CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VU GIAO NHẬN HANG HÓA BANG DUONG BIEN 1.1 Khái quát chung về dịch vụ giao nhận hang hóa bang đường bién 1.1 Khái niệm về dịch vụ giao nhận và người giao nhận hàng hóa bằng đường biển Đặc điểm nhận diện đối với thương mại quốc tế đó chính phạm vi hoạt động xuyên biên giới của nó. Sau quá trình đàm phán và ký kết hợp đồng, hàng hóa sẽ được vận chuyên từ nước người bán đến tận tay người mua. Và để cho quá trình vận chuyển đó được hoàn thành phải trải qua hàng loạt các công việc khác nhau liên quan đến quá trình chuyên chở như đóng gói, bao bì, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, xếp lên tàu, chuyên tải, đỡ hàng khỏi tàu và giao cho người nhận. Những công việc kế trên được gọi là dịch vụ giao nhận hàng hóa.
Có một số định nghĩa về dich vụ giao nhận tiêu biểu như sau Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, “Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service) được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nảo liên quan đến vận chuyền, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các van dé hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Theo luật thương mại Việt nam thì “Giao nhận hang hóa là hành vi thương mai. Theo đó, người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hang từ người gửi, tổ chức vận chuyên, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan dé giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác”. Tóm lại, có thê hiểu giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhăm mục đích thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người bán) đến nơi nhận hàng (người mua).
Khái niệm người giao nhận Người giao nhận hàng hóa bằng đường biển (Forwarder/Freight Forwarder/ Forwarding Agent). Người giao nhận có thé chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp đỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất cứ người nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ dich vụ giao nhận hàng hóa. Theo quy tắc mẫu của FIATA thì “Người giao nhận là người lo toan dé hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hoạt động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân họ không phải là người chuyên chở”. Theo Ủy ban kinh tế, xã hội Châu Á Thái Bình Dương (ESCAP) “Người giao nhận vận tải là đại lý ủy thác thay mặt nhà xuất nhập khẩu thực hiện những nhiệm từ đơn giản như lưu cước, làm thủ tục thuế quan cho đến làm trọn gol các dịch vụ của toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa” Theo Luật thương mại Việt Nam “Người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa là thương nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa”.
Nếu như trước đây, người giao nhận thường chi làm dai lý (Agent) thực hiện các công việc do các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ủy thác như làm thủ tục hải quan, vận chuyền nội địa, thanh toán, lưu kho, xếp dỡ hàng hóa. Ngày nay, trong bối cảnh thương mại quốc tế phát triển, vai trò của người giao nhận ngày càng quan trọng và mang tính bao quát và toàn diện hơn. Người giao nhận không chỉ làm các thủ tục hải quan, thuê tàu mà cong cung cấp dịch vụ trọn gói trong quá trình vận tải và phân phối hàng hóa từ người bán đến tay người mua. Ở các nước khác nhau thì người kinh doanh dịch vụ giao nhận có những tên gọi khác nhau: “Đại ly hải quan” (Customs House Agent), “Đại ly thanh toán” (Clearing Agent), “Đại ly gửi hang va giao nhận “Shipping and Forwarding Agent), “Người chuyên cho chinh” ( Principal Carrier,.2 Vai trò, quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của người giao nhận hàng hóa bằng đường biển a.
Vai trò của người giao nhận vận chuyên hàng hóa bằng đường biển Người giao nhận có thể đảm nhận nhận chức năng và công việc của những người sau đây: - Môi giới hải quan (Customs Broker) Ban đầu, với phạm vi hoạt động ở nội địa người giao nhận có nhiệm vụ là làm thủ tục hải quan đối với hàng nhập khẩu. Sau này, đã mở rộng hoạt động dịch vụ đối với cả hàng xuất khẩu và dành chỗ chở hàng trong thương mại quốc tế hoặc lưu cước với các hãng tàu theo sự uỷ thác của người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu tuỳ thuộc vào hợp đồng mua bán. Trên cơ sở được nhà nước cho phép, người giao nhận thay mặt người xuất khâu hoặc nhập khẩu đề khai báo và làm thủ tục hải quan như một môi giới hải quan. - Dai ly (Agent) Trước đây, người giao nhận không đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở.
Bên giao nhận chỉ hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên chở, như một đại lý của người gửi hàng. Người giao nhận, nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc từ người chuyên chở đề thực hiện các công việc khác nhau như: nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho. trên cơ sở hợp đồng uỷ thác - Người gom hang (Cargo Consolidatior) Trong ngành vận tải hàng hóa bằng container dịch vụ gom hàng là không thé thiếu và đóng vai trò cốt yếu. Mục đích là dé ghép những lô hàng lẻ (LCL) thành lô hàng nguyên (FCL) dé tận dụng sức chở tối đa của container và giảm cước phí vận tải.
Khi là người gom hàng, người giao nhận có thê đóng vai trò là người chuyên chở hoặc chỉ là đại lý. - Lo liệu chuyền tải và tiếp gửi hàng hóa (Transhipment and on-carriage) Khi hàng hóa phải chuyền tải hoặc quá cảnh qua nước thứ ba, người giao nhận sẽ lo liệu thủ tục quá cảnh hoặc tổ chức chuyên tải hàng hóa từ phương tiện vận tải này sang phương tiện vận tải khác hoặc giao hàng đến tay người nhận. - Lưu kho hàng hóa (Warehousing) Trong trường hợp phải lưu kho hàng hóa trước khi xuất khẩu hoặc sau khi nhập khẩu, người giao nhận sẽ lo liệu việc đó bằng phương tiện của mình hoặc thuê người khác và phân phối hàng hóa nếu cần. - Người chuyên chở (Carrier) Trong nhiều trường hợp, người giao nhận đóng vai trò là người chuyên chở, tức là người giao nhận trực tiếp ký kết hợp đồng vận tải với chủ hàng và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hóa từ nơi này đến nơi khác.
Trường hợp ký hợp đồng mà không trực tiếp chuyên chở thì người giao nhận sẽ đóng vai trò là người thầu chuyên chở (Contracting Carrier).Néu trực tiếp chuyên chở thì người giao nhận sẽ là người chuyên chở thực tế (Actual Carrier). - Người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức (MTO) Trường hợp người giao nhận cung cấp dịch vụ vận tải “đi suốt” hay còn gọi là vận tải “từ cửa đến cửa” (door-to-door), thì người giao nhận sẽ đóng vai trò là người kinh doanh vận tải đa phương thức (Multimodal Transport Operator). MTO vừa là người chuyên chở vừa phải chịu trách nhiệm đối với hàng hóa trong suốt hành trình vận tải. O đây, người giao nhận còn được gọi là “kiên trúc sư của vận tải” (Architect of Transport) vì người giao nhận có khả năng tô chức quá trình vận tải một cách tốt nhất, an toàn nhất và tiết kiệm nhất.
Với các vai trò nêu trên, tùy vào yêu cầu cụ thê của hợp đồng và điều kiện tác động khác mà doanh nghiệp giao nhận cung cấp các dịch vụ có khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng 6 mức cao nhất với chi phí vận hành thấp nhất cho khách hàng là các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế. Quyền và nghĩa vụ của người giao nhận hàng hóa bằng đường biển Theo điều 167 Luật thương mại Việt Nam quy định về quyền và nghĩa vụ của người giao nhận như sau: - Người giao nhận có quyền được hưởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác - Người giao nhận có nghĩa vụ phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình đã quy định trong hợp đồng - Trong quá trình thực hiện hợp đồng, có thé thực hiện khác với chi dẫn của khách hàng chỉ khi có lý do chính đáng vi lợi ích của khách hàng. Tuy nhiên nêu có thay đổi gì thì phải thông báo ngay cho khách hàng. - Sau khi ký kết hợp đồng, nếu không thể thực hiện được chỉ dẫn của khách hang thì phải thông báo đến khách hang của minh và xin chỉ dẫn thêm.
- Người giao nhận phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình trong thời gian hợp lý, nếu như trong hợp đồng không có điều khoản thỏa thuận về thời gian thực hiện nghĩa vụ với khách hàng. Trách nhiệm của người g1ao nhận - Khi người giao nhận là đại lý Người giao nhận trên cơ sở phải tuân thủ và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình được quy định trong hợp đồng. Đồng thời phải chịu trách nhiệm về những sơ suất, thiếu sót cũng như các lỗi như sau: + Giao hàng không đúng chỉ dẫn + Thiếu sót trong việc mua bảo hiểm cho hàng hóa mặc dù đã có hướng dẫn + Sai sót trong khi làm thủ tục hải quan + Chở hàng đến sai nơi quy định + Giao hang cho người không phải là người nhận + Giao hàng không thu tiền từ người nhận + Tái xuất không theo những thủ tục cần thiết hoặc không hoàn lại thuế + Giao hàng mà không thu tiền từ người nhận hàng + Những thiệt hại về người và tài sản cho bên thứ ba do chính người chuyên chở gây ra. Tuy nhiên trường hợp mà người giao nhận chứng minh được là đã lựa chọn cần thận thì không phải chịu trách nhiệm về lỗi của bên thứ ba đó.
Khi làm đại lý giao nhận thì người giao nhận cần phải tuân thủ theo: “Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn” (Standard Trading Conditions) của mình. - Khi đóng vai trò là người chuyên chở (Principal Carrier) Người giao nhận trong vai trò là người chuyên chở tức là một nhà thầu độc lập và sẽ chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ mà khách hàng yêu cầu. Chính vì vậy sẽ phải chịu trách nhiệm về những hành vi và lỗi lầm của người chuyên chở và người giao nhận khác được thuê theo hợp đồng vận tải như chính là hành vi và lỗi lầm của mình. Và người chuyên chở sẽ thu khách hàng khoản tiền theo giá cả dịch vụ mà họ cung cấp chứ không phải tiền hoa hồng.