Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (Tập 3) là tài liệu học tập chính khóa thuộc phân môn Quân sự chung trong chương trình đào tạo Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP-AN) bậc đại học, được biên soạn bởi tập thể tác giả ThS. Nguyễn Đức Kim và Nguyễn Hữu Giảng thuộc Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) cùng Trung tâm Giáo dục Chính trị - Quốc phòng. Tài liệu được thiết kế nhằm đáp ứng chuẩn đầu ra bắt buộc theo quy định của pháp luật về giáo dục quốc dân và an ninh - quốc phòng, cụ thể hóa các mục tiêu giáo dục toàn diện của Nhà nước đối với thế hệ trẻ trong hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học nhận thức lý luận và phương pháp thực hành quân sự nền tảng. Sinh viên sau khi hoàn thành học phần cần nắm vững hệ thống chế độ sinh hoạt, học tập, công tác trong ngày, trong tuần; các quy định về xây dựng nền nếp chính quy, bố trí trật tự nội vụ và tổ chức canh phòng; cơ cấu tổ chức và chức năng của các quân, binh chủng trong Quân đội nhân dân Việt Nam; thành thạo các động tác điều lệnh đội ngũ từng người có súng và điều lệnh đội ngũ đơn vị; đọc hiểu bản đồ địa hình quân sự; nắm vững nguyên lý phòng tránh địch tiến công hỏa lực bằng vũ khí công nghệ cao; và hiểu rõ quy tắc thi đấu, phương pháp huấn luyện ba môn quân sự phối hợp.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình gồm 8 bài học được phân bổ logic từ lý thuyết quản lý tổ chức quân sự đến kỹ năng thực hành thao trường. Điểm đặc thù của tài liệu là sự bám sát khung chương trình chuẩn quy định tại Thông tư số 05/2020/TT-BGDĐT ngày 18 tháng 3 năm 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tích hợp và cập nhật nội dung từ Tập hai Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2016), bảo đảm tính pháp lý và tính đồng bộ trong công tác giảng dạy bậc đại học.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được chia thành 8 bài học chuyên đề, phản ánh các mảng kiến thức và kỹ năng quân sự chung:

  • Bài 1: Chế độ sinh hoạt, học tập, công tác trong ngày, trong tuần: Trình bày Chương 4 Điều lệnh Quản lý bộ đội. Nội dung xác định ý nghĩa, biện pháp của người chỉ huy trong quản lý thời gian làm việc (8 giờ/ngày, tuần làm việc 5 ngày), chế độ làm việc theo mùa (mùa nóng từ 01/4 đến 31/10; mùa lạnh từ 01/11 đến 31/3 năm sau), 11 chế độ sinh hoạt trong ngày (treo/hạ Quốc kỳ, thức dậy, thể dục sáng 20 phút, kiểm tra sáng 10 phút, học tập hội trường và thao trường, ăn uống và lưu nghiệm bệnh phẩm 24 giờ, bảo quản vũ khí khí tài, thể thao - tăng gia sản xuất 40–45 phút, đọc báo - nghe tin 15 phút, điểm danh - điểm quân số không quá 30 phút, ngủ nghỉ trước 23 giờ), các chế độ tuần (chào cờ duyệt đội ngũ sáng thứ Hai từ 30–40 phút, thông báo chính trị 30 phút, tổng vệ sinh doanh trại), cùng chức trách của trực ban nội vụ và trực nhật.
  • Bài 2: Các chế độ nền nếp chính quy, bố trí trật tự nội vụ trong doanh trại: Xác định vị trí, chức trách của quân nhân, 10 lời thề danh dự, 12 điều kỷ luật khi quan hệ với nhân dân; nguyên tắc quan hệ cấp trên - cấp dưới, quan hệ đồng chí - đồng đội; lễ tiết tác phong quân nhân (xưng hô “Đồng chí” - “Tôi”, “Thủ trưởng”, quy định cắt tóc, cấm rượu bia, chất kích thích); 5 nhóm quân phục (dự lễ, thường dùng, dã chiến, nghiệp vụ, công tác); quy chuẩn bố trí doanh trại (nhà ở, hội trường, phòng Hồ Chí Minh, bốt gác, kho trạm); nguyên tắc tổ chức canh phòng (đội canh phòng gồm đội trưởng, phó đội trưởng, đốc gác, người gác, tuần tra; các trường hợp được nổ súng); phân cấp quản lý quân số, sức khỏe quân nhân và cơ chế quản lý 6 loại tài sản quân đội (vũ khí trang bị kỹ thuật, quân trang, quân lương, thuốc - trang bị quân y, doanh trại, tài chính).
  • Bài 3: Hiểu biết chung về các quân, binh chủng trong quân đội: Cung cấp kiến thức về cơ cấu tổ chức của Quân đội nhân dân Việt Nam; chức năng, nhiệm vụ cơ bản của cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng, các quân khu, quân chủng, binh chủng và Bộ đội Biên phòng.
  • Bài 4: Điều lệnh đội ngũ từng người có súng: Hướng dẫn các động tác nghiêm, nghỉ, quay tại chỗ; thao tác sửa dây súng; các tư thế đặt súng, trao súng, mang súng, xuống súng, treo súng và mang súng tiểu liên theo Điều lệnh Đội ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam.
  • Bài 5: Điều lệnh đội ngũ đơn vị: Hệ thống hóa thứ tự các bước chỉ huy tập hợp, chỉnh đốn hàng ngũ và điều hành đội hình cấp tiểu đội, trung đội (đội hình hàng dọc, hàng ngang).
  • Bài 6: Hiểu biết chung về bản đồ địa hình quân sự: Trình bày khái niệm, ý nghĩa, phân loại, tỷ lệ bản đồ, hệ thống ký hiệu địa hình và phương pháp sử dụng bản đồ trong định vị, hành quân tác chiến.
  • Bài 7: Phòng tránh địch tiến công hỏa lực bằng vũ khí công nghệ cao: Khái quát định nghĩa, đặc điểm, thủ đoạn đánh phá, khả năng sử dụng vũ khí dẫn đường công nghệ cao của đối phương trong chiến tranh hiện đại và các biện pháp thụ động, chủ động nhằm phòng chống, hạn chế tổn thất.
  • Bài 8: Ba môn quân sự phối hợp: Giới thiệu điều lệ, quy tắc thi đấu, tổ chức và phương pháp huấn luyện 3 môn thể thao quân sự liên hoàn (bắn súng tiểu liên AK, ném lựu đạn xa trúng đích, chạy vũ trang).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên:

  1. Lý luận điều hành quân sự chính quy: Cơ chế duy trì kỷ luật tập thể thông qua hệ thống chế độ biểu thời gian, chế độ báo cáo, phân cấp kiểm tra và chế độ trực chỉ huy, trực ban, trực nhật.
  2. Nguyên tắc tổ chức và pháp chế quân sự: Cụ thể hóa các quy chuẩn trong Điều lệnh Quản lý bộ đội, Điều lệnh Đội ngũ và các chỉ thị của Bộ Quốc phòng về công tác quản lý con người, trang bị kỹ thuật và tài sản công.
  3. Khoa học quân sự cơ sở: Quy chuẩn kỹ thuật về bảo quản vũ khí bộ binh, nguyên lý trinh sát bản đồ địa hình và cơ sở nhận diện hình thái chiến tranh hỏa lực công nghệ cao.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật: Thực hiện chuẩn xác các thao tác tháo lắp, lau chùi, khám súng tiểu liên AK; thao tác mang, treo, hạ súng; kỹ năng đo vẽ, định hướng trên bản đồ quân sự; thực hành kỹ thuật bắn súng, ném lựu đạn đúng tư thế và bảo đảm an toàn thao trường.
  • Kỹ năng phân tích: Nhận diện hệ thống biển bảng, phân cấp quản lý hành chính trong đơn vị; phân tích đặc điểm các loại vũ khí công nghệ cao để vận dụng biện pháp ngụy trang, nghi binh, phân tán.
  • Kỹ năng thực hành kỷ luật và chỉ huy: Nắm vững phương pháp chỉ huy đội hình tiểu đội, trung đội; sử dụng khẩu lệnh to, rõ, dứt khoát; duy trì tác phong quân sự, nếp sống nội vụ ngăn nắp và thực hiện các chức trách trực ban, trực nhật trong môi trường tập thể.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Môn học được tổ chức theo phương pháp kết hợp giữa truyền thụ lý thuyết tại giảng đường và huấn luyện thực hành ngoài thao trường bãi tập:

  • Giảng dạy lý thuyết trên hội trường: Giảng viên truyền đạt các nội dung mang tính quy định, pháp quy quân sự (Bài 1, 2, 3, 6, 7). Lớp học thực hiện chế độ nghiêm ngặt: trực ban lớp kiểm tra quân số, chỉnh đốn trang phục, tổ chức khám súng trước khi vào hội trường; hô khẩu lệnh “Nghiêm” và báo cáo giảng viên; quân nhân ra vào lớp phải xin phép; bố trí nghỉ giải lao từ 5 đến 10 phút giữa các tiết giảng.
  • Huấn luyện thực hành thao trường: Áp dụng đối với các bài học điều lệnh (Bài 4, 5) và huấn luyện thể lực (Bài 8). Sinh viên di chuyển ra thao trường theo đội ngũ chỉnh tề (thời gian đi và về trên 1 giờ được tính một nửa vào thời gian học tập). Quá trình tập luyện tuân thủ các quy tắc an toàn vũ khí: khám súng trước và sau bài tập, cắt cử người canh gác vũ khí đạn dược, kết hợp phương pháp “học mới, ôn cũ”.
  • Phương pháp đánh giá học phần: Công thức tính điểm học phần theo quy định: $$\text{Điểm học phần} = (\text{Điểm quá trình} \times 50%) + (\text{Điểm thi kết thúc học phần} \times 50%)$$ Trong đó:
    • $\text{Điểm quá trình} = \frac{\text{Điểm chuyên cần} + \text{Điểm kiểm tra giữa kỳ}}{2}$ (thang điểm 10).
    • Điểm chuyên cần do giảng viên điểm danh: Vắng 20% số tiết bị trừ 3 điểm; vắng 40% bị trừ 5 điểm; vắng từ 50% số tiết trở lên hoặc vi phạm kỷ luật sẽ bị đình chỉ kiểm tra giữa kỳ và cấm thi kết thúc học phần.
    • Điểm kiểm tra giữa kỳ do Trung tâm Giáo dục Chính trị - Quốc phòng tổ chức bằng hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm.
    • Điểm thi kết thúc học phần thực hiện hoàn toàn bằng hình thức trắc nghiệm khách quan.
  • Hướng dẫn tự học: Sinh viên phải đọc trước bài mới, nắm rõ mục đích và yêu cầu của từng chuyên đề, ghi chép có hệ thống trên lớp và hoàn thành toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập được bố trí ở cuối mỗi bài học.

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình có những đặc tính cập nhật và giá trị đối chiếu thực tiễn rõ rệt:

  • Bám sát văn bản pháp quy mới: Tài liệu cập nhật đầy đủ cấu trúc khung của Thông tư số 05/2020/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đảm bảo chuẩn hóa nội dung giảng dạy phân môn Quân sự chung cho các cơ sở giáo dục đại học.
  • Kế thừa các tài liệu quân sự chính thống: Nội dung được biên soạn trên cơ sở kế thừa có chọn lọc từ Tập hai Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (NXB Giáo dục Việt Nam, 2016), kết hợp quán triệt các văn kiện của Đảng như Chỉ thị số 12-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP-AN trong tình hình mới.
  • Tích hợp các văn bản quy phạm kỹ thuật quân sự: Giáo trình bổ sung việc viện dẫn các văn bản pháp quy của Bộ Quốc phòng, bao gồm:
    • Chỉ thị số 37/CT-ĐUQSTW ngày 14/04/1993 của Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương về đẩy mạnh xây dựng chính quy Quân đội nhân dân Việt Nam.
    • Chỉ thị số 85/CT-TM ngày 30/11/2005 của Tổng Tham mưu trưởng về tăng cường nền nếp chính quy, thống nhất lễ tiết tác phong.
    • Chỉ thị số 917/1999/CT-QP ngày 22/06/1999 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về xây dựng đơn vị Vững mạnh toàn diện (VMTD) với 5 tiêu chuẩn chuẩn mực.
  • Gắn kết quy chuẩn quân sự với môi trường học đường: Các chế độ nội vụ, lễ tiết xưng hô, kiểm tra trật tự vệ sinh được vận dụng trực tiếp vào việc rèn luyện tính kỷ luật, tác phong công nghiệp cho sinh viên ngay trong khuôn viên trường đại học và khi tham gia học quân sự tập trung.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo đại học:

  • Sinh viên bậc đại học: Dành cho sinh viên tất cả các khối ngành tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) tham gia học phần GDQP-AN (Tập 3 - Quân sự chung).
  • Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng thuộc khối kiến thức khoa học xã hội và chính trị, bao gồm: Lịch sử dân tộc Việt Nam, Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, các học phần về Đường lối quân sự của Đảng, Công tác quốc phòng - an ninh và Pháp luật đại cương.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý: Giảng viên thuộc Trung tâm Giáo dục Chính trị - Quốc phòng sử dụng tài liệu làm căn cứ biên soạn bài giảng chi tiết, lập kế hoạch huấn luyện thao trường, xây dựng biểu điểm chuyên cần và biên soạn ngân hàng đề thi trắc nghiệm kết thúc học phần.
  • Tài liệu tham khảo học thuật: Sinh viên và cán bộ các đơn vị có thể sử dụng giáo trình để tra cứu các quy chuẩn điều lệnh, chức trách quân nhân, quy tắc quản lý doanh trại và các nội dung huấn luyện thể thao quốc phòng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ đại học chính quy của Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) và người học tại các cơ sở liên kết với Trung tâm Giáo dục Chính trị - Quốc phòng đang hoàn thành học phần Quân sự chung (Tập 3).

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt môn này?

Sinh viên cần có kiến thức nền tảng về Lịch sử dân tộc, Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, hệ thống quan điểm, đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam và các kiến thức pháp luật cơ bản của Nhà nước.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu GDQP-AN khác là gì?

Tài liệu được cập nhật theo Thông tư số 05/2020/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, đồng thời cụ thể hóa phương pháp đánh giá (tỷ lệ 50% điểm quá trình - 50% điểm thi trắc nghiệm), quy định chuyên cần cụ thể theo thang điểm 10 của Nhà trường và tích hợp các văn bản chỉ thị của Bộ Quốc phòng (Chỉ thị 917/1999/CT-QP, Chỉ thị 85/CT-TM).

4. Làm sao để tự học và ôn tập giáo trình đạt hiệu quả cao?

Sinh viên cần đọc trước nội dung từng bài, tóm tắt các điểm cốt lõi về mục đích - yêu cầu, nắm vững các quy định về số lượng (thời gian làm việc, các bước điều lệnh, phân cấp kiểm tra), trả lời toàn bộ câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài và nghiêm túc thực hiện thao tác mẫu trong các giờ thực hành ngoài thao trường.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình được xây dựng dựa trên Tập hai Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (NXB Giáo dục Việt Nam, 2016), Điều lệnh Quản lý bộ đội, Điều lệnh Đội ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam cùng các văn bản hướng dẫn chuyên ngành của Bộ Tổng Tham mưu.

Kết luận

Giáo trình Giáo dục quốc phòng và an ninh (Tập 3) do Trung tâm Giáo dục Chính trị - Quốc phòng, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM biên soạn, cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn xác về tổ chức quản lý quân sự, chế độ nền nếp chính quy, điều lệnh đội ngũ và kỹ thuật tác chiến cơ sở. Tài liệu đóng vai trò định hình nhận thức pháp lý quân sự và rèn luyện kỹ năng thực hành kỷ luật tập thể cho sinh viên đại học. Người học được khuyến nghị tiếp cận nội dung theo lộ trình từ nắm vững lý luận nề nếp doanh trại, thuần thục thao tác điều lệnh cá nhân đến tham gia hiệp đồng đơn vị và rèn luyện thể lực quân sự. Mọi ý kiến đóng góp hoàn thiện giáo trình được tiếp nhận chính thức qua hộp thư ban biên tập: tailieuhoctap@hutech.vn.