TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ NGHIÊN CỨU LẠM DỤNG CHẤT - HIV TÀI LIỆU ĐÀO TẠO Y TẾ LIÊN TỤC ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG THUỐC METHADONE DÀNH CHO DƯỢC SĨ VÀ NHÂN VIÊN CẤP PHÁT THUỐC Hà Nội -2021 1 HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU 1. Mục đích của cuốn tài liệu Tài liệu “Điều trị thay thế nghiện chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone” được sử dụng để tập huấn và làm tài liệu tham khảo cho dược sĩ và nhân viên cấp phát trực tiếp tham gia công tác tại cơ sở điều trị methadone. Đối tượng sử dụng tài liệu: Cuốn tài liệu này được biên soạn dành cho - Dược sĩ và các nhân viên cấp phát trực tiếp tham gia công tác tại cơ sở điều trị methadone. - Những người quan tâm đến điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện (CDTP) bằng methadone.
Cách sử dụng tài liệu: Đây là cuốn tài liệu được ưu tên sử dụng cho cán bộ y tế trực tiếp tham gia công tác điều trị nghiện CDTP bằng methadone. Tài liệu là cuốn cẩm nang hướng dẫn chi tiết chuyên môn trong điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone. Giúp cho các dược sĩ và nhân viên cấp phát có kiến thức cơ bản về: (1) kiến thức cơ bản về nghiện, cơ chế gây nghiện, các biện pháp điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện phổ biến trên thế giới và ở Việt Nam; (2) thuốc methadone và các quy định quản lý thuốc methadone; (3) tổ chức thực hiện quản lý methadone tại cơ sở điều trị. Tài liệu được sử dụng như tài liệu tham khảo giúp nâng cao kiến thức về các quy định, hướng dẫn về quản lý thuốc methadone trong chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone, cho những người quan tâm (cán bộ y tế, cán bộ quản lý chương trình HIV/AIDS, những người làm công tác cai nghiện trong hệ thống ngành Lao động – Thương binh – Xã hội, cán bô phòng, chống ma túy của ngành Công an).
Lưu ý: một số nội dung, kiến thức chuyên môn kỹ thuật trong cuốn tài liệu này có thể thay đổi do sự tiến bộ trong điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện. Do vậy, các giảng viên và người sử dụng cần chú ý cập nhật thường xuyên. Nội dung chủ yếu của tài liệu Với mục đích cung cấp các kiến thức cơ bản về điều trị nghiện các chất dạng 2 thuốc phiện bằng thuốc methadone, bộ tài liệu bao gồm các phần: bài giảng lý thuyết trong đó bao gồm các hướng dẫn thực hành, các câu hỏi lượng giá. Do đây là cuốn tài liệu tập huấn cơ bản về điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone lần đầu tiên được biên soạn tại Việt Nam nên chắc chắn chưa thể đáp ứng được tất cả các mong muốn của các bạn.
Chúng tôi sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp của bạn đọc xa gần để biên tập, chỉnh lý, bổ sung cho những lần xuất bản sau ngày càng hoàn thiện, đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu của các bạn. Chúc các bạn thực hiện thành công ! 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CDTP : Chất dạng thuốc phiện CSĐT methadone : Cơ sở điều trị methadone Cục PC HIV/AIDS : Cục Phòng, chống HIV/AIDS FDA : Food and Drug Administration FEFO : First Expires First Out FIFO First In First Out HTKT : Hỗ trợ kỹ thuật IMAO : Mono amine oxidase inhibitor MMT : Mehadone maintenance treatment MTD : Methadon Substance Abuse and Mental Health SAMHSA : Services Administration SCMS : Supply Chain Management System Steady state : Trạng thái ổn định TTPC HIV/AIDS : Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS VP UBPC AIDS : Văn phòng Ủy ban Phòng, chống AIDS 4 PHỤ LỤC HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU.2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. CHẤT GÂY NGHIỆN. Tổng quan về chất gây nghiện.
Phân loại chất gây nghiện. 9 BÀI 2: CƠ CHẾ GÂY NGHIỆN. Giới thiệu chung. Các phương thức sử dụng.
Chẩn đoán nghiện chất. Nguy cơ nghiện chất. Cơ chế hình thành nghiện. 24 Bài 3: KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ HIV/AIDS.
Tình hình dịch HIV/AIDS. Các giai đoạn của quá trình nhiễm HIV. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiến triển của bệnh. HIV lây truyền như thế nào?.
Tự phòng, tránh lây nhiễm HIV. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ NGHIỆN CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN PHỔ BIẾN TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM. Nghiện chất dạng thuốc phiện (CDTP). Các phương pháp điều trị trạng thái cai CDTP:.
Các phương pháp điều trị duy trì lâu dài các CDTP. HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC TRIỂN KHAI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ METHADONE52 1. Nguyên tắc triển khai chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone:. Cơ cấu tổ chức của cơ sở điều trị methadone.
Chức năng, nhiệm vụ của các cán bộ tại cơ sở điều trị methadone. 55 Bài 6: DƯỢC LÝ LÂM SÀNG CỦA THUỐC METHADON. Dược lực học. Dược động học.
Liều lượng và cách dùng. Tác dụng không mong muốn. Chống chỉ định. Quá liều và xử trí.
Theo dõi lâm sàng khi sử dụng methadon thay thế nghiện CDTP. TƯƠNG TÁC THUỐC GIỮA METHADONE VÀ MỘT SỐ THUỐC SỬ DỤNG TRONG ĐIỀU TRỊ CÁC BỆNH ĐỒNG DIỄN TRÊN BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN CÁC CDTP BẰNG THUỐC METHADONE. Khái niệm tương tác thuốc. Tại sao tương tác thuốc lại quan trọng đối với điều trị thay thế nghiện CDTP bằng methadone.
Hậu quả của tương tác thuốc. Cơ chế tương tác thuốc. Nguyên tắc phòng tránh và xử trí các tương tác thuốc. 76 Bài 8: CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ CÁC QUY ĐỊNH LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ THUỐC GÂY NGHIỆN VÀ METHADON.
Quy định của Bộ y tế về quản lý thuốc gây nghiện. Tội phạm về ma túy trong Bộ luật hình sự. 84 Bài 9: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ THUỐC METHADON TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ91 1. Giới thiệu hệ thống quản lý methadon.
Các quá trình quản lý methadon tại cơ sở điều trị. Các quy trình chuẩn trong quản lý methadon tại cơ sở điều trị. 101 Bài 10: QUY TRÌNH GIAO NHẬN THUỐC METHADON. Quy trình giao nhận thuốc từ đơn vị cung ứng cho cơ sở điều trị.
Quy trình giao nhận methadon hằng ngày tại cơ sở điều trị. Giao nhận methadon giữa cơ sở điều trị và cơ sở cấp phát methadon. 117 Bài 11: QUY TRÌNH BẢO QUẢN METHADONE TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ. Kho bảo quản thuốc methadon và khu vực cách ly.
Lưu kho và bảo quản methadon. Nội dung quy trình:. 127 Bài 12: QUY TRÌNH CẤP PHÁT METHADON TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ. Mục tiêu và yêu cầu cấp phát methadon tại cơ sở điều trị.
Quy trình chuẩn cấp phát methadon tại cơ sở điều trị. 132 Bài 13: GIỚI THIỆU BƠM ĐỊNH LIỀU VÀ CÁCH SỬ DỤNG TRONG CẤP PHÁT THUỐC METHADON, QUY TRÌNH BẢO DƯỠNG BƠM ĐỊNH LIỀU. Giới thiệu về cấu tạo và tính năng của bơm Calibrex. Sử dụng bơm Calibrex trong cấp phát methadon hằng ngày tại cơ sở điều trị.
Vệ sinh, bảo dưỡng bơm Calibrex. 150 Bài 14: TỔ CHỨC, YÊU CẦU VÀ CHỨC NĂNG NHIỆM VỤ CỦA CÁN BỘ TRONG QUẢN LÝ THUỐC METHADONE. Giới thiệu tổng quát về tổ chức và yêu cầu trong cơ sở điều trị methadon. Chức năng nhiệm vụ của các thành viên trong cơ sở điều trị methadon.
160 6 Bài 15: QUY TRÌNH QUẢN LÝ TỒN KHO THUỐC METHADON. Quy trình kiểm kê kho methadon. Quy trình hủy vỏ chai methadon sau khi cấp phát. 172 Bài 16: QUY TRÌNH LẬP DỰ TRÙ VÀ BÁO CÁO SỬ DỤNG THUỐC METHADON.
Dự trù và duyệt dự trù sử dụng methadon. Báo cáo sử dụng methadon. 179 Bài 17: HƯỚNG DẪN MỘT SỐ BIỂU MẪU, SỔ SÁCH BÁO CÁO TRONG QUẢN LÝ THUỐC METHADON TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ. Giới thiệu chung.
Giới thiệu một số biểu mẫu thông dụng trong quản lý methadon. 187 Bài 18:GIÁM SÁT HỖ TRỢ KỸ THUẬT. Lợi ích của giám sát hỗ trợ kỹ thuật:. Yêu cầu đối với cán bộ HTKT chương trình methadon.
Tiến trình hỗ trợ kỹ thuật. Các hình thức HTKT trong chương trình methadon. CHẤT GÂY NGHIỆN MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi học xong bài này, học viên có khả năng: 1. Trình bày được tổng quan về chất gây nghiện.
Trình bày được các cách phân loại chất gây nghiện. Trình bày được tác động, tác hại của một số chất gây nghiện chủ yếu. NỘI DUNG HỌC TẬP 1. Tổng quan về chất gây nghiện Nghiện các chất dạng thuốc phiện (CDTP) tự nhiên, bất hợp pháp (như thuốc phiện, morphin, heroin) đã và đang gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho người nghiện, gia đình và xã hội.
Các CDTP tự nhiên gây lệ thuộc và dung nạp mạnh nên người bệnh nhanh chóng bị mất kiểm soát việc sử dụng và buộc phải tăng liều để đạt được hiệu quả như lần sử dụng trước và/hoặc phải chuyển sang đường tiêm chích tĩnh mạch; do thời gian tác dụng ngắn nên người bệnh phải sử dụng lặp lại nhiều lần trong ngày để tránh bị hội chứng cai cực kỳ khó chịu; do đặc tính gây ức chế trung tâm hô hấp nên khi sử dụng quá liều có nguy cơ cao gây tử vong do suy hô hấp. Chính vì những lý do nêu trên mà các CDTP tổng hợp, hợp pháp (như methadon và buprenorphin) đã và đang là những lựa chọn ưu tiên hiện nay trên thế giới trong điều trị thay thế nghiện các CDTP tự nhiên, bất hợp pháp. Các CDTP tổng hợp, hợp pháp có đặc tính ít gây dung nạp và lệ thuộc hơn các CDTP tự nhiên, bất hợp pháp, nên người bệnh hầu như không phải tăng liều mặc dù sử dụng lâu dài; do thời gian tác dụng kéo dài nên chỉ cần sử dụng 1 lần/24 giờ, 1 lần/48 giờ, thậm chí 1 lần/72 giờ là đủ; do thuốc có tác dụng qua đường uống hoặc ngậm dưới lưỡi nên không cần phải sử dụng đường tiêm chích; và do được kiểm soát tốt bởi các nhân viên y tế nên tránh được lạm dụng cũng như nguy cơ sử dụng quá liều gây tử vong. Methadon là CDTP tổng hợp, đồng vận toàn phần với các thụ thể của CDTP (μ, κ và δ), hấp thu qua đường uống nên không cần sử dụng đường tiêm; thời gian tác dụng kéo dài trung bình 24 giờ nên người bệnh chỉ cần uống 1 lần/24 giờ; ít gây dung nạp nên không phải tăng liều; dễ dàng kiểm soát việc sử dụng, giá thành rẻ…Vì vậy, methadon đã được lựa chọn là một trong những phương pháp điều trị thay thế nghiện các CDTP tự nhiên, bất hợp pháp có hiệu quả trên thế giới kể từ năm 1964 tới nay.