Luận án tiến sĩ: Vận dụng phương thức tài trợ dự án phát triển kinh tế Việt Nam

Luận văn chuyên sâu về phương thức tài trợ dự án, đề xuất các giải pháp vận dụng và mở rộng để đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc
• Người hướng dẫn: TS. Phan Ngọc Minh
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA CÁC QUỐC GIA
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC PHƯƠNG THỨC CẤP TÍN DỤNG TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ
• 1.1.1. Khái quát về dự án đầu tư
• 1.1.2. Các phương thức cấp tín dụng truyền thống đối với dự án đầu tư
• 1.2. PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI DỰ ÁN ĐẦU TƯ
• 1.2.1. Khái niệm về tài trợ dự án
• 1.2.2. Phân biệt sự khác nhau giữa phương thức tài trợ truyền thống và phương thức tài trợ dự án
• 1.2.3. Các đặc điểm của phương thức tài trợ dự án
• 1.2.4. Các loại tài trợ dự án
• 1.2.5. Lý do của tài trợ dự án
• 1.2.6. Các chủ thể tham gia vào phương thức tài trợ dự án
• 1.2.7. Các cấu trúc tài trợ dự án
• 1.2.8. Những lợi thế và bất lợi của tài trợ dự án
• 1.2.9. Vai trò của các tổ chức tín dụng trong tài trợ dự án
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TRỢ DỰ ÁN ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA CÁC QUỐC GIA
• 1.3.1. Tăng trưởng và phát triển kinh tế
• 1.3.2. Vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng
• 1.3.3. Sự cần thiết của việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án đối với tiến trình phát triển kinh tế của các quốc gia
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG VẬN DỤNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Giới thiệu hệ thống tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.1.2. Phân tích khả năng vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.2. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Những thuận lợi
• 2.2.2. Những khó khăn
• 2.3. THỰC TRẠNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Phân tích thực trạng vận dụng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.3.2. Phân tích thực trạng mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.3.3. Phân tích chung thực trạng vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam từ 2002-2012
• 2.3.4. Những vận dụng điển hình của phương thức tài trợ dự án ở Việt Nam
• 2.4. CÁC KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ HẠN CHẾ TRONG VIỆC VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Các kết quả đạt được
• 2.4.2. Các hạn chế trong việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động tài trợ dự án tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN, GÓP PHẦN ĐẨY NHANH TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực
• 3.1.2. Phát triển mạnh công nghiệp và xây dựng theo hướng hiện đại
• 3.1.3. Phát triển mạnh các ngành dịch vụ, nhất là các dịch vụ có giá trị cao, tiềm năng lớn và có sức cạnh tranh
• 3.1.4. Phát triển nhanh kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông
• 3.1.5. Xây dựng đô thị mới
• 3.1.6. Phát triển toàn diện các lĩnh vực xã hội hài hoà với phát triển kinh tế
• 3.1.7. Phát triển mạnh sự nghiệp y tế
• 3.1.8. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.1.9. Phát triển khoa học và công nghệ
• 3.1.10. Bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường
• 3.2. ĐIỀU KIỆN ĐỂ VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Đối với những người khởi xướng dự án
• 3.2.2. Đối với các tổ chức tín dụng
• 3.2.3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 3.3. GIẢI PHÁP VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG PHƯƠNG THỨC TÀI TRỢ DỰ ÁN TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Nhóm giải pháp đối với người vay
• 3.3.2. Giải pháp đối với các tổ chức tín dụng
• 3.3.3. Các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ GỢI MỞ HƯỚNG NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Quy trình thẩm định hiệu quả tài chính dự án
• PHỤ LỤC 2: MInh họa phương pháp xác định hệ số Beta
• PHỤ LỤC 3: Các khoản cho vay DAĐT tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2008 – 2012
• PHỤ LỤC 4: Các khoản cho vay hợp vốn tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2004 – 2012
• PHỤ LỤC 5: Các khoản TTDA tiêu biểu ở Việt Nam từ năm 2002 – 2012

Tóm tắt

I. Tài trợ Dự án Giải pháp Nâng tầm Kinh tế Việt Nam Phát triển Bền vững

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, Việt Nam đang đứng trước nhu cầu cấp thiết về nguồn vốn đầu tư để hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. "Tài trợ dự án" nổi lên như một phương thức quan trọng, mang tính cách mạng trong hoạt động cấp tín dụng, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Phương thức này không chỉ là một kênh huy động vốn mà còn là một chiến lược toàn diện nhằm thu hút các đối tác phát triển và khu vực tư nhân tham gia vào các dự án cộng đồng quy mô lớn.

Theo luận án của Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc (2013), nhu cầu vốn đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông của Việt Nam đến năm 2020 ước tính khoảng 15 tỷ USD/năm [trang xiii]. Con số này vượt xa khả năng của ngân sách nhà nước, đòi hỏi phải có các giải pháp đột phá để kêu gọi đầu tư từ cả trong và ngoài nước. Tài trợ dự án cung cấp một cơ chế linh hoạt, cho phép các dự án lớn, phức tạp được triển khai dựa trên dòng tiền và tài sản hình thành từ chính dự án đó, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bảng cân đối kế toán của chủ đầu tư.

Cách tiếp cận này giúp giảm gánh nặng đầu tư công cho ngân sách nhà nước, đồng thời khuyến khích sự tham gia của tư nhân vào những lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế. Đặc biệt, tài trợ dự án thúc đẩy mô hình hợp tác công-tư (PPP), một hình thức được Chính phủ Việt Nam triển khai thí điểm nhằm khai thác tối đa tiềm năng của mọi thành phần kinh tế. Nó không chỉ đơn thuần là cung cấp vốn mà còn là sự chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản lý, góp phần vào phát triển bền vững của đất nước, hướng tới mục tiêu trở thành nước công nghiệp theo định hướng đã được xác định. Việc hiểu rõ và vận dụng hiệu quả phương thức tài trợ dự án sẽ là chìa khóa để thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng và bền vững.

1.1. Khái quát vai trò tài trợ dự án trong bối cảnh kinh tế Việt Nam

Trong giai đoạn hội nhập hiện nay, kinh tế Việt Nam đang đặt ra nhiều mục tiêu phát triển đầy tham vọng, từ hoàn thiện hạ tầng giao thông đến thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển bền vững. Để đạt được những mục tiêu này, việc huy động nguồn vốn đầu tư khổng lồ là điều kiện tiên quyết. Phương thức tài trợ dự án được xem là một công cụ đắc lực, đặc biệt trong bối cảnh các dự án cộng đồng và dự án quy mô lớn đòi hỏi sự phân bổ rủi ro hợp lý và cơ chế tài chính linh hoạt.

Luận án của Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc (2013) đã nhấn mạnh rằng tài trợ dự án là một giải pháp tối ưu để thu hút nguồn vốn đầu tư, đặc biệt từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước, tham gia vào phát triển cơ sở hạ tầng của Việt Nam [trang xviii]. Vai trò này đặc biệt quan trọng khi Chính sách kinh tế Việt Nam đang hướng tới giảm phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và khuyến khích khu vực tư nhân trở thành động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Thông qua tài trợ dự án, các quỹ đầu tư, ngân hàng quốc tế và viện trợ quốc tế có thể cùng với các đối tác phát triển trong nước hình thành một mạng lưới tài chính vững chắc, hỗ trợ các lĩnh vực trọng điểm như nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo. Sự tham gia của các nguồn lực này không chỉ mang lại vốn mà còn là hỗ trợ kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tiên tiến, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các dự án và toàn bộ nền kinh tế.

1.2. Phân biệt tài trợ dự án và các phương thức cấp tín dụng truyền thống

Sự khác biệt cơ bản giữa tài trợ dự án và các phương thức cấp tín dụng truyền thống nằm ở cách thức phân bổ rủi ro và nguồn trả nợ. Trong các phương thức truyền thống như cho vay theo dự án đầu tư hoặc cho vay hợp vốn, tổ chức tín dụng (TCTD) thường yêu cầu bảo đảm bằng toàn bộ tài sản của người vay, đồng thời đánh giá nghiêm ngặt tình hình tài chính và quá khứ tín dụng của doanh nghiệp. Điều này tạo ra trách nhiệm truy đòi toàn bộ (full recourse) đối với chủ đầu tư [trang 18-19], có thể dẫn đến phá sản nếu dự án thất bại.

Ngược lại, tài trợ dự án là một phương thức phi truyền thống, tập trung chủ yếu vào tính khả thi và triển vọng thành công của dự án, không phải dựa trên tài sản bảo đảm hay sự hỗ trợ chính từ người khởi xướng dự án [trang xix]. Nguồn trả nợ chủ yếu là từ dòng tiền phát sinh từ chính dự án đó. Trong trường hợp dự án phá sản, trách nhiệm của chủ đầu tư thường được giới hạn ở mức vốn đã góp (limited recourse). Đặc điểm này làm giảm rủi ro cho chủ đầu tư, khuyến khích họ tham gia vào các dự án lớn, tiềm năng nhưng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ và mức độ rủi ro cao. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu các TCTD phải thẩm định dự án đầu tư một cách chặt chẽ và chuyên sâu hơn [trang xix], từ phân tích thị trường, kỹ thuật đến hiệu quả tài chính và lợi ích kinh tế - xã hội [trang 5-9], đảm bảo phát triển bền vững.

II. Thách thức Tài trợ Dự án Vì sao Việt Nam cần đổi mới nguồn vốn đầu tư

Mặc dù tiềm năng của tài trợ dự án là rất lớn, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc vận dụng và mở rộng phương thức này. Các hạn chế về khung pháp lý, năng lực thẩm định và sự thiếu minh bạch đôi khi cản trở việc thu hút nguồn vốn đầu tư quan trọng, đặc biệt từ các đối tác phát triển và tổ chức viện trợ quốc tế. Việc chậm trễ trong việc phân biệt rõ ràng giữa tài trợ dự án và các hình thức tín dụng truyền thống cũng làm phức tạp hóa quá trình này.

Theo luận án (2013), hiện nay ở Việt Nam, khái niệm tài trợ dự án vẫn còn khá mới mẻ cả về lý luận lẫn thực tiễn. Các tổ chức tín dụng (TCTD) chưa có sự phân biệt rõ ràng về sự khác nhau cơ bản giữa phương thức này với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống [trang xiv]. Sự thiếu rõ ràng này gây khó khăn trong việc xây dựng các chính sách và quy trình phù hợp, làm mất đi những ưu thế vốn có của tài trợ dự án trong việc hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Một thách thức khác là nhu cầu về nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng giao thông và các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp công nghệ cao hay năng lượng tái tạo là rất lớn, trong khi khả năng cung ứng từ các kênh truyền thống còn hạn chế. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi tư duy và cách tiếp cận trong việc huy động vốn, hướng tới các giải pháp sáng tạo hơn. Việc không tận dụng hết tiềm năng của tài trợ dự án có thể làm chậm tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam và làm giảm năng lực cạnh tranh của quốc gia trên trường quốc tế. Do đó, việc đổi mới cách thức huy động và sử dụng nguồn vốn đầu tư là một yêu cầu cấp bách để đảm bảo phát triển bền vững.

2.1. Hạn chế của phương thức tài trợ truyền thống và rủi ro

Các phương thức cấp tín dụng truyền thống như cho vay theo dự án đầu tư hoặc cho vay hợp vốn thường mang theo những hạn chế đáng kể, đặc biệt khi áp dụng cho các dự án quy mô lớn hoặc dự án mới. Nhược điểm lớn nhất là yêu cầu truy đòi toàn bộ đối với người vay (full recourse) [trang 18-19]. Nếu dự án thất bại, người vay phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản hiện có, tiềm ẩn nguy cơ phá sản. Điều này tạo ra rào cản lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) Việt Nam và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) Việt Nam có nguồn lực tài chính hạn chế.

Bên cạnh đó, các TCTD thường xem xét nghiêm ngặt tình hình tài chính lành mạnh và tỷ số nợ của người vay. Khi tỷ số nợ đã cao hoặc tình hình tài chính không đạt yêu cầu, khả năng tiếp cận nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp sẽ bị hạn chế, ngay cả khi dự án đầu tư có tính khả thi cao [trang 19]. Đối với cho vay hợp vốn, quá trình dàn xếp và thương lượng giữa nhiều TCTD thường phức tạp, tốn kém chi phí và thời gian, làm chậm tiến độ triển khai dự án [trang 22]. Những rủi ro này làm cho các phương thức truyền thống kém hiệu quả hơn trong việc kêu gọi đầu tư vào các lĩnh vực mới hoặc các dự án có đặc thù riêng, cần đến sự linh hoạt của tài trợ dự án để thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển.

2.2. Nhu cầu nguồn vốn đầu tư khổng lồ cho hạ tầng giao thông

Hạ tầng giao thông đóng vai trò xương sống trong việc thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển, kết nối các khu công nghiệp, đô thị thông minh và khu vực nông thôn. Tuy nhiên, việc đầu tư vào lĩnh vực này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ và dài hạn, vượt quá khả năng của bất kỳ một nguồn lực đơn lẻ nào. Nhu cầu về vốn đầu tư cho phát triển cơ sở hạ tầng đã được xác định là khoảng 15 tỷ USD/năm đến năm 2020 [trang xiii], tạo áp lực lớn lên ngân sách nhà nước.

Các dự án hạ tầng thường có thời gian hoàn vốn dài, rủi ro cao và lợi nhuận ban đầu thấp, khiến các TCTD theo phương thức truyền thống ngần ngại cho vay. Việc phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước hoặc các khoản vay truyền thống sẽ làm chậm quá trình hiện đại hóa đất nước và giảm năng lực cạnh tranh. Điều này đặc biệt đúng với các dự án cộng đồng lớn như cầu đường, sân bay, cảng biển hay các dự án năng lượng tái tạo cần quy mô lớn. Việc thiếu hụt nguồn vốn đầu tư có thể cản trở sự phát triển của các ngành kinh tế trọng điểm, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và khả năng phát triển bền vững. Do đó, việc tìm kiếm và áp dụng các phương thức tài chính sáng tạo như tài trợ dự án là điều kiện tiên quyết để giải quyết bài toán vốn này, đồng thời thu hút sự tham gia mạnh mẽ hơn của tư nhân và viện trợ quốc tế.

III. Vận dụng Tài trợ Dự án Bí quyết Thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI

Việc vận dụng hiệu quả phương thức tài trợ dự án không chỉ là một cách để huy động nguồn vốn đầu tư mà còn là một bí quyết quan trọng để thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam. Phương thức này mang đến một cấu trúc tài chính linh hoạt, giúp phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các bên tham gia, từ đó khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài mạnh dạn rót vốn vào các dự án có tiềm năng lớn. Đặc biệt, đối với các dự án hạ tầng giao thông hay các khu công nghiệp cần vốn lớn và thời gian dài, tài trợ dự án cung cấp một mô hình tối ưu.

Một trong những ưu điểm nổi bật của tài trợ dự án là khả năng cho phép các dự án đầu tư được thực hiện dựa trên dòng tiền dự kiến của chính nó, giảm bớt áp lực tài chính lên chủ đầu tư. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, những người thường quan tâm đến việc giới hạn trách nhiệm của mình đối với từng dự án cụ thể. Khung pháp lý rõ ràng và cơ chế bảo lãnh linh hoạt từ chính phủ sẽ càng củng cố niềm tin cho đối tác phát triển quốc tế. Việc thu hút FDI không chỉ mang lại nguồn vốn đầu tư mà còn kéo theo sự chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản lý tiên tiến, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam và thúc đẩy chuyển đổi số.

Để tối đa hóa lợi ích từ FDI thông qua tài trợ dự án, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng các quỹ phát triển chuyên biệt. Các dự án trong lĩnh vực ưu tiên như năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao và phát triển đô thị thông minh có thể trở thành mục tiêu hấp dẫn cho FDI, góp phần vào tăng trưởng kinh tế bền vững và tạo ra nhiều dự án cộng đồng có giá trị xã hội cao.

3.1. Các loại hình tài trợ dự án và cấu trúc đa dạng

Trong bối cảnh tìm kiếm nguồn vốn đầu tư cho phát triển kinh tế Việt Nam, các loại hình tài trợ dự án đa dạng đã được áp dụng, đặc biệt là trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Các cấu trúc phổ biến bao gồm Xây dựng – Kinh doanh – Chuyển giao (BOT), Xây dựng – Chuyển giao – Kinh doanh (BTO) và Xây dựng – Chuyển giao (BT) [trang 4-5]. Các mô hình này được thực hiện thông qua hợp đồng giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư, cho phép khu vực tư nhân tham gia xây dựng và vận hành công trình trong một thời hạn nhất định, sau đó chuyển giao lại cho nhà nước.

Cấu trúc của tài trợ dự án thường phức tạp, bao gồm nhiều chủ thể như chủ đầu tư, ngân hàng cho vay, các đối tác phát triển và cơ quan quản lý nhà nước. Đặc điểm chính là việc thành lập một doanh nghiệp dự án (SPV) độc lập, có trách nhiệm hữu hạn, giúp cách ly rủi ro của dự án khỏi rủi ro của chủ đầu tư. Dòng tiền trả nợ chủ yếu đến từ doanh thu của chính dự án, tạo ra một cơ chế tự chủ tài chính. Sự đa dạng trong cấu trúc cho phép các dự án đầu tư được điều chỉnh linh hoạt theo đặc thù của từng ngành, từ năng lượng tái tạo đến khu công nghiệp, giúp thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các quỹ phát triển quốc tế, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

3.2. Tiêu chí và quy trình kêu gọi đầu tư hiệu quả

Để kêu gọi đầu tư hiệu quả thông qua tài trợ dự án, việc thiết lập các tiêu chí rõ ràng và một quy trình minh bạch là vô cùng quan trọng. Các nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức cung cấp viện trợ quốc tế và Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), sẽ tập trung vào tính khả thi toàn diện của dự án. Điều này bao gồm khả năng sinh lời về tài chính, tác động kinh tế - xã hội, và tính bền vững của dự án [trang 5-9].

Quy trình bắt đầu bằng việc chuẩn bị hồ sơ dự án đầu tư chi tiết, bao gồm nghiên cứu thị trường, phân tích kỹ thuật, nhu cầu nhân sự và quản lý, cũng như phân tích tài chính và kinh tế - xã hội [trang 5-9]. Các yếu tố như đánh giá tác động môi trường (BCĐGTĐMT), tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và khả năng chuyển giao công nghệ cũng là những điểm cộng lớn. Một dự án được coi là hấp dẫn nếu có dòng tiền ổn định, khả năng trả nợ vững chắc và được quản lý bởi đội ngũ chuyên nghiệp. Đồng thời, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện chính sách kinh tế Việt Nam, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, giảm thiểu rào cản hành chính và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cần thiết. Điều này không chỉ thu hút nguồn vốn đầu tư mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững cho các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) Việt Nam và SMEs Việt Nam.

IV. Phát triển Bền vững Hướng đi của Tài trợ Dự án cho Tăng trưởng Kinh tế

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh mục tiêu phát triển bền vững, phương thức tài trợ dự án ngày càng được nhìn nhận là một công cụ then chốt, không chỉ giúp huy động nguồn vốn đầu tư mà còn định hướng các dự án theo các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Sự dịch chuyển này phản ánh cam kết của Việt Nam trong việc xây dựng một nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm xã hội. Các quỹ phát triển và viện trợ quốc tế cũng đang ưu tiên các dự án đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Việc áp dụng tài trợ dự án trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao là minh chứng rõ rệt cho xu hướng này. Các dự án này thường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài và có yếu tố rủi ro môi trường, xã hội đặc thù. Phương thức tài trợ dự án cho phép các nhà đầu tư và đối tác phát triển chia sẻ rủi ro, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe hơn về tính bền vững. Điều này không chỉ giúp thu hút FDI vào các ngành công nghiệp xanh mà còn đảm bảo rằng các hoạt động kinh tế góp phần vào việc bảo vệ môi trường và cải thiện y tế cộng đồng cũng như giáo dục và đào tạo.

Bên cạnh đó, tài trợ dự án cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) Việt Nam và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) Việt Nam trong việc tiếp cận vốn cho các ý tưởng đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi số. Các mô hình tài trợ như vốn mạo hiểm (venture capital) hoặc crowdfunding, dù không hoàn toàn là tài trợ dự án theo nghĩa truyền thống, nhưng có chung triết lý dựa vào tiềm năng của dự án. Điều này góp phần vào việc tăng trưởng kinh tế bao trùm, tạo việc làm và giảm xóa đói giảm nghèo, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường. Việc tối ưu hóa các quỹ phát triển và hỗ trợ kỹ thuật sẽ là chìa khóa để thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển theo hướng bền vững và toàn diện.

4.1. Tối ưu hóa quỹ phát triển cho nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo

Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế chất lượng, việc tối ưu hóa các quỹ phát triển là yếu tố then chốt. Đặc biệt, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo là hai lĩnh vực ưu tiên, có tiềm năng lớn nhưng cũng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đáng kể và công nghệ tiên tiến. Tài trợ dự án cung cấp một cơ chế lý tưởng để kênh hóa các quỹ phát triển này, bao gồm cả viện trợ quốc tế và Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), vào các dự án có hiệu quả cao.

Trong nông nghiệp công nghệ cao, tài trợ dự án có thể hỗ trợ các dự án ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Đối với năng lượng tái tạo, như điện mặt trời, điện gió, các dự án thường có quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài và yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật chuyên biệt. Các quỹ phát triển có thể đóng vai trò là bên bảo lãnh hoặc cung cấp vốn ưu đãi, giảm rủi ro cho các nhà đầu tư tư nhân. Việc này không chỉ giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng mà còn góp phần vào cam kết giảm phát thải carbon toàn cầu. Qua đó, chính sách kinh tế Việt Nam có thể hướng các quỹ phát triển này vào việc tạo ra giá trị bền vững, xóa đói giảm nghèo ở khu vực nông thôn và cải thiện y tế cộng đồng.

4.2. Hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp startup Việt Nam và SMEs

Doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) Việt Nam và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) Việt Nam là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư từ các kênh truyền thống do thiếu tài sản bảo đảm hoặc lịch sử tín dụng chưa đủ mạnh. Đây là lúc tài trợ dự án có thể phát huy vai trò đặc biệt của mình.

Bằng cách tập trung vào tiềm năng và tính khả thi của ý tưởng dự án, thay vì bảng cân đối kế toán hiện tại của doanh nghiệp, tài trợ dự án mở ra cơ hội tiếp cận vốn cho các startup và SMEs. Các quỹ phát triển, quỹ mạo hiểm (venture capital), và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật từ chính phủ hoặc viện trợ quốc tế có thể được thiết kế để hỗ trợ đặc biệt cho các dự án đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi số. Ví dụ, một startup phát triển giải pháp nông nghiệp công nghệ cao có thể nhận được tài trợ dự án dựa trên tiềm năng thị trường và mô hình kinh doanh thay vì tài sản hiện có. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp này mà còn góp phần tạo ra một hệ sinh thái kinh doanh năng động, thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam toàn diện và bền vững.

V. Thực trạng Tài trợ Dự án Đánh giá Hiệu quả Góp phần vào Tăng trưởng Kinh tế

Việc đánh giá thực trạng tài trợ dự án tại Việt Nam là cần thiết để hiểu rõ mức độ hiệu quả và những đóng góp của nó vào tăng trưởng kinh tế quốc gia. Mặc dù còn mới mẻ và chưa có sự phân biệt rõ ràng so với các phương thức tín dụng truyền thống, tài trợ dự án đã và đang tạo ra những dấu ấn tích cực, đặc biệt trong việc giải quyết bài toán nguồn vốn đầu tư cho các dự án hạ tầng giao thông và khu công nghiệp quy mô lớn. Các kết quả này chứng minh tiềm năng to lớn của phương thức này trong bối cảnh Chính sách kinh tế Việt Nam đang hướng tới mô hình hợp tác công-tư (PPP).

Tuy nhiên, theo luận án (2013), một hạn chế lớn là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNNVN) và các TCTD trong nước vẫn chưa công bố số liệu thống kê chính thức về tình hình thực hiện các khoản tài trợ dự án [trang xxii]. Sự thiếu hụt dữ liệu định lượng này gây khó khăn trong việc đánh giá toàn diện và xây dựng các chính sách điều chỉnh phù hợp. Việc các TCTD chưa phân biệt rõ ràng tài trợ dự án với các phương thức cấp tín dụng truyền thống cũng làm ảnh hưởng đến việc quảng bá sản phẩm tín dụng và gây khó khăn cho việc hoạch định chiến lược. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn hóa các quy trình để tài trợ dự án có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình. Khi các dự án được tài trợ hiệu quả, chúng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà còn góp phần vào phát triển bền vững, cải thiện y tế cộng đồng, giáo dục và đào tạo, và đặc biệt là xóa đói giảm nghèo thông qua việc tạo ra việc làm và thu nhập.

Những thách thức này đòi hỏi một nỗ lực chung từ phía chính phủ, các TCTD và các đối tác phát triển để nâng cao nhận thức, năng lực và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc triển khai tài trợ dự án. Chỉ khi đó, phương thức này mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, giúp thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng và bền vững hơn.

5.1. Các dự án cộng đồng điển hình được tài trợ tại Việt Nam

Tại Việt Nam, phương thức tài trợ dự án đã được vận dụng trong nhiều dự án quan trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực hạ tầng giao thông và năng lượng. Các ví dụ điển hình bao gồm các dự án dưới hình thức BOT, BTO, BT, nơi nguồn vốn đầu tư từ tư nhân được huy động để xây dựng các công trình công cộng.

Luận án (2013) đã đề cập đến các ví dụ như dự án Nhà máy Nhiệt điện Phú Mỹ 2.1 và Cầu Phú Mỹ [Bảng 2.6, Bảng 2.7, Hình 2.1]. Những dự án này cho thấy sự tham gia của các tổ chức tín dụng và đối tác phát triển trong việc cung cấp vốn cho các công trình quy mô lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng kinh tế. Thành công của các dự án cộng đồng này không chỉ nằm ở việc hoàn thành công trình mà còn ở khả năng sinh lời, tạo việc làm và cải thiện năng lực cạnh tranh của khu vực. Ngoài ra, trong bối cảnh phát triển bền vững, các dự án về năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao cũng đang dần trở thành mục tiêu ưu tiên của tài trợ dự án, thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và viện trợ quốc tế. Việc nhân rộng các mô hình thành công này, cùng với hỗ trợ kỹ thuật và chuyển đổi số, sẽ giúp thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển đồng đều và bền vững hơn.

5.2. Kết quả và những hạn chế trong vận dụng chính sách kinh tế Việt Nam

Thực trạng vận dụng tài trợ dự án ở Việt Nam đã mang lại những kết quả nhất định, góp phần vào tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong việc hình thành các dự án hạ tầng và khu công nghiệp then chốt. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, phần lớn xuất phát từ khung chính sách kinh tế Việt Nam chưa hoàn thiện và năng lực thực thi.

Luận án (2013) chỉ ra rằng các tổ chức tín dụng (TCTD) và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNNVN) chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa tài trợ dự án và các phương thức cấp tín dụng truyền thống trong các quy định và quảng bá sản phẩm [trang xxi]. Điều này dẫn đến sự thiếu nhất quán và hạn chế trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc thiếu dữ liệu thống kê chính thức về tài trợ dự án cũng là một rào cản lớn cho việc phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp [trang xxii]. Hạn chế này xuất phát từ nguyên nhân khách quan của nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi và hội nhập. Để khắc phục, cần có sự điều chỉnh trong chính sách kinh tế Việt Nam, đặc biệt là các quy định liên quan đến cấp tín dụng và quản lý dự án. Việc tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo, cùng với việc khuyến khích chuyển đổi số trong quản lý dự án, sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững cho các dự án đầu tư.

VI. Tương lai Tài trợ Dự án Kiến nghị Đẩy mạnh Phát triển Kinh tế Việt Nam

Để tài trợ dự án thực sự trở thành động lực mạnh mẽ đẩy mạnh phát triển kinh tế Việt Nam, cần có những kiến nghị và giải pháp đồng bộ từ cấp chính sách đến thực tiễn triển khai. Tương lai của tài trợ dự án nằm ở việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực cho các chủ thể tham gia và tận dụng tối đa các nguồn lực, bao gồm viện trợ quốc tế và Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Sự đổi mới này không chỉ giúp huy động nguồn vốn đầu tư mà còn đảm bảo tính phát triển bền vững của các dự án.

Một trong những trọng tâm là việc chuẩn hóa các khái niệm và quy trình về tài trợ dự án theo thông lệ quốc tế, như luận án đã kiến nghị [trang xxi]. Điều này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) và nhà đầu tư có định hướng rõ ràng hơn. Song song đó, việc tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho các chủ đầu tư và TCTD trong khâu thẩm định và quản lý dự án là vô cùng cần thiết. Điều này bao gồm đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực mới nổi như nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo. Việc áp dụng chuyển đổi số và chính phủ điện tử trong quy trình cấp phép, quản lý và giám sát dự án sẽ nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro và tăng tốc độ triển khai.

Ngoài ra, việc tích cực tìm kiếm và phát huy vai trò của đối tác phát triển quốc tế, các quỹ phát triển và các nguồn FDI sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Điều này không chỉ góp phần vào tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế. Bằng cách thực hiện các giải pháp này, tài trợ dự án sẽ không chỉ là một kênh cấp vốn mà còn là một chiến lược toàn diện, góp phần thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng, hiệu quả và bền vững.

6.1. Hoàn thiện khung pháp lý và hỗ trợ kỹ thuật cho chuyển đổi số

Để tài trợ dự án phát huy tối đa hiệu quả, việc hoàn thiện khung pháp lý là một trong những kiến nghị hàng đầu. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNNVN) cần sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan, đặc biệt là "Quy chế cho vay của các TCTD đối với khách hàng" và "Quy chế cấp tín dụng hợp vốn của các TCTD đối với khách hàng", để phân biệt rõ ràng phương thức tài trợ dự án với các phương thức truyền thống theo thông lệ quốc tế [trang xxi]. Điều này sẽ tạo cơ sở pháp lý cần thiết, giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) tự tin hơn trong việc triển khai và mở rộng tài trợ dự án.

Cùng với đó, hỗ trợ kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực thẩm định và quản lý dự án. Các chương trình đào tạo chuyên sâu về tài chính dự án, quản lý rủi ro và kỹ năng đàm phán cần được triển khai cho cả TCTD và chủ đầu tư. Trong bối cảnh hiện nay, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ chu trình dự án là không thể thiếu. Áp dụng các nền tảng chính phủ điện tử để minh bạch hóa thông tin, rút ngắn thủ tục hành chính và quản lý dự án từ khâu chuẩn bị đến vận hành sẽ tăng cường hiệu quả, giảm chi phí và thu hút nguồn vốn đầu tư từ cả trong và ngoài nước. Điều này đặc biệt có lợi cho các dự án trong lĩnh vực phát triển đô thị thông minh và nông nghiệp công nghệ cao, nơi chuyển đổi số có thể tạo ra những đột phá đáng kể, góp phần vào phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam.

6.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh qua viện trợ quốc tế và đối tác phát triển

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế Việt Nam đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ với viện trợ quốc tế và các đối tác phát triển. Các tổ chức như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) không chỉ cung cấp nguồn vốn đầu tư mà còn mang đến kinh nghiệm quý báu và hỗ trợ kỹ thuật trong triển khai tài trợ dự án [trang xix]. Sự hợp tác này giúp Việt Nam tiếp cận các công nghệ tiên tiến, chuẩn mực quản lý quốc tế và kiến thức chuyên môn, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của các dự án đầu tư.

Thông qua các mối quan hệ đối tác phát triển, Việt Nam có thể học hỏi cách quản lý rủi ro, thẩm định dự án chuyên nghiệp và xây dựng các chính sách bền vững. Đặc biệt, viện trợ quốc tế thường đi kèm với các yêu cầu về bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội và quản trị tốt, thúc đẩy các dự án theo hướng phát triển bền vững. Điều này không chỉ thu hút thêm FDI vào các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng tái tạo và hạ tầng giao thông mà còn giúp chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng. Việc tận dụng hiệu quả viện trợ quốc tế và tăng cường hợp tác với các đối tác phát triển sẽ là chìa khóa để cải thiện năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng và hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu, đồng thời giải quyết các vấn đề xã hội như xóa đói giảm nghèo và y tế cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và ý nghĩa thực tiễn, khoa học của đề tài nghiên cứu Chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam từ năm 2011đến năm 2020 tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ XI đã xác định phương hướng nhiệm vụ đến năm 2020 cơ bản đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp. Để thực hiện được mục tiêu đã đề ra, Đại hội XI của Đảng cũng đã nêu ra rất nhiều giải pháp mang tính đồng bộ. Trong đó có giải pháp huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước đưa vào đầu tư đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế đất nước.

Để triển khai nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng, Hội nghị Trung ương lần thứ 4 của Đảng về kết cấu hạ tầng cũng đã phân tích tình hình và nguyên nhân, nêu rõ quan điểm và mục tiêu, cũng như định hướng phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ. Bên cạnh đó, các bộ ngành và địa phương cũng đã xây dựng chiến lược phát triển CSHT trên phạm vi quốc gia và địa phương. Cụ thể là theo số liệu đưa ra tại hội nghị về mô hình đầu tư theo hình thức PPP do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức ngày 20/4/2012 tại Hà Nội, nhu cầu vốn đầu tư xây dựng CSHT của Việt Nam từ nay đến năm 2020 khoảng 15 tỷ USD/năm. Với vai trò quản lý và điều hành toàn bộ nền kinh tế, Chính phủ Việt Nam cũng đã đề ra rất nhiều giải pháp để huy động các nguồn vốn trong và ngoài nước, thực hiện nhiều biện pháp để kêu gọi và khuyến khích các thành phần kinh tế trong và ngoài nước cùng tham gia đầu tư vào lĩnh vực CSHT kỹ thuật và xã hội.

Trong đó quan trọng nhất phải kể đến là việc ban hành “Quy chế đầu tư theo hình thức BOT, BTO và BT” cũng như là đang triển khai thí điểm mô hình PPP. TTDA, một phương thức tài trợ phi truyền thống bên cạnh các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống cho các DAĐT như: cho vay theo DAĐT, cho vay hợp vốn và cho thuê tài chính được xem là: (1) cuộc cách download by : [e-mail] xiv mạng trong hoạt động cấp tín dụng của các TCTD ở nhiều quốc gia trên thế giới; (2) giải pháp tối ưu trong việc thu hút các nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước đầu tư vào những ngành nghề, lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực phát triển CSHT ở những nước đang phát triển; (3) góp phần thúc đẩy mô hình PPP phát triển; (4) giảm gánh nặng đầu tư công cho ngân sách nhà nước; và (5) góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của các quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay ở Việt Nam, khái niệm TTDA vẫn còn khá mới mẻ cả về phương diện lý luận lẫn thực tiễn. Về phương diện lý luận, hiện nay ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về phương thức TTDA tại các TCTD.

Mặt khác, ở góc độ thực tiễn, hiện các TCTD ở Việt Nam cũng chưa có sự phân biệt rõ ràng về sự khác nhau cơ bản giữa phương thức TTDA với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống cho các DAĐT trong hoạt động tín dụng của họ. Do đó, việc nghiên cứu đề tài “Vận dụng và mở rộng phương thức TTDA, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam” sẽ mang lại ý nghĩa thiết thực cả về phương diện lý luận lẫn giá trị thực tiễn. Về phương diện lý luận, luận án sẽ làm rõ sự khác nhau cơ bản giữa phương thức TTDA với các phương thức cấp tín dụng trung dài hạn truyền thống quen thuộc cho các DAĐT đang được thực hiện tại các TCTD ở Việt Nam, để cho thấy rõ những ưu nhược điểm của từng phương thức cấp tín dụng, cũng như là những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa chúng. Bên cạnh đó, luận án cũng sẽ cho thấy một cách rõ ràng vai trò thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của một quốc gia thông qua những lợi ích mà phương thức tài trợ này này mang lại.

Về phương diện thực tiễn, luận án góp phần làm rõ thực trạng vận dụng và mở rộng phương thức TTDA tại các TCTD của Việt Nam, cũng như là những đóng góp còn khiêm tốn của phương thức tài trợ này đối với quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế Việt Nam trong thời gian qua. Trên cơ sở đó, download by : [e-mail] xv tác giả đề xuất gói giải pháp hữu ích và cần thiết đối với các TCTD ở Việt Nam, để làm cơ sở cho việc vận dụng và mở rộng phương thức tài trợ phi truyền thống này tại các TCTD ở Việt Nam trong thời gian tới. Tuy nhiên, để giúp các TCTD ở Việt Nam vận dụng và mở rộng được phương thức TTDA trong thời gian tới, luận án cũng đề xuất nhiều kiến nghị cần thiết đối với các cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm Quốc Hội, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Những kiến nghị này, một mặt giúp các TCTD vận dụng và mở rộng được phương thức TTDA ở Việt Nam, mặt khác, cũng tạo ra rất nhiều điều kiện thuận lợi cần thiết cho việc phát triển mô hình PPP tại Việt Nam trong thời gian tới.

Xuất phát từ những lý do trên đây, tác giả quyết định chọn đề tài: “Vận dụng và mở rộng phương thức TTDA, góp phần đẩy nhanh tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam” cho luận án nghiên cứu sinh của mình. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan Theo tác giả được biết thì cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào cả trong và ngoài nước về việc vận dụng và mở rộng phương thức TTDA tại các TCTD, góp phần đẩy nhanh tiến trình tăng trưởng và phát triển kinh tế của các quốc gia. Hầu hết các tài liệu nghiên cứu về TTDA được xuất bản trong gần hai thập kỷ qua của nhiều tác giả trên thế giới có thể chia thành năm lĩnh vực như sau: - Nghiên cứu về thủ tục, chẳng hạn như TTDA (Pahwa, 1991) viết về chính sách, quy định và các thủ tục; - Nghiên cứu tình huống, chẳng hạn như TTDA (Lang, 1998) và TTDA hiện đại (Esty, 2004); - Nghiên cứu về tài trợ, chẳng hạn như TTDA (Finnerty, 1996) và (Nevitt và Fabozzi, 2000); - Nghiên cứu về luật pháp, chẳng hạn như Luật và kinh doanh về TTDA quốc tế (Hoffman, 2001); download by : [e-mail] xvi - Nghiên cứu tổng hợp về tài trợ, kỹ thuật, kinh tế, môi trường và luật pháp, chẳng hạn như Tài trợ các dự án lớn (Khan và Parra, 2003). Ở Việt Nam, phương thức TTDA đã từng được Quỹ phát triển quốc gia trước năm 1975 nghiên cứu và xuất bản vào năm 1972 thành 2 tập sách có tựa đề “Phương thức nghiên cứu và tài trợ DAĐT”.

Nội dung 2 tập sách này chủ yếu hướng dẫn các nhà đầu tư nghiên cứu soạn thảo DAĐT ở các phương diện bao gồm: thị trường, kỹ thuật công nghệ, tổ chức sản xuất, phân tích tài chính, lợi ích kinh tế - xã hội (tập 1) và phương thức TTDA (tập 2) bao gồm việc hướng dẫn lập kế hoạch tài trợ và các định chế tài chính TTDA trong và ngoài nước. Tuy nhiên, kể từ sau năm 1975, phương thức TTDA không còn được nhắc đến trong hoạt động của các TCTD cũng như trong các chương trình giảng dạy bậc đại học ở Việt Nam. Mãi đến năm 1995 khi chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright được ký kết giữa chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ thì phương thức TTDA mới bắt đầu được đưa vào giảng dạy trong học phần tài chính phát triển. Kể từ thời điểm đó đến nay, ở Việt Nam cũng đã có một vài bài viết được đăng trên các tạp chí khoa học trong nước như bài viết của tác giả Nguyễn Thu Hiền đăng trên Tạp chí phát triển kinh tế số 125 (2001) với tiêu đề: “Phương thức TTDA, Lối ra cho tư nhân hoá CSHT và tiện ích công cộng” và bài viết của tác giả Phạm Anh Dũng với tiêu đề: “TTDA sự cần thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam” đăng trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng số 1 (2004), v.

Theo tác giả Nguyễn Thu Hiền thì “Phương thức tài trợ truyền thống có nhiều mặt hạn chế. Trong đó tiêu biểu là nó không cho phép các doanh nghiệp có năng lực tài chính hạn chế tiếp tục vay trên thực lực tài chính của mình (thông qua sự ràng buộc tỷ lệ nợ), ngoài ra quá khứ tín dụng của doanh nghiệp là một yếu tố được nhà tài trợ xem xét một cách nghiêm khắc… Phương thức TTDA như là một cuộc cách mạng cho tín dụng khi nó khắc phục được các nhược điểm của phương thức tín dụng truyền thống. Lúc này, chính năng lực tài chính của dự án, tài sản của dự án, dòng tiền thu của dự án chứ download by : [e-mail] xvii không phải là năng lực tài chính của chủ đầu tư là yếu tố xem xét cấp tín dụng. Trong trường hợp dự án phá sản, khoản vay sẽ được thu hồi từ chính dự án cho đến đồng tài sản cuối cùng của dự án, trách nhiệm của chủ đầu tư (trách nhiệm hữu hạn khi tham gia vào dự án) tuy nhiên lại không bị truy cứu cho phần tài sản vượt quá lượng vốn đầu tư mà chủ đầu tư góp vào dự án… Tại Việt Nam, phương thức TTDA chưa thực sự được sử dụng rộng rãi”.

Cũng tương tự như bài viết của tác giả Nguyễn Thu Hiền, bài viết của tác giả Phạm Anh Dũng cũng tập trung làm rõ sự khác nhau giữa phương thức TTDA và phương thức cho vay theo DAĐT, đồng thời cho thấy sự cần thiết của việc vận dụng phương thức tài trợ này đối với các doanh nghiệp và các TCTD ở Việt Nam. Nhìn chung thì những bài viết này chỉ mới dừng lại ở việc làm rõ sự khác nhau giữa phương thức TTDA với phương thức cho vay theo DAĐT và cho thấy rằng, phương thức TTDA còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Trong lĩnh vực nghiên cứu, đề tài về lĩnh vực TTDA hầu như chưa được nghiên cứu nhiều ở Việt Nam. Vào năm 2005, tác giả của luận án này cũng đã bảo vệ thành công luận văn cao học của mình tại Đại học Kinh tế TPHCM với đề tài: “Vận dụng phương thức TTDA mở rộng tín dụng trung dài hạn trong điều kiện Việt Nam hiện nay”.