Đặt vấn đề Theo Báo cáo chung tổng quan ngành y tế năm 2015, trong những năm qua, tỷ lệ tăng dân số hằng năm là trên 1%, mục tiêu giảm tỷ lệ sinh và giảm tỷ lệ gia tăng dân số chưa đạt được mục tiêu của Kế hoạch 5 năm 2011 – 2015. Dân số trung bình năm 2015 là 91,7 triệu người. Với tốc độ tăng như hiện nay, dân số nước ta có thể đạt hơn 95 triệu vào năm 2019 [40]. Quy mô dân số lớn, mật độ dân số cao, đặc biệt ở các thành phố lớn và các khu vực đồng bằng, đặt ra nhiều áp lực cho hệ thống y tế nói chung cũng như nguồn nhân lực y tế nói riêng.
Theo Quyết định số 2992/QĐ- BYT ngày 17/07/2015 của Bộ Y tế về phê duyệt kế hoạch phát triển nhân lực trong hệ thống khám bệnh chữa bệnh giai đoạn 2015 – 2020, nhân lực ngành đến năm 2020 cần bổ sung thêm 248201 người, trong đó có 55245 bác sĩ, 83851 điều dưỡng, 10887 dược sĩ và 163153 nhân viên các chuyên ngành khác. Kế hoạch phát triển nhân lực y tế giai đoạn 2012 – 2020 nêu rõ mục tiêu chung là “Phát triển nhân lực y tế… góp phần nâng cao chất lượng công tác y tế, dân số, và đáp ứng nhu cầu về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe của nhân dân hướng tới mục tiêu công bằng, hiệu quả và phát triển”, 4 mục tiêu cụ thể tương ứng là: (i) phát triển nhân lực y tế đủ về số lượng, chất lượng, có cơ cấu và phân bố hợp lý; (ii) nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực y tế đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội và hội nhập quốc tế; (iii) nâng cao năng lực quản lý điều hành nhân lực y tế và (iv) xây dựng chế độ, chính sách, môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ hợp lý cho nhân lực y tế, đặc biệt là ở các vùng miền núi, khó khăn, vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, và một số lĩnh vực kém thu hút. Một trong những nhóm giải pháp được đề ra là quản lý, sử dụng và duy trì nhân lực y tế. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Truyền máu Huyết học là đầu ngành của cả nước về lĩnh vực huyết học, tế bào gốc từ máu và sản xuất chế phẩm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 máu…Với đặc thù của các bệnh lý huyết học, người bệnh phải trải qua quá trình điều trị lâu dài, tốn kém và tỷ lệ tử vong cao, góp phần làm tăng áp lực công việc cho đội ngũ nhân viên của bệnh viện.
Bên cạnh đó, do lĩnh vực huyết học chuyên ngành hẹp nên họ còn bị hạn chế trong phạm vi hoạt động. Một bộ phận bác sĩ sau thời gian công tác, đã chuyển sang các chuyên khoa khác và “nhảy việc”. Do đó, để tồn tại và phát triển, ban lãnh đạo Bệnh viện, đặc biệt là từ giai đoạn 2012 đến nay đã đặc biệt chú trọng, đề cao vai trò của nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ của Bệnh viện ngày càng được tăng cường, chế độ ưu đãi, thu hút nhân sự luôn được quan tâm hàng đầu.
Bệnh viện luôn tạo điều kiện cho nhân viên nghiên cứu, học tập nâng cao trình độ chuyên môn. Năm 2014, Bệnh viện có 358 nhân sự, trong đó có đến 80 lượt cử đi học tập, đào tạo trong và ngoài nước. Hàng năm, bệnh viện đều đưa vào áp dụng từ 12 đến 19 kỹ thuật mới, liên tục cập nhật phác đồ điều trị tiên tiến nhất trên thế giới. Một trong những điểm nổi bật của bệnh viện là chính sách tuyển dụng đội ngũ bác sĩ trẻ, mới tốt nghiệp, tiến hành đào tạo bài bản trong thời gian dài và cho họ cơ hội trải nghiệm các vị trí công tác khác nhau, khoa chuyên môn khác nhau, từ lâm sàng đến cận lâm sàng.
Từ đó, các nhân sự được trao cơ hội để lựa chọn vị trí công việc phù hợp nhất. Ngày nay, các nhà cung cấp dịch vụ y tế trên thế giới đang phải đối mặt với các thách thức như áp lực canh tranh, áp lực giảm chi phí, nhu cầu dịch vụ được định hướng bởi khách hàng và sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý. Trong bối cảnh đó, năng lực phục vụ bệnh nhân là yếu tố quan trọng để đảm bảo duy trì khách hàng (Frings và Grant, 2005). Hành vi công dân tổ chức (OCB) được định nghĩa “Là những hành vi của cá nhân không trực tiếp được tổ chức công nhận, khen thưởng nhưng sẽ thúc đẩy, tăng hiệu quả hoạt động của tổ chức.
Hay là hành vi mang tính cá nhân (tùy ý) của nhân viên ,vượt ra ngoài giới hạn của nhiệm vụ và không nhận được khen thưởng một cách chính thức từ tổ chức (Konovsky và Pugh, 1994; Organ, 1988). Đối với lĩnh vực y tế với yêu cầu đội ngũ nhân sự không chỉ vững chuyên môn mà còn phải làm việc với “cái tâm của người thầy thuốc” thì hành vi công dân tổ chức càng đóng vai trò quan trọng, nhất là đối với những bệnh nguy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 hiểm như bệnh lý huyết học, cần phải điều trị phức tạp, lâu dài, gây gánh nặng chi phí cũng như ảnh hưởng đến tâm lý của người bệnh cũng như đội ngũ y bác sĩ tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào công tác khám chữa bệnh tại bệnh viện. Theo các nghiên cứu của Cheng-I Chu (2005), Ehrhart và Naumann (2004) có ít nhất bốn lý do khiến OCB là rất cần thiết trong một tổ chức chăm sóc sức khỏe: Thứ nhất, các tổ chức chăm sóc sức khỏe bị kiểm soát, ảnh hưởng nhiều từ chính phủ và các công ty bảo hiểm bởi luật, quy định hay các chính sách bảo hiểm liên tục thay đổi, cập nhật, OCB được cho là đem lại sự đổi mới để đáp ứng được các yêu cầu trên; Thứ hai, khám chữa bệnh là lĩnh vực yêu cầu trình độ chuyên môn cao và đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều vị trí công việc và chuyên môn khác nhau, do đó OCB là cần thiết để cùng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và phối hợp để đạt được hiệu quả công việc; Thứ ba, OCB cần để sử dụng hiệu quả các nguồn lực của tổ chức từ đó đem đến cho khách hàng sự tối ưu giữa hiệu quả và chi phí điều trị; Cuối cùng, OCB đem đến những nỗ lực điều trị tốt nhất của cá nhân và tập thể hiệu quả hơn bất kỳ bài học nào về đảm bảo chất lượng…Tuy vậy, hiện vẫn có rất ít các nghiên cứu về hành vi công dân tổ chức đặt trong bối cảnh của một tổ chức y tế tại Việt Nam. Từ những lý do trên, được sự hướng dẫn tận tình của BS.
Lưu Trọng Tuấn – giảng viên hướng dẫn, người viết quyết định thực hiện luận văn với đề tài: “Tác động của văn hóa học hỏi, cam kết cảm xúc, quan hệ lãnh đạo - nhân viên đối với hành vi ngoài vai trò tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu Nghiên cứu này thực hiện nhằm khảo sát mối quan hệ giữa văn hóa học hỏi trong tổ chức, chất lượng trao đổi lãnh đạo - nhân viên, cam kết cảm xúc với tổ chức và hành vi công dân tổ chức, bao gồm hành vi công dân tổ chức hướng về cá nhân và hành vi công dân tổ chức hướng về tổ chức, tại BV. Các mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: Nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa học hỏi trong tổ chức và cam kết cảm xúc với tổ chức; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa học hỏi trong tổ chức và chất lượng trao đổi lãnh đạo – nhân viên; Nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa học hỏi trong tổ chức, chất lượng trao đổi lãnh đạo - nhân viên, cam kết cảm xúc với tổ chức với hành vi công dân tổ chức, bao gồm hành vi công dân tổ chức hướng về cá nhân và hành vi công dân tổ chức hướng về tổ chức; Xem xét sự khác biệt về hành vi công dân tổ chức giữa các nhóm theo giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, thâm niên công tác tại BV. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Đối tượng của nghiên cứu này là các yếu tố văn hóa học hỏi, cam kết cảm xúc với tổ chức, chất lượng trao đổi lãnh đạo - nhân viên viên và hành vi công dân tổ chức của nhân viên y tế.
Phạm vi khảo sát của nghiên cứu là tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 04 tháng, từ tháng 12/2016 đến tháng 3/2017. Về Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.Hồ Chí Minh 1. Quá trình hoạt động Tháng 5/1975.Trần Văn Bé được Bộ Y tế Thương binh Xã hội Chính phủ Cách mạng lâm thời Miền Nam Việt Nam phân công tiếp quản Viện Truyền máu Quốc gia (tên gọi trước năm 1975) tại địa chỉ 118 Hùng Vương, P.5 và bổ nhiệm ông làm Giám đốc điều hành, quản lý cơ sở với tên gọi mới là Viện Truyền máu, tiếp tục nhiệm vụ lấy máu, phân phối, cung cấp cho các bệnh viện thành phố.
Nhân sự thuở ban đầu chỉ gồm 36 người (trong đó có 1 bác sĩ và 4 dược sĩ). Năm 1976, Viện Truyền máu được chuyển cho thành phố và hoạt động dưới sự chỉ đạo của Sở Y Tế TP. Đến năm 1979, Viện Truyền máu được đổi tên thành Trung tâm Truyền máu - Huyết học. Giai đoạn từ 1975 - 1990, 4 nhiệm vụ chính của Trung tâm TMHH thời bấy giờ là : (1) Điều chế, cung cấp các chế phẩm máu (2) Thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán (3) Phối hợp với các bệnh viện khác TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 để điều trị các bệnh lý về máu (4) Là cơ sở giảng dạy cho Trường Đại học Y Dược TP và Học viện Quân y phía Nam.
Năm 1990, Trung tâm chính thức thành lập khu lâm sàng, điều trị các bệnh lý về máu với 30 giường bệnh, 6 bác sĩ, 10 điều dưỡng và 4 hộ lý. Ban lãnh đạo lúc bấy giờ xác định mũi nhọn điều trị bằng hóa trị liệu liều cao theo phác đồ của thế giới và hướng tới truển khai việc ghép tủy xương để điều trị các bệnh lý ác tính. Nhiều bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên đã được gửi sang Đài Loan, Nhật Bản học tập kinh nghiệm và triển khai thành công ca ghép tủy xương đầu tiên tại Việt Nam vào 15/7/1995, đánh dấu bước ngoặt mới trong lịch sử phát triển y học Việt Nam.