Vấn đề tài chính trong tiến trình cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích vấn đề tài chính trong cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tài Chính Và Cải Cách Doanh Nghiệp Nhà Nước Ở Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời mở đầu
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận cơ bản về tài chính trong tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) ở Việt Nam
• 1.1. Cải cách Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) trong điều kiện Việt Nam
• 1.1.1. DNNN và vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.2. Điều kiện và yêu cầu cải cách DNNN ở Việt Nam
• 1.2. Các khía cạnh tài chính trong tiến trình cải cách DNNN
• 1.2.1. Tài chính và tác động của tài chính trong tiến trình cải cách DNNN
• 1.2.2. Vai trò của xử lý nợ trong tiến trình cải cách DNNN
• 1.2.3. Vai trò của định giá doanh nghiệp trong tiến trình cải cách DNNN
• 1.2.4. Những công cụ tài chính khác
• 1.3. Kinh nghiệm của một số nước giải quyết vấn đề tài chính trong tiến trình cải cách DNNN
• 1.3.1. Kinh nghiệm cải cách DNNN của CHLB Đức
• 1.3.2. Kinh nghiệm của CHLB Nga
• 2. Chương 2: Thực trạng vấn đề tài chính trong tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam
• 2.1. Thực trạng tác động của tài chính đến tiến trình cải cách DNNN ở Việt Nam hiện nay
• 2.1.1. Tổng quan tiến trình cải cách DNNN ở Việt Nam
• 2.1.2. Tác động của các khía cạnh tài chính đến tiến trình cải cách DNNN ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng vấn đề xử lý nợ và định giá DNNN trong tiến trình cải cách DNNN
• 2.2.1. Thực trạng vấn đề xử lý nợ trong tiến trình cải cách DNNN
• 2.2.2. Thực trạng vấn đề định giá DNNN ở Việt Nam
• 3. Chương 3: Giải pháp tài chính thúc đẩy tiến trình cải cách DNNN ở nước ta hiện nay
• 3.1. Một số định hướng cải cách DNNN
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện xử lý nợ DNNN
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách định giá DNNN
• 3.4. Một số giải pháp hỗ trợ khác
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính và cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một trong những vấn đề quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế Việt Nam. Tài chính đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy cải cách DNNN, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp này. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, DNNN cần phải được cải cách để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của DNNN trong nền kinh tế

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc một phần vốn. DNNN có vai trò quan trọng trong việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ công cộng và đảm bảo an sinh xã hội. Chúng cũng đóng góp vào ngân sách Nhà nước và tạo ra việc làm cho người lao động.

1.2. Tình hình tài chính của DNNN hiện nay

Tình hình tài chính của DNNN ở Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập. Nợ xấu gia tăng, hiệu quả hoạt động thấp, và nhiều DNNN vẫn phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước. Cần có các giải pháp tài chính hợp lý để cải thiện tình hình này.

II. Những thách thức trong cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Cải cách DNNN ở Việt Nam gặp nhiều thách thức, từ cơ chế quản lý đến vấn đề tài chính. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để tiến trình cải cách đạt hiệu quả cao hơn.

2.1. Vấn đề nợ và xử lý nợ trong DNNN

Nợ xấu là một trong những vấn đề lớn nhất mà DNNN phải đối mặt. Việc xử lý nợ cần có các chính sách tài chính rõ ràng và hiệu quả để giảm thiểu rủi ro cho ngân sách Nhà nước.

2.2. Định giá doanh nghiệp và tính minh bạch

Định giá doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng trong cải cách DNNN. Tính minh bạch trong định giá sẽ giúp thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

III. Giải pháp tài chính thúc đẩy cải cách doanh nghiệp nhà nước

Để cải cách DNNN thành công, cần có các giải pháp tài chính đồng bộ và hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

3.1. Hoàn thiện chính sách xử lý nợ DNNN

Cần có các chính sách rõ ràng và cụ thể để xử lý nợ cho DNNN. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro tài chính mà còn tạo điều kiện cho DNNN phát triển bền vững.

3.2. Cải cách chính sách định giá DNNN

Cải cách chính sách định giá DNNN là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình cổ phần hóa và thu hút đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cải cách DNNN

Nghiên cứu về cải cách DNNN đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc áp dụng các giải pháp tài chính hợp lý sẽ giúp DNNN hoạt động hiệu quả hơn.

4.1. Kinh nghiệm cải cách DNNN từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm cải cách DNNN từ các nước như Đức và Nga có thể giúp Việt Nam rút ra bài học quý giá trong việc cải cách DNNN.

4.2. Đánh giá hiệu quả cải cách DNNN tại Việt Nam

Đánh giá hiệu quả cải cách DNNN tại Việt Nam cho thấy cần có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách tài chính để đạt được mục tiêu đề ra.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cải cách DNNN

Cải cách DNNN là một quá trình cần thiết và cấp bách. Với những giải pháp tài chính hợp lý, DNNN có thể phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào nền kinh tế quốc dân.

5.1. Tương lai của DNNN trong nền kinh tế thị trường

DNNN cần phải thích ứng với nền kinh tế thị trường để phát huy vai trò của mình. Việc cải cách sẽ giúp DNNN trở thành động lực phát triển kinh tế.

5.2. Định hướng phát triển DNNN trong giai đoạn tới

Định hướng phát triển DNNN trong giai đoạn tới cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu sự phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) tại Việt Nam bắt đầu từ cuối thập niên 1980 với mốc khởi điểm hơn 12.300 doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Đến giai đoạn 1995–2005, số lượng DNNN có lãi chiếm khoảng 77%, nhưng chỉ có khoảng 40% trong số đó đạt mức sinh lời cao hơn lãi suất huy động vốn của các ngân hàng thương mại. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự kìm hãm của các nút thắt tài chính, đặc biệt là công nợ khó đòi và cơ chế định giá tài sản thiếu thị trường, làm suy giảm tốc độ chuyển đổi sở hữu.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò của tài chính trong cải cách DNNN; phân tích thực trạng công tác xử lý nợ và định giá doanh nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 1989–2005; từ đó đề xuất các giải pháp tài chính đồng bộ nhằm đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi mô hình doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ khu vực DNNN trên phạm vi cả nước, tập trung sâu vào các giai đoạn thí điểm và mở rộng cổ phần hóa từ năm 1992 đến năm 2005.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc giải phóng nguồn lực tài chính công. Dù đã sắp xếp được 2.900 doanh nghiệp, Nhà nước mới chỉ chuyển đổi được khoảng 10% tổng lượng vốn sở hữu, để lại 90% quy mô vốn cần tiếp tục tái cơ cấu. Nghiên cứu mang lại giá trị định hướng để tái phân bổ an toàn hơn 200.000 tỷ đồng vốn nhà nước, giảm gánh nặng nợ xấu và thiết lập môi trường cạnh tranh bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế hiện đại: Lý thuyết quyền sở hữu tài sản (Property Rights Theory) và Lý thuyết người đại diện (Agency Theory). Lý thuyết quyền sở hữu chỉ ra rằng việc xác lập ranh giới sở hữu rõ ràng và chuyển giao vốn cho khu vực tư nhân sẽ tối ưu hóa động lực kinh doanh. Đồng thời, lý thuyết người đại diện giải thích sự kém hiệu quả của các nhà quản lý DNNN khi thiếu cơ chế giám sát tài chính và gắn kết trách nhiệm vật chất trực tiếp.

Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa mô hình định giá theo giá trị tài sản thuần (Net Asset Value - NAV) và mô hình chiết khấu dòng tiền tương lai (Discounted Cash Flow - DCF), được chuẩn hóa theo tinh thần của Nghị định 187/2004/NĐ-CP và Thông tư 126/2004/TT-BTC. Các khái niệm chính được làm sáng tỏ gồm:

• Doanh nghiệp Nhà nước: Theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 2003, DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc nắm giữ cổ phần chi phối từ 51% trở lên.
• Nợ tồn đọng: Theo Nghị định 69/2002/NĐ-CP, là các khoản nợ phải thu, phải trả đã quá hạn thanh toán mà doanh nghiệp không thể tự xử lý sau các biện pháp đối chiếu, đôn đốc.
• Giá trị thực tế của doanh nghiệp: Toàn bộ giá trị tài sản hữu hình và vô hình được thị trường chấp nhận tại thời điểm chuyển đổi quyền sở hữu.
• Cơ cấu lại nợ và lành mạnh hóa tài chính: Quá trình khoanh nợ, giãn nợ, xóa nợ lãi hoặc chuyển giao nợ cho các định chế chuyên trách để đưa mức độ hao mòn hữu hình từ 30% đến 50% về mức an toàn tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống báo cáo thống kê chính thức của Ban Đổi mới DNNN Trung ương, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê trong giai đoạn 1989–2005. Timeline nghiên cứu phản ánh sự dịch chuyển chính sách qua 5 giai đoạn pháp lý, từ Chỉ thị 202/CT-HĐBT năm 1992 đến Nghị định 187/2004/NĐ-CP năm 2004.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm tổng thể 5.655 DNNN đang vận hành tính đến tháng 6/2005, trong đó tập trung phân tích sâu mẫu gồm 2.900 doanh nghiệp đã hoàn tất chuyển đổi sở hữu (bao gồm 1.862 doanh nghiệp cổ phần hóa và 1.038 doanh nghiệp thực hiện giao, bán, khoán, sáp nhập, giải thể). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu điển hình theo ngành kinh tế mũi nhọn và quy mô nguồn vốn (phân tách nhóm vốn dưới 1 tỷ đồng, dưới 5 tỷ đồng và nhóm quy mô lớn).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh lịch sử và phân tích trừu tượng hóa là nhằm đối chiếu khách quan giữa sự thay đổi của khung khổ pháp lý với tốc độ chuyển dịch nguồn vốn nhà nước. Phương pháp này cho phép đo lường chính xác các biến số tài chính định lượng, từ đó bóc tách nguyên nhân khiến việc xử lý nợ chỉ đạt 17% trong giai đoạn thanh toán nợ thứ hai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng tài chính của khối DNNN tại Việt Nam:

1. Tăng trưởng tài chính của DNNN thấp hơn đáng kể so với khu vực tư nhân: Trong giai đoạn 1995–2005, tốc độ tăng trưởng tổng tài sản của DNNN đạt bình quân 27%/năm, vốn tự có tăng 16%/năm, doanh thu tăng 15%/năm và nộp ngân sách tăng 17%/năm. Trong khi đó, các chỉ số tương ứng của doanh nghiệp dân doanh đạt 40%, 29%, 33% và 29%.
2. Hiệu quả kinh tế thực tế của vốn nhà nước ở mức âm sau bù trừ: Tổng lợi nhuận 10 năm của toàn bộ hệ thống DNNN đạt khoảng 150.000 tỷ đồng, số thuế thu nhập doanh nghiệp đã nộp đạt 60.000 tỷ đồng (với thuế suất 40%). Tuy nhiên, con số này hoàn toàn bị triệt tiêu bởi khoản trợ cấp ngược lại từ ngân sách nhà nước cũng xấp xỉ 60.000 tỷ đồng, khiến hơn 200.000 tỷ đồng vốn nhà nước không mang lại thặng dư thực tế.
3. Quy mô nợ khó đòi và nợ quá hạn tích tụ nghiêm trọng: Nợ phải trả của các DNNN thường cao gấp 1,2 đến 1,5 lần vốn nhà nước, thậm chí gấp hàng chục lần ở các đơn vị yếu kém. Trong 92.000 tỷ đồng nợ vay ngân hàng đến hạn thanh toán, có đến 12.000 tỷ đồng bị mất trắng. Tổng nợ tồn đọng của khối DNNN ghi nhận mức 28.785 tỷ đồng, và có tới 80% doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa vướng phải các khoản nợ phải thu khó đòi.
4. Tốc độ chuyển đổi phân hóa mạnh theo 5 giai đoạn nhưng quy mô vốn chuyển đổi còn rất nhỏ: Từ năm 1992 đến năm 2005, cả nước chuyển đổi được 2.900 DNNN (riêng giai đoạn 2001–2004 chuyển đổi được 1.482 đơn vị), nhưng 90% tổng số vốn nhà nước vẫn chưa được chuyển đổi do chỉ tập trung xử lý các doanh nghiệp nhỏ có vốn dưới 5 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chậm trễ trong cải cách bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ của các chính sách tài chính. Việc định giá doanh nghiệp chủ yếu dựa vào Hội đồng định giá mang tính chủ quan, bỏ sót các tài sản vô hình, thương hiệu và giá trị quyền sử dụng đất. Công tác xử lý nợ diễn ra chậm chạp vì Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng (DATC), dù được thành lập từ năm 2003 theo Quyết định 109/2003/QĐ-TTg, vẫn thiếu cơ chế thị trường linh hoạt để xử lý các khoản nợ không có tài sản bảo đảm.

So sánh với quốc tế, CHLB Đức đã tư nhân hóa thành công hơn 15.000 doanh nghiệp trong 4 năm nhờ sự hỗ trợ của Công ty ủy thác và thị trường chứng khoán phát triển. Ngược lại, CHLB Nga áp dụng liệu pháp sốc tư nhân hóa 122.000 doanh nghiệp (chiếm 54% tổng số DNNN) dẫn đến thất thoát tài sản lớn và phân hóa giàu nghèo. Trung Quốc duy trì tiến độ vững chắc bằng cách phát hành hơn 400 tỷ nhân dân tệ cổ phiếu và kết hợp nhiều phương pháp định giá linh hoạt.

Về mặt trình bày trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được mô tả hiệu quả qua biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng 5 chỉ số tài chính giữa ba khối DNNN, dân doanh và FDI, cùng với bảng ma trận phân loại nợ tồn đọng theo thời kỳ phát sinh (trước và sau mốc 31/12/2000) để làm rõ mức độ rủi ro vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp tài chính mang tính hành động cao:

1. Đổi mới căn bản quy trình định giá doanh nghiệp theo cơ chế thị trường: Áp dụng bắt buộc phương pháp chiết khấu dòng tiền (DCF) và định giá tài sản vô hình, thương hiệu, lợi thế vị trí địa lý theo giá thị trường cho 100% doanh nghiệp cổ phần hóa quy mô lớn. Cơ quan chủ trì là Bộ Tài chính, phối hợp cùng các tổ chức kiểm toán độc lập quốc tế, đặt mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý định giá trước năm 2008.
2. Tăng cường năng lực tài chính và quyền hạn pháp lý cho Công ty Mua bán nợ (DATC): Giao quyền chủ động xử lý khoản nợ 28.785 tỷ đồng tồn đọng thông qua cơ chế mua bán nợ theo giá thỏa thuận thị trường, thực hiện chuyển nợ thành vốn góp cổ phần để giảm tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu về mức an toàn dưới 1,0. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính trực tiếp giám sát, hoàn thành cơ cấu nợ trọng điểm giai đoạn 2006–2010.
3. Xóa bỏ bao cấp tài chính và tách bạch nhiệm vụ công ích với kinh doanh thương mại: Chấm dứt cơ chế khoanh nợ, giãn nợ kéo dài không có điều kiện ràng buộc. Yêu cầu các DNNN hoạt động thương mại phải vay vốn theo lãi suất thị trường, nâng tỷ suất lợi nhuận ròng trên vốn lên mức tối thiểu 10%/năm. Bộ quản lý ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh thực hiện phân loại dứt điểm danh mục doanh nghiệp công ích từ năm 2007.
4. Mở rộng trần sở hữu cổ phần cho nhà đầu tư bên ngoài và đối tác nước ngoài: Nâng tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư chiến lược nước ngoài vượt mức trần 30% tại các ngành không ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng, xóa bỏ quy định hạn chế chuyển nhượng cổ phần ưu đãi của người lao động sau 3 năm để kích thích thanh khoản trên thị trường chứng khoán. Ban Đổi mới DNNN Trung ương giữ vai trò điều phối chính trong lộ trình 2006–2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu cung cấp giá trị tham chiếu thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan hoạch định chính sách kinh tế và quản lý tài chính công (Ban Đổi mới DNNN, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Sử dụng kết quả phân tích để rà soát, sửa đổi các nghị định về cổ phần hóa, ban hành các thông tư hướng dẫn định giá quyền sử dụng đất và phương án xử lý nợ xấu tồn đọng.
2. Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị các DNNN, Tổng công ty nhà nước: Ứng dụng khung lý thuyết định giá và mô hình cơ cấu nợ để chủ động kiểm kê tài sản, xử lý dứt điểm các khoản nợ phải thu khó đòi và xây dựng phương án cổ phần hóa minh bạch.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh: Khai thác hệ thống số liệu thực nghiệm 1989–2005 và bài học kinh nghiệm quốc tế từ Đức, Nga, Trung Quốc để phục vụ các công trình nghiên cứu về tái cấu trúc doanh nghiệp và tài chính doanh nghiệp.
4. Các định chế tài chính, quỹ đầu tư, công ty chứng khoán và kiểm toán độc lập: Nắm bắt các tiêu chí đánh giá rủi ro tài sản, dòng tiền và cơ chế chuyển đổi nợ thành vốn cổ phần để tìm kiếm cơ hội đầu tư M&A và cung cấp dịch vụ tư vấn định giá chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc xử lý nợ tồn đọng lại là điều kiện tiên quyết trước khi cổ phần hóa DNNN? Vì nhà đầu tư trên thị trường không chấp nhận mua doanh nghiệp có cấu trúc tài chính rủi ro khi số lỗ lũy kế vượt quá giá trị vốn nhà nước. Với 80% doanh nghiệp có nợ phải thu khó đòi và tỷ lệ nợ phải trả gấp 1,2 đến 1,5 lần vốn, việc xử lý nợ giúp làm sạch bảng cân đối tài sản và nâng cao tính thanh khoản của cổ phiếu khi chào bán.

Các phương pháp định giá DNNN chủ yếu nào được pháp luật Việt Nam công nhận? Theo Nghị định 187/2004/NĐ-CP và Thông tư 126/2004/TT-BTC, hai phương pháp chính thức được áp dụng là phương pháp giá trị tài sản ròng (NAV) và phương pháp dòng tiền chiết khấu (DCF). Doanh nghiệp cũng có thể áp dụng các mô hình định giá theo thông lệ quốc tế nếu được sự chấp thuận bằng văn bản của Bộ Tài chính.

Tiến trình chuyển đổi DNNN giai đoạn 1992–2005 đã đạt được những kết quả cụ thể nào? Tổng cộng cả nước đã sắp xếp được 2.881 doanh nghiệp trên tổng số 5.655 DNNN, trong đó cổ phần hóa thành công 1.862 đơn vị. Khoảng 90% doanh nghiệp sau khi chuyển đổi hoạt động có lãi, và quy mô vốn bình quân của một doanh nghiệp tăng từ 24 tỷ đồng năm 2001 lên 63,6 tỷ đồng vào năm 2005.

Nguyên nhân chính khiến hiệu quả hoạt động thực tế của khối DNNN giai đoạn 1995–2005 bị đánh giá thấp là gì? Nguyên nhân là do công nghệ lạc hậu từ 10 đến 30 năm, mức độ tự động hóa dưới 10% và chi phí sản xuất cao hơn từ 20% đến 40% so với thị trường. Dù nộp thuế 60.000 tỷ đồng, khối DNNN lại nhận trợ cấp ngược tương đương 60.000 tỷ đồng, làm triệt tiêu hiệu quả sinh lời của 200.000 tỷ đồng vốn nhà nước.

Bài học quốc tế nổi bật nào về mặt tài chính có thể áp dụng cho Việt Nam? Bài học từ CHLB Đức và Trung Quốc cho thấy định giá phải theo sát cung cầu thị trường và gắn kết chặt chẽ với thị trường chứng khoán. Việc tư nhân hóa không nên triển khai vội vã bằng voucher đại trà như liệu pháp sốc của Nga, mà cần có chính sách tài chính hỗ trợ giải quyết lao động dôi dư và xóa nợ có chọn lọc.

Kết luận

• Cải cách DNNN về bản chất là quá trình tái cấu trúc và điều chỉnh giảm tỷ trọng sở hữu vốn nhà nước thông qua các công cụ tài chính minh bạch.
• Giai đoạn 1992–2005 đã sắp xếp thành công 2.900 doanh nghiệp, giúp 90% đơn vị sau chuyển đổi kinh doanh có lãi và nâng vốn bình quân lên 63,6 tỷ đồng.
• Nút thắt lớn nhất kìm hãm tiến độ là 28.785 tỷ đồng nợ tồn đọng và cơ chế định giá tài sản theo hội đồng mang nặng tính hành chính chủ quan.
• Bài học từ Đức, Nga và Trung Quốc khẳng định việc phát triển thị trường chứng khoán và định giá theo dòng tiền là yếu tố quyết định để tránh thất thoát tài sản công.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng khung giải pháp tài chính toàn diện nhằm xử lý nợ xấu qua DATC và chuẩn hóa định giá theo cơ chế thị trường.

Giai đoạn 2006–2010 đòi hỏi sự quyết liệt từ các cơ quan quản lý để chuyển đổi 90% lượng vốn nhà nước còn lại. Các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy tải toàn văn luận văn để tham khảo chi tiết hệ thống bảng biểu phân tích tài chính chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Cơ sở lý luận cơ bản về tài chính trong tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) ở Việt Nam 1.1 Cải cách Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) trong điều kiện Việt Nam 1. DNNN và vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường 1. Khái niệm về Doanh nghiệp Nhà nước Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) là loại hình tổ chức doanh nghiệp phổ biến ở các quốc gia trên thế giới. Mỗi một quốc gia lại có những quy định khác nhau về DNNN.

Theo Liên hợp quốc, DNNN là những doanh nghiệp do Nhà nước nắm toàn bộ hoặc sở hữu từng phần và kiểm soát ở mức độ nhất định quá trình ra quyết định ở doanh nghiệp. Ngân hàng thế giới (WB) định nghĩa DNNN là pháp nhân kinh tế do Chính phủ sở hữu hoặc điều hành nhằm tạo ra thu nhập từ việc bán các sản phẩm và dịch vụ. Theo quy định của CHLB Nga, khu vực Nhà nước bao gồm toàn bộ các pháp nhân chịu sự quản lý của Nhà nước thông qua các cơ quan chính quyền liên bang và các cơ quan chính quyền của các chủ thể liên bang. Khu vực kinh tế Nhà nước bao gồm.

- Các doanh nghiệp Nhà nước độc lập, tổ chức thương mại không có quyền sở hữu tài sản được giao - Các công sở Nhà nước - Các công ty cổ phần, trong đó hơn 50% vốn điều lệ thuộc sở hữu liên bang hoặc sở hữu của các chủ thể liên bang TÀI CHÍNH VÀ CẢI CÁCH DNNN 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGUYỄN ANH TUẤN - QTKD K12 - Các doanh nghiệp con có công ty đầu đàn nằm trong thành phần của khu vực Nhà nước - Các doanh nghiệp thành viên của công ty holding trong đó công ty mẹ thuộc khu vực Nhà nước Nước Pháp quy định DNNN là loại doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, do Nhà nước trực tiếp quản lý (gồm cả các chi nhánh) và những doanh nghiệp là công ty liên doanh hỗn hợp trong đó Nhà nước chiếm cổ phần lớn (chi phối) tham gia hơn 30% vốn điều lệ trở lên và là cổ đông lớn nhất, hàng năm Nhà nước công bố danh mục các DNNN Nhà nước. Tại New Zealand chỉ có 16 DNNN, tất cả đều là các công ty trách nhiệm hữu hạn và đều có 100% vốn thuộc sở hữu Nhà nước và không tồn tại một DNNN có vốn Nhà nước thấp hơn 100%. Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia mà khu vực kinh tế Nhà nước hoạt động tương đối hiệu quả, thì tất cả các doanh nghiệp được chia thành hai nhóm, đó là các doanh nghiệp kinh tế Nhà nước và các tổ chức kinh tế Nhà nước. Các doanh nghiệp kinh tế Nhà nước là các pháp nhân có vốn thuộc về Chính phủ và hoạt động phù hợp với nguyên tắc kinh tế thị trường, còn các tổ chức kinh tế Nhà nước là các pháp nhân có vốn thuộc về chính phủ, tham gia sản xuất và phân phối sản phẩm cụ thể do Nhà nước quy định khối lượng, chủng loại và giá cả.

Tại Việt Nam, khái niệm doanh nghiệp nói chung và DNNN nói riêng được sử dụng phổ biến từ đầu những năm 1990 trở lại đây và luôn được bổ sung, hoàn thiện. Lần đầu tiên, Quốc hội Việt Nam đã thông qua và ban hành Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 1995, trong đó quy định DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý hoạt động kinh doanh hoặc công ích nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do Nhà nước giao. DNNN có tư cách pháp nhân, có quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách TÀI CHÍNH VÀ CẢI CÁCH DNNN 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGUYỄN ANH TUẤN - QTKD K12 nhiệm về toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh trong phạm vi vốn do doanh nghiệp quản lý, DNNN có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở trên lãnh thổ Việt Nam. Đây là lần đầu tiên ở Việt nam, DNNN được phân chia thành theo hai mục tiêu hoạt động là DNNN hoạt động kinh doanh và DNNN công ích, không xếp chung tất cả DNNN thành một loại như trước đây, lẫn lộn giữa hoạt động kinh doanh và hoạt động công ích.

Tuy nhiên, căn cứ theo quy định của Luật DNNN, tỷ lệ vốn tối thiểu của Nhà nước trong doanh nghiệp là bao nhiêu để được coi là DNNN không được quy định cụ thể, dẫn đến có nhiều quan điểm khác nhau về quan niệm thế nào là DNNN như chỉ DNNN có 100% vốn Nhà nước hoặc doanh nghiệp mà tỷ lệ vốn Nhà nước trong doanh nghiệp chiếm 51% trở lên hoặc DNNN là doanh nghiệp có cổ phần nhiều hơn 2 lần cổ phần của cổ đông lớn nhất, hoặc DNNN là doanh nghiệp mà ở đó Nhà nước có cổ phần đặc biệt. Để tiếp tục hoàn thiện và đưa ra một khái niệm nhất quán về DNNN, năm 2003, Quốc hội thông qua Luật DNNN sửa đổi, quy định DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, góp vốn chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty Nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. Như vậy, tại Việt Nam DNNN là những công ty mà trong đó Nhà nước có cổ phần chi phối (51% trở lên). Tóm lại, DNNN là những cơ sở kinh doanh do Nhà nước sở hữu hoàn toàn hay một phần, DNNN phân biệt với doanh nghiệp tư nhân ở quyền sở hữu của Nhà nước và phân biệt với các cơ quan khác của Nhà nước ở tính chất kinh doanh thương mại, tạo ra thu nhập thông qua cung cấp hàng hoá và dịch vụ của doanh nghiệp.

Đặc điểm sở hữu của Nhà nước hầu như bao gồm cả quyền kiểm soát, chỉ đạo, can thiệp ở một mức độ nào đó vào hoạt động của doanh nghiệp. TÀI CHÍNH VÀ CẢI CÁCH DNNN 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGUYỄN ANH TUẤN - QTKD K12 1. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường Là một loại hình doanh nghiệp phổ biến trong nền kinh tế thị trường, vì vậy DNNN có một vai trò quan trọng và không thể thay thế trong bất cứ nền kinh tế nào, dù là những nước phát triển hay những nước đang phát triển. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế không chỉ thể hiện ở sự hiện diện trong nền kinh tế nơi mà khu vực DNNN chiếm tỷ trọng từ 5% GDP đến 90% GDP tùy theo điều kiện và chính sách kinh tế phát triển của từng quốc gia và còn thể hiện ở một số vai trò chủ yếu sau : Thứ nhất, vai trò quan trọng nhất của DNNN trong nền kinh tế là công cụ giúp Nhà nước khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trường, đảm nhận các lĩnh vực sản xuất kinh doanh có tính chiến lược đối với sự phát triển kinh tế-xã hội đòi hỏi vốn đầu tư lớn, khu vực tư nhân không muốn tham gia, DNNN tham gia vào những lĩnh vực khoa học công nghệ mũi nhọn, tham gia vào một số ngành có lợi thế cạnh tranh.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là lực lượng vật chất quan trọng và là công cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế, trong đó DNNN là bộ phận chủ yếu của kinh tế Nhà nước và sở hữu Nhà nước tham gia trực tiếp vào hoạt động kinh tế. Vai trò thứ hai của DNNN trong nền kinh tế là đóng những vai trò chính trị. DNNN nắm giữ những ngành đặc biệt quan trọng liên quan đến an ninh, quốc phòng như công nghiệp quốc phòng, khai mỏ. Ngoài ra, DNNN còn tham gia chiếm giữ một số vị trí thiết yếu, quan trọng, tuỳ theo từng thời kỳ phát triển kinh tế để chủ động định hướng xã hội, làm đối trọng trong phát triển hội nhập kinh tế quốc tế.

Tại một số quốc gia, nhất là ở các nước đang phát triển, DNNN còn là một kênh quan trọng tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước (NSNN), là một kênh thu hút viện trợ và vốn đầu tư nước ngoài cho TÀI CHÍNH VÀ CẢI CÁCH DNNN 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGUYỄN ANH TUẤN - QTKD K12 phát triển kinh tế, DNNN còn là biểu tượng và là một phương tiện để đề cao tinh thần độc lập tự chủ quốc gia về kinh tế, là một phương tiện để thực hiện công bằng xã hội. DNNN còn có vai trò gánh vác chức năng, vai trò xã hội và khác biệt so với các loại hình doanh nghiệp khác, DNNN có mặt ở những ngành ở những địa bàn khó khăn có ý nghĩa chính trị xã hội mà tư nhân không muốn đầu tư, đảm bảo cân bằng về đầu tư phát triển theo vùng, miền, đảm nhận các ngành sản xuất hàng hoá, công cộng thiết yếu. DNNN cung cấp những hàng hoá và dịch vụ công cộng mà quyền sở hữu không thể xác định (giao thông, đường thuỷ, công trình kiến trúc lịch sử, phong cảnh thiên nhiên…) hoặc những hàng hoá, dịch vụ mà tư nhân không muốn làm (điện, nước…) Nhà nước còn trợ giúp cho các doanh nghiệp lớn, nhất là các DNNN có tuyển dụng nhiều lao động nhằm tạo sự ổn định và duy trì chỗ làm việc của người lao động bằng cách tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào hoạt động của doanh nghiệp nếu không thì những doanh nghiệp này sẽ phá sản, gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng và sự trợ giúp này cũng có giới hạn và thời gian. DNNN có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia, DNNN đảm nhận vai trò quan trọng để giảm thiểu những thất bại của thị trường, vì thế khu vực DNNN hoạt động có hiệu quả luôn là một mục tiêu các quốc gia theo đuổi để có được sự phát triển kinh tể ổn định và bền vững.

Điều kiện và yêu cầu cải cách DNNN ở Việt Nam Điểm nổi bật bao quát toàn bộ khu vực DNNN trên thế giới bất kể đó là nền kinh tế phát triển hay không phát triển, kinh tế thị trường hay không thị TÀI CHÍNH VÀ CẢI CÁCH DNNN 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 LUẬN VĂN THẠC SỸ NGUYỄN ANH TUẤN - QTKD K12 trường là sự cần thiết phải tồn tại và có những tác động tích cực không thể phủ nhận của khu vực DNNN thì DNNN cũng lại là khu vực hoạt động kém hiệu quả của nền kinh tế, gây ra những tổn thất to lớn cho các nguồn lực phát triển của đất nước. Do đó, cải cách DNNN là một việc làm cần thiết góp phần phát triển kinh tế-xã hội.