Tổng quan về giáo trình

Tài liệu bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới là ấn phẩm giảng dạy và học tập do Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành năm 2020 (Số quyết định xuất bản: 5629-QĐ/NXBCTQG; ISBN: 9786045754672; DDC: 325.97075-dc23). Tập thể tác giả tham gia biên soạn gồm các nhà khoa học: PGS. Nguyễn Viết Thông, PGS. Ngô Đình Xây, PGS. Nguyễn Bá Dương, PGS. Phạm Duy Đức, PGS. Ngô Văn Thạo, TS. Nguyễn Khắc Chương, ThS. Mai Yến Nga, ThS. Vũ Hữu Phê, ThS. Đào Mai Phương, ThS. Đinh Văn Bắc.

Tài liệu giữ vị trí nòng cốt trong chương trình đào tạo lý luận chính trị bắt buộc tại hệ thống các Trung tâm chính trị cấp huyện, Đảng bộ cơ sở và các cơ sở giáo dục đại học đối với đối tượng là đảng viên mới kết nạp (đảng viên dự bị). Mục tiêu học tập là trang bị cho học viên hệ thống tri thức cơ bản, chuẩn xác về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng Việt Nam, nguyên tắc tổ chức cơ sở Đảng và nhiệm vụ tu dưỡng của người đảng viên. Trên cơ sở đó, người học xây dựng kế hoạch phấn đấu, rèn luyện để đủ điều kiện chuyển thành đảng viên chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cấu trúc giáo trình gồm 10 bài học được thiết kế tuần tự theo trình tự từ lý luận nền tảng, các định hướng phát triển quốc gia, đến công tác xây dựng Đảng và rèn luyện đảng viên. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận trực tiếp dựa trên hệ thống văn kiện chính thức, các Cương lĩnh chính trị của Đảng qua các kỳ Đại hội (1991, 2006, 2011) và các tác phẩm kinh điển mácxít, bảo đảm tính học thuật và tính chuẩn mực chính trị.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 10 bài học chuyên đề, trong đó các chủ đề trung tâm được triển khai theo hệ thống logic:

  • Bài 1: Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh - nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam: Phân tích sự ra đời của chủ nghĩa Mác - Lênin dựa trên tiền đề kinh tế (sản xuất đại công nghiệp), tiền đề chính trị - xã hội (phong trào công nhân ở Lyon, Silesia), tiền đề khoa học tự nhiên (học thuyết tiến hóa của Darwin, định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng của Lomonosov) và tiền đề lý luận (triết học cổ điển Đức của Kant, Hegel, Feuerbach; kinh tế chính trị cổ điển Anh của Adam Smith, David Ricardo; chủ nghĩa xã hội không tưởng của Saint-Simon, Fourier, Owen). Khái quát 3 bộ phận cấu thành (Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học); 4 nội dung thể hiện bản chất khoa học và cách mạng; khái niệm, 4 nguồn gốc và 9 nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Bài 2: Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam: Phân tích nguyên nhân khủng hoảng đường lối cứu nước giai đoạn 1858–1930 qua các phong trào Cần Vương, Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân và các cuộc khởi nghĩa của Trương Công Định, Thủ Khoa Huân, Hoàng Hoa Thám. Trình bày bước ngoặt khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tiếp cận Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin năm 1920. Khái quát các đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa qua các văn kiện: Cương lĩnh 1991 (6 đặc trưng), Đại hội X (8 đặc trưng) và Cương lĩnh 2011 (8 đặc trưng).
  • Bài 3 đến Bài 7: Đường lối phát triển toàn diện đất nước: Trình bày hệ thống quan điểm về phát huy sức mạnh toàn dân tộc, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (Bài 3); đường lối phát triển kinh tế - xã hội (Bài 4); phát triển giáo dục, khoa học - công nghệ, văn hóa và bảo vệ môi trường (Bài 5); củng cố quốc phòng, an ninh (Bài 6); chủ động và tích cực hội nhập quốc tế (Bài 7).
  • Bài 8 đến Bài 10: Xây dựng Đảng và rèn luyện người đảng viên: Làm rõ nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng và công tác xây dựng Đảng ở cơ sở (Bài 8); công tác xây dựng Đảng về đạo đức (Bài 9); tiêu chuẩn phấn đấu, rèn luyện để trở thành đảng viên chính thức (Bài 10).

Progression logic của nội dung đi từ việc thiết lập cơ sở lý luận nền tảng thế giới quan và phương pháp luận, chuyển sang việc cụ thể hóa thành hệ thống đường lối lãnh đạo quốc gia, sau đó kết thúc bằng trách nhiệm hành động và chuẩn mực đạo đức của từng cá nhân đảng viên tại tổ chức cơ sở Đảng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Lý thuyết nền tảng (Fundamental theories): Triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; học thuyết hình thái kinh tế - xã hội; học thuyết giá trị thặng dư; học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản; lý luận của V.I. Lênin về chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô sản.
  • Nguyên tắc cốt lõi (Core principles): Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động; thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan khoa học và phương pháp luận biện chứng; nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức Đảng.
  • Khung khái niệm và mô hình (Essential frameworks): Khung mô hình 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa theo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011); khung 8 phương hướng phát triển quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích lý luận (Analytical skills): Năng lực so sánh, đối chiếu sự phát triển của văn kiện Đảng qua các thời kỳ lịch sử; năng lực phân tích các hiện tượng chính trị - xã hội dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng.
  • Kỹ năng chính trị và thực tiễn (Practical competencies): Kỹ năng nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; phương pháp vận dụng Cương lĩnh, Điều lệ Đảng vào hoạt động chuyên môn và sinh hoạt chi bộ cơ sở.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được biên soạn phục vụ quy trình dạy học tích hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và thảo luận định hướng:

  • Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giảng viên áp dụng phương pháp thuyết trình kết hợp phân tích văn bản gốc và nêu vấn đề. Cuối mỗi bài học đều có hệ thống câu hỏi thảo luận (ví dụ ở Bài 1: phân tích bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin; làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin; các yêu cầu vận dụng trong giai đoạn hiện nay).
  • Khai thác dữ liệu lịch sử và case studies: Phân tích các sự kiện lịch sử như Hội nghị hợp nhất Đảng đầu năm 1930 tại Hương Cảng, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các mốc bổ sung Cương lĩnh tại Đại hội VII (1991), Đại hội X (2006), Đại hội XI (2011) làm dữ liệu phân tích quá trình hình thành nhận thức lý luận.
  • Hoạt động thực hành và lượng giá: Học viên thực hiện các bài thu hoạch, thảo luận nhóm về nhiệm vụ của người đảng viên tại chi bộ; tham gia kiểm tra nhận thức kết thúc khóa học để đánh giá mức độ hiểu biết về 10 chuyên đề.
  • Hướng dẫn tự học: Người học đọc tài liệu kết hợp tra cứu các tài liệu tham khảo được chú thích trong sách như Văn kiện Đảng toàn tập, Hồ Chí Minh: Toàn tập, C. Mác và Ph. Ăngghen: Toàn tập, từ đó nắm chắc hoàn cảnh lịch sử của từng luận điểm trước khi liên hệ thực tiễn.

Điểm nổi bật và cập nhật

Ấn bản năm 2020 của tài liệu có những điểm sửa đổi, bổ sung so với các ấn bản trước:

  • Cập nhật văn kiện và định hướng mới: Nội dung bài giảng được cập nhật theo các nghị quyết, văn bản chỉ đạo của Đảng, chuẩn hóa hệ thống khái niệm theo Cương lĩnh 2011.
  • Hệ thống hóa sự phát triển nhận thức lý luận: Giáo trình chỉ rõ sự thay đổi câu chữ và tư duy qua các kỳ Đại hội. Cụ thể trong các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội:
    • So sánh Cương lĩnh 1991 và Đại hội X: thay thế cụm từ "dựa trên chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu" bằng "quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất".
    • So sánh Đại hội X và Cương lĩnh 2011: đưa mục tiêu "dân chủ" lên trước "công bằng"; chuyển thành "quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp"; điều chỉnh câu chữ từ "con người được giải phóng khỏi áp bức, bất công" thành "con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện"; bổ sung tiêu chí "tôn trọng" và "phát triển" trong quan hệ giữa các dân tộc.
  • Tích hợp các yêu cầu thực tiễn đương đại: Đưa vào các nội dung về kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên - môi trường, chủ động hội nhập quốc tế, phòng chống chiến lược "diễn biến hòa bình", bảo vệ Điều 4 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học viên đối tượng chính: Đảng viên mới được kết nạp đang trong thời gian dự bị 12 tháng tại các tổ chức cơ sở Đảng thuộc khối cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp, lực lượng vũ trang và các trường đại học, viện nghiên cứu.
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Đã hoàn thành chương trình bồi dưỡng nhận thức về Đảng (lớp bồi dưỡng đối tượng kết nạp Đảng); nắm được kiến thức lịch sử Việt Nam và các nguyên lý khoa học xã hội cơ bản.
  • Giảng viên và báo cáo viên: Giảng viên chuyên trách tại các Trung tâm chính trị quận, huyện, thị xã; giảng viên các bộ môn Lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng sử dụng làm đề cương và chuẩn kiến thức khung để biên soạn bài giảng.
  • Tài liệu tra cứu: Cán bộ làm công tác Đảng ở cơ sở, bí thư chi bộ, cấp ủy viên sử dụng để nắm vững quy trình quản lý, giáo dục và xét chuyển đảng chính thức cho đảng viên dự bị.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu phục vụ bắt buộc cho đảng viên mới kết nạp (đảng viên dự bị) trong hệ thống Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời là tài liệu giảng dạy của giảng viên lý luận chính trị tại các trung tâm chính trị cấp huyện và tương đương.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?
Học viên cần nắm được các kiến thức cơ bản về lịch sử Việt Nam cận - hiện đại, kiến thức nhập môn khoa học xã hội và nội dung chương trình bồi dưỡng nhận thức về Đảng đã học trước khi kết nạp.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với giáo trình lý luận ở bậc đại học là gì?
Tài liệu tích hợp cô đọng 10 chuyên đề từ nguyên lý tóm lược của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đến toàn bộ đường lối phát triển đất nước và quy chế sinh hoạt Đảng ở chi bộ, tập trung vào việc định hướng rèn luyện của đảng viên mới thay vì đi sâu vào từng môn học học thuật riêng lẻ (như Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng).

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu tài liệu hiệu quả?
Học viên nên đọc kỹ văn bản từng bài học, lập bảng so sánh các điểm phát triển của Cương lĩnh 1991 và Cương lĩnh 2011, trả lời hệ thống câu hỏi thảo luận ở cuối mỗi bài và tra cứu các nguồn trích dẫn từ Văn kiện Đảng toàn tậpHồ Chí Minh: Toàn tập.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được dẫn chiếu trong sách?
Sách dẫn chiếu trực tiếp các tác phẩm kinh điển: Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Toàn tập của C. Mác và Ph. Ăngghen; tác phẩm Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin; bộ sách Hồ Chí Minh: Toàn tập; hệ thống Văn kiện Đảng toàn tập và các Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, IX, X, XI của Đảng Cộng sản Việt Nam.


Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới (NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2020) là tài liệu học tập chính thức, chuẩn hóa khối kiến thức lý luận chính trị cho đội ngũ đảng viên dự bị. Giáo trình cung cấp lộ trình học tập logic từ việc tiếp thu các nguyên lý mácxít và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhận thức đường lối phát triển đất nước qua các Cương lĩnh của Đảng, đến việc xác định trách nhiệm rèn luyện phẩm chất và kỹ năng công tác tại chi bộ cơ sở. Các nguồn dữ liệu trích dẫn trong tài liệu đóng vai trò là cơ sở để người học tiếp tục tra cứu, nghiên cứu chuyên sâu các văn kiện và tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.