Khóa Luận Tốt Nghiệp: Tái Khởi Động Quan Hệ Nga - Mỹ Từ 2009 Đến 2012

Bài viết phân tích tiến trình tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ từ 2009 đến 2012, hướng triển khai và kết quả đạt được trong giai đoạn này.

• Tác giả: Đặng Thành Đạt
• Người hướng dẫn: PGS. Tạ Minh Tuấn
• Trường học: Học viện Ngoại giao
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Tái Khởi Động Quan Hệ Nga - Mỹ: Đánh Giá và Triển Khai 2009-2012
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TIẾN TRÌNH “TÁI KHỞI ĐỘNG” QUAN HỆ NGA – MỸ
• 1.1. Bối cảnh thế giới
• 1.2. Xu thế chung trong thời đại toàn cầu hóa
• 1.3. Tính phức tạp của các vấn đề toàn cầu
• 1.4. Sự thay đổi trong tương quan lực lượng giữa các nước lớn
• 1.5. Lợi ích chung của hai bên
• 1.6. Về chính trị - an ninh
• 1.7. Về kinh tế - tài chính
• 1.8. Về vai trò và vị thế quốc tế
• 1.9. Nhân tố lãnh đạo
• 1.10. Về phía Mỹ
• 1.11. Về phía Nga
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG TIẾN TRÌNH “TÁI KHỞI ĐỘNG” QUAN HỆ NGA – MỸ
• 2.1. Nhận thức chung về tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ
• 2.2. Về mục tiêu của tiến trình
• 2.3. Các tuyên bố chung từ lãnh đạo hai nước
• 2.4. Những hướng triển khai ưu tiên
• 2.5. Về an ninh – chính trị
• 2.6. Về kinh tế - thương mại
• 2.7. Về dân chủ - nhân quyền
• 2.8. Về năng lượng – môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TIẾN TRÌNH “TÁI KHỞI ĐỘNG” QUAN HỆ NGA – MỸ SAU BA NĂM (2009-2012)
• 3.1. Hiệp ước START mới và hợp tác an ninh – quốc phòng
• 3.2. Sự cân bằng chiến lược trong quan hệ song phương
• 3.3. Sự khởi sắc trong hợp tác kinh tế
• 3.4. Những bất đồng tồn tại
• 3.5. Mâu thuẫn về hệ thống phòng thủ tên lửa châu Âu
• 3.6. Bất đồng trong các vấn đề quốc tế
• 3.7. Cạnh tranh ảnh hưởng trong không gian “hậu Xô-viết”
• 3.8. Những mâu thuẫn khác
• 3.9. Đánh giá nguyên nhân và hướng giải quyết
• 3.9.1. Nguyên nhân của những bất đồng
• 3.9.2. Hướng giải quyết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tái Khởi Động Quan Hệ Nga Mỹ 2009 2012

Sau Chiến tranh Lạnh, quan hệ Nga - Mỹ trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Sự kiện 11/9/2001 đưa hai nước xích lại gần nhau trong cuộc chiến chống khủng bố, nhưng mối quan hệ này lại trở nên căng thẳng sau cuộc chiến Nga - Gruzia năm 2008. Năm 2009, Tổng thống Obama và Medvedev quyết định tái khởi động quan hệ, một nỗ lực đầy tham vọng nhằm cải thiện quan hệ song phương và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Khóa luận này sẽ đi sâu vào quá trình này, đánh giá những thành tựu và thách thức mà nó mang lại. Theo PGS. Tạ Minh Tuấn, tiến trình này có ý nghĩa quan trọng trong việc gia tăng các nhân tố tích cực trong quan hệ quốc tế.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Quan Hệ Nga Mỹ Trước 2009

Trước năm 2009, quan hệ Nga - Mỹ trải qua nhiều giai đoạn căng thẳng, đặc biệt dưới thời chính quyền Bush với đỉnh điểm là cuộc xung đột Nga - Georgia năm 2008. Theo Giáo sư Stephen F. Cohen, quan hệ này mang tính "kẻ thắng được tất cả, kẻ thua phải mất tất cả". Mỹ luôn theo dõi sát sao sự phát triển của Nga, đảm bảo không đi ngược lại lợi ích của mình. Nga, mặt khác, theo đuổi chính sách đối ngoại đa phương, thực dụng để trở thành một cực trong thế giới đa cực.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Việc Tái Khởi Động Quan Hệ

Việc tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ trở nên cấp thiết do sự cần thiết phải giải quyết các vấn đề toàn cầu như khủng bố, phổ biến vũ khí hạt nhân và biến đổi khí hậu. Hợp tác giữa hai cường quốc là yếu tố then chốt để duy trì ổn định và an ninh quốc tế. Ngoài ra, Việt Nam cũng cần nghiên cứu mối quan hệ này để đánh giá tình hình quốc tế và hoạch định chính sách đối ngoại phù hợp.

II. Phân Tích Cơ Sở Hình Thành Tái Khởi Động Nga Mỹ

Tiến trình tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ chịu tác động mạnh mẽ từ nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Bối cảnh thế giới với xu thế toàn cầu hóa, sự phức tạp của các vấn đề toàn cầu, sự thay đổi trong tương quan lực lượng giữa các nước lớn, lợi ích của Nga và Mỹ, và nhân tố lãnh đạo đóng vai trò quan trọng. Theo khóa luận, việc phân tích các yếu tố này giúp hiểu rõ hơn động lực và mục tiêu của tiến trình.

2.1. Ảnh Hưởng Của Toàn Cầu Hóa Đến Quan Hệ Nga Mỹ

Toàn cầu hóa tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, bao gồm cả Nga và Mỹ. Xu thế hội nhập khu vực và quốc tế buộc các quốc gia phải điều chỉnh chính sách đối ngoại, hướng tới cách tiếp cận cùng thắng. Cả Nga và Mỹ đều mong muốn hòa mình vào xu thế chung của thời đại, tranh thủ những lợi ích từ cuộc cách mạng khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức.

2.2. Vai Trò Của Các Vấn Đề Toàn Cầu Trong Hợp Tác

Các vấn đề toàn cầu như khủng bố, phổ biến vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu và tội phạm xuyên quốc gia đòi hỏi sự hợp tác quốc tế, đặc biệt là giữa Nga và Mỹ. Hai nước đóng vai trò then chốt trong các cơ chế giải quyết vấn đề toàn cầu trong phạm vi khu vực và quốc tế. Sự hợp tác này là yếu tố quan trọng để duy trì an ninh thế giới.

2.3. Thay Đổi Tương Quan Lực Lượng Quốc Tế

Sự thay đổi trong tương quan lực lượng giữa các nước lớn, đặc biệt là sự trỗi dậy của Nga, đã tác động đến quan hệ Nga - Mỹ. Mặc dù Mỹ vẫn là siêu cường, vị thế của nước này đang bị thách thức bởi nhiều quốc gia khác. Nga, với vai trò là một cường quốc năng lượng, đang vươn lên mạnh mẽ và khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế.

III. Hướng Triển Khai Ưu Tiên Tái Khởi Động Nga Mỹ

Tiến trình tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ tập trung vào nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm an ninh - chính trị, kinh tế - thương mại, dân chủ - nhân quyền, và năng lượng - môi trường. Các tuyên bố chung từ lãnh đạo hai nước thể hiện quyết tâm cải thiện quan hệ song phương và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên. Theo khóa luận, việc xác định rõ các hướng triển khai giúp định hình lộ trình hợp tác cụ thể.

3.1. Hợp Tác An Ninh Chính Trị Trong Tái Khởi Động

Hợp tác an ninh - chính trị là một trong những ưu tiên hàng đầu của tiến trình tái khởi động. Hai nước đã đạt được những thỏa thuận quan trọng trong lĩnh vực kiểm soát vũ khí, chống khủng bố và giải quyết các cuộc khủng hoảng khu vực. Việc tăng cường đối thoại và hợp tác trong lĩnh vực này góp phần xây dựng lòng tin và giảm thiểu nguy cơ xung đột.

3.2. Thúc Đẩy Kinh Tế Thương Mại Giữa Nga và Mỹ

Tiến trình tái khởi động cũng tập trung vào việc thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại giữa Nga và Mỹ. Hai nước đã nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động đầu tư, thương mại và hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, công nghệ và nông nghiệp. Việc tăng cường quan hệ kinh tế góp phần củng cố nền tảng cho quan hệ song phương.

3.3. Dân Chủ Nhân Quyền Trong Quan Hệ Nga Mỹ

Vấn đề dân chủ - nhân quyền luôn là một trong những điểm nhạy cảm trong quan hệ Nga - Mỹ. Tuy nhiên, hai nước đã duy trì đối thoại và hợp tác trong lĩnh vực này, nhằm thúc đẩy các giá trị dân chủ và bảo vệ quyền con người. Việc giải quyết các bất đồng trong lĩnh vực này đòi hỏi sự tôn trọng lẫn nhau và tìm kiếm các giải pháp phù hợp.

IV. Đánh Giá Kết Quả Tái Khởi Động Quan Hệ Nga Mỹ 2009 2012

Sau ba năm thực hiện, tiến trình tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực kiểm soát vũ khí và hợp tác kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những bất đồng và mâu thuẫn, đặc biệt về hệ thống phòng thủ tên lửa châu Âu và cạnh tranh ảnh hưởng trong không gian hậu Xô Viết. Theo khóa luận, việc đánh giá khách quan kết quả giúp rút ra những bài học kinh nghiệm và định hướng cho tương lai.

4.1. Hiệp Ước START Mới và Hợp Tác An Ninh Quốc Phòng

Hiệp ước START mới là một trong những thành tựu quan trọng nhất của tiến trình tái khởi động. Hiệp ước này giúp giảm thiểu số lượng vũ khí hạt nhân và tăng cường sự tin cậy lẫn nhau trong lĩnh vực an ninh quốc phòng. Ngoài ra, hai nước cũng tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chống khủng bố, giải quyết các cuộc khủng hoảng khu vực và duy trì ổn định toàn cầu.

4.2. Khởi Sắc Trong Hợp Tác Kinh Tế Nga Mỹ

Tiến trình tái khởi động đã tạo ra sự khởi sắc trong hợp tác kinh tế giữa Nga và Mỹ. Kim ngạch thương mại song phương tăng lên đáng kể, và các hoạt động đầu tư, hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, công nghệ và nông nghiệp được đẩy mạnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác, và cần có những nỗ lực hơn nữa để thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương.

4.3. Bất Đồng Tồn Tại Trong Quan Hệ Nga Mỹ

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, quan hệ Nga - Mỹ vẫn còn tồn tại những bất đồng và mâu thuẫn. Vấn đề hệ thống phòng thủ tên lửa châu Âu, cạnh tranh ảnh hưởng trong không gian hậu Xô Viết và các vấn đề quốc tế khác gây ra căng thẳng và cản trở sự phát triển của quan hệ song phương. Việc giải quyết những bất đồng này đòi hỏi sự kiên nhẫn, đối thoại và tìm kiếm các giải pháp thỏa hiệp.

V. Nguyên Nhân Bất Đồng và Hướng Giải Quyết Nga Mỹ

Những bất đồng trong quan hệ Nga - Mỹ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, bao gồm sự khác biệt về lợi ích quốc gia, hệ tư tưởng và cách tiếp cận các vấn đề quốc tế. Để giải quyết những bất đồng này, cần có sự hiểu biết lẫn nhau, tôn trọng lợi ích của nhau và tìm kiếm các giải pháp thỏa hiệp. Theo khóa luận, việc xây dựng lòng tin và tăng cường đối thoại là yếu tố then chốt.

5.1. Lợi Ích Quốc Gia và Xung Đột Trong Quan Hệ Nga Mỹ

Sự khác biệt về lợi ích quốc gia là một trong những nguyên nhân chính gây ra bất đồng trong quan hệ Nga - Mỹ. Hai nước có những ưu tiên và mục tiêu khác nhau trong chính sách đối ngoại, và điều này dẫn đến xung đột trong một số lĩnh vực. Việc tìm kiếm sự cân bằng giữa các lợi ích khác nhau là một thách thức lớn.

5.2. Hệ Tư Tưởng và Cách Tiếp Cận Vấn Đề Quốc Tế

Sự khác biệt về hệ tư tưởng và cách tiếp cận các vấn đề quốc tế cũng góp phần gây ra bất đồng trong quan hệ Nga - Mỹ. Hai nước có những quan điểm khác nhau về dân chủ, nhân quyền, trật tự thế giới và vai trò của các tổ chức quốc tế. Việc vượt qua những khác biệt này đòi hỏi sự tôn trọng lẫn nhau và tìm kiếm các điểm chung.

5.3. Giải Pháp Thúc Đẩy Hợp Tác và Giảm Căng Thẳng

Để thúc đẩy hợp tác và giảm căng thẳng trong quan hệ Nga - Mỹ, cần có những giải pháp cụ thể. Tăng cường đối thoại và trao đổi thông tin, xây dựng lòng tin và sự tin cậy lẫn nhau, tìm kiếm các giải pháp thỏa hiệp và tôn trọng lợi ích của nhau là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, cần có sự tham gia của các bên liên quan khác để giải quyết các vấn đề khu vực và toàn cầu.

VI. Tương Lai Quan Hệ Nga Mỹ Triển Vọng và Thách Thức

Tương lai quan hệ Nga - Mỹ vẫn còn nhiều bất định, phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách đối ngoại của hai nước, tình hình quốc tế và sự thay đổi trong tương quan lực lượng. Mặc dù còn nhiều thách thức, vẫn có những cơ hội để hai nước tăng cường hợp tác và xây dựng một mối quan hệ ổn định và bền vững. Theo khóa luận, việc duy trì đối thoại và tìm kiếm các lĩnh vực hợp tác cùng có lợi là yếu tố then chốt.

6.1. Ảnh Hưởng Của Lãnh Đạo Đến Quan Hệ Nga Mỹ

Vai trò của lãnh đạo là yếu tố quan trọng trong việc định hình quan hệ Nga - Mỹ. Chính sách đối ngoại của Tổng thống Obama và Medvedev đã tạo ra cơ hội cho tiến trình tái khởi động. Tuy nhiên, sự thay đổi lãnh đạo ở cả hai nước có thể tác động đến tương lai của quan hệ song phương.

6.2. Tác Động Của Tình Hình Quốc Tế Đến Quan Hệ Nga Mỹ

Tình hình quốc tế, bao gồm các cuộc khủng hoảng khu vực, sự trỗi dậy của các cường quốc mới và các vấn đề toàn cầu, có thể tác động đến quan hệ Nga - Mỹ. Hai nước cần hợp tác để giải quyết các thách thức chung và duy trì ổn định toàn cầu. Tuy nhiên, sự khác biệt về quan điểm và lợi ích có thể gây ra căng thẳng.

6.3. Cơ Hội và Thách Thức Trong Hợp Tác Nga Mỹ

Mặc dù còn nhiều thách thức, vẫn có những cơ hội để hợp tác Nga - Mỹ trong các lĩnh vực như kiểm soát vũ khí, chống khủng bố, năng lượng, khoa học công nghệ và giải quyết các vấn đề khu vực. Việc tận dụng những cơ hội này đòi hỏi sự linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng thỏa hiệp từ cả hai bên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, quan hệ giữa Liên bang Nga và Hợp chúng quốc Hoa Kỳ trải qua nhiều biến động. Giai đoạn hòa dịu ngắn ngủi sau sự kiện ngày 11/9/2001 nhanh chóng bị thay thế bởi những căng thẳng chiến lược, đỉnh điểm là cuộc xung đột quân sự giữa Nga và Georgia vào tháng 8/2008. Bước sang năm 2009, sự xuất hiện của chính quyền Tổng thống Barack Obama cùng Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã mở ra cơ hội bình thường hóa quan hệ thông qua chính sách mang tên "tái khởi động" (reset).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ việc phần lớn các công trình nghiên cứu trước đó chỉ đánh giá tiến trình này tới mốc giữa năm 2011. Do đó, việc nghiên cứu một cách toàn diện chặng đường ba năm (2009–2012) có ý nghĩa thiết thực, đặc biệt trong thời điểm nước Nga bước vào giai đoạn chuyển giao quyền lực khi Tổng thống Vladimir Putin tái đắc cử năm 2012. Bên cạnh đó, đề tài mang giá trị thực tiễn đối với công tác hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập quốc tế và đa phương hóa quan hệ với các nước lớn.

Mục tiêu tổng quát của khóa luận là làm rõ các nét cơ bản trong tiến trình "tái khởi động" quan hệ Nga – Mỹ giai đoạn 2009–2012, bao gồm nội dung, các hướng triển khai ưu tiên và đánh giá kết quả đạt được sau ba năm thực hiện. Khóa luận tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Nội dung và hướng triển khai chính của tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ là gì?
2. Tiến trình đã đạt được những thành tựu gì, và còn những hạn chế nào tồn đọng?

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở hình thành, nội dung, thành tựu và hạn chế của tiến trình “tái khởi động” quan hệ song phương Nga – Mỹ.
• Phạm vi không gian: Quan hệ song phương giữa Liên bang Nga và Hoa Kỳ, đồng thời mở rộng xem xét tác động tại các khu vực chiến lược như châu Âu, không gian hậu Xô-viết và Trung Đông.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm từ năm 2009 đến tháng 5/2012, có liên hệ lịch sử với các giai đoạn trước đó từ sau Chiến tranh Lạnh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý thuyết của Chủ nghĩa hiện thực mới (Neorealism) trong quan hệ quốc tế, giải thích hành vi của các quốc gia dựa trên tương quan quyền lực, cấu trúc hệ thống quốc tế và việc theo đuổi lợi ích an ninh quốc gia. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng các khái niệm về phương thức tiếp cận "cùng thắng" (win-win approach), học thuyết "quyền lực thông minh" (smart power) của chính quyền Barack Obama và đường lối đối ngoại "thực dụng" của Liên bang Nga được xác lập qua các văn kiện chiến lược.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:

• Phương pháp lịch sử – logic: Là phương pháp chủ đạo nhằm tái hiện tiến trình phát triển của quan hệ Nga – Mỹ theo trình tự thời gian, từ đó rút ra các quy luật và bản chất vận động của mối quan hệ.
• Phương pháp liệt kê, phân tích so sánh và tổng hợp: Sử dụng để đối chiếu các chỉ số cắt giảm vũ khí hạt nhân qua các thời kỳ, phân tích cán cân thương mại, đánh giá các văn kiện pháp lý và đối chiếu quan điểm của hai nhà nước.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm các nguồn tài liệu sơ cấp như các tuyên bố chung thượng đỉnh Moscow (2009), Washington (2010), nội dung Hiệp ước START mới, Học thuyết đối ngoại Liên bang Nga (2008, 2010), Chiến lược an ninh quốc gia Hoa Kỳ (2010), cùng các báo cáo nghiên cứu thứ cấp từ các học giả trong và ngoài nước (Câu lạc bộ Valdai, Viện Nghiên cứu Âu – Á, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở hình thành tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ

Chương I phân tích ba nhóm nhân tố chính tạo tiền đề cho sự ra đời của chính sách "tái khởi động" vào năm 2009:

1. Bối cảnh thế giới: Xu thế toàn cầu hóa và sự phụ thuộc lẫn nhau buộc các nước phải chuyển đổi tư duy đối ngoại sang hợp tác cùng có lợi. Các vấn đề an ninh toàn cầu trở nên phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác đa phương giữa các cường quốc, bao gồm cuộc chiến chống khủng bố xuyên quốc gia, ngăn chặn nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân (khi thế giới có 10 quốc gia sở hữu năng lượng/vũ khí hạt nhân), tội phạm xuyên quốc gia (với khoảng 3.500 tổ chức tội phạm tại Nga sau khi Liên Xô tan rã) và biến đổi khí hậu.
2. Sự thay đổi tương quan lực lượng: Vị thế "nhất siêu" của Hoa Kỳ suy giảm tương đối do thâm hụt ngân sách (chiếm 10% GDP năm 2009), nợ công chạm ngưỡng 15 nghìn tỷ USD vào quý III/2011, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 9%, sức mạnh quân sự bị dàn trải và uy tín ngoại giao giảm sút. Ngược lại, Nga từng bước phục hồi vị thế cường quốc nhờ xuất khẩu năng lượng, GDP bình quân đầu người năm 2010 đạt 10.360 USD (gấp đôi năm 2005), đặt mục tiêu phát triển kinh tế đến năm 2020 dựa trên 5 trụ cột "I" (Institution, Innovation, Infrastructure, Investment, Intellect).
3. Lợi ích song phương và nhân tố lãnh đạo: Cả hai nước nắm giữ 95% số lượng đầu đạn hạt nhân của thế giới, chia sẻ nhu cầu duy trì cân bằng chiến lược và hợp tác xử lý các điểm nóng quốc tế. Hoa Kỳ tiêu thụ 24,4 triệu thùng dầu/ngày và nhập khẩu 2/3 nhu cầu, trong khi Nga là nhà xuất khẩu dầu khí hàng đầu. Sự đắc cử của Tổng thống Barack Obama với học thuyết "quyền lực thông minh" kết hợp cùng đường lối đối ngoại thực dụng của bộ đôi lãnh đạo Dmitry Medvedev – Vladimir Putin đã tạo động lực trực tiếp cho việc bình thường hóa quan hệ.

Chương II: Nội dung tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ

Chương II hệ thống hóa các cam kết chính trị và các trụ cột hợp tác ưu tiên được xác lập thông qua các hội nghị thượng đỉnh từ năm 2009 đến 2010:

• Tuyên bố chung cấp cao: Khởi đầu từ phát biểu của Phó Tổng thống Joe Biden tại Hội nghị An ninh Munich (tháng 2/2009), các cuộc gặp thượng đỉnh tại Moscow (tháng 7/2009) đã dẫn tới việc ký kết 6 hiệp ước, 3 thỏa thuận và thành lập Ủy ban Tổng thống song phương Nga – Mỹ. Chuyến thăm Hoa Kỳ của Tổng thống Medvedev (tháng 7/2010) tiếp tục thông qua Tuyên bố chung 11 điểm trên các lĩnh vực then chốt.
• An ninh – chính trị: Trọng tâm là hợp tác chống khủng bố tại Afghanistan thông qua việc mở tuyến quá cảnh quân sự, phối hợp trong khuôn khổ Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và Nhóm công tác chống khủng bố; nối lại đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân chiến lược; điều chỉnh kế hoạch phòng thủ tên lửa (NMD) của Hoa Kỳ tại Đông Âu sang cấu trúc AMD châu Âu/NATO; phối hợp xử lý hồ sơ hạt nhân Iran, đàm phán 6 bên về Bán đảo Triều Tiên và cơ chế "Bộ Tứ" về hòa bình Trung Đông.
• Kinh tế – thương mại: Thúc đẩy đàm phán Hiệp ước đầu tư song phương (BIT); Hoa Kỳ cam kết hỗ trợ Nga gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD); khởi động tham vấn bãi bỏ Đạo luật Jackson-Vanik năm 1974; thúc đẩy hoạt động của Nhóm làm việc kinh tế do Bộ trưởng Elvira Nabiullina và Gary Locke chủ trì.
• Dân chủ – nhân quyền và Năng lượng – môi trường: Hoa Kỳ chuyển hướng tiếp cận sang đối thoại thực chất, tránh can thiệp trực tiếp vào công việc nội bộ của Nga; thành lập các nhóm công tác về Xã hội dân sự, Văn hóa – Giáo dục và Y tế. Trong lĩnh vực năng lượng, hai bên thúc đẩy phê chuẩn Thỏa thuận 123 về hợp tác hạt nhân dân sự, hợp tác công nghệ năng lượng sạch và giảm phát thải khí nhà kính (khi Nga là quốc gia phát thải CO2 lớn thứ ba thế giới).

Chương III: Đánh giá kết quả tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ sau ba năm (2009-2012)

Chương III tổng kết những thành tựu đạt được cũng như các mâu thuẫn mang tính cấu trúc chưa thể hóa giải:

• Hiệp ước START mới: Ký kết ngày 8/4/2010 tại Praha, có hiệu lực từ ngày 5/2/2011 với thời hạn 7 năm, đánh dấu bước tiến cụ thể nhất trong nỗ lực kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Tiêu chí	Hiệp ước START-1 (1991)	Hiệp ước SORT (2002)	Hiệp ước START mới (2010)
Số đầu đạn hạt nhân của Mỹ	5.576	2.202 (số liệu 2009)	1.550 (áp dụng cho cả hai bên)
Số đầu đạn hạt nhân của Nga	3.909	2.504 (số liệu 2010)	1.550 (áp dụng cho cả hai bên)
Phương tiện vận chuyển/mang phóng	Mỹ: 1.198 / Nga: 814	Mỹ: 798 / Nga: 566	700 đơn vị triển khai (giới hạn tối đa 800 bệ phóng)

• Hợp tác an ninh và cân bằng chiến lược: Ký Bị vong lục hợp tác an ninh quốc phòng thay thế văn bản năm 1993, triển khai khoảng 20 hoạt động quân sự chung. Nga ủng hộ Nghị quyết 1929 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về cấm vận Iran, hủy hợp đồng chuyển giao hệ thống tên lửa phòng không S-300 cho Tehran; cho phép hơn 10.000 container hàng quân sự của Hoa Kỳ và NATO quá cảnh qua lãnh thổ sang Afghanistan (giúp Hoa Kỳ tiết kiệm 133 triệu USD mỗi năm). Hoa Kỳ điều chỉnh lập trường về việc mở rộng NATO tại không gian hậu Xô-viết.
• Tiến triển kinh tế: Tập đoàn Boeing ký hợp đồng bán 50 máy bay trị giá gần 4 tỷ USD cho Nga (tạo 44.000 việc làm tại Mỹ); Tập đoàn Cisco cam kết đầu tư 1 tỷ USD vào Nga trong 10 năm; giải quyết tranh chấp nhập khẩu thịt gia cầm Mỹ (mang lại kim ngạch bình quân 800 triệu USD/năm và tạo 500.000 việc làm); hoàn tất đàm phán đưa Nga gia nhập WTO vào ngày 16/12/2011.
• Bất đồng tồn tại: Tranh cãi sâu sắc về kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa của Hoa Kỳ/NATO tại Romania và bố trí tiêm kích F-16 tại Ba Lan (tháng 5/2011); bất đồng trong việc giải quyết khủng hoảng Libya, Syria; cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị tại Gruzia, Ukraine; và sự khác biệt về tiêu chuẩn dân chủ, nhân quyền.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

Khóa luận đã định lượng hóa và làm rõ các kết quả cụ thể sau ba năm "tái khởi động":

• Cắt giảm vũ khí chiến lược: Cắt giảm số lượng đầu đạn hạt nhân xuống mức trần 1.550 đơn vị (giảm 30% so với Hiệp ước SORT) và phương tiện mang phóng xuống 700 đơn vị.
• Hợp tác an ninh – hậu cần: Vận chuyển an toàn hơn 10.000 thùng hàng quân sự qua tuyến đường sắt Nga sang Afghanistan, tiết kiệm 133 triệu USD hàng năm cho ngân sách quốc phòng Hoa Kỳ.
• Hợp tác thương mại và năng lượng: Phê chuẩn Thỏa thuận 123 mở đường cho các hợp đồng cung cấp uranium trị giá khoảng 5 tỷ USD từ năm 2014; giải quyết rào cản thương mại gia cầm trị giá 800 triệu USD/năm; hỗ trợ đưa Nga trở thành thành viên thứ 154 của WTO sau 18 năm đàm phán.

Giải pháp và hướng xử lý bất đồng

Tác giả nêu rõ để duy trì tính bền vững của quan hệ song phương, hai nước cần:

• Tăng cường cơ chế tham vấn minh bạch, phi đối đầu thông qua Ủy ban Tổng thống song phương.
• Tôn trọng các lợi ích an ninh cốt lõi của nhau, đặc biệt là sự nhạy cảm địa chính trị của Nga tại không gian hậu Xô-viết và mối quan ngại của Hoa Kỳ về lá chắn tên lửa.
• Thúc đẩy liên kết kinh tế thực chất nhằm tạo nền tảng vật chất bù đắp cho những biến động về mặt chính trị.

Đóng góp của đề tài

So với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ dừng lại ở thời điểm giữa năm 2011, khóa luận đã cập nhật toàn diện dữ liệu đến tháng 5/2012. Công trình phân tích có hệ thống cấu trúc triển khai của tiến trình "tái khởi động" trên cả 4 lĩnh vực (chính trị – an ninh, kinh tế, nhân quyền, năng lượng), đồng thời đánh giá tác động của việc Vladimir Putin trở lại nắm quyền Tổng thống Nga đối với tương lai của mối quan hệ này.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn về mặt thời gian và dữ liệu đến tháng 5/2012, đề tài chưa thể bao quát toàn bộ tác động dài hạn của việc Nga chính thức gia nhập WTO cũng như chưa đánh giá hết các biến động chính sách đối ngoại của nhiệm kỳ Tổng thống Vladimir Putin sau năm 2012. Bên cạnh đó, phạm vi nghiên cứu trải rộng trên nhiều lĩnh vực dẫn đến việc một số khía cạnh kinh tế chuyên sâu chưa được phân tích chi tiết.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sự vận động của quan hệ Nga – Mỹ dưới thời Tổng thống Vladimir Putin (từ năm 2012 trở đi); đánh giá tính hiệu quả thực tế của các cơ chế kiểm soát vũ khí sau Hiệp ước START mới; và phân tích tác động của các cuộc xung đột địa chính trị mới nổi tại không gian hậu Xô-viết đối với cục diện thế giới đa cực.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích phục vụ cho:

• Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, Ngoại giao, Lịch sử Quan hệ Quốc tế, Chính trị học và Quốc tế học cần tài liệu tổng hợp về chính sách đối ngoại của các nước lớn sau Chiến tranh Lạnh.
• Các nhà nghiên cứu chính sách: Tham khảo cơ sở dữ liệu về đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân (START mới), Thỏa thuận 123 về hạt nhân dân sự, và bài học kinh nghiệm trong việc cân bằng lợi ích chiến lược nước lớn.
• Nội dung tham khảo giá trị nhất: Bảng số liệu đối chiếu các hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân (START-1, SORT, START mới) tại Chương III và hệ thống 11 điểm trong Tuyên bố chung thượng đỉnh năm 2010 tại Chương II.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "tái khởi động" (reset) trong quan hệ Nga – Mỹ được chính thức đưa ra khi nào và bởi ai?
Chính sách "tái khởi động" được Phó Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden chính thức tuyên bố lần đầu tiên vào ngày 8/2/2009 tại Hội nghị An ninh Munich, sau đó được hiện thực hóa qua các cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Barack Obama và Tổng thống Dmitry Medvedev.

2. Hiệp ước START mới ký kết năm 2010 quy định mức cắt giảm vũ khí hạt nhân cụ thể như thế nào?
Hiệp ước START mới quy định mỗi bên cắt giảm số lượng đầu đạn hạt nhân xuống tối đa 1.550 đơn vị (giảm 30% so với Hiệp ước SORT năm 2002), giới hạn số lượng phương tiện mang phóng triển khai (tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm, máy bay ném bom chiến lược) xuống còn 700 đơn vị, và tổng số bệ phóng triển khai và chưa triển khai không vượt quá 800 đơn vị.

3. Tiến trình "tái khởi động" đã mang lại những kết quả kinh tế cụ thể nào cho hai nước?
Các thỏa thuận kinh tế nổi bật gồm: Tập đoàn Công nghệ Nga ký hợp đồng mua 50 máy bay Boeing trị giá gần 4 tỷ USD (tạo 44.000 việc làm tại Mỹ); Cisco đầu tư 1 tỷ USD vào Nga; giải quyết tranh chấp nhập khẩu thịt gia cầm Mỹ (đạt 800 triệu USD/năm); phê chuẩn Thỏa thuận 123 với các hợp đồng cung cấp uranium trị giá 5 tỷ USD từ năm 2014; và hoàn tất đàm phán đưa Nga gia nhập WTO ngày 16/12/2011.

4. Điểm bất đồng lớn nhất chưa thể hóa giải giữa Nga và Mỹ trong giai đoạn 2009–2012 là gì?
Mâu thuẫn lớn nhất là kế hoạch triển khai Hệ thống phòng thủ tên lửa (NMD/AMD) của Hoa Kỳ và NATO tại châu Âu. Mặc dù Hoa Kỳ đã điều chỉnh kế hoạch ở Ba Lan và Séc vào năm 2009, việc tiếp tục bố trí các thành tố đánh chặn tại Romania và máy bay F-16 tại Ba Lan vào năm 2011 đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ phía Moscow.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Thành Đạt đã tái hiện một cách có hệ thống cơ sở hình thành, nội dung triển khai và kết quả thực tế của tiến trình "tái khởi động" quan hệ Nga – Mỹ giai đoạn 2009–2012. Nghiên cứu khẳng định tiến trình này đã mang lại những thành tựu thực chất trong việc giải trừ vũ khí hạt nhân chiến lược, hợp tác chống khủng bố và khai thông thương mại song phương. Tuy nhiên, do những khác biệt sâu sắc về mặt lợi ích địa chính trị và thiếu hụt lòng tin chiến lược, mối quan hệ này vẫn tồn tại các mâu thuẫn cấu trúc chưa thể giải quyết triệt để.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I : Cơ sở ra đời tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ. Chương này tập trung làm rõ những yếu tố cơ bản làm nền tảng cho sự ra đời của tiến trình, giải thích tại sao Nga và Mỹ quyết định nhấn nút “tái khởi động” quan hệ vào thời điểm năm 2009. Chương II : Nội dung tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ Đây là chương tập trung làm nổi bật những nội dung cơ bản trong tiến trình “tái khởi động” được thỏa thuận bởi lãnh đạo hai nước Nga và Mỹ, thể hiện trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Đồng thời, khai thác và làm rõ những hướng ưu tiên triển khai chính.

Chương III : Đánh giá kết quả của tiến trình “tái khởi động” quan hệ Nga – Mỹ sau ba năm (2009 – 2012) Nội dung chính của chương này là nêu rõ những thành tựu và hạn chế của tiến trình sau ba năm khởi động, đồng thời khai thác nguyên nhân cơ bản dẫn tới những những hạn chế đó và rút ra hướng giải quyết. Do sự dàn trải của vấn đề nghiên cứu, cùng với đó là giới hạn về thời gian và trình độ chuyên môn của tác giả, do vậy những nội dung trình bày trong khóa luận chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, phê bình từ thầy cô và bạn đọc quan tâm để hoàn chỉnh hơn nội dung của đề tài. CHƢƠNG I: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TIẾN TRÌNH “TÁI KHỞI ĐỘNG” QUAN HỆ NGA – MỸ Với sức mạnh vượt trội sau Chiến tranh lạnh, Mỹ luôn duy trì mối quan hệ “không cân xứng” với Nga, mà theo Giáo sư Stephen F.

Cohen thì ở đó “kẻ thắng được tất cả, kẻ thua phải mất tất cả” [35]. Quan hệ Mỹ - Nga dưới chính quyền Tổng thống B. Clinton căng thẳng xung quanh các vấn đề như mở rộng NATO, Kosovo và phòng thủ tên lửa. Dưới chính quyền G.

Bush, sau một thời kỳ nồng ấm ngắn ngủi sau sự kiện 11/9/2001, quan hệ Mỹ - Nga lại bước vào thời kỳ khó khăn với đỉnh điểm là xung đột quân sự Nga – Georgia năm 2008. Đây là va chạm chiến lược gián tiếp đầu tiên giữa Nga và Mỹ kể từ sau Chiến tranh lạnh [10;42]. Nhìn chung, trên bản đồ toàn cầu của Mỹ, nước Nga vẫn luôn được theo dõi chặt chẽ về mọi mặt, đảm bảo sự phát triển của Nga không đi ngược lại lợi ích của Mỹ. Trong khi đó, Nga luôn cố gắng kế thừa tích cực những “di sản” đáng giá do lịch sử để lại, đồng thời theo đuổi đường lối đối ngoại đa phương, “thực dụng”, đặc biệt là với Mỹ, để thực hiện mục tiêu trở thành một cực lớn trong thế giới đa cực [23;20].

Do đó, với mục tiêu hàn gắn mối quan hệ Nga – Mỹ nhằm hướng đến những lợi ích chiến lược lâu dài, chính quyền Tổng thống Obama đã khởi xướng chính sách “tái khởi động” quan hệ hai nước ngay sau khi ông bước vào Nhà Trắng năm 2009. Tuy nhiên, xét từ cách tiếp cận của chủ nghĩa hiện thực mới có thể thấy, sự ra đời của tiến trình này chịu sự tác động mạnh mẽ của nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, bao gồm bối cảnh thế giới, lợi ích của Nga, Mỹ và nhân tố lãnh đạo. Bối cảnh thế giới 1. Xu thế chung trong thời đại toàn cầu hóa Chiến tranh lạnh kết thúc với sự tan rã của tình trạng đối đầu Đông – Tây, mà đại diện là Liên Xô và Mỹ, cũng từ đây, hòa bình, hợp tác và phát triển đã trở thành xu thế chính trong quan hệ quốc tế.

Các nước đều nhận thức .