Ban XUAT BAN TRE Val Tién si PHAM TOAN Bác sĩ tham vấn, trị liéu tam lý tâm thần Nguyên trưởng khoa tâm lý trị liệu, Trung tâm sức khỏe tâm than Hamilton Madison New York, New York, Hoa Kỳ. Giải thưởng chuyên viên danh dự phục vụ cộng đồng của tổ chức quốc tế Chamberlain Foundation (Welcome Back Awards] khu vực Hoa kỳ - Canada trong năm 2006. Các sách đã in: Tâm bệnh học, in tần thứ nhất tại San Jose, California, Hoa Kỳ, 2011. Thấu hiều và hỗ trợ trẻ tự kỷ, NXB Trẻ, Việt Nam, 2014 [đồng tác giả] Tâm tý trị liệu - lý thuyết và thực hành, NXB Đại học Quốc Gia, Việt Nam, 2016.
bệnh - học BIEU GHI BIEN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TPHCM THỰC HIỆN General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data: Phạm Toản Tâm bệnh học / Phạm Toàn. - In lần thứ 1. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2019 544tr. - (Y học & sức khỏe) 1, Tâm than hoc.89 -- ddc 23 P534-T63 AAT NLU BÏ g34974 lÌ 167051 TS.
PHAM TOAN ee 1Ị 6 aN NHA XUAT BAN TRE LỜI TỰA oe tryển Tâm bệnh học lần đầu tiên được xuất _ ban tai San Jose, California, Hoa Ky vao nam S„„„ÓG “2011 và sau đó đã được sự đón nhận rộng rãi của nhiều độc giả người Việt khắp nơi tại hải ngoại cũng như tại quốc nội. Đây là quyển sách chuyên ngành tâm lý tâm thần tiếng Việt đầu tiên được in ấn tại hải ngoại với nội dung đầy đủ các phần nguyên nhân, định nghĩa, phân loại, chẩn đoán, và các phương pháp chữa trị. Môn học về các hiện tượng tâm bệnh dù từng được quan tâm nghiên cứu qua nhiều thời kỳ trong lịch sử nhân loại, nhưng chỉ trong những thập niên gần đây nó mới thực sự trở thành một môn khoa học thực nghiệm có hệ thống và đã được hầu hết các quốc gia tân tiến trên thế giới xem như là một lãnh vực nghiên cứu và chữa trị chuyên biệt trong y học. Trong chiều hướng đó, các chuyên gia - tâm lý tâm thần trong cộng đồng người Việt chúng ta cũng đã và đang quan tâm nghiên cứu, cố gắng tiếp tục phát triển môn học này để phục vụ cho đời sống của cộng đồng và xã hội.
Quyển Tâm bệnh học in lần thứ nhất gồm có 11 chương. Năm 4 Phạm Toàn chương đầu để cập đến những vấn để tổng quát liên quan đến các khái niệm về lý thuyết, đánh giá, phân loại, chẩn đoán, và các phương pháp chữa trị các trường hợp rối loạn tâm lý tâm thần. Sáu chương sau trình bày đầy đủ chỉ tiết về các chứng bệnh tâm thần phổ thông thuộc mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh đến người già. Mỗi chương đều độc lập về nội dung, do đó độc giả sẽ không gặp trở ngại gì khi không muốn đọc theo đúng trình tự từng chương sách đã được sắp xếp.
Trong lan tai ban vain ở Việt Nam tại NXB Trẻ này, quyển Tâm. bệnh học đã được tác giả bổ sung thêm một chương mới có tựa đề “Tâm trạng căng thẳng (Stress)” (chương 10) và một phụ bản liệt kê các thuật ngữ chuyên ngành với đầy đủ các phần định nghĩa và ø1ải thích. Ngoài ra, trong các chương khác cũng có một số phần nội dung đã được cập nhật với những tư liệu mới. Quyển Tâm bệnh học được tác giả soạn thảo với chủ đích giới thiệu tính phổ quát của các để mục trong môn học tâm lý tâm thần, cũng như tính chuyên sâu và súc tích về các phần nội dung chuyên ngành, do đó nó sẽ là tập tài liệu tham khảo bổ ích cho các sinh viên và chuyên viên đang học tập, làm việc hoặc giảng dạy trong ngành tâm thần tâm lý.
Dù được biên soạn công phu với nhiều công trình tham khảo rộng rãi, nhưng tác giả vẫn không loại trừ một vài sai sót đâu đó có thể xảy ra trong quá trình biên soạn. Theo đó, tác giả sẽ chân thành đón nhận tất cả các ý kiến đóng góp trong tỉnh thần xây dựng của quý độc giả và đồng nghiệp. Tién si PHAM TOAN Nguuên Trưởng khoa Tâm Lú Trị tiệu Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Hamilton - Madison House New York, New York, Hoa KU. Tam bénh hoc 5 MỤC LỤC 0š:.
4 CHƯƠNG1 TÂM BỆNH HỌC LÀ GÌ?.csccsccsccsec 10 Phẩna KHÁI NIỆM.escCEkE2ELECEEkeEEkesrrkesorkrerrrerrie 12 PhẩnB ĐỊNH NGHĨA.---2-©kS2EkeSEEkvEkscErkrevkrrorkesrre 20 PhẩnC TÂM BỆNH HỌC QUA CÁC THỜI ĐẠI.----- 26 CHƯƠNG2 CÁC LÝ THUYẾT VỀ TÂM BỆNH. 44 PhẩnA KHÁI NIỆM.-25- sec SEEEEEEkeErreeerksrrrrrrrrrsrre 46 PhẩnB QUAN DIEM TÂM LÝ SINH ĐỘNG.-s--cc«- 5] PhẩnC_ QUAN ĐIỂM HÀNH VI.e--c<©cxeerxteerxeeerrveesre 77 PhinD QUAN ĐIỂM NHẬN THÚC. 2s zs+xevErxerrssrv 89 PhẩnE_ QUAN ĐIỂM HIỆN SINH/NHÂN VĂN. 95 PhẩnF QUAN ĐIỂM XÃ HỘI/ VĂN HÓA.----: 104 Phan G QUAN ĐIỂM SINH HỌC.
se 110: PhẩnH TỔNG KẾT CHUGNG3 LUGNGGIA VA CHAN DOAN BENH TAM THAN 132 PhẩnA_ LƯỢNG GIÁ BỆNH.-2-22sesvExeeEEEseeErseerrsserrseee 134 PhanB CHAN DOAN VÀ TIÊN LƯỢNG BỆNH. 159 CHƯƠNG4 PHÂN LOẠI BỆNH TÂM THẦN 172 KHÁI NIỆM A.22-cc k2 21 5E2E 7 1 eE Ee tvrve r evsre ed „180 CHUONGS DIEU TRIBENH TAM THAN 196 PhẩnA KHÁI NIỆM.-6-cesckkvErkssrxervxsrerkrrsrrerre 198 PhẩnB CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ HIỆN NAY. 204 PhẩnC GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC TÂM LÝ LIỆU PHÁP. _ 218 PhanD KỸ THUẬT CỦA TÂM LÝ LIỆU PHÁP.
228 PhẩnE TỔNG KẾT. gxsvErsrrversesrre 245 CHUONG6 BENH TAM THAN PHÂN LIỆT 248 PhanA KHAINIEMQ.ccccsscccsssccssecsscccssscssccsscssssessucssssesasesssesssusssssesssees 250 Phan BB TRIBU CHUNG .cccssesssssssssssssssssssscssasesssscesasecsuscessccenssessasecsees 253 Phan C CHAN DOAN .PhẩnD CÁC LOẠI BỆNH TÂM THẦN PHÂN LIỆT CHÍNH .264 PhanE CAC BENH CO DANG TAM THAN PHÂN LIỆT. 267 PhẩnF CACCHUNG HOANG TUGNG CỦA TÂM TRÍ. 270 PhẩnG CÁC HÌNH THỨC LOẠN THẦN KHÁC.
273 PhẩnH NGUYÊN NHÂN.-s-cstersccrerrrkeertertrrrerkrsrkertie 275 PhẩnI ĐIỀU TRỊ,.282 PhẩnJ KẾT LUẬN.--- ¬ 299 CHƯƠNG7 BỆNH RỐI LOẠN KHÍ SẮC. 306 PhẩnB PHÂN LOẠI.310 PhanC NGUYÊN NHÂN.--cceccreerxertrrersrrtrrrrrrrrrrrrrre 318 PhẩnD ĐIỀU TRỊ. ¬ 326 PhẩnE_ KẾT LUẬN. 334 CHƯƠNG8 BỆNH RỐI LOẠN LO ÂU.
338 PhẩnA KHÁI NIỆM.2--c%2c+zcECkeEEEEAEEkkrrerkrrrrrerrre 340 PhẩnB PHÂN LOẠI. sesesaueceaveceusseasusecenssessssenssscansuesssavesnaee 343 PhanC NGUYEN NHAN\.nceccssescssessssscssssssssssesssessssssecssssssssessesosseeessees 351 PhẩnD ĐIỀU TRỊ "_. 357 PhẩnE TỔNG KẾT.-2-+s°+Ee22E2<22122E2317E7A2E2AE22xz.Ekerre 361 CHUGNG9 ROILOAN STRESS HAU CHẤN THƯƠNG. 366 Phan A KHAINIEM wee eccscsssssscsscsesessssvsscsssvcscsecscscsscsssssececessessesenes 368 PhẩnB_ NGUYÊN NHÂN.6- e2 c2vkscEEkeerEkrrrrrrerore 373 PhanC TRIỆU CHÚNG.2--css©2xveCEEeSEEEererErerrresrsrkerrre 382 PhẩnE_ ĐIỂU TRỊ.2-s-©:+©EE+EEkEeEEEeEEEeeEkeeExeerreserkerk 386 PhẩnF KẾT LUẬN.-2-%©+kEExeEEeEEESSEkeeEkeerveerrreerved 391 CHƯƠNG10_ TÂM TRẠNG CĂNG THẲNG.
396 PhẩnA KHÁI NIỆM.QGÁ HH ghe 398 PhanB GIAI ĐOẠN VÀ TẦM MÚC CỦA STRESS. 403 PhanC STRESS TRÊN CHẶNG ĐƯỜNG TUỔI TÁC. 408 PhanD STRESS VA NHUNG PHAN ỨNG CỦA CƠ THỂ. All PhẩnE STRESS VÀ CÁC RỐI LOẠN LÂM SÀNG.
417 PhẩnF KẾ HOẠCH TRỊ LIỆU.-s-ce©rxevczeverxeerzreeer 422 CHUONG11 TUỔI TRẺ VÀ BỆNH TÂM THẦN. 430 PhẩnA KHÁI NIỆM.----c2ticcEEEirEEEEEirEEEEErrserrsee 432 PhanB PHÁT TRIỂN BÌNH THƯỜNG BAN ĐẦU. 438 PhẩnC CACTRIEU CHUNG TAM THẦN TRẺ EM. 446 PhẩnD NHŨNG TRIỆU CHỨNG TÂM THẦN MÃN ĐỜI.
463 PhẩnE CÁC LOẠI BỆNH KHÁC CỦA TRẺ EM. 475 CHƯƠNG12 TUỔI GIÀ VÀ SỨC KHỎE TÂM THẦN. 482 PhẩnA KHÁI NIỆM. grerererrxrkrreesrie 484 PhẩnB CÁC TRIỆU CHỨNG LÃO HÓA.-----csccscccee 490 PhẩnC BỆNH VÀ SỨC KHỎE TUỔI GIÀ.-------c-c:- 499 PhanD BIỆN PHÁP NGĂN NGỮA.----ccccccceroreeree 507 THUẬT NGỮ CHUYÊN NGÀNH.---5cccecccecriererree 519 CHUONG 1 TAM BENH HO What is Psychopathology? ee Soe ` ae ness cáo Phần A KHÁI NIỆM “= 4m bệnh học (Psychopathology) là môn khoa học về mọi hiện tượng tâm lý bất thường hay bệnh lý, nói cụ thể hơn, đó là môn học về các rốt loạn tâm lý tâm thẩn (mental disorders), bao gồm những dấu hiệu và triệu chứng liên quan.
Nó là khoa nghiên cứu về các nguyên nhân, đặc tính, quá trình phát triển, phân loại, chẩn đoán và chữa trị những hành vị được cho là không bình thường hoặc là bệnh của một cá nhân hay một nhóm người. Tâm bệnh học là một môn khoa học thực nghiệm có hệ thống, có quá trình nghiên cứu lâu dài và đang tiếp tục phát triển, bao gồm vô số nguổn tài liệu, phòng thí nghiệm, sách giáo khoa và các chương trình giảng dạy chuyên nghiệp, song song với những bộ môn tâm lý khác trong các trường đại học. Nó là một nguồn kiến thức càng ngày càng được phát triển, và hiện nay đã trỏ thành một trong những bộ môn quan trọng trong lãnh vực nghiên cứu và thực hành của ngành y học trên toàn thế giới. Những hiện tượng tâm bệnh, hay nói rộng ra là tất cả những hiện tượng tâm lý bất thường có thể biểu hiện nơi một 12 Phạm Toàn cá nhân và đôi khi cũng có thể biểu hiện cùng lúc nơi cả một nhóm người.
Những hiện tượng “điên tập thể” hay ở một mức độ nào đó thường được gọi là “cuồng tín tập thể” không phải là không từng được bàn đến trong lịch sử nhân loại. Một ví dụ gần đây nhất là năm 1997 đã có 39 thanh niên nam nữ còn trẻ tuổi cùng nhau quyết định tự tử bằng được liệu trong một tòa nhà sang trọng tại San Diego vì tin rằng sau khi chết họ sẽ được một đĩa bay từ một hành tỉnh xa lạ đến rước đi để được sống tại một thế giới khác tốt đẹp và hạnh phúc hơn. Hiện tượng tự tử tập thể này rõ ràng là trái ngược hẳn với bản năng chung “ham sống sợ chết” của con người. Ý tưởng sẽ được một dĩa bay đưa đi đến một thế giới sống khác ngoài hành tinh này cũng hoàn toàn quá kỳ lạ và xa rỜi VỚI thực tại.
Dù đứng trên nền tảng nào để lý luận, hành động tự tử tập thể của nhóm người trên cũng không thể nào biện minh để chống lại ý kiến cho rằng đây là biểu hiện một trạng thái tỉnh thần đã hoàn toàn mất thăng bằng, ảo tưởng, rối loạn tâm trí, điên cuồng hay cudng tin tap thé. Những hiện tượng tâm lý bất thường hay bệnh cũng có thé xảy ra cho những thành phần cá nhân hay những nhóm người trong bất kỳ cộng đồng xã hội nào, nghĩa là chúng không có sự thừa trừ hay phân biệt về tuổi tác, giới tính, gia1 tầng xã hội, địa vị, nghề nghiệp, và học vấn. Các cuộc kiểm tra của tổ chức y tế thế giới (WHO) cho biết mỗi năm có khoảng 1% số lượng cá nhân bị bénh tam than phan liét (schizophrenia) ndéi chung trong nhan loại, được chia đều trong mọi tầng lớp chủng tộc trên mọi quốc gia, trong mọi lứa tuổi, giới tính, và trong tất cả các thành phân kinh tế khác nhau. Tâm bệnh học 13 Mặt khác, các hiện tượng tâm lý bất thường có thể xảy ra ở mọi nơi, mọi thời kỳ, trong mọi nền văn hóa, và trong mọi hoàn cảnh.
Nhiều tài liệu và sách sử Đông Tây ngay từ thời cổ xưa đã để lại những ghi nhận về các trường hợp tâm bệnh hay rối loạn về cá tính của một số nhân vật trong lịch sử, cũng như đã kể lại các quan niệm và kinh nghiệm của người xưa về cách thức chữa trị các loại bệnh này. Y học ngày nay đã có những phát hiện, định nghĩa, giải thích và phân loại rõ ràng hầu hết các hiện tượng và triệu chứng tâm lý tâm thần. Có những hiện tượng tâm lý bất thường được xác định là những triệu chứng của một căn bệnh.