CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về hoạt động cho thuê tài chính của công ty cho thuê tài chính Lịch sử hình thành Công ty Cho thê tài chính đầu tiên ra đời tại Mỹ do do Henry Shoeld sáng lập vào năm 1952. Châu Âu cũng nhanh chóng xuất hiện những công ty cho thuê của mình vào cuối những năm 1950 và đầu 1960. Cho thuê tài chính cũng có những bước phát triển mạnh mẽ ở Châu Á, Nam Mỹ, và Châu Phi từ đầu thập niên 70.
Thập niên 80 đã đánh dấu việc cho thuê tài chính được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, năm 1995, nghiệp vụ cho thuê tài chính mới bắt đầu được thực hiện dưới hình thức tín dụng thuê mua, đến năm 1996 công ty cho thuê tài chính đầu tiên mới được thành lập. Tuy nhiên, phải đến khi Chính phủ ban hành Nghị định 16/2001/NĐ-CP ngày 02/05/2001, hoạt động cho thuê tài chính ở Việt nam mới thực sự hình thành. Đến nay, tại Việt Nam, đã có 12 công ty cho thuê tài chính được thành lập, hoạt động.
Khái niệm cho thuê tài chính Định nghĩa về cho thuê tài chính của Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế đưa ra như sau: “Cho thuê tài chính là loại hình cho thuê tài sản có khả năng chuyển dịch về căn bản tất cả những rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản đó. Quyền sở hữu có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê”. Ở Việt Nam, Nghị định số 16/2001/NĐ-CP ngày 02/05/2001 của Chính phủ về “Tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính” định nghĩa: “Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng giữa bên thuê và bên cho thuê. Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối ii với tài sản cho thuê.
Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã thỏa thuận. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản hoặc tiếp tục thuê”. Phân loại hoạt động cho thuê tài chính Cho thuê tài chính có thể chia ra làm: (i) cho thuê tài chính ba bên, (ii) cho thuê tài chính hai bên; (iii) mua và cho thuê lại, (iv) cho thuê tài chính hợp vốn, và (v) cho thuê giáp lưng. Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính Khái niệm về rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính Rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính là khả năng xuất hiện của một hay một số biến cố không mong đợi có thể gây thất thoát thiệt hại về tài sản, về thu nhập, uy tín của công ty cho thuê tài chính trong quá trình tiến hành hoạt động kinh doanh cho thuê tài chính.
Rủi ro tín dụng là rủi ro về mất khả năng trả nợ của đối tác - Bên thuê tài chính. Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính Nguyên nhân dẫn tới rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính có thể chia làm 2 loại: (i) nguyên nhân chủ quan thuộc về phía các Công ty cho thuê tài chính như do chính sách cho thuê của công ty cho thuê tài chính chưa hợp lý, hoặc thiếu nguồn lực cần thiết để phát huy hiệu quả công tác quản trị rủi ro mà công ty cho thuê tài chính đã đề ra; (ii) nguyên nhân khách quan thuộc về Bên thuê (Bên thuê quản lý yếu kém, đầu tư nóng sau cho thuê, gặp rủi ro pháp lý…) hoặc môi trường kinh tế vĩ mô (thay đổi chính sách, suy thoái kinh tế…). Các chỉ tiêu phản ánh rủi ro tín dụng Mức độ rủi ro tín dụng có thể được đo lường qua các chỉ tiêu chủ yếu như sau: Nợ xấu/Dư nợ cho thuê tài chính Nợ xấu/Vốn chủ sở hữu Quỹ dự phòng/Nợ xấu iii Tổn thất cho thuê/dư nợ cho thuê tài chính iv 1.3 Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng Quản trị rủi ro có thể hiểu là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của các nhà quản trị doanh nghiệp lên đối tượng quản trị và khách thể kinh doanh nhằm mục tiêu phòng ngừa, hạn chế và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh từ đó nâng cao mức độ an toàn, khả năng sinh lời và đạt được các mục tiêu tăng trưởng trong ngắn hạn và dài hạn ở mỗi doanh nghiệp. Quản trị rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính là quá trình phân loại, đánh giá rủi ro để từ đó đưa ra các chính sách, biện pháp, quy chế, nghiệp vụ nhằm ngăn chặn, phòng ngừa giảm thiểu rủi ro xảy ra trong hoạt động cho thuê tài chính cũng như giải quyết rủi ro đã xảy ra sao cho hiệu quả tác động đến hoạt động cho thuê tài chính xuống mức thấp nhất có thể.
Sự cần thiết phải quản trị rủi ro tín dụng Rủi ro ảnh hưởng lớn và trực tiếp tới kết quả kinh doanh,an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng cũng như các công ty cho thuê tài chính. Mọi nỗ lực hay thành quả kinh doanh có thể sẽ nhanh chóng tan biến nếu rủi ro xảy ra, thậm chí là rủi ro sẽ đẩy các công ty cho thuê tài chính tới bờ vực phá sản. Chính vì thế đối với các tổ chức tín dụng nói chung, các công ty tài chính nói riêng, thì hoạt động quản trị rủi ro là có vai trò hết sức quan trọng và luôn được đặt vào vị trí trung tâm của quản trị kinh doanh. Các nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính Xây dựng môi trường tín dụng thích hợp; thực hiện cấp tín dụng lành mạnh; Duy trì một quá trình quản lý, đo lường và theo dõi tín dụng phù hợp.
Chu trình quản trị rủi ro Quản trị rủi bao gồm 4 khâu chính là: Xác định hạn mức rủi ro; đánh giá rủi ro; theo dõi rủi ro và kiểm soát rủi ro. v Sơ đồ: Chu trình quản trị rủi ro Xác định hạn mức rủi ro Đánh giá rủi ro Kiểm soát rủi ro Theo dõi rủi ro Các công cụ quản trị rủi ro của công ty cho thuê tài chính Chiến lược và chính sách quản trị rủi ro tín dụng Chiến lược và chính sách quản trị rủi ro luôn đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong tổng thể các công cụ quản trị rủi ro tín dụng của một công ty cho thuê tài chính. Nội dung của chiến lược và chính sách quản trị rủi ro bao gồm các quy định về: (i) Chiến lược khách hàng/ngành nghề mục tiêu, (ii) Chính sách định hướng về tài sản cho thuê, (iii) Giới hạn cho thuê tài chính đối với một khách hàng và nhóm khách hàng có liên quan và giới hạn cho thuê tài chính theo lĩnh vực/ngành nghề kinh doanh, (iv) Thẩm quyền ra quyết định cho thuê tài chính, (v) Phân vùng cho thuê tài chính, (vi) Quy định về lập kế hoạch dư nợ. Bộ máy điều hành Bộ máy điều hành luôn là công cụ quan trọng để các nhà lãnh đạo đưa các chiến lược, chính sách đề ra vào thực tế.
Một bộ máy tổ chức hiệu quả phải được xây dựng trên các nguyên tắc đảm bảo sự minh bạch, công khai, có xác định rõ vai trò và trách nhiệm của từng vị trí và phân tách nhiệm vụ trong triển khai hoạt động. Công cụ phương pháp đo lường rủi ro Giúp công ty cho thuê tài chính có thể đo lường được rủi ro tín dụng đối với một khách hàng, một khoản vay, hay toàn bộ danh mục khách hàng. Hệ thống thông tin quản lý Hệ thống thông tin quản lý đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh của công ty cho thuê tài chính; đảm bảo HĐQT, BĐH phải được báo cáo đầy đủ, chính xác, kịp thời về diến biến các hoạt động kinh vi doanh cũng như mọi vấn đề phát sinh có khả năng gây ra rủi ro. Trên cơ sở đó, HĐQT, BĐH có những biện pháp ứng phó với rủi ro kịp thời, hiệu quả.
Bộ máy, cơ chế giám sát thực hiện Không có một chiến lược chính sách nào đúng đắn trong mọi thời điểm, cũng như không có một cơ chế vận hành nào không gặp sai sót. Chính vì vậy, các công ty cho thuê tài chính rất cần có một bộ máy và cơ chế giám sát nghiêm túc và đủ mạnh nhằm bảo đảm các chiến lược, chính sách, quy trình, quy định được tuân thủ, và phát hiện kịp thời những hạn chế trong nội dung trong chiến lược và chính sách quản trị rủi ro, phát hiện các trường hợp không tuân thủ pháp luật, quy trình, quy định nội bộ làm ảnh hưởng đến chất lượng quản trị rủi ro… Bộ máy, cơ chế giám sát tại các công ty cho thuê tài chính chính là hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ. Văn hóa quản trị rủi ro Tác động của nhân tố văn hóa đến năng lực quản trị rủi ro của công ty cho thuê tài chính là rất lớn vì quản trị rủi ro không phải là nhiệm vụ của chỉ một nhóm người hay của riêng các phòng ban chuyên trách mà là nhiệm vụ của toàn thể cán bộ và của tất cả các phòng ban trong công ty. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro của công ty CTTC Con người là nhân tố cơ bản ảnh hưởng quản trị rủi ro; môi trường pháp lý; môi trường kinh tế vĩ mô.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH NH TMCP NTVN 2. Giới thiệu khái quát về Công ty Cho thuê Tài chính NH TMCP NTVN Quá trình hình thành và phát triển Công ty được thành lập theo quyết định số 108/QĐ-NHNN ngày 25/03/1998 và chính thức khai trương hoạt động vào ngày 23/7/1998. Năm 2004 Công ty đã thành lập chi nhánh tại thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2010 Công ty đổi tên thành Công ty TNHH MTV Cho thuê Tài chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam.
vii Năm 2012, dư nợ cho thuê của Công ty cuối năm 2012 là 1.346 tỷ đồng, đứng ở vị trí thứ 4/12; vốn điều lệ của Công ty là 500 tỷ đồng, đứng thứ 2/12 trong tổng số 12 công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam.