ quen biết với nạn nhân.
II. Thách thức và Bất cập trong Phòng chống Xâm hại Tình dục
BLHS năm 1999 quy định các tội XPTD, góp phần quan trọng vào đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này. Tuy nhiên, trước yêu cầu của chiến lược cải cách tư pháp và xu thế hội nhập quốc tế, BLHS năm 1999 bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Cụ thể, quy định về các tội XPTD chưa đầy đủ, chặt chẽ, rõ ràng, đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu, áp dụng và tương quan với các luật liên quan. Tên tội danh không còn phù hợp, quy định về hành vi khách quan lạc hậu, vấn đề chủ thể tội phạm còn nhiều ý kiến trái chiều, phân hóa trách nhiệm hình sự (TNHS) và hình phạt còn chưa chặt chẽ.
2.1. Những lỗ hổng pháp lý trong Luật Phòng chống Xâm hại Tình dục
BLHS năm 1999 quy định chưa đầy đủ, chặt chẽ, rõ ràng, đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu, áp dụng và tương quan với các luật liên quan. Tên tội danh như tội hiếp dâm trẻ em, tội cưỡng dâm trẻ em, tội giao cấu với trẻ em, tội dâm ô đối với trẻ em đã không còn phù hợp. Quy định về hành vi khách quan của các tội này lạc hậu, chưa toàn diện, khái quát được các dạng hành vi phạm tội đang diễn ra trong thực tế. Vấn đề chủ thể tội phạm còn nhiều ý kiến trái chiều, chưa thống nhất.
2.2. Hạn chế trong việc Xử lý và Trừng phạt Tội phạm Xâm hại Tình dục
Mặc dù tính chất nguy hiểm cao của những hành vi XPTD đã được ghi nhận trong BLHS năm 1999 nhưng quy định TNHS và hình phạt lại chưa tương xứng, chưa đủ sức răn đe. Thậm chí, có tội khung hình phạt quy định còn nhẹ chưa tương xứng với tính chất phạm tội như tội hiếp dâm, tội dâm ô với trẻ em. Mức độ phân hóa TNHS của các tội XPTD cũng chưa sâu sắc. Do đó, hiện tượng người phạm tội khinh nhờn, coi thường pháp luật, thực hiện hành vi tái phạm, tái phạm nguy hiểm các tội XPTD khá nhiều.
2.3. Thiếu các quy định về Xâm hại Tình dục chưa được hình sự hóa
Hiện nay trên thực tế đã xuất hiện nhiều hành vi XHTD rất nguy hiểm nhưng lại chưa được hình sự hóa như hành vi dâm ô, quấy rối tình dục. Điều này dẫn đến hiện tượng tạo lỗ hổng trong quy định pháp luật làm bỏ lọt tội phạm về nhóm tội này. Nghiên cứu thực tiễn xét xử các tội XPTD cho thấy, còn không ít trường hợp định tội danh chưa chính xác, chưa đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; áp dụng TNHS, quyết định hình phạt chưa tương xứng với mức độ và tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội.
III. Giải pháp Tăng cường Quyền và Phòng chống Xâm hại Tình dục
Để giải quyết những bất cập trên, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về các tội XPTD, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giáo dục giới tính và phòng chống xâm hại tình dục cho cộng đồng, đặc biệt là trẻ em. Cần nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án XPTD. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm XPTD.
3.1. Hoàn thiện Hệ thống Pháp luật về Xâm hại Tình dục
Cần sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS năm 2015 về các tội XPTD, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn. Cần hình sự hóa các hành vi XHTD nguy hiểm nhưng chưa được quy định trong luật. Cần tăng cường chế tài xử phạt đối với các tội XPTD, đảm bảo tính răn đe và phòng ngừa. Cần có hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng pháp luật đối với các vụ án XPTD, đảm bảo tính thống nhất và công bằng.
3.2. Nâng cao Nhận thức Cộng đồng về Phòng chống Xâm hại
Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về phòng ngừa xâm hại tình dục cho cộng đồng, đặc biệt là trẻ em. Cần trang bị cho trẻ em kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ mình trước nguy cơ bị xâm hại. Cần nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên và cộng đồng về tầm quan trọng của việc phòng chống xâm hại tình dục. Cần xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh cho trẻ em phát triển.
3.3. Tăng cường Năng lực cho Cơ quan Chức năng
Cần nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án XPTD. Cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có chuyên môn, nghiệp vụ về phòng chống xâm hại tình dục. Cần trang bị cho các cơ quan chức năng các phương tiện, thiết bị hiện đại để phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử. Cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc phòng chống xâm hại tình dục.
IV. Ứng dụng Thực tiễn và Nghiên cứu về Xâm hại Tình dục ở VN
Nghiên cứu thực tiễn xét xử các tội XPTD cho thấy, còn không ít trường hợp định tội danh chưa chính xác, chưa đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; áp dụng TNHS, quyết định hình phạt chưa tương xứng với mức độ và tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội. BLHS năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017) tuy có sửa đổi, bổ sung, khắc phục hạn chế một số quy định về các tội XPTD nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để những hạn chế nêu trên. Các tội XPTD là một đề tài có nội dung phong phú và phức tạp nên được nhiều nhà nghiên cứu khoa học quan tâm.
4.1. Phân tích Thực tiễn Xét xử các vụ án Xâm hại Tình dục
Nghiên cứu thực tiễn xét xử các tội XPTD cho thấy, còn không ít trường hợp định tội danh chưa chính xác, chưa đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; áp dụng TNHS, quyết định hình phạt chưa tương xứng với mức độ và tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội, làm giảm hiệu quả của công tác đấu tranh phòng và chống loại tội phạm này nói riêng cũng như các tội phạm nói chung.
4.2. Đánh giá Hiệu quả của các Chính sách và Chương trình
Cần đánh giá hiệu quả của các chính sách và chương trình phòng chống xâm hại tình dục hiện hành. Cần xác định những điểm mạnh, điểm yếu của các chính sách và chương trình này. Cần đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả của các chính sách và chương trình phòng chống xâm hại tình dục. Cần đảm bảo nguồn lực cho việc thực hiện các chính sách và chương trình phòng chống xâm hại tình dục.
4.3. Vai trò của Gia đình Nhà trường và Cộng đồng
Gia đình, nhà trường và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống xâm hại tình dục. Gia đình cần tạo môi trường an toàn, tin tưởng để trẻ em có thể chia sẻ những vấn đề của mình. Nhà trường cần giáo dục cho trẻ em về giới tính, sức khỏe sinh sản và kỹ năng tự bảo vệ. Cộng đồng cần lên án các hành vi xâm hại tình dục và hỗ trợ nạn nhân.
V. Hướng tới Tương lai Phòng chống Xâm hại Tình dục hiệu quả
Để phòng chống tội phạm nói chung và các tội XPTD nói riêng, Nhà nước cần tiến hành đồng bộ các biện pháp khác nhau, trong đó biện pháp hình sự đóng vai trò rất quan trọng. BLHS năm 1999 với việc quy định các tội XPTD đã góp phần quan trọng vào đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này. Tuy nhiên, trước yêu cầu của chiến lược cải cách tư pháp và xu thế hội nhập quốc tế cùng với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, BLHS năm 1999 bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng áp dụng hình phạt trên thực tế.
5.1. Tăng cường Hợp tác Quốc tế trong Phòng chống Xâm hại
Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm XPTD. Cần trao đổi thông tin, kinh nghiệm với các nước trên thế giới về phòng chống xâm hại tình dục. Cần tham gia các tổ chức quốc tế về phòng chống xâm hại tình dục. Cần thực hiện các cam kết quốc tế về phòng chống xâm hại tình dục.
5.2. Ứng dụng Công nghệ trong Phòng chống Xâm hại Tình dục
Cần ứng dụng công nghệ trong phòng chống xâm hại tình dục. Cần sử dụng các phần mềm, ứng dụng để phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại tình dục trên mạng. Cần xây dựng các hệ thống thông tin để quản lý, theo dõi các đối tượng có nguy cơ gây ra hành vi xâm hại tình dục. Cần sử dụng công nghệ để hỗ trợ nạn nhân của các vụ xâm hại tình dục.
